Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:17

Ανταπόδωσε στον δούλο σου, χάρισέ μου ζωή. Και τι επιθυμεί να του ανταποδοθεί για όσα προσέφερε; Το να φωτιστεί η διάνοιά του, το να γνωρίσει τα θαυμαστά έργα του Θεού. «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Δεν οικειοποιήθηκα, λέει, τη ματαιότητα του βίου· γι' αυτό ζητώ να λάβω γνώση των θείων εντολών. Διότι άλλες μεν είναι γνωστές, άλλες δε άγνωστες. Γνωστές μεν, όπως το «Ου φονεύσεις» και τα υπόλοιπα· άγνωστες δε το για ποιον λόγο περιτέμνονται τα βρέφη την όγδοη ημέρα, ή για ποιον λόγο προσφέρονται θυσίες για τα νεογέννητα.

Κύριε, Θεέ μου, αν έπραξα αυτό, αν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, αν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου έκαναν κακό, ας πέσω, λοιπόν, κενός μπροστά στους εχθρούς μου. Ας καταδιώξει, λοιπόν, ο εχθρός την ψυχή μου και ας την καταλάβει. Είναι σύνηθες στην Αγία Γραφή η λέξη «ανταπόδοση» να μη λαμβάνεται μόνο με τη συνηθισμένη έννοια, δηλαδή ότι αποδίδεται κάτι μόνο εφόσον έχει προϋπάρξει κάποιο καλό ή κακό, αλλά να χρησιμοποιείται και για εκείνα που αποτελούν την αρχή μιας πράξης· όπως συμβαίνει στη φράση, «Ανταπόδωσε στον δούλο σου». Διότι, αντί να πει «Δώσε», ειπώθηκε, «Ανταπόδωσε». Δόση, λοιπόν, είναι η αρχή της ευεργεσίας, απόδοση είναι η ίση ανταπόδοση εκ μέρους εκείνου που έχει ευεργετηθεί, ενώ ανταπόδοση είναι μια δεύτερη αρχή και κύκλος αγαθών ή κακών που προσφέρονται σε κάποιους. Νομίζω δε ότι, όταν ο λόγος αντί για αίτημα προβάλλει τρόπον τινά μια απαίτηση ζητώντας την ανταπόδοση, φανερώνει το εξής περίπου νόημα: Το χρέος της φροντίδας που αναγκαστικά εκ φύσεως οφείλεται στους απογόνους από αυτούς που τους γέννησαν, αυτό ακριβώς παράσχε μου. Διότι, βάσει της φυσικής στοργής, οφείλεται από τον πατέρα προς τα τέκνα η πρόνοια για τη ζωή. Επειδή οφείλουν, λέγει, οι γονείς να αποταμιεύουν για τα τέκνα τους, ώστε μαζί με την ίδια τη ζωή, να τους παράσχουν επιπλέον και τα αναγκαία εφόδια για τον βίο τους.

Ανταπόδωσε στον δούλο σου· θα ζήσω και θα φυλάξω τους λόγους σου. Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου μέσα από τον νόμο σου. Πάροικος είμαι εγώ επί της γης, μην αποκρύψεις από εμένα τις εντολές σου. Πόθησε η ψυχή μου το να επιθυμεί τις κρίσεις σου σε κάθε καιρό. Επιτίμησες τους υπερηφάνους· καταραμένοι είναι όσοι εκτρέπονται από τις εντολές σου. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Διότι πράγματι κάθισαν άρχοντες και με συκοφαντούσαν, ο δούλος σου όμως καταγινόταν με τα δικαιώματά σου. Διότι τα μαρτύριά σου είναι η μελέτη μου, και τα δικαιώματά σου οι σύμβουλοί μου. Άλλοτε μεν με ονείδιζαν, λέγει, για παλαιά τυχόν αμαρτήματα· άλλοτε δε με εξουθένωναν εξευτελίζοντάς με, ως ανάξιο λόγου.

«ἐν τῷ φυλάσσεσθαι»: Όταν, λέει, υπακούσετε στο κήρυγμα του ευαγγελίου και το φυλάξετε. «ἐν ὅλῃ»: Ο πιστός άνθρωπος λέει: σε αναζήτησα από τα βάθη της καρδιάς μου και όχι επιφανειακά· γι' αυτό, μην με απορρίψεις ως άχρηστο. «ἐν τῇ καρδίᾳ»: Δηλαδή δεν απομακρύνθηκαν τα λόγια σου από την καρδιά μου, επειδή φοβάμαι μήπως αμαρτήσω παρά τη θέλησή μου. «εὐλογητός»: Ως ευλογημένος, ως αγαθός, ως σπλαχνικός, θέλησε να με διδάξεις τα δικαιώματά σου· (έτσι) παρακαλεί αυτός που αγωνίζεται κατά Θεόν. «ἐν τοῖς χείλεσιν»: Με τη μελέτη των θείων Γραφών ο άνθρωπος κατόρθωσε και τα δύο. «ἐν τῇ ὁδῷ»: Διότι ούτε ο πολύς πλούτος και η περιουσία δεν είναι τόσο ευχάριστα στους πιστούς, όσο η μελέτη των θείων Γραφών, και ιδίως τότε ο κατά Θεόν πλούτος. «ἐν ταῖς ἐντολαῖς»: Διότι, όταν ο άνθρωπος μεριμνήσει για τις εντολές του Θεού, τότε επιθυμεί διακαώς τις οδούς του Θεού και τις αναζητά διαρκώς. «ἐν τοῖς δικαιώμασιν»: Διότι, όταν κάποιος ερευνά με επιμέλεια (επειδή δικαιώματα του Θεού είναι οι θείες Γραφές), είναι προφανές ότι αυτός δεν λησμονεί πλέον τα λόγια του Θεού. «ἀνταπόδος»: Διότι, όταν ο άνθρωπος αποβλέπει στην ανταπόδοση του Θεού, προθύμως φυλάσσει τα λόγια του Θεού. «ἀποκάλυψον»: Δηλαδή διάνοιξέ τα και φώτισέ τα, τόσο αυτά του σώματος όσο και αυτά της ψυχής, για να κατανοήσω το θέλημά σου, Κύριε.

Ανταπόδωσε στον δούλο σου. Δεν παρακαλούμε όλοι γι' αυτό· διότι η παράκληση αυτή ανήκει στους δικαίους. Όσοι ζουν με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη, αυτοί με θάρρος λένε: Ανταπόδωσε στον δούλο σου· εκείνοι όμως που ζουν μέσα στις αμαρτίες, τις ηδονές και τα πάθη της ατιμίας, δεν μπορούν να πουν: Ανταπόδωσε στον δούλο σου. Διότι κανείς που φέρει μέσα του πονηρή συνείδηση δεν παρακινεί τον Κριτή σε ανταπόδοση· ενώ εκείνος που διακατέχεται από καθαρούς λογισμούς χρησιμοποιεί με παρρησία αυτά τα λόγια. Θα ζήσω και θα φυλάξω τους λόγους σου. Αυτήν τη ζωή ζητώ, ώστε να πορεύομαι φυλάσσοντας τους λόγους σου· διότι, απολαμβάνοντας τη δική σου βοήθεια, θα διαφύγω τον θάνατο της αμαρτίας και θα τρυγήσω τη ζωή που πηγάζει από τους λόγους σου. Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου. Δεν κατανοούν τα θαυμάσια αυτά όλοι όσοι μελετούν τα θεία λόγια, αλλά μόνο εκείνοι που απολαμβάνουν το άνωθεν φως· γι' αυτό ακριβώς και ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Αυτός βέβαια, καταυγαζόμενος από το θείο φως, δικαιολογημένα αναφωνούσε: «Εμείς δε όλοι, με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου».