Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:18

Ανταπόδωσε στον δούλο σου, χάρισέ μου ζωή. Και τι επιθυμεί να του ανταποδοθεί για όσα προσέφερε; Το να φωτιστεί η διάνοιά του, το να γνωρίσει τα θαυμαστά έργα του Θεού. «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Δεν οικειοποιήθηκα, λέει, τη ματαιότητα του βίου· γι' αυτό ζητώ να λάβω γνώση των θείων εντολών. Διότι άλλες μεν είναι γνωστές, άλλες δε άγνωστες. Γνωστές μεν, όπως το «Ου φονεύσεις» και τα υπόλοιπα· άγνωστες δε το για ποιον λόγο περιτέμνονται τα βρέφη την όγδοη ημέρα, ή για ποιον λόγο προσφέρονται θυσίες για τα νεογέννητα.

«Βάθη δε του Θεού», λέμε ότι έχει ονομαστεί η γνώση που είναι τεθησαυρισμένη στα ιερά γράμματα. Για τον λόγο αυτό και ο θεσπέσιος Δαβίδ έκανε τις ικεσίες του προς τον Θεό λέγοντας τα εξής: «Άνοιξε τα μάτια μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου από τον νόμο σου». Και ο ίδιος ο Σωτήρας θεωρούσε αξιοθαύμαστο εκείνον που ανεβαίνει από τη νομική γνώση στην πνευματική, δηλαδή την ευαγγελική. Διότι είπε: «Γι' αυτό σας λέω ότι κάθε γραμματέας που έγινε μαθητής στη βασιλεία των ουρανών, μοιάζει με πλούσιο άνθρωπο ο οποίος βγάζει από τον θησαυρό του νέα και παλαιά». Διότι παλαιά μεν είναι αυτά που βρίσκονται στον νόμο, νέα δε αυτά που είναι εν Χριστώ. Εάν δε κάποιος θα ήθελε να νοηθεί και με άλλον τρόπο η από δόξα σε δόξα μεταμόρφωση της ίδιας της εικόνας μας, θα δεχθεί στον νου του κάτι τέτοιο: ότι όσοι έχουμε γνωρίσει τον Χριστό και έχουμε συγκαταλεχθεί στα τέκνα του Θεού, καθ' ολοκληρίαν και οπωσδήποτε βρισκόμαστε σε δόξα. Κατά τον καιρό δε της αναστάσεως, αυτήν την ίδια εικόνα μεταμορφωνόμαστε από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως από τον Κύριο, που είναι Πνεύμα. Διότι ο ίδιος ο Χριστός, αυτός που μας χάρισε «τον αρραβώνα του Πνεύματος», θα προσθέσει σε εμάς αυτό που λείπει κατά τον καιρό εκείνο, και θα μετασχηματίσει «το σώμα της ταπεινώσεώς μας ώστε να γίνει σύμμορφο με το σώμα της δόξας του».

Και λέμε ότι ο άνθρωπος υπέστη τύφλωση ως προς αυτά, όχι φτάνοντας σε ολοκληρωτική στέρηση του φωτός· διότι, εν πάση περιπτώσει, διασώζεται στη φύση του η θεόσδοτη σύνεση· αλλά ότι έσβησε σταδιακά υποπίπτοντας σε μια πιο αμαθή κατάσταση, και με τις παρεκτροπές προς το χειρότερο κατάντησε να μαραίνει και να φθείρει το μέτρο της χάριτος. Για τον λόγο αυτό και ο σοφότατος μελωδός, όταν προσωποποιεί ενώπιόν μας έναν τέτοιον άνθρωπο, τότε βεβαίως και δικαίως παρακαλεί να φωτιστεί, λέγοντας προς τον Θεό: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου μέσα από τον νόμο σου»· διότι «έδωσε νόμο για βοήθεια», ο οποίος αναζωπύρωσε μέσα μας το θείο φως, και, σαν μια τσίμπλα, καθάρισε από τα μάτια της καρδιάς το σκοτάδι που είχε επέλθει εξαιτίας της αρχαίας αμάθειας. Επομένως, ο κόσμος ως προς αυτά υφίσταται την κατηγορία της αχαριστίας και συγχρόνως της αναισθησίας, επειδή αγνόησε τον ίδιο τον δημιουργό του, και δεν παρουσίασε αγαθό τον καρπό του φωτισμού του, έτσι ώστε να αποδειχθεί τελικά και για αυτόν πάλι αληθινό εκείνο που ειπώθηκε για τους γιους του Ισραήλ μέσω της προφητικής φωνής: «Περίμενα να βγάλει σταφύλια, αλλά έβγαλε αγκάθια».

Εις το Λουκ. 9, 45. Έπειτα, θα μπορούσε κάποιος να πει: Και πώς αγνοούσαν οι μαθητές το μυστήριο του Χριστού; Διότι προέρχονταν μεν από τον λαό των Ιουδαίων, όμως δεν ήταν αδιάφοροι ούτε ανίδεοι των γραφών του Μωυσή· γι' αυτό άλλωστε και επιλέχθηκαν από τον Χριστό. Έπειτα, πώς αγνόησαν το μυστήριο του Χριστού, καίτοι είχε καταγραφεί σε πολλά σημεία μέσω της σκιάς του νόμου; Αλλά, όπως γράφει ο μακάριος Παύλος: «Πώρωση έχει επέλθει εν μέρει στον Ισραήλ» και: «Μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αφαιρείται, διότι μόνο εν Χριστώ καταργείται». Πρέπει, επομένως, όσοι προσέρχονται στον Χριστό να λένε: «Αποκάλυψε τα μάτια μου, για να κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου».

Διότι προέρχονταν μεν από το ποίμνιο των Ιουδαίων, δεν ήταν όμως ράθυμοι ούτε ανίδεοι στα γραφόμενα του Μωυσή· γι' αυτό ακριβώς και επιλέχθηκαν από τον Χριστό. Αλλά όπως λέει ο μακάριος Παύλος: «Πώρωση εν μέρει έχει γίνει στον Ισραήλ, και μέχρι σήμερα, όταν διαβάζεται ο Μωυσής, κάλυμμα βρίσκεται πάνω στην καρδιά τους, το οποίο δεν αποκαλύπτεται, διότι διά του Χριστού καταργείται.» Πρέπει λοιπόν, όσοι προσέρχονται στον Χριστό να λένε: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια από τον νόμο σου.» <Εισήλθε δε διαλογισμός σε αυτούς, για το ποιος από αυτούς θα ήταν μεγαλύτερος.> (B f. 96 b) Δεν νομίζω ότι όλοι οι μακάριοι μαθητές κατείχοντο από αυτή την ασθένεια· διότι είναι απίθανο όλοι να δέχθηκαν αμέσως μία και κοινή ασθένεια· αλλά επειδή ένας, όπως νομίζω, την έπαθε, για να μη φανεί ο σοφότατος ευαγγελιστής ότι πλέκει κάποια κατηγορία εναντίον κάποιου από τους συμμαθητές του, αποφαίνεται αόριστα λέγοντας, ότι «Εισήλθε διαλογισμός σε αυτούς, για το ποιος από αυτούς θα ήταν μεγαλύτερος.» — (C f. 127 b) Πάθος λοιπόν κενοδοξίας εισέβαλε σε κάποιον από τους αγίους αποστόλους· διότι το να διαλογίζεται κανείς γενικά το ποιος θα ήταν μεγαλύτερος από αυτούς, είναι γνώρισμα εκείνου που φιλονικεί και έχει επιθυμήσει να προΐσταται των άλλων.

Ας παρατηρήσουμε εμείς με καθαρό βλέμμα, και προσπαθώντας να λεπτύνουμε όσο το δυνατόν περισσότερο το πάχος της ομίχλης που υπάρχει σε αυτά, ας πούμε σε Εκείνον που δίνει σοφία στους τυφλούς το εξής: «Άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου.» Επομένως (διότι θα επανέλθω στα αρχικά και θα υπενθυμίσω πάλι όσα είπα), τη μεν Λεία την πρεσβύτερη, πρέπει να την παρομοιάσουμε με μεγάλη ακρίβεια με τη Συναγωγή των Ιουδαίων· τη δε Ραχήλ, θα θεωρήσουμε ότι είναι η Εκκλησία των εθνών. Και αφού θέσουμε ως θεμέλιο των λόγων την πίστη σε αυτό, ας προχωρήσουμε και στα υπόλοιπα.

Νομίζω, λοιπόν, ότι πρέπει να λέει κανείς, όταν αναλογίζεται το βάθος των θεωρημάτων που περιέχονται στον νόμο: «Ποιος είναι σοφός για να τα κατανοήσει αυτά; Και συνετός για να τα γνωρίσει;» ΠΑΛΛ. Το ζήτημα βέβαια δεν είναι εύκολο, αγαπητέ μου. Όμως ο Χριστός λέει: «Αιτείτε και θα σας δοθεί· ζητείτε και θα βρείτε, κρούετε και θα σας ανοιχτεί.» ΚΥΡ. Πρέπει λοιπόν να προχωρήσουμε στην αναζήτηση αυτού που συντελεί στην ωφέλειά μας· και μάλιστα ας προτάξουμε την ικεσία μας λέγοντας: «Αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου από τον νόμο σου.» Πρέπει όμως, όπως φαίνεται, πριν από όλα τα άλλα να μιλήσουμε για την εκτροπή του ανθρώπου προς τη φαυλότητα, καθώς και για τη δουλεία και την αιχμαλωσία του κάτω από την εξουσία του εχθρού των πάντων, πώς δηλαδή και με ποιον τρόπο αυτά διαπράττονται από εμάς και μέσα μας. Στη συνέχεια πρέπει να προσθέσουμε με ποιον τρόπο οφείλουμε να απομακρυνθούμε από το κακό, και πώς να αποτινάξουμε τον ζυγό της δουλείας σε αυτό, αλλά και να επανέλθουμε στην αρχική μας κατάσταση, με τη διάσωση και την προστασία του Θεού. Διότι, αν ο λόγος μας πορευτεί με αυτόν τον πρέποντα τρόπο, νομίζω ότι θα ακολουθήσουν αρμονικά και τα υπόλοιπα. ΠΑΛΛ. Πολύ σωστά σκέφτεσαι. ΚΥΡ.

Αυτό το πυρ μέσω της δόξας περιέλουσε με φως τον Παύλο, ενώ την αίσθηση της όρασης την τύφλωσε· διότι η σαρκική όραση δεν χωρούσε τη δύναμη εκείνου του φωτός. Αυτό το πυρ είναι που εμφανίστηκε στον Μωυσή μέσα στη βάτο· αυτό το πυρ με τη μορφή άρματος άρπαξε τον Ηλία από τη γη· την ενέργεια αυτού του πυρός επιζητώντας ο Δαβίδ έλεγε: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και εξέτασέ με· πύρωσε τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Αυτό το πυρ θέρμανε την καρδιά του Κλεόπα και εκείνου που ήταν μαζί του, όταν τους μιλούσε ο Σωτήρας μετά την εκ νεκρών ανάσταση. Γι' αυτό και οι Άγγελοι και τα λειτουργικά πνεύματα μετέχουν στη λαμπρότητα του πυρός, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «Ο ποιών τους Αγγέλους αυτού πνεύματα, και τους λειτουργούς αυτού πυρ φλέγον». Αυτό το πυρ, κατακαίγοντας το δοκάρι που βρίσκεται μέσα στον οφθαλμό, αποκαθιστά καθαρό τον νου, ώστε, ανακτώντας τη φυσική του διορατικότητα, να καθίσταται ικανός να κατανοεί αδιάκοπα τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου».

Λόγος κατανυκτικός. Ελάτε, αγαπητοί, ελάτε, πατέρες και αδελφοί μου, το εκλεκτό ποίμνιο του Πατρός, οι σφραγισμένοι στρατιώτες του Χριστού. Ελάτε, τέκνα, ακούστε λόγο σωτήριο για τις ψυχές σας. Ελάτε να πραγματευθούμε όσο διαρκεί η πανήγυρις. Ελάτε να λάβουμε ζωή αιώνια. Ελάτε να αγοράσουμε τη σωτηρία των ψυχών μας. Γεμίστε τα μάτια σας με δάκρυα, και αμέσως θα ανοίξουν τα μάτια της διανοίας σας. Ελάτε, όλοι ομόθυμα, πλούσιοι και φτωχοί, άρχοντες και αρχόμενοι, ηλικιωμένοι μαζί με τους νεότερους, γιοι και θυγατέρες και κάθε ηλικία· όσοι επιθυμείτε να λυτρωθείτε από την αιώνια κόλαση και να γίνετε κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών. Μαζί με τον άγιο Δαβίδ ας παρακαλέσουμε τον ελεήμονα και φιλάνθρωπο Κύριο, λέγοντας: αποκάλυψε τα μάτια μου, για να κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου· φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου. Ας κραυγάσουμε, όπως κραύγασε ο τυφλός: ελέησέ με, Κύριε, Υιέ του Θεού του Υψίστου. Και εάν κάποιοι μας εμποδίζουν ή μας επιτιμούν για να σιωπήσουμε, εμείς ας φωνάξουμε δυνατότερα, και ας μην αποκάμουμε κράζοντας, μέχρι να ανοίξει τα μάτια της καρδιάς μας ο φωτοδότης Ιησούς. Προσέλθετε στον Χριστό.

Και αποκρινόμενος ο Βασιλιάς θα τους πει: αλήθεια σας λέω, δεν σας γνωρίζω. Βλέπεις, αδελφέ, ότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν έχει απολύτως τίποτα; Εσύ, λοιπόν, να θυμάσαι τα λόγια που ακούς, και κατεύθυνε ορθά την οδό σου. Πρόσεχε να μην αφήσεις τη λήθη να κατέβει και να τα αρπάξει από την καρδιά σου. Πρόσεχε να μην αφήσεις τα πετεινά να κατέβουν και να καταφάγουν τον σπόρο του Υιού του Θεού. Διότι ο Ίδιος είπε ότι ο σπόρος είναι ο λόγος, τον οποίο ακούσατε. Κρύψε, λοιπόν, τον σπόρο στα βάθη της γης, για να καρποφορήσεις· δηλαδή, κρύψε τον λόγο μέσα στην καρδιά σου, για να καρποφορήσεις για τον Κύριο. Όταν όμως διαβάζεις, να διαβάζεις με επιμέλεια και με κόπο, εξετάζοντας τον στίχο με μεγάλη εσωτερική ησυχία, είτε για δεύτερη είτε για τρίτη φορά· και μην βιάζεσαι απλώς να προσπερνάς τις σελίδες του βιβλίου, αλλά όπου υπάρχει ανάγκη, να επαναλαμβάνεις τον στίχο και δεύτερη και τρίτη και πολλές φορές, ώστε να κατανοήσεις τη δύναμή του. Όταν πρόκειται να καθίσεις και να διαβάσεις, ή ακόμη και να ακούσεις κάποιον άλλον να διαβάζει, παρακάλεσε πρώτα τον Κύριο λέγοντας: Κύριε Ιησού Χριστέ, άνοιξε τα αυτιά και τα μάτια μου, δηλαδή της καρδιάς μου, για να ακούσω και να κατανοήσω και να πράξω το θέλημά Σου, Κύριε, διότι εγώ είμαι πάροικος πάνω στη γη. Μην κρύψεις από εμένα τις εντολές Σου, αλλά άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου Σου.

Όταν πρόκειται να καθίσεις και να διαβάσεις, ή να ακούσεις κάποιον που διαβάζει, προσευχήσου πρώτα στον Θεό λέγοντας: Κύριε Ιησού Χριστέ, άνοιξε τα αυτιά και τα μάτια της καρδιάς μου για να ακούσω τα λόγια σου, να τα κατανοήσω και να πράξω το θέλημά σου, διότι εγώ είμαι πάροικος πάνω στη γη. Κύριε, μην κρύψεις από εμένα τις εντολές σου, αλλά άνοιξε τα μάτια μου, για να κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου. Διότι σε εσένα ελπίζω, Θεέ μου, ώστε εσύ να φωτίσεις την καρδιά μου.

Διότι μέσα από όλα αυτά νομίζω ότι ο προφήτης φανερώνει τα θαύματα των ιαμάτων, με τα οποία πλάστηκαν οφθαλμοί αφού δημιουργήθηκε πηλός από το πτύσμα και το χώμα, και τρόπον τινά εμφυτεύτηκε η ακοή, μέσω των δακτύλων, σε αυτούς που στερούνταν αυτήν την αίσθηση. Και όσα παρέμεναν κρυμμένα στο βάθος των σκέψεων, αποκαλύπτονταν από Εκείνον που βλέπει τις ενθυμήσεις τους. Επειδή, λοιπόν, φωνάζοντας προς αυτούς δεν εισακούστηκε, στρέφει τον λόγο προς τον Κύριο και λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε, και θα τον διδάξεις μέσα από τον νόμο Σου»· διότι ο νόμος από μόνος του δεν ωφελεί σε τίποτα, εάν κάποια θεία διδασκαλία δεν αποσαφηνίσει το μυστήριο που εμπεριέχεται σε αυτόν. Όπως ακριβώς είπε ο ίδιος αυτός προφήτης: «Άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμαστά έργα του νόμου Σου». Ή ίσως μακαρίζει αυτόν που προέρχεται από τα έθνη και πιστεύει στον πνευματικό νόμο, ο οποίος, αν και άνθρωπος, τον προηγούμενο καιρό ήταν σαρκικός και παρόμοιος με τα κτήνη, αλλά με την παιδαγωγία του θείου νόμου, αφού η κατάρα μετατράπηκε σε ευλογία, γίνεται μακάριος. Διότι γι' αυτόν μεν πραΰνεται η οργή από τις πονηρές ημέρες, ενώ για τον ασεβή σκάβεται λάκκος. Έπειτα, προχωρώντας λίγο πιο κάτω, αναφέρει τον σκοπό της κατά άνθρωπον οικονομίας του Κυρίου: «Αν δεν με βοηθούσε ο Κύριος, παρά λίγο η ψυχή μου θα παροικούσε στον Άδη». Διότι η βοήθεια του Κυρίου δεν μας άφησε να γίνουμε πάροικοι του Άδη.

Αυτό το πυρ, κατακαίγοντας το δοκάρι που βρίσκεται στο μάτι, αποκαθιστά τον νου καθαρό, ώστε, ανακτώντας τη φυσική του διορατικότητα, να μη βλέπει το σκουπιδάκι στο μάτι του αδελφού, αλλά να κατανοεί διαρκώς τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Άνοιξε τους οφθαλμούς μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου».

Και πάλι λέει: «Μια τέτοια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι μόνο μια αποκάλυψη νοημάτων και ένας φωτισμός της χάριτος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά μια βέβαιη και διαρκής έλλαμψη του υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο που λέει ότι από το σκοτάδι θα λάμψει φως, το οποίο έλαμψε μέσα στις καρδιές μας προς φωτισμό της γνώσης της δόξας του Χριστού, καθώς και το: Φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου, δηλαδή ώστε, όταν διαλύεται η σάρκα, να μην επισκοτίζεται η ψυχή από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας, και επιπλέον το: Αποκάλυψε τα μάτια μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου, και το: Στείλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου, αλλά βέβαια και το: Εντυπώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε, όλα αυτά καταδεικνύουν την ίδια ακολουθία του σκοπού». Και συνεχίζει: «Στον μακάριο Παύλο το φως που έλαμψε καθ' οδόν, μέσω του οποίου ανυψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό και έγινε ακροατής άρρητων μυστηρίων, δεν ήταν κάποιος φωτισμός νοημάτων και γνώσης, αλλά έλλαμψη καθ' υπόσταση της δύναμης του αγαθού Πνεύματος μέσα στην ψυχή, του οποίου την υπερβολική λαμπρότητα, επειδή δεν μπόρεσαν να αντέξουν τα σαρκικά μάτια, τυφλώθηκαν. Μέσω αυτού του φωτός αποκαλύπτεται κάθε γνώση και ο Θεός γίνεται αληθινά γνωστός στην άξια και αγαπημένη ψυχή».

«ἐν τῷ φυλάσσεσθαι»: Όταν, λέει, υπακούσετε στο κήρυγμα του ευαγγελίου και το φυλάξετε. «ἐν ὅλῃ»: Ο πιστός άνθρωπος λέει: σε αναζήτησα από τα βάθη της καρδιάς μου και όχι επιφανειακά· γι' αυτό, μην με απορρίψεις ως άχρηστο. «ἐν τῇ καρδίᾳ»: Δηλαδή δεν απομακρύνθηκαν τα λόγια σου από την καρδιά μου, επειδή φοβάμαι μήπως αμαρτήσω παρά τη θέλησή μου. «εὐλογητός»: Ως ευλογημένος, ως αγαθός, ως σπλαχνικός, θέλησε να με διδάξεις τα δικαιώματά σου· (έτσι) παρακαλεί αυτός που αγωνίζεται κατά Θεόν. «ἐν τοῖς χείλεσιν»: Με τη μελέτη των θείων Γραφών ο άνθρωπος κατόρθωσε και τα δύο. «ἐν τῇ ὁδῷ»: Διότι ούτε ο πολύς πλούτος και η περιουσία δεν είναι τόσο ευχάριστα στους πιστούς, όσο η μελέτη των θείων Γραφών, και ιδίως τότε ο κατά Θεόν πλούτος. «ἐν ταῖς ἐντολαῖς»: Διότι, όταν ο άνθρωπος μεριμνήσει για τις εντολές του Θεού, τότε επιθυμεί διακαώς τις οδούς του Θεού και τις αναζητά διαρκώς. «ἐν τοῖς δικαιώμασιν»: Διότι, όταν κάποιος ερευνά με επιμέλεια (επειδή δικαιώματα του Θεού είναι οι θείες Γραφές), είναι προφανές ότι αυτός δεν λησμονεί πλέον τα λόγια του Θεού. «ἀνταπόδος»: Διότι, όταν ο άνθρωπος αποβλέπει στην ανταπόδοση του Θεού, προθύμως φυλάσσει τα λόγια του Θεού. «ἀποκάλυψον»: Δηλαδή διάνοιξέ τα και φώτισέ τα, τόσο αυτά του σώματος όσο και αυτά της ψυχής, για να κατανοήσω το θέλημά σου, Κύριε.

«Και θα κατανοήσω»: Διότι τότε αντικρίζει ο άνθρωπος τα θαυμάσια του Θεού, όταν μέσα από τη μελέτη του νόμου τα μάτια της καρδιάς μπορούν να βλέπουν καθαρά. «Πάροικος»: Επειδή προσδοκούμε μετάσταση. «Μην αποκρύψεις»: Λέει δηλαδή, επειδή βρίσκομαι προς το παρόν στη γη, μην αποκρύψεις από εμένα το μυστήριο της παρουσίας σου. «Επιπόθησε»: Διότι ο πιστός άνθρωπος σε όλη του τη ζωή επιποθεί και αναζητά τα λόγια του Θεού· διότι κρίματα του Θεού είναι τα λόγια του και τα προστάγματά του. «Επετίμησας»: Βδελύχθηκες, απέρριψας, κατήργησας. «Επικατάρατοι»: Όσοι αθετούν τον νόμο του Θεού και τις εντολές του, αυτοί είναι αληθινά καταραμένοι. «Αφαίρεσε»: Εδώ ο λόγος αινίσσεται τον Χριστό, ότι οι Ιουδαίοι τον ονείδιζαν και τον εξουθένωναν διαρκώς. «Ότι τα μαρτύρια»: Διότι έλεγε ο Χριστός ότι, από τον εαυτό μου δεν πράττω τίποτα, αν δεν βλέπω τον Πατέρα να το πράττει· έτσι λοιπόν πρέπει να πράττουν και όλοι οι πιστοί. «Διότι κάθισαν»: Οι άρχοντες των Ιουδαίων συγκεντρώνονταν και διαρκώς συνωμοτούσαν κατά του Χριστού. «Ο δε δούλος»: Εκείνοι μεν καταλαλούσαν, εγώ δε, λέει ο Κύριος, φρόντιζα για το δικαίωμα που αφορά τον άνθρωπο. «Διότι τα μαρτύρια»: Οι Γραφές δεν απομακρύνονται από τη γλώσσα του ανθρώπου του Θεού· διότι μαρτυρία του Θεού είναι οι θείες Γραφές. «Και οι συμβουλές»: Διότι, αφού βουλεύτηκε μαζί με τον Πατέρα, κατήλθε προς αναζήτηση του ανθρώπου.

Αφού εξετάσαμε αυτά σχετικά με το σωτήριο χρίσμα και την ιερή βρώση, ας ολοκληρώσουμε τον λόγο, και αφήνοντας τώρα όσα έπονται για άλλη εξέταση, ας ζητήσουμε από τον Κύριο το αίτημα που διατύπωσε ο Δαβίδ: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου», ώστε η ανάγνωση των διατάξεων του Νόμου να μην είναι για εμάς ευκαταφρόνητη, όπως για τους Ιουδαίους που περιορίζονται στους τύπους, αλλά κατανοώντας τα θεία σύμβολα με τρόπο θεϊκό, να φανερωθούμε προς τη θειοτάτη αλήθεια εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, μέσω του οποίου και μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, συν τω Αγίω Πνεύματι, εις τους αιώνας. Αμήν.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΕ΄. Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό· ο μονογενής Υιός, που βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε. α΄. Ο Θεός δεν θέλει να ακούμε απλώς τα ονόματα και τα ρήματα που βρίσκονται στις Γραφές, αλλά με πολλή σύνεση. Γι' αυτό ο μακάριος Δαβίδ σε πολλά σημεία των Ψαλμών του προέτασσε τη φράση «Εις σύνεσιν» και έλεγε: Άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου. Έπειτα από αυτόν και ο γιος του, δίνοντας νουθεσίες, υποδεικνύει ότι πρέπει να αναζητούμε τη σοφία σαν το ασήμι· μάλλον δε να την επιδιώκουμε περισσότερο από το χρυσάφι. Και ο Κύριος, προτρέποντας τους Ιουδαίους να ερευνούν τις Γραφές, μας παρακινεί ακόμη περισσότερο στην αναζήτηση. Διότι δεν θα το έλεγε αυτό, αν ήταν δυνατόν να τις κατανοήσουμε αμέσως και από την πρώτη ανάγνωση. Επειδή κανείς δεν θα ερευνούσε ποτέ κάτι που βρίσκεται προφανές μπροστά του και είναι άμεσα προσιτό, αλλά αυτό που είναι συγκαλυμμένο και ανακαλύπτεται με πολλή έρευνα.

Ανταπόδωσε στον δούλο σου. Δεν παρακαλούμε όλοι γι' αυτό· διότι η παράκληση αυτή ανήκει στους δικαίους. Όσοι ζουν με σωφροσύνη, ευσέβεια και δικαιοσύνη, αυτοί με θάρρος λένε: Ανταπόδωσε στον δούλο σου· εκείνοι όμως που ζουν μέσα στις αμαρτίες, τις ηδονές και τα πάθη της ατιμίας, δεν μπορούν να πουν: Ανταπόδωσε στον δούλο σου. Διότι κανείς που φέρει μέσα του πονηρή συνείδηση δεν παρακινεί τον Κριτή σε ανταπόδοση· ενώ εκείνος που διακατέχεται από καθαρούς λογισμούς χρησιμοποιεί με παρρησία αυτά τα λόγια. Θα ζήσω και θα φυλάξω τους λόγους σου. Αυτήν τη ζωή ζητώ, ώστε να πορεύομαι φυλάσσοντας τους λόγους σου· διότι, απολαμβάνοντας τη δική σου βοήθεια, θα διαφύγω τον θάνατο της αμαρτίας και θα τρυγήσω τη ζωή που πηγάζει από τους λόγους σου. Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου. Δεν κατανοούν τα θαυμάσια αυτά όλοι όσοι μελετούν τα θεία λόγια, αλλά μόνο εκείνοι που απολαμβάνουν το άνωθεν φως· γι' αυτό ακριβώς και ο μακάριος Παύλος έλεγε: «Όταν όμως κάποιος επιστρέψει προς τον Κύριο, αφαιρείται το κάλυμμα· και ο Κύριος είναι το Πνεύμα». Αυτός βέβαια, καταυγαζόμενος από το θείο φως, δικαιολογημένα αναφωνούσε: «Εμείς δε όλοι, με ανακεκαλυμμένο πρόσωπο, αντικατοπτρίζοντας τη δόξα του Κυρίου, μεταμορφωνόμαστε στην ίδια εικόνα, από δόξα σε δόξα, ακριβώς όπως ενεργεί το Πνεύμα του Κυρίου».

Διότι το μεγαλύτερο μέρος τους στηρίζεται στην πνευματική διάνοια και απαιτεί σοφία για την κατανόησή του. Όμως, το να διαγνώσει κανείς τις φιλάνθρωπες οικονομίες του Σωτήρος, όπως και το να τηρήσει τις θείες νομοθεσίες, δεν είναι έργο του καθενός, αλλά εκείνου που βοά προς τον Δεσπότη: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Και με τη φράση «Θα κατανοήσουν», παρέπεμψε τη θεωρία σε αυτούς που προέρχονται από τα έθνη ως κάτι το μελλοντικό· στον οποίο Χριστό ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Ευχή του Ιωάννου του Χρυσοστόμου όταν πρόκειται κανείς να αναγνώσει ή να ακούσει άλλον να αναγινώσκει. Κύριε Ιησού Χριστέ, ο Θεός μας, άνοιξε τα ώτα και τους οφθαλμούς της καρδιάς μου, για να ακούω τους λόγους σου, και να κατανοώ και να πράττω το θέλημά σου, Κύριε, διότι εγώ είμαι πάροικος πάνω στη γη. Μην αποκρύψεις από εμένα τις εντολές σου, αλλά αφαίρεσε το κάλυμμα από τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου. Διότι σε εσένα ελπίζω, Θεέ μου, για να φωτίσεις εσύ την καρδιά μου.

Κρύψε το σπέρμα στα σπλάχνα της γης· δηλαδή, κρύψε τον λόγο μέσα στην καρδιά σου, ώστε να καρποφορήσει για τον Κύριο με φόβο. Όταν διαβάζεις, να διαβάζεις με επιμέλεια και με κόπο, μελετώντας τον κάθε στίχο με μεγάλη εσωτερική ησυχία, και μη βιάζεσαι απλώς να γυρίζεις τις σελίδες, αλλά, εάν είναι ανάγκη, μην οκνήσεις να διαβάσεις τον στίχο δύο και τρεις και πάρα πολλές φορές, για να κατανοήσεις τη δύναμή του. Όταν πρόκειται να καθίσεις και να διαβάσεις, ή πάλι να ακούσεις κάποιον άλλον να διαβάζει, προσευχήσου πρώτα στον Θεό λέγοντας: Κύριε Ιησού Χριστέ, άνοιξε τα αυτιά και τα μάτια της καρδιάς μου, για να ακούσω τον λόγο Σου, να τον κατανοήσω και να πράξω το θέλημά Σου, Κύριε, διότι εγώ είμαι πάροικος πάνω στη γη. Μην κρύψεις από εμένα τις εντολές Σου, αλλά άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου Σου· διότι σε Εσένα στήριξα τις ελπίδες μου, Θεέ μου, για να φωτίσεις Εσύ την καρδιά μου.

Και ο Μωυσής, αφού έλαβε τη δύναμη των σημείων και των τεράτων, ζητούσε να διδαχθεί και τους τρόπους και τους λόγους με τους οποίους έπρεπε να αποδειχθεί η αξιοπιστία των σημείων που του δόθηκαν· και έθεσε σε αυτούς, λέει ο μέγας Δαβίδ, τους λόγους των σημείων του και των τεράτων του στη γη του Χαμ. Και πάλι ο ίδιος ο Δαβίδ, βοώντας προς τον Θεό για τον εαυτό του, λέει: αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου μέσα από τον νόμο σου· και λύχνος για τα πόδια μου είναι ο νόμος σου και φως στα μονοπάτια μου. Και ο Δανιήλ, ο μέγας ανήρ των επιθυμιών των θείων οραμάτων, χάριν των οποίων παρέμεινε άσιτος επί τρεις εβδομάδες ημερών, αναζητώντας τους λόγους, ακούει έναν άγγελο να λέει σε άλλον άγγελο: Κάνε εκείνον να κατανοήσει το όραμα. Και ο Ζαχαρίας, ο μέγας προφήτης, σε όλη την προφητεία του και σε κάθε όραμα, εισάγει τον άγγελο που μιλάει μέσα του, ο οποίος και του δείχνει τα οράματα και του διδάσκει τους λόγους των οραμάτων, λέγοντας: και μου έδειξε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου· και μου είπε ο άγγελος που μιλούσε μέσα μου· και είπα στον άγγελο που μιλούσε μέσα μου: Κύριε, τι είναι αυτά;

Διότι πλανήθηκαν σαν τυφλοί και, βαδίζοντας άνομα προς αδιάβατα μέρη και βάραθρα, θα βρουν αναλόγως και το κατάλυμα του δρόμου τους. Αλλά εγώ, εάν προσπαθήσω να αναλύσω αυτόν τον ψαλμό στίχο προς στίχο, θα περιπέσω σε άπειρη πολυλογία. Γι' αυτό, σταχυολογώντας με τη χάρη του Θεού τα δυσνοητότερα σημεία του ώστε να τα καταστήσω ευληπτότερα, το βάρος της μακρηγορίας θα φανεί ελαφρύτερο. «Ευλογητός ει, Κύριε, δίδαξόν με τα δικαιώματά σου». «Αποκάλυψον τους οφθαλμούς μου και κατανοήσω τα θαυμάσια εκ του νόμου σου». Διότι έτσι αρμόζει και σε εμάς να δεόμαστε προς τον Θεό. Επειδή, εάν δεν μας δοθεί από τον Θεό η αποκάλυψη των νοερών οφθαλμών, δεν έχουμε τη δύναμη να κατανοήσουμε τα θαυμάσια των θείων νόμων.

Αλλά θέλω από εσένα, που είσαι βαθύτατος ερευνητής των θείων, πρώτα να αποβάλεις το χώμα από τον νου σου και έτσι να ετοιμάσεις το αυτί για την υποδοχή του λόγου και να ακούσεις τον Σωτήρα να μας λέει: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», από τα πιο σωματικά και αισθητά προς τα νοητά κάλλη και θεάματα του λόγου. Γι' αυτό και ο σοφότατος Σολομών προτρέπει λέγοντας: «Εάν καθίσεις να δειπνήσεις σε τραπέζι δυνατών, να κατανοείς νοητά αυτά που σου παρατίθενται και να απλώνεις το χέρι σου, γνωρίζοντας ότι τέτοια πρέπει να προετοιμάσεις και εσύ». Διότι και η θεία Γραφή, επειδή κρύβει μέσα της τα βάθη του Θεού, δεν αποκαλύπτει απλώς σε όλους όσους το επιθυμούν την κατανόηση των θαυμασίων του νόμου του Θεού, «αλλά σε όσους έχει δοθεί», σύμφωνα με το ιερό λόγιο, «να γνωρίσουν τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών», γι' αυτό και ο θείος Δαβίδ προσευχόταν, λέγοντας προς τον Θεό: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Αλλά και οι μαθητές του Λόγου δεν έφτασαν πρωτύτερα σε ακριβή επίγνωση των νόμων του Θεού, έως ότου δέχθηκαν ουσιαστικά από τον Λόγο τη διάνοιξη του νου, ώστε να κατανοούν τις Γραφές. Έχουμε, λοιπόν, μεγάλη ανάγκη από το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ερευνά τα βάθη του Θεού. «Διότι το Πνεύμα», λέει ο θείος απόστολος, «ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού».

86. Η ψυχή που καθαρίζεται με ένταση και θέρμη μέσω των κόπων της άσκησης, καταυγάζεται από το θείο φως και αρχίζει σιγά-σιγά να βλέπει φυσικά την ομορφιά που της δόθηκε εξαρχής από τον Θεό, και να πλαταίνει στην αγάπη του Δημιουργού της. Και όσο πιο ξεκάθαρες γίνονται σε αυτήν, χάρη στην κάθαρση, οι ακτίνες του ήλιου της δικαιοσύνης, και της αποκαλύπτεται και της γίνεται γνωστή η φυσική της ομορφιά, άλλο τόσο αυξάνει και η ίδια τους κόπους της πνευματικής γυμνασίας για τη μεγαλύτερη κάθαρσή της, ώστε να κατανοήσει καθαρά τη δόξα της δωρεάς που αξιώθηκε και να αναλάβει την παλαιά της ευγένεια, και να διασώσει και να επιστρέψει στον Πλάστη την εικόνα καθαρή και απαλλαγμένη από την ύλη. Και δεν υποχωρεί καθόλου από την αύξηση των κόπων, μέχρις ότου καθαρίσει τον εαυτό της από κάθε ρύπο και μολυσμό, και τον καταστήσει άξιο για τη θεωρία και την επικοινωνία με τον Θεό. 87. «Αποκάλυψε τα μάτια μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου», φωνάζει προς τον Θεό εκείνος που καλύπτεται ακόμη από την ομίχλη του γεώδους φρονήματος. Διότι η άγνοια του χοϊκού νου, που είναι ομίχλη και βαθύ σκοτάδι, επικαλύπτοντας την όραση της ψυχής, την καθιστά σκοτεινή και ζοφερή στο να κατανοεί τα θεία και τα ανθρώπινα, μη μπορώντας να ατενίσει τις ακτίνες του θείου φωτός ή να απολαύσει εκείνα τα αγαθά, «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν».

Διότι, όπως ακριβώς αν εκείνος ο τυφλός δεν είχε φωνάξει και η αιμορροούσα δεν είχε προσέλθει στον Κύριο, δεν θα λάμβαναν θεραπεία, έτσι και αν κάποιος δεν έλθει προς τον Κύριο με το δικό του θέλημα και με όλη του την προαίρεση και δεν προσευχηθεί με πλήρη βεβαιότητα πίστεως, δεν λαμβάνει θεραπεία. Γιατί άραγε εκείνοι επειδή πίστεψαν θεραπεύονταν αμέσως, εμείς όμως δεν έχουμε ακόμη αναβλέψει αληθινά και δεν έχουμε θεραπευτεί από τα κρυφά πάθη, αν και ο Κύριος φροντίζει περισσότερο για την αθάνατη ψυχή παρά για το σώμα; Αυτή, αν αναβλέψει σύμφωνα με αυτόν που λέει: «αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου», δεν θα τυφλωθεί ποτέ πια στον αιώνα και, αφού θεραπευτεί, δεν θα τραυματιστεί ξανά. Διότι, αν ο Κύριος έδειξε επιμέλεια για τα φθαρτά σώματα όταν ήλθε στη γη, πόσο μάλλον για την αθάνατη και πλασμένη κατ' εικόνα Του ψυχή. Αλλά εξαιτίας της απιστίας μας, εξαιτίας του διχασμού μας, εξαιτίας του ότι δεν Τον αγαπάμε με όλη μας την καρδιά ούτε πιστεύουμε σε Αυτόν αληθινά, δεν έχουμε λάβει ακόμη την πνευματική θεραπεία και σωτηρία. Ας πιστέψουμε λοιπόν σε Αυτόν και ας προσέλθουμε με αλήθεια, ώστε να πραγματοποιήσει γρήγορα μέσα μας την αληθινή θεραπεία. Διότι υποσχέθηκε να δώσει το Άγιο Πνεύμα σε όσους Τον παρακαλούν, να ανοίξει σε όσους κρούουν και να βρεθεί από όσους Τον ζητούν, και είναι αψευδής Εκείνος που το υποσχέθηκε. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Αυτό το πυρ, κατακαίοντας το δοκάρι που βρίσκεται στον εσωτερικό οφθαλμό, αποκαθιστά τον νου καθαρό, ώστε, ανακτώντας τη φυσική του διορατικότητα, να βλέπει ακατάπαυστα τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια από τον νόμο σου». Αυτό, λοιπόν, το πυρ είναι αυτό που φυγαδεύει τους δαίμονες και αναιρεί την αμαρτία, είναι δύναμη αναστάσεως και ενέργεια αθανασίας, φωτισμός των αγίων ψυχών και σύσταση των λογικών δυνάμεων. Ας ευχηθούμε αυτό το πυρ να φθάσει και σε εμάς, ώστε, περπατώντας πάντοτε στο φως, να μην προσκόψουμε τα πόδια μας σε λίθο ποτέ, ούτε καν για λίγο, αλλά «ως φωστήρες που φαίνονται στον κόσμο να κατέχουμε τον λόγο της ζωής» της αιώνιας, ώστε, απολαμβάνοντας τα αγαθά του Θεού, να αναπαυθούμε μαζί με τον Κύριο στη ζωή, δοξάζοντας τον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, των οποίων είναι η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

ΚΒ'. Τέτοια, λέγει, έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι απλώς αποκάλυψη νοημάτων και φωτισμός χάριτος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά σταθερή και συνεχής έλλαμψη υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο: «Εκείνος που είπε να λάμψει φως από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε μέσα στις καρδιές μας για τον φωτισμό της γνώσεως της δόξης του Χριστού». Και το: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· δηλαδή: για να μην σκοτιστεί η ψυχή από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας, όταν χωριστεί από τη σάρκα· καθώς επίσης και το: «Αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Και το: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου»· αλλά βεβαίως και το: «Εντυπώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου», και τα υπόλοιπα, φανερώνουν την ίδια συνέπεια του σκοπού.

Ώστε, ας προσευχηθούμε να γίνουν «πεφωτισμένοι οι οφθαλμοί» της διανοίας μας, για να γνωρίσουμε τι σημαίνει το: «αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου από τον νόμο σου». Ας φωνάξουμε από τα βάθη της καρδιάς «Ραββουνί», για να αναβλέψουμε. Εκείνος που αναβλέπει, αν και βρίσκεται «εν σαρκί», δεν στρατεύεται «κατά σάρκα»· διότι «τα όπλα της στρατείας» του «δεν είναι σαρκικά αλλά δυνατά ενώπιον του Θεού προς καθαίρεσιν οχυρωμάτων, γκρεμίζοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού». Ας υψώσουμε «όσια χέρια» σε προσευχές αδιαλείπτως, «χωρίς οργή και διαλογισμούς». Ας γίνουμε ομοεθνείς του Κυρίου, ο οποίος ανέτειλε από τη φυλή «Ιούδα». Ας γίνουμε Ιουδαίοι εν κρυπτώ· «διότι Ιουδαίος δεν είναι αυτός που φαίνεται», «αλλά αυτός που είναι στο κρυπτό», ο οποίος, μέσω της αποχής από τους μάταιους λογισμούς και τις ρυπαρές έννοιες, σαββατίζει πάντοτε και δέχεται την περιτομή στον έσω του άνθρωπο. Επομένως, ας περιτμήσουμε την ακάθαρτη ακροβυστία της «καρδιάς», αποκόπτοντας το περιττό του νου, το οποίο είναι «το κεντρί του θανάτου, η αμαρτία», η οποία παρασπάρθηκε από τον εχθρό μέσω της παρακοής. Ας δεχθούμε στις καρδιές μας τον νόμο εν Πνεύματι Θεού, τον οποίο υποσχέθηκε λέγοντας: «Θα δώσω τους νόμους μου στις καρδιές τους, και θα τους επιγράψω στις διάνοιές τους» και κατά τον Δαβίδ: «Ο νόμος του Θεού είναι στις καρδιές τους, και τα διαβήματά τους δεν θα υποσκελισθούν».

Διότι, όπως ακριβώς εάν εκείνος ο τυφλός δεν φώναζε και η αιμορροούσα δεν πλησίαζε τον Κύριο, δεν θα επιτύγχαναν τη θεραπεία, έτσι και, εάν κάποιος δεν έλθει προς τον Κύριο με το δικό του θέλημα και με όλη του την προαίρεση και δεν δεηθεί με πλήρη βεβαιότητα και πίστη, δεν επιτυγχάνει τη θεραπεία. Επειδή εκείνοι, έχοντας πιστέψει, θεραπεύονταν αμέσως, εμείς όμως δεν αναβλέψαμε ακόμη αληθινά και δεν θεραπευθήκαμε από τα κρυφά πάθη, παρόλο που ο Κύριος φροντίζει περισσότερο για την αθάνατη ψυχή παρά για το σώμα; Η οποία ψυχή, εάν αναβλέψει, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου», δεν πρόκειται ποτέ πλέον στους αιώνες να τυφλωθεί και, αφού θεραπευθεί, δεν πρόκειται ποτέ πλέον να τραυματιστεί. Διότι, εάν ο Κύριος, ερχόμενος στη γη, έδειξε μέριμνα για τα φθαρτά σώματα, πόσο μάλλον για τη θεία και αθάνατη και κατ' εικόνα πλασμένη ψυχή. Αλλά εξαιτίας της απιστίας και της διχόνοιάς μας, καθώς και επειδή δεν τον αγαπούμε με όλη μας την καρδιά ούτε τον πιστεύουμε αληθινά, δεν έχουμε επιτύχει ακόμη την πνευματική θεραπεία και σωτηρία.

Εκείνος, λοιπόν, που συνηγορεί υπέρ των παθών της ατιμίας ως φυσικών και όχι ως επίκτητων, μετέτρεψε «την αλήθεια του Θεού στο δικό του ψεύδος». Διότι, όπως προείπαμε, ο άχραντος και καθαρός κατασκεύασε και την εικόνα Του όμοια με τον εαυτό Του, «με τον φθόνο όμως του διαβόλου εισήλθε ο θάνατος στον κόσμο». Επειδή, λοιπόν, το γένος των ανθρώπων, αφού συνελήφθη σε ανομίες και γεννήθηκε σε αμαρτίες, αποξενώθηκε από τη μήτρα και πλανήθηκε από την κοιλιά, και αφού βασίλευσε η αμαρτία από τον Αδάμ μέχρι την παρουσία του Χριστού και σε αυτούς που δεν είχαν αμαρτήσει, ήλθε ιλεούμενος «ο αμνός του Θεού για να σηκώσει την αμαρτία του κόσμου», δένοντας με τη δική του δύναμη τον ισχυρό, και διαρπάζοντας έτσι εμάς, τα αιχμαλωτισμένα σκεύη του, σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί: «αιχμαλώτισε την αιχμαλωσία». Εάν, λοιπόν, φροντίζουμε να ανακληθούμε από την αιχμαλωσία και να φορέσουμε «την εικόνα του επουρανίου» και να παραστήσουμε τα μέλη μας δούλα στη δικαιοσύνη και στον αγιασμό, όπως ακριβώς τα παραστήσαμε στην αμαρτία, ας πιστέψουμε ότι οφείλουμε, περπατώντας στο φως, να βλέπουμε απρόσκοπτα τα θαυμάσια του Θεού, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «άνοιξε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Διότι, όπως στα αισθητά εκείνος που περπατά στο φως δεν σκοντάφτει, έτσι και στα νοητά εκείνος που βρίσκεται σε τέλειο αγιασμό δεν διαλογίζεται πονηρά, ούτε σκέφτεται φαύλα.

Επομένως, ο φωτισμός της χάριτος δεν είναι μόνο αποκάλυψη νοημάτων και γνώσης, αλλά η βέβαιη και αιώνια έλλαμψη του υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι έχει γραφτεί: «αυτός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, έλαμψε στις καρδιές μας για τον φωτισμό της γνώσης της δόξας του Χριστού», και: «φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου» —δηλαδή, ώστε βγαίνοντας η ψυχή μου από τη σάρκα να μην καλυφθεί από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας— και: «αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμαστά του νόμου σου», και: «στείλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου», και: «σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε· έδωσες χαρά στην καρδιά μου»· τα οποία φανερώνουν ακριβώς τον ίδιο σκοπό. Και για τον μακάριο Παύλο, το ουράνιο «φως» του Πνεύματος που «τον περιέλαμψε» στον δρόμο πιο δυνατά από τον ήλιο, και μέσω του οποίου αξιώθηκε της χάριτος, δεν ήταν φωτισμός νοημάτων και γνώσης, αλλά υποστατική έλλαμψη της δύναμης του φωτός του Πνεύματος στην ψυχή και υποστατική αποκάλυψη των ουράνιων μυστηρίων. Την υπερβολική λαμπρότητα αυτού του φωτός δεν μπόρεσαν να αντέξουν τα σαρκικά μάτια και τυφλώθηκαν. Μέσω αυτού του φωτός αποκαλύπτεται κάθε γνώση και ο Θεός γνωρίζεται αληθινά στην ψυχή. «

Τυφλωμένος καθημερινά από το σκοτάδι των αμαρτιών, αδυνατώ να κατανοήσω τα θαυμάσιά σου, Κύριε· γι' αυτό διάνοιξε τους οφθαλμούς της καρδιάς μου, Ιησού φωτοδότη. Με τις σταγόνες της ευσπλαχνίας σου πάντοτε, Παρθένε αμόλυντε, απόπλυνε τους εμπαθείς μολυσμούς της καρδιάς μου, δωρίζοντάς μου κρουνούς δακρύων που παρέχουν ψυχική κάθαρση.

Εκείνος δε που δεν το γνώρισε αυτό, συμπεριφέρεται σαν να μην έχει ανάγκη νουθεσίας ή διδασκαλίας ή συμβουλής ή βοήθειας από άλλους, και έχει κυριευθεί από υπερηφάνεια χωρίς να το ξέρει, χωρίς να γνωρίζει τίποτε και χωρίς να συναισθάνεται ούτε καν αυτό το ίδιο, ότι δηλαδή δεν γνωρίζει τίποτε, και ευρισκόμενος στο βάθος της άγνοιας, ή μάλλον της απώλειας, ούτε αυτό το ίδιο δεν μπορεί να συνειδητοποιήσει, ότι «βρίσκεται μεταξύ αυτών που χάνονται». Αυτή λοιπόν η άγνοια έχει τη φυσική τάση να δημιουργείται σαν κάποιο θόλωμα στα νοερά μάτια της ψυχής, εξαιτίας της αγάπης μας για τον κόσμο και τα του κόσμου. Διότι, όσο απομακρύνεται ο νους μας από τη μνήμη του Θεού και του θανάτου και της μέλλουσας κρίσεως και των αγαθών που ετοιμάστηκαν για τους δικαίους και των κολαστηρίων που θα δεχθούν τους αμαρτωλούς, του αιώνιου πυρός και του σκότους, «του τριγμού των οδόντων», και παραμένει και ασχολείται με τις «βιωτικές μέριμνες» και τις φαντασίες του κόσμου, εννοώ τον πλούτο και τη δόξα και την καλοπέραση, και όλα τα υπόλοιπα αυτού του κόσμου που θεωρούνται λαμπρά, και συναναστρέφεται με τέτοια πράγματα, τόσο συνηθίζει να πωρώνεται όλο και περισσότερο και σιγά-σιγά να σκεπάζει ολόκληρη την όραση της ψυχής και να προκαλεί παντελή άγνοια των αγαθών και λήθη των εντολών του Θεού. Διότι αυτό ακριβώς, έχοντας αμαρτήσει και έχοντάς το πάθει, έλεγε προς τον Θεό και ο Δαβίδ: «Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια από τον νόμο σου». Είδες πώς ήταν καλυμμένοι οι οφθαλμοί του; Είδες πώς κραύγαζε προς τον Θεό για να του αποκαλυφθούν;

Έτσι, λοιπόν, η θεία Γραφή συνήθως αναφέρει και τη θεωρία του Θεού ως ακοή και την ακοή αντί της θεωρίας. Έτσι και ο θείος Παύλος, τις ανεκλάλητες θεωρίες και ελλάμψεις και τις διδασκαλίες και αποκαλύψεις που ξεπερνούν το μέτρο της ανθρώπινης φύσης και δύναμης, εύλογα τις ονόμασε λόγια, και είπε ότι τα άκουσε, και τα παρέδωσε εγγράφως. Γι' αυτό και έλεγε: «Και λόγω της υπερβολής των αποκαλύψεων, για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα». Αν, λοιπόν, άκουσε πρώτα, πώς στη συνέχεια ονόμασε αποκαλύψεις αυτά που άκουσε, αν όχι όπως τα εξηγήσαμε; Διότι έτσι και ο Δαβίδ προσεύχεται να του αποκαλυφθούν οι οφθαλμοί, ώστε να κατανοήσει τα θαυμάσια του Θεού μέσα από τον νόμο Του. Αυτός που προηγουμένως είπε: «Είτε μέσα στο σώμα δεν γνωρίζω, είτε εκτός του σώματος, αρπάχθηκα», πώς ύστερα λέει ότι άκουσε, αν όχι όπως ακριβώς το εξηγήσαμε λεπτομερώς παραπάνω και όπως είναι η ίδια η αλήθεια του πράγματος;

Αφότου όμως έφαγε από εκείνο το ένα δέντρο που του είχε απαγορευτεί, πέθανε με θάνατο πικρό, δηλαδή τον χωρισμό από τον Θεό, και παραδόθηκε στη φθορά, ώστε να μην εκπέσει εντελώς από το αγαθό, καθώς η κακία εισήλθε και τυραννούσε το γένος των ανθρώπων. Εξαιτίας της αδυναμίας και της ταλαιπωρίας του που προήλθαν από τη φθορά, του δόθηκε νόμος που του έδειχνε τι είναι καλό και τι πονηρό, σαν να δινόταν, θα έλεγε κανείς, σε άνθρωπο που έγινε τυφλός, παράφρονας και ασύνετος, όπως έχει γραφτεί: «Άνοιξε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου», και «Συνέτισέ με, και θα μάθω τις εντολές σου». Βλέπεις σε ποια έσχατη κατάσταση κατάντησε, ώστε να έχει ανάγκη από νόμο; Και ούτε αυτόν τον ίδιο τον κόσμο μπορούσε να δει ο άνθρωπος μετά την πτώση του, αν προηγουμένως δεν φωτιζόταν άνωθεν.

Και έπειτα τι; Αυτός που απέκτησε αυτό το απόκτημα, έχοντας τον νου του υγιή και τέλειο, κατανοεί τα θαυμάσια του Θεού, μέσα από τον νόμο του Θεού, εφόσον βέβαια έχουν ανοιχτεί τα μάτια του από τη χάρη του Χριστού. Εάν όμως αυτό γίνεται κατά χάριν, τότε δεν είναι μισθαποδοσία· και αν είναι μισθαποδοσία, δεν είναι πλέον χάρη. Πού είναι λοιπόν η καύχηση; Έχει πλέον αποκλειστεί σύμφωνα με τον απόστολο· διότι κατά χάριν έχει δωρηθεί στον κάθε ουράνιο πολίτη το να πολιτεύεται κατά Χριστόν, σε αυτόν που έχει το πολίτευμά του στους ουρανούς από τον Χριστό και δια του Χριστού και ο οποίος δεν πολιτεύεται βασιζόμενος στον εαυτό του, αλλά εν Χριστώ· γι' αυτό και ένας τέτοιος άνθρωπος, αφού απεκδύθηκε την εικόνα του χοϊκού, φορά την εικόνα του επουράνιου.

Εγώ, λοιπόν, αυτά σχημάτισα κατά νουν από όσα μου εστάλησαν. Εάν όμως, όπως είναι φυσικό, υπέδειξες κάτι υψηλότερο, ανώτερο και λαμπρότερο από τη δική μου ασθενή όραση, άνοιξε τους οφθαλμούς μου, αυτόπτη και υπηρέτη του Λόγου, ώστε να ευεργετείς τελειότερα εμάς που έχουμε ανάγκη να κατανοήσουμε τα θαυμάσιά σου, συμπροσευχόμενος για την αθλιότητά μας, προκειμένου να ανακουφιστούμε από τις πονηρές ημέρες με τη χορήγηση της συγχωρήσεως σε εμάς.