Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:176

Αυτός, λέγει, ο Κύριος που με το ίδιο Του το αίμα λύτρωσε ολόκληρη τη γη, είναι ο ίδιος και ο δημιουργός της δικής μας πλάσεως. Διότι δεν συσταθήκαμε από μόνοι μας, αλλά είμαστε έργο των χειρών Του. Γι' αυτό και τυγχάνουμε λαός Του και πρόβατά Του· ώστε ο μεν λαός να είναι το λογικότερο τμήμα, ενώ πρόβατα είναι εκείνοι που κατέχουν την πιο άλογη τάξη και δεν έχουν εμπειρία των θείων λογίων, σύμφωνα με αυτό που έχει λεχθεί: «Πλανήθηκα σαν χαμένο πρόβατο».

«Πλανήθηκα σαν χαμένο πρόβατο». Αφού πρώτα μίλησε για τον εαυτό του ως κάποιον που έχει κατορθώσει έργα, πάλι αποκαλεί τον εαυτό του πλανημένο πρόβατο, ασκώντας την ταπεινοφροσύνη, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Όταν τα κατορθώσετε όλα, να λέτε: Είμαστε δούλοι αχρείοι».

ΨΑΛΜΟΣ 99. [<Υπηρετήστε τον Κύριο με ευφροσύνη.> Δηλαδή, όχι σκυθρωποί, ούτε κατηφείς, μήτε οκνηροί προς την αγαθοεργία, αλλά μάλλον πρόθυμοι και πρόσχαροι και χαίροντες με την ελπίδα· και μάλιστα με την ελπίδα που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους.] Εάν όμως κάποιος δεν τον υπηρετεί με ευφροσύνη, ας μην τολμά να παρουσιαστεί ενώπιόν του, εισερχόμενος με άπλυτα πόδια στην Εκκλησία του.] <Γνωρίστε ότι ο Κύριος, αυτός είναι ο Θεός.> (Cod. M f. 176.) Αυτός είναι ο Χριστός, ο οποίος με το δικό του αίμα λύτρωσε ολόκληρη τη γη. Αυτός είναι και ο δημιουργός της δικής μας ύπαρξης. Διότι δεν συσταθήκαμε από μόνοι μας, αλλά είμαστε έργο των χεριών του. Γι' αυτό και είμαστε λαός του και πρόβατά του. Και λαός μεν είναι εκείνοι που κατέχουν την πιο λογική τάξη· πρόβατα δε εκείνοι που δεν διαθέτουν τόση διάκριση, ούτε πείρα των θείων λογίων, σύμφωνα με το: «Πλανήθηκα σαν πρόβατο χαμένο.»

Ας μη γογγύζει κανείς εναντίον του οικοδεσπότη, επειδή λέει: «Φίλε, δεν σε αδικώ. Δεν έχω εξουσία στα υπάρχοντά μου να κάνω αυτό που θέλω;» Ο ληστής θέλει να πράξει το δίκαιο, αλλά τον προλαβαίνει ο θάνατος. Δεν περιμένω μόνο το έργο, αλλά αποδέχθηκα και την πίστη. Ήλθα, εγώ που ποιμαίνω ανάμεσα στα κρίνα, ήλθα να ποιμάνω μέσα στους κήπους. Βρήκα πρόβατο χαμένο, αλλά το αναλαμβάνω στους ώμους μου. Διότι πιστεύει, επειδή και ο ίδιος είπε: «Πλανήθηκα σαν πρόβατο χαμένο. Μνήσθητί μου, Κύριε, όταν έλθεις στη βασιλεία σου».

Εμείς δε είμαστε λαός του, ως βασιλιά, και πρόβατα, ως ποιμένα· λαός είναι οι ανώτεροι και λογικότεροι· πρόβατα είναι οι κατώτεροι, οι οποίοι κατέχουν την πιο άλογη τάξη και δεν έχουν εμπειρία των θείων λογίων· σύμφωνα με το: «Πλανήθηκα σαν χαμένο πρόβατο».

Προς βοήθεια των κρινομένων γίνονται οι κρίσεις του Θεού. Αλλά άλλη είναι η παρρησία της βοήθειας των κρίσεων προς τον δίκαιο, αυτή που παρέχεται χωρίς βάσανα και πόνους· και άλλη η οδός της βοήθειας των κρίσεων προς εκείνον που πρόκειται να καθοδηγηθεί μέσα από πόνους και βάσανα. Πλανήθηκα ως πρόβατο απολωλός· αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου.

«ότι πάσαι»: Διότι γνωρίζεις, λέγει ο άνθρωπος, όλες μου τις οδούς, και τίποτε από όσα πράττουμε δεν έμεινε κρυφό από την αγαθότητά σου. «εγγισάτω»: Δηλαδή Δέσποτα, μην αποστραφείς τη δέησή μου, αλλά αποδέξου την. «κατά το λόγιον»: Έτσι, όπως ακριβώς βούλεται και θέλει ο λόγος. «εισέλθοι»: Δηλαδή, ας γίνει δεκτή η παράκλησή μου ενώπιον του Θεού. «κατά το λόγιον»: Καθώς ο λόγος σου είναι αληθινός, έτσι λύτρωσέ με από όλα τα κακά μου. «εξηρεύξαντο»: Τα χείλη του προφήτη, λέγει. «όταν διδάξης»: Όταν, λέγει, με δίδαξες τα μυστήρια που πρόκειται να τελεστούν στους έσχατους καιρούς. «φθέγξαιτο»: Διότι εσύ την κινούσες προς αυτό το έργο των λόγων σου. «ότι πάσαι»: Διότι όλες [οι εντολές του Κυρίου] είναι πλήρεις δικαιοσύνης. «γενέσθω»: Διότι για αυτόν ακριβώς τον σκοπό έχει ταχθεί να σώζει, ως δεξιά του Ποιητή και Θεού <όπως ενεργεί η δεξιά του Θεού>. «ότι τας εντολάς»: Διότι αυτές και μόνον επιλέγουν οι πιστοί. «επεπόθησα»: Διότι ποθώντας πάντοτε το σωτήριό σου, Κύριε, και μελετώντας τον νόμο σου, αξιώθηκα τα αιώνια αγαθά σου, λέγει ο άνθρωπος. «ζήσεται»: Θα ζήσει την αιώνια ζωή· διότι τότε δύναται να αινεί τον Θεό αιωνίως. «και τα κρίματα»: Όσα, λέγει, έκρινες για τους πιστούς· διότι μέσω αυτών σωζόμαστε <σώζονται> (σώζομαι). «επλανήθην»: Ο προφήτης αινίσσεται τον Αδάμ. «ζήσον»: Διότι ακόμη και αν ο άνθρωπος είχε παραπέσει, εντούτοις η καρδιά <με την καρδιά του> σκεφτόταν πάντοτε τον Θεό.

Διότι, λέει, αφού έφερε αλάβαστρο με μύρο και στάθηκε από πίσω κοντά στα πόδια του, άρχισε κλαίγοντας να βρέχει τα πόδια του με τα δάκρυα, και με τα μαλλιά της κεφαλής της τα σπόγγιζε, καταφιλούσε τα πόδια του και τα άλειφε με το μύρο, μιλώντας με τη σιωπή, φωνάζοντας με τη σιγή, και αρθρώνοντας λόγο με την ψυχή προς εκείνον που γνωρίζει να ακούει τις οδυνώμενες ψυχές, ακόμη κι αν τα στόματα δεν μιλούν, γράφοντας με τα δάκρυά της, όπως είναι φυσικό, μια τέτοια ικεσία: Πλανήθηκα ως πρόβατο απολωλός· αλλά σε αναγνώρισα ως Δεσπότη, τον δικό μου ποιμένα και Κύριο· έγινα βορά των θηρίων με τη θέλησή μου, αλλά απέκτησα τη σύνεση να ξεφύγω από τα πικρά δαγκώματα του λύκου· ναυάγησα πολλές φορές ηθελημένα, αλλά σώθηκα από το ναυάγιο, κρατώντας ως άγκυρα τη δική σου παρουσία. Αλλά δεν έχω παρρησία· διότι κάθε αμαρτωλός στερείται παρρησίας· δεν έχω καμία δικαιολογία· διότι κάθε αμαρτωλός και παράνομος είναι αδικαιολόγητος· δεν έχω φωνή· διότι κάθε κατάκριτος είναι άφωνος· η πονηρή συνείδηση φράζει το στόμα μου, το οποίο διέφθειρε ο διεφθαρμένος μου βίος· πνίγει τη γλώσσα μου ο κατήγορος πλούτος, φωνάζοντας διαρκώς από μέσα μου: Κλείδωσε τον λόγο στα χείλη σου· το στόμα των αμαρτωλών στερείται παρρησίας για μεσιτεία, και η κατάκριτη γλώσσα είναι ανάρμοστη για ικεσία, και ο κίβδηλος λόγος δεν είναι ευπρόσδεκτος για να εγείρει αίτημα.

Γνωρίζω δε ότι δεν θα διαψευστώ στην ελπίδα μου, αλλά θα λάβω από εσένα την αληθινή ζωή, και θα σε αινέσω, τον δοτήρα των αγαθών. Πλανήθηκα σαν χαμένο πρόβατο. Αυτό άρμοζε να λέει και ο προφήτης μετά την αμαρτία, αλλά και ολόκληρη η ανθρώπινη φύση. Αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου.

Διότι ειρηνοποίησε τα επίγεια με τα επουράνια κατά την ένσαρκη παρουσία του. Γι’ αυτό και οι ποιμένες μαζί με τους αγγέλους κατά τη γέννησή του δοξολογούσαν λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη». «Επειδή δεν λησμόνησα τις εντολές σου». Διότι, αν και παρέβηκε κάποιες από αυτές, δεν περιέπεσε σε παντελή λήθη τους. Και ενώ ο προφήτης προσέφερε αυτήν την προσευχή, ολόκληρη η ανθρώπινη φύση αξιώθηκε τη σωτηρία. Όπως δε ελέχθη ανωτέρω, έτρεξε ο Καλός Ποιμένας προς το πλανεμένο πρόβατο, και αφού το αναζήτησε το βρήκε, και παίρνοντάς το στους ώμους του το επανέφερε, και ευφράνθηκε για αυτό περισσότερο παρά για τα ενενήντα εννέα που δεν είχαν πλανηθεί· καθώς ο λόγος αυτός φανερώνει ότι, οσάκις δεν λησμονούμε τις εντολές του, ο Θεός μας αναζητά, ανακαλώντας μας προς τον εαυτό του.

Ας εξετάσουμε την αρχή και το τέλος του ψαλμού. Διότι λέει στα προοίμια: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους, εκείνοι που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου»· και στο τέλος αυτού: «Αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου». Εκείνοι, λοιπόν, που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου, σε καμία περίπτωση δεν λησμονούν τις εντολές του· και εκείνοι που δεν λησμονούν τις εντολές, πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Εμείς δε, έχοντας παρουσιάσει την ερμηνεία του ψαλμού συνοπτικά, παρακαλούμε τους αναγνώστες να μην αρκεστούν στα γραφόμενα, ούτε να νομίσουν ότι αυτά αφορούν μόνο τον προφήτη, αλλά ο καθένας να λάβει από αυτά την κατάλληλη ωφέλεια και να παρασκευάσει θεραπευτικό φάρμακο για τα δικά του πάθη. Και αυτά μεν, αδελφοί, είναι τα υπομνήματα και τα διδάγματα των πατέρων, από τα οποία αντλήσαμε και εμείς και σας τα μεταδώσαμε με την πρέπουσα επιμέλεια, ώστε οι εντολές του Θεού να προκόβουν μέσα σας. Διότι αυτό είναι το χαρακτηριστικό γνώρισμα του Χριστιανού, το να είναι αγαθές και οι πράξεις μας, σύμφωνα με την ειλικρινή μας πίστη. Σε αυτές είθε να σας στηρίξει ο Κύριος ο Θεός, δωρίζοντάς σας πλούσια τα ελέη του και τους οικτιρμούς του, φυλάσσοντάς σας από κάθε κακό και αξιώνοντάς σας την επουράνια βασιλεία του, με τις πρεσβείες της άχραντης δέσποινάς μας Θεοτόκου και αειπαρθένου, και όλων των αγίων του, προς δόξαν του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων.

Αγαλλίασε, όπως ακούστηκε μόλις προηγουμένως στο Ευαγγέλιο, για την εύρεση του ενός χαμένου προβάτου. Διότι άφησε τα ενενήντα εννέα πρόβατα που δεν είχαν πλανηθεί, δηλαδή τις αγγελικές δυνάμεις, πάνω στα όρη, δηλαδή στους ουρανούς, και ήλθε στο πλανημένο πρόβατο που φώναζε και έλεγε: Πλανήθηκα σαν απολωλός πρόβατο· αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου. Διότι, ακούγοντας αυτήν τη φωνή του πλανημένου προβάτου, έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, και ήλθε να αναζητήσει το πλανημένο πρόβατο, και όταν το βρήκε αγαλλίασε. Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας για να διατρέξει την οδό. Διέτρεξε την οδό από τους ουρανούς προς τη γη γεμάτος αγαλλίαση· έπειτα από τη γη έτρεξε στα υποχθόνια· έπειτα, αφού ελευθέρωσε εκεί όλες τις ψυχές που κατέχονταν από τον διάβολο, κατέφθασε γρήγορα στη γη, και πάλι από τη γη, σαν γίγαντας, ανεπήδησε στους ουρανούς προς τον Πατέρα. Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του. Ακούγοντας για τη θερμότητα του Χριστού, να τον νοείς ως ήλιο της δικαιοσύνης. Και δεν υπάρχει κανείς που θα κρυφτεί από τη θερμότητά του. Διότι ποιος, έχοντας νεκρωθεί από τον ψυχρότατο θάνατο, θα κρυφτεί από αυτή τη θερμότητα του Πνεύματος, ώστε να μην αναστηθούν όλοι από τους νεκρούς; Διότι θα ηχήσει η σάλπιγγα, και οι νεκροί θα εγερθούν άφθαρτοι. Έπειτα, τι ακολουθεί, αγαπητοί;

Αναλογιζόμενος τις δίκαιες κρίσεις σου, όχι μία και δύο, αλλά επτά φορές σε αίνεσα και σε μεγάλυνα, παρακινώντας προς αυτό και εκείνους που σε αγαπούν. «Ας πλησιάσει η δέησή μου ενώπιόν σου, Κύριε», και «ας εισέλθει το αίτημά μου ενώπιόν σου», προς εσένα, και ελευθέρωσέ με από τους εχθρούς μου. «Ας έλθει η χείρα σου», δηλαδή, ας έλθει ο Υιός σου προς εμένα, την εκκλησία του, «και σώσε με, διότι επέλεξα τις εντολές σου. Πόθησα το σωτήριό σου», μέσω του οποίου έχω σωθεί, «και ο νόμος σου είναι η μελέτη μου». «Θα ζήσει η ψυχή μου», διά του Υιού σου, «και θα σε αινέσει» αφού ανασυρθεί από τα ταμεία του άδη, «και τα κρίματά σου θα με βοηθήσουν» και δεν θα με παραβλέψεις να βασανίζομαι στα αναπόδραστα δεσμά του άδη. «Πλανήθηκα σαν χαμένο πρόβατο» από τη συμβουλή του φιδιού και παραδόθηκα στη φθορά. Αλλά ο μαζί με εμένα συγκατάδικος χορός των δικαίων σου αναβοά: «Αναζήτησε τον δούλο σου, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου». Αυτά δεν τα έλεγε ο Δαβίδ μόνο για τον εαυτό του, αλλά και στο πρόσωπο της εκκλησίας και του Αδάμ και του χορού των δικαίων. Διότι τέτοια είναι η χάρη της προφητείας, με σύντομα λόγια να περικλείει πολλά.

Διότι είναι αδύνατον να αναδύονται από μία καρδιά αντίθετες επιθυμίες· «διότι ο πονηρός άνθρωπος από τον πονηρό θησαυρό της καρδιάς του τίποτε άλλο δεν γνωρίζει να βγάζει, λέει, παρά το πονηρό, και ο αγαθός το αγαθό.» Και όπως ακριβώς συνέβαινε με τους πιστούς στην Παλαιστίνη, επειδή επιθυμούσαν τα ίδια, «ήταν, λέει, η καρδιά και η ψυχή τους μία», με τον ίδιο τρόπο, εάν κάποιος δεν έχει κοινό φρόνημα με τον Χριστό, αλλά οδηγείται στην αθέτηση εκείνων που Εκείνος προστάζει, αυτός δεν εναρμονίζει τη ζωή του με την ίδια καρδιά με Εκείνον, αλλά είναι φανερό ότι εξαρτάται από μια άλλη καρδιά· διότι αντιθέτως, ο Θεός βρήκε τον Δαβίδ σύμφωνο με την καρδιά Του, επειδή «τις εντολές σου, λέει, δεν τις λησμόνησα».

Στο τέκνο Αρσένιο. Πόσο χάρηκα και τώρα διαβάζοντας το γράμμα σου, πολυαγαπημένε τέκνο, όχι τόσο για την πόρτα της επικοινωνίας με τους αδελφούς που σου ανοίχθηκε μάλλον, αν και αυτή είναι επιθυμητή, όσο για το χάρισμα του λόγου που σου δόθηκε με τη χάρη του Θεού, με τον οποίο κλείνεις τα ορθάνοιχτα στόματα των αιρετικών. Είθε λοιπόν ο Κύριος να σου προσθέσει ακόμη περισσότερο λόγο γνώσεως και σοφίας, για να ελέγχεις πλήρως τους προασπιστές της ασέβειας, έτσι ώστε να μπορείς κάλλιστα να συμψάλλεις με τον θείο Δαβίδ: «Άνοιξα το στόμα μου και είλκυσα πνεύμα, διότι δεν λησμόνησα τις εντολές σου». Εναντίον αυτών των εντολών λυσσώντας οι οπαδοί της μοιχείας, με τα ίδια τους τα έργα ξεστομίζουν εκείνο το ρητό της Γραφής: «Απομακρύνσου από εμένα, δεν θέλω να γνωρίζω τις οδούς σου»· διότι, αν τις γνώριζαν, δεν θα είχαν παραβεί τα προστάγματα του Κυρίου, ούτε, παραβαίνοντάς τα, θα δογμάτιζαν συνοδικώς τις παραβάσεις τους ως σωτήρια οικονομία για την Εκκλησία του Χριστού, επιβάλλοντας ανάθεμα σε όσους δεν τις αποδέχονται έτσι. Αυτό το ασεβές δόγμα είναι τόσο σοβαρό, που όχι μόνο ανατρέπει το ιερό Ευαγγέλιο, σύμφωνα με την αρχή ότι το μέρος από τη φύση του ανατρέπει το όλον, αλλά αναιρεί και αυτήν την ίδια την οικονομία του Χριστού· διότι τα αντίθετα αλληλοαναιρούνται. Και ότι η μοιχοζευξία, η οποία δογματίστηκε ως σωτήρια οικονομία, είναι αντίθετη προς τη θεία οικονομία που έγινε για την αναίρεση της αμαρτίας, είναι σε όλους προφανώς φανερό.