Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:2

Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό. Εκείνος που δεν αμαρτάνει πουθενά και με κανέναν απολύτως τρόπο, αυτός θα ήταν άμωμος και, βεβαίως, μακάριος. Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά Του, με όλη τους την καρδιά θα Τον εκζητήσουν. Διότι δεν πρέπει άλλοτε μεν να εφαρμόζει κανείς ορθά τον νόμο, και άλλοτε να γίνεται παραβάτης. Ποιο είναι, άλλωστε, το κέρδος να εξερευνά κάποιος απλώς τα μαρτύριά Του, και να μην εκζητεί τον Θεό με όλη του την καρδιά;

Διότι, αν όσοι ασθενούν σωματικά βιάζουν τη φύση τους για να τηρήσουν όλα όσα τους προστάζουν οι ιατροί, δεν πρέπει πολύ περισσότερο εμείς να υπακούμε σε εκείνους στους οποίους έχει εμπιστευθεί η θεραπεία των ψυχών μας; Ας θελήσουμε, λοιπόν, να εκμάθουμε και τα προστάγματα του Αγίου Πνεύματος. Διότι, αν οι εξηγητές αυτού του κόσμου επιδίδονται με επιμέλεια στην ανάγνωση της ανύπαρκτης σοφίας —αφού η σοφία του κόσμου τούτου είναι μωρία ενώπιον του Θεού— πολύ περισσότερο πρέπει εμείς να μελετούμε και να διδασκόμαστε τα λόγια του Θεού για τη σωτηρία των ψυχών μας. Και το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που ερευνούν τις μαρτυρίες του, λέγοντας: μακάριοι όσοι ερευνούν τις μαρτυρίες του· διότι με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Και πάλι σε άλλον ψαλμό λέει: μακάριος ο λαός που γνωρίζει τον αλαλαγμό. Άκουσε και τον Απόστολο που λέει: κάθε παιδαγωγία προς το παρόν δεν φαίνεται να είναι πρόξενος χαράς, αλλά λύπης· αργότερα, όμως, αποδίδει ειρηνικό καρπό δικαιοσύνης σε όσους έχουν γυμναστεί δι' αυτής. Στον Οποίον ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Πρόσεχε λοιπόν, μοναχέ, μην αμελήσεις το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε ως δωρεά του Χριστού, αλλά φρόντισε και αναζήτησε περισσότερο από τον χρυσό και το τοπάζι το πώς να ευαρεστήσεις τον Θεό, για να επιτύχεις τον μακαρισμό των Αγίων. Διότι είναι γραμμένο: μακάριοι όσοι εξερευνούν τις μαρτυρίες του· με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Πρόσεχε μήπως σε ανακόψει ο Εχθρός, όταν θέλεις να διαβάσεις, φέρνοντάς σου την ακηδία και ρίχνοντάς σε σε περισπασμούς, λέγοντάς σου: κάνε πρώτα αυτό το πράγμα, εφόσον είναι μικρό, και έπειτα διαβάζεις αμέριμνα· και άλλοτε σου υποβάλλει προθυμία για το εργόχειρο. Διότι όλα αυτά τα προκαλεί για να σε απασχολήσει και να σε εμποδίσει από το να διαβάσεις και να ωφεληθείς. Επειδή, όταν δει έναν αδελφό να διαβάζει με επιμονή και να ωφελείται, με αυτές τις αφορμές και με πολλές άλλες παρατάσσεται εναντίον του, επιδιώκοντας μόνο να τον εμποδίσει. Εσύ λοιπόν μην πειστείς από αυτόν, αλλά να είσαι σαν το ελάφι που διψά και επιθυμεί διακαώς να έρθει στις πηγές των υδάτων, δηλαδή στις θείες Γραφές, για να πιεις από αυτές και να δροσίσουν τη διψασμένη σου γλώσσα, που σε φλέγει εξαιτίας των παθών. Και να πίνεις μαζί και την ωφέλεια που προέρχεται από αυτές. Δηλαδή τι εννοώ· όταν ο Κύριος σου δωρίζει την επίγνωση κάποιου λόγου μέσα από αυτές και σε ωφελεί, να μην τον αφήσεις να σε προσπεράσει, αλλά να τον μελετήσεις στη διάνοιά σου, και να τον εγγράψεις στην καρδιά σου.

Πρόσεχε λοιπόν, μοναχέ, να μην αμελήσεις το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου και σου δόθηκε με τη δωρεά του Χριστού, αλλά φρόντισε και αναζήτησε πώς να ευαρεστήσεις τον Θεό, ώστε να επιτύχεις τον μακαρισμό των Αγίων. Διότι είναι γραμμένο: μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του· με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Πρόσεχε μην σε εμποδίσει ο Εχθρός, όταν θέλεις να διαβάσεις, φέρνοντάς σου την ακηδία και ρίχνοντάς σε σε περισπασμούς και λέγοντας: κάνε πρώτα αυτό το πράγμα εφόσον είναι μικρό, και έπειτα διαβάζεις χωρίς μέριμνα. Διότι όταν υποβάλλει αυτά, παρέχει και προθυμία για το εργόχειρο· όλα αυτά τα παρεμβάλλει για να σε αποτρέψει από την ανάγνωση. Διότι όταν δει έναν αδελφό να διαβάζει με επιμέλεια και να ωφελείται, με αυτές και με άλλες αφορμές παρατάσσεται εναντίον του, ζητώντας να τον εμποδίσει. Εσύ λοιπόν μην πειστείς σε αυτόν, αλλά γίνε σαν το ελάφι που διψά και επιποθεί να έρθει στις πηγές των υδάτων, δηλαδή στις θείες Γραφές, για να πιεις από αυτές και να δροσίσουν τη δίψα σου που σε καταφλέγει μέσω των παθών. Μαζί με αυτές να απορροφάς και την ωφέλεια που προέρχεται από αυτές. Εννοώ το εξής: ώστε, όταν ο Κύριος σου δωρίσει το να διαβάσεις και να κατανοήσεις κάποιον λόγο από αυτές, να μην τον προσπεράσεις, αλλά να τον μελετήσεις στη διάνοιά σου, και να τον χαράξεις στην καρδιά σου, και να τον φυλάξεις στη μνήμη σου ανεξίτηλο. Διότι είναι γραμμένο: στα δικαιώματά σου θα μελετήσω.

ΑΛΛΗΛΟΥΙΑ. ΡΙΗ΄. Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό τους, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Μακάριοι αυτοί που εξερευνούν τα μαρτύριά του, με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Διότι δεν πορεύτηκαν στις οδούς του αυτοί που εργάζονται την ανομία. Εσύ έδωσες την εντολή να φυλάσσονται με μεγάλη προσοχή οι εντολές σου. Είθε να κατευθύνονταν οι οδοί μου στο να φυλάσσω τα δικαιώματά σου. Τότε δεν θα ντροπιαστώ, όταν θα προσηλώνω την προσοχή μου σε όλες τις εντολές σου. Θα σε δοξολογήσω με ευθύτητα καρδιάς, όταν θα έχω μάθει τα κρίματα της δικαιοσύνης σου. Τα δικαιώματά σου θα τα φυλάξω, μην με εγκαταλείψεις εντελώς. Άμωμοι δε και τέλειοι στην οδό θα ήταν αυτοί, τους οποίους διδάσκεται να αποκαλεί μακάριους εκείνος που βρίσκεται στις αρχές των θείων μαθημάτων· ώστε να μην καταστραφεί ο ίδιος εφησυχάζοντας, θεωρώντας τον εαυτό του ήδη μακάριο, αλλά να γνωρίζει ότι υστερεί πολύ σε σχέση με εκείνους που μακαρίζονται. Μακάριοι αυτοί που εξερευνούν τα μαρτύριά του, με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Για τα μαρτύρια έχουμε ήδη μιλήσει· οδός λοιπόν αυτών των μαρτυρίων θα ήταν το να πορεύεται κανείς σύμφωνα με το θέλημά τους, όχι από λύπη ή από ανάγκη, αλλά με κάθε ευφροσύνη, όπως λέει ο Προφήτης: Έτρεξα στην οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου.

Μακάριοι. Βλέπεις πώς το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που πορεύονται σε οδό άμωμη, δηλαδή εκείνους των οποίων η οδός είναι αψεγάδιαστη. Οι πορευόμενοι. Είναι αυτοί που εφαρμόζουν ορθά τον νόμο με τη μελέτη των θείων Γραφών. Μακάριοι. Με τη μελέτη των Γραφών, διότι οι Γραφές τυγχάνουν να είναι μαρτυρία του Θεού. Με όλη την καρδιά. Διότι εκείνοι που αφιερώνονται με ζήλο στις θείες Γραφές, αυτοί αναζητούν τον Κύριο με όλη τους την καρδιά. Διότι δεν. Ο λόγος γίνεται για τους Ιουδαίους, επειδή εξέκλιναν από τον νόμο. Εσύ ενετείλω. Όσα προσέταξε μέσω του νόμου, λέει, αυτά πρέπει να τηρεί ο άνθρωπος (διότι έτσι ευαρεστείται ο Θεός). Μακάρι. Ζητώ, λέει ο πιστός άνθρωπος, να γίνουν ευθείες οι οδοί μου, ώστε να τις ακολουθήσω ορθά. Του φυλάξασθαι. Διότι εάν κάποιος κατευθύνει ορθά τις οδούς του, τηρεί εύκολα τις εντολές του Θεού. Τότε. Διότι κατά την ημέρα εκείνη δεν φοβάται την αισχύνη αυτός που εφάρμοσε ορθά τις εντολές του Θεού. Θα εξομολογηθώ. Όπως ο Πέτρος μετά την άρνηση εξομολογήθηκε με όλη του την καρδιά, έτσι πρέπει και ο ευθύς άνθρωπος να εξομολογείται στον Θεό. Όταν θα έχω μάθει. Διότι όταν ο άνθρωπος τηρήσει ορθά τα κρίματα του Θεού, τότε αναδεικνύεται τέλειος και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Τα δικαιώματα. Δηλαδή, για τον λόγο αυτό τήρησα όσα προσέταξες, για να μην εγκαταλειφθώ μέχρι τέλους. Εν τίνι. Με τι και πότε θα κατευθύνει ορθά ο νέος λαός τις οδούς του Θεού; Προφανώς με την παρουσία του Χριστού και Θεού.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΗ'. «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύρια.» Οι δεύτεροι, καθώς ανεβαίνουν σε καλύτερη και ανώτερη βαθμίδα, γίνονται μακάριοι με διαφορετικό τρόπο, διότι δεν κατορθώνουν μόνο τον ηθικό τρόπο ζωής, αλλά πλέον εξερευνούν και τα βάθη των μαρτυρίων του. «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του;» Νεότερος είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος πριν από την πίστη βάδιζε σε σκολιά οδό· με ποιον τρόπο θα διορθώσει την οδό του, αν όχι με το να τηρεί τους λόγους του Θεού; Διότι η έννοια του θείου νόμου είναι καθαρτική και προστατευτική των πάντων. Το ρητό, «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του;», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: «Με ποιο μέσο θα λαμπρύνει ο νέος την οδό του;» Δίδαξε λοιπόν ότι η νεότητα είναι γεμάτη από πολλή ακαθαρσία και ρυπαρότητα· γι' αυτό και έχει ανάγκη καθάρσεως.

Αυτό λοιπόν αφού αναζήτησε, λέει ότι βρήκε τον τρόπο: «Με το να φυλάξω τους λόγους σου». «Διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου.» Γι' αυτό να μην με κρίνεις πλέον άξιο του να ονειδίζομαι και να εξουθενώνομαι, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου, για τα οποία είπα: «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του». «Νύσταξε η ψυχή μου.» Όπως ακριβώς αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι κάποτε και η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται προς την αμαρτία σαν σε ύπνο, αλλά ανανεώνεται και εγείρεται μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου.» Κάθε δίκαιος φοβάται τον ονειδισμό από τους αμαρτωλούς, διότι εκείνοι συνηθίζουν να τους ονειδίζουν, όταν παρεκκλίνουν έστω και λίγο από την αρετή. Αλλά ο Θεός, εφαρμόζοντας αγαθές και φιλάνθρωπες κρίσεις, δεν παραβλέπει τον ονειδισμό τους, αλλά τον αφαιρεί διορθώνοντάς τους, εάν τυχόν έχουν παρεκκλίνει έστω και λίγο. «Χρηστός είσαι εσύ, Κύριε.» Έργο του δικαίου είναι, μένοντας ευχαριστημένος με όλα όσα συμβαίνουν και αποδεχόμενος με ιλαρότητα τις αποφάσεις της Πρόνοιας, να λέει προς τον Θεό, ακόμη και για εκείνα που θεωρούνται πιο πικρά: «Χρηστός είσαι εσύ». Και το, «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό», συνέχεται με την ίδια προαίρεση.

Διότι οδό, όπως προείπα, ονομάζει τον βίο. Επειδή αυτόν τον διαβαίνουμε όλοι από τις ωδίνες της γεννήσεως μέχρι τον τάφο. Μακάριοι είναι εκείνοι που εξερευνούν τα μαρτύριά Του· με όλη τους την καρδιά θα Τον αναζητήσουν. Και κατά την ερμηνεία του δεκάτου ογδόου ψαλμού έχουμε πει σε τι διαφέρει ο νόμος, τα μαρτύρια, τα δικαιώματα, τα κρίματα και οι εντολές· θα υπενθυμίσουμε όμως συνοπτικά τα όσα έχουν λεχθεί. Νόμο ονομάζει αυτόν που δόθηκε από τον Θεό των όλων διά του θεσπεσίου Μωυσέως· εντολές δε και προστάγματα πάλι τον ίδιο, επειδή δόθηκε ως εντολή και προστάχθηκε με βασιλικό κύρος· δικαιώματα, επειδή έχει τη δύναμη να δικαιώσει εκείνον που τον εφαρμόζει· κρίματα δε, επειδή υποδεικνύει τις θείες αποφάσεις και τις δίκαιες ανταποδόσεις τόσο εκείνων που ζουν σύμφωνα με τον νόμο όσο και εκείνων που ζουν παράνομα· μαρτύρια δε, επειδή διαμαρτυρόμενος εντόνως δεικνύει ποιες τιμωρίες πρόκειται να υποστούν οι παραβάτες. Μακαρίζει, λοιπόν, και εδώ αυτούς που ερευνούν συνεχώς τα μαρτύρια του Θεού και αναζητούν τον Θεό με όλη τους την καρδιά. Αυτό όμως δεν είναι κατόρθωμα του καθενός, αλλά εκείνου που έχει κατακτήσει την κορυφή της ίδιας της αρετής. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν μοιράζει τη διάνοιά του μεταξύ του Θεού και των βιοτικών μεριμνών, αλλά αναθέτει ολόκληρο τον εαυτό του στον Θεό. Εξάλλου, διά της αναγνώσεως και διά της ακροάσεως των θείων Γραφών κατορθώνεται ο βίος μας. Ο προφήτης, επομένως, μακαρίζει εκείνους που εξερευνούν τα μαρτύριά Του.

Και εδώ, λοιπόν, αφού μακάρισε τους αμέμπτους, διδάσκει ότι οι εργάτες της ανομίας κατασκεύασαν άλλη οδό για τον εαυτό τους και εγκατέλειψαν αυτήν που καθορίστηκε από τον Θεό. Αφού, επομένως, ο προφήτης μακάρισε εκείνους που εκζητούν τον Θεό με όλη τους την καρδιά, προσθέτει λέγοντας: Διότι όσοι εργάζονται την ανομία δεν πορεύθηκαν στις οδούς του. Εσύ προσέταξες να τηρούνται αυστηρά οι εντολές σου.

Πρόσεχε λοιπόν, αδελφέ, να μην αμελήσεις το χάρισμα που υπάρχει μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε με τη δωρεά του Χριστού· αλλά φρόντισε και αναζήτησε πώς θα μπορέσεις να ευαρεστήσεις τον Θεό, ώστε να αξιωθείς τον μακαρισμό. Διότι είναι γραμμένο: «Μακάριοι όσοι ερευνούν τις μαρτυρίες του, με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν». Πρόσεχε μήπως σε ανακόψει ο Εχθρός όταν θέλεις να διαβάσεις, προβάλλοντάς σου την αδικία και ρίχνοντάς σε σε πειρασμούς, λέγοντάς σου: «Κάνε πρώτα αυτό το πράγμα, εφόσον είναι μικρό, και έπειτα διαβάζεις αμέριμνος». Διότι, όταν σου υποβάλλει αυτούς τους λογισμούς και σου προκαλεί προθυμία για το εργόχειρο, όλα αυτά τα παρεμβάλλει για να σε αποσπάσει από την ανάγνωση και την ωφέλεια. Επειδή, όταν ο διάβολος δει τον άνθρωπο να διαβάζει με επιμέλεια και να ωφελείται, με αυτές τις αφορμές και με πολλές άλλες παρατάσσεται εναντίον του, επιδιώκοντας να τον εμποδίσει. Εσύ λοιπόν μην πειστείς σε αυτόν, αλλά γίνε σαν το διψασμένο ελάφι που επιποθεί να φτάσει στις πηγές των υδάτων, δηλαδή στις θείες Γραφές, για να πιεις από αυτές και να δροσίσουν τη δίψα σου που σε καταφλέγει εξαιτίας των παθών. Και ρούφηξε μαζί και την ωφέλεια που σου προκύπτει από αυτές· τι εννοώ με αυτό; Ότι, όταν ο Κύριος σου δωρίσει να κατανοήσεις από αυτές κάποιον λόγο, να μην τον προσπεράσεις, αλλά να τον μελετήσεις στη διάνοιά σου, να τον χαράξεις στην καρδιά σου και να τον διαφυλάξεις ανεξίτηλο στη μνήμη σου.

«Τα λόγια του Κυρίου είναι λόγια αγνά· ασήμι δοκιμασμένο στη φωτιά, καθαρισμένο από το χώμα», και τα λοιπά. «Τα λόγια του Κυρίου είναι πεπυρωμένα». «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, επαναφέροντας ψυχές· η μαρτυρία του Κυρίου είναι αξιόπιστη, προσδίδοντας σοφία στους απλοϊκούς». «Μακάριοι εκείνοι που ερευνούν τις μαρτυρίες Του».

Αν λοιπόν όσα έχουν φυσικό ελάττωμα είναι απαράδεκτα για θυσία, πώς θα δεχθεί ο Θεός αυτά που προσφέρονται από κλοπή και πλεονεξία; «Αυτός που προσφέρει θυσία», λέει, «από τα χρήματα των φτωχών, είναι σαν αυτόν που θυσιάζει σκύλο ή τον γιο μπροστά στον πατέρα του». Μάθαμε έως τώρα ποιοι είναι οι άμωμοι, ότι είναι όχι μόνο οι αμόλυντοι από την αμαρτία, αλλά και εκείνοι που είναι υγιείς και αρτιμελείς στο σώμα. «Μακάριοι εκείνοι που εξερευνούν τα μαρτύριά του», δηλαδή τους λόγους του Θεού· «με όλη τους την καρδιά θα τον αναζητήσουν. Διότι όσοι εργάζονται την ανομία δεν πορεύθηκαν στις οδούς του».

Διότι, κι αν ακόμη σκόνταψαν, ωστόσο δεν πήραν άλλο δρόμο ούτε άλλαξαν την πορεία τους, ούτε αγνόησαν τα όρια και το πού πρέπει να καταλύσουν, εκείνοι στους οποίους παρέμεινε η αγάπη προς τον Θεό. Διότι αυτό σημαίνει να βαδίζει κανείς ορθά προς τον Θεό, το να βαδίζει με αγάπη, η οποία είναι «η οδός των αμώμων», όπως είπε ο μελωδός· «διότι με όλη τους την καρδιά», λέει, «θα τον αναζητήσουν», φανερώνοντας έτσι την έντονη επιθυμία. Διότι αυτοί είναι «οι πορευόμενοι στον νόμο του Κυρίου», όσοι ζουν με την αγάπη, από την οποία εξαρτάται όλος ο νόμος· εξάλλου, αποβάλλοντας αμέσως κάθε αμαρτία, η οποία είναι η μόνη που σκοτίζει το μάτι της ψυχής, τίποτα δεν τους εμποδίζει, ακόμη και μέσα στις θλίψεις, να ατενίζουν προς τον ορθό λόγο και να γνωρίζουν με σαφήνεια πόσο ακριβώς πρέπει να πενθούν.