Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:21

Επετίμησας τους υπερηφάνους. Εκείνος που αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, αυτός και επιτιμά τους υπερηφάνους. Ο Κύριος όμως αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, επομένως ο Κύριος και επιτιμά τους υπερηφάνους. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουδένωση. Οι ασεβείς, σε καιρό διωγμού, ονειδίζοντάς με θα με εξουθενώσουν. Παρακαλώ, λοιπόν, να αποβούν μάταιοι οι ονειδισμοί εναντίον μου. Και αν ποτέ, λέει, απέκτησα σαρκικό φρόνημα, τώρα όμως που επέστρεψα ζητώ να ζωοποιηθώ από τους θείους λόγους· αν έχω περιέλθει σε τέτοια έσχατη απόγνωση, λέει, καταδιωκόμενος, αξιώνω να σωθώ από τους παρανομούντες σύμφωνα με την υπόσχεσή σου.

Μοναχέ, εάν ο αδελφός, επειδή πολεμήθηκε, φύγει από το μοναστήρι, και βγεις για να τον αναζητήσεις και τον βρεις, μίλησέ του ειρηνικά, για να μην προσθέσεις πόνο στον πόνο της ψυχής του, προσέχοντας τον εαυτό σου μήπως πειραστείς και εσύ. Αγαπητέ, εάν είσαι έμπειρος στην ιατρική και θεραπεύεις, να είσαι νηφάλιος, μήπως, ενώ θεραπεύεις άλλους, αποδείξεις τον εαυτό σου εμπαθή· ακούγοντας τον Απόστολο που λέει, ας μη βλασφημείται το καλό σας. Έβαλες καλή αρχή, αγωνίζου να την ολοκληρώσεις καλά, για να λάβεις τον μισθό σου πλήρη. Δέσποτα των πάντων, καρδιά που μισεί την υποταγή και την παιδεία του πατέρα μην μου δώσεις, και τους λογισμούς της υπερηφανίας απομάκρυνε από εμένα· διότι εσύ, Κύριε, επιτίμησες τους υπερήφανους. Είναι γραμμένο: Κάνε τον εαυτό σου αγαπητό στη σύναξη, και μπροστά σε μεγιστάνα ταπείνωνε το κεφάλι σου, και για την ψυχή σου μην ντραπείς· υπάρχει ντροπή που επιφέρει αμαρτία, και υπάρχει ντροπή που είναι δόξα και χάρη. Μην παροξύνεις αδελφό εναντίον του αδελφού του διαβάλλοντάς τον, διότι δεν είναι αυτό αγάπη, το να διεγείρεις τον πλησίον προς απώλεια της ψυχής του. Γίνε ειρηνοποιός, για να αξιωθείς να ονομαστείς υιός Θεού. Να επιθυμείς να αγαπιέσαι, αγαπητέ, μέσα στην αγάπη του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού, και να μισείς τη σαρκική αγάπη, η οποία περιέχει τα εξής: λαιμαργία, οινοποσία, ασωτία, φθόνο, κακία, ασέλγεια, πάθος, συντριβή, λύπη και τα παρόμοια με αυτά· το δε τέλος αυτών είναι ο θάνατος.

Ανταπόδωσε στον δούλο σου· θα ζήσω και θα φυλάξω τους λόγους σου. Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου μέσα από τον νόμο σου. Πάροικος είμαι εγώ επί της γης, μην αποκρύψεις από εμένα τις εντολές σου. Πόθησε η ψυχή μου το να επιθυμεί τις κρίσεις σου σε κάθε καιρό. Επιτίμησες τους υπερηφάνους· καταραμένοι είναι όσοι εκτρέπονται από τις εντολές σου. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Διότι πράγματι κάθισαν άρχοντες και με συκοφαντούσαν, ο δούλος σου όμως καταγινόταν με τα δικαιώματά σου. Διότι τα μαρτύριά σου είναι η μελέτη μου, και τα δικαιώματά σου οι σύμβουλοί μου. Άλλοτε μεν με ονείδιζαν, λέγει, για παλαιά τυχόν αμαρτήματα· άλλοτε δε με εξουθένωναν εξευτελίζοντάς με, ως ανάξιο λόγου.

«Και θα κατανοήσω»: Διότι τότε αντικρίζει ο άνθρωπος τα θαυμάσια του Θεού, όταν μέσα από τη μελέτη του νόμου τα μάτια της καρδιάς μπορούν να βλέπουν καθαρά. «Πάροικος»: Επειδή προσδοκούμε μετάσταση. «Μην αποκρύψεις»: Λέει δηλαδή, επειδή βρίσκομαι προς το παρόν στη γη, μην αποκρύψεις από εμένα το μυστήριο της παρουσίας σου. «Επιπόθησε»: Διότι ο πιστός άνθρωπος σε όλη του τη ζωή επιποθεί και αναζητά τα λόγια του Θεού· διότι κρίματα του Θεού είναι τα λόγια του και τα προστάγματά του. «Επετίμησας»: Βδελύχθηκες, απέρριψας, κατήργησας. «Επικατάρατοι»: Όσοι αθετούν τον νόμο του Θεού και τις εντολές του, αυτοί είναι αληθινά καταραμένοι. «Αφαίρεσε»: Εδώ ο λόγος αινίσσεται τον Χριστό, ότι οι Ιουδαίοι τον ονείδιζαν και τον εξουθένωναν διαρκώς. «Ότι τα μαρτύρια»: Διότι έλεγε ο Χριστός ότι, από τον εαυτό μου δεν πράττω τίποτα, αν δεν βλέπω τον Πατέρα να το πράττει· έτσι λοιπόν πρέπει να πράττουν και όλοι οι πιστοί. «Διότι κάθισαν»: Οι άρχοντες των Ιουδαίων συγκεντρώνονταν και διαρκώς συνωμοτούσαν κατά του Χριστού. «Ο δε δούλος»: Εκείνοι μεν καταλαλούσαν, εγώ δε, λέει ο Κύριος, φρόντιζα για το δικαίωμα που αφορά τον άνθρωπο. «Διότι τα μαρτύρια»: Οι Γραφές δεν απομακρύνονται από τη γλώσσα του ανθρώπου του Θεού· διότι μαρτυρία του Θεού είναι οι θείες Γραφές. «Και οι συμβουλές»: Διότι, αφού βουλεύτηκε μαζί με τον Πατέρα, κατήλθε προς αναζήτηση του ανθρώπου.

Αυτό όμως δεν θέλουν όλοι να το γνωρίζουν, αλλά υπερηφανεύονται για τα παρόντα αγαθά σαν να είναι μόνιμα και διαρκή. Εκείνος όμως που έχει εκπαιδευτεί στα θεία γνωρίζει το πρόσκαιρο του βίου. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ονομάζει τον εαυτό του πάροικο, και ικετεύει να μην αγνοήσει καθόλου τις θείες εντολές. «Επιπόθησε η ψυχή μου να επιθυμεί τα κρίματά σου σε κάθε καιρό». Πολλοί επιθυμούν τα θεία κρίματα και ποθούν σφοδρώς τη βασιλεία των ουρανών, αλλά όχι πάντοτε, διότι άλλοτε μεν αρέσκονται στα θεία, άλλοτε δε ακολουθούν τα πάθη του σώματος. Ο προφήτης όμως λαχταρά να έχει αυτόν τον πόθο διηνεκώς. Λέει, λοιπόν, «σε κάθε καιρό», όχι ώστε πότε μεν να επιποθεί και πότε όχι. Διότι γνωρίζουν ορισμένοι ότι τους έρχεται κατάνυξη, ώστε πότε μεν να επιποθούν τις εντολές του Θεού εξαιτίας του φόβου της αιώνιας κολάσεως και του πόθου για τη βασιλεία των ουρανών, πότε δε να παρασύρονται από τις σαρκικές επιθυμίες. Οι άνθρωποι αυτοί, λοιπόν, δεν επιποθούν τον Θεό σε κάθε καιρό. Όσοι όμως το πράττουν αυτό από αγάπη προς τον Θεό, δεν απομακρύνονται καθόλου από τα κρίματα του Θεού. «Επιτίμησας τους υπερηφάνους».

Εκείνοι που καταφρονούν τους θείους νόμους περιπίπτουν στη νόσο της υπερηφάνειας και δέχονται την τιμωρία από τον δίκαιο Κριτή. Επήρθησαν, λοιπόν, κάποιοι εναντίον του Θεού, αλλά επιτιμήθηκαν από Αυτόν, όπως ο Φαραώ που χάθηκε στην Ερυθρά Θάλασσα επειδή υπερηφανεύτηκε, και ο Σενναχειρείμ, ο οποίος, αφού επάρθηκε στα ύψη, εξολοθρεύτηκε από τους ίδιους του τους υιούς. Ομοίως και ο Ναβουχοδονόσορ, επειδή υπερηφανεύτηκε η καρδιά του, έβοσκε όμοια με τα κτήνη. Διότι τέτοιοι είναι οι μισθοί των αλαζόνων· επειδή ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, όπως είναι γραμμένο στις Παροιμίες. Επικατάρατοι είναι εκείνοι που εκκλίνουν από τις εντολές Σου. Με την έμπνευση του θείου Πνεύματος μίλησαν οι προφήτες, καθώς ομολογούμε και στο Σύμβολο της Πίστεώς μας: «Το λαλῆσαν διά των προφητών». Αυτό, λοιπόν, το Άγιο Πνεύμα βοά.

Επικατάρατοι είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου. Ας φοβηθούμε, λοιπόν, αδελφοί, μήπως έλθει πάνω μας η κατάρα του Αγίου Πνεύματος. Αυτήν την κατάρα επιβάλλει και ο νόμος στους παραβάτες. Διότι λέει: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα εφαρμόζει». Και εμείς επίσης, ψάλλοντας, γινόμαστε σύμφωνοι με το Άγιο Πνεύμα, παραδίδοντας στην κατάρα εκείνους που απομακρύνονται από τις εντολές του Θεού. Ας προσέξουμε, λοιπόν, μήπως, ενώ αποκαλούμε άλλους επικατάρατους, εμείς οι ίδιοι γίνουμε τέτοιοι με το να παρεκτραπούμε από τις εντολές του Θεού. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Ονείδισε τον προφήτη ο Νάβαλ, αποκαλώντας τον δραπέτη δούλο· τον ονείδισαν και οι Γεθαίοι. Αισθανόμενος πόνο, λοιπόν, εξαιτίας αυτών, παρακαλεί να εξαλειφθούν οι ονειδισμοί, καθότι αναζήτησε τα θεία μαρτύρια. Επομένως, τα παρόντα λόγια δεν ταιριάζουν με τους ονειδισμούς του Σεμεΐ. Διότι εκείνοι συνέβησαν μετά την αμαρτία, ενώ του Νάβαλ και των άλλων πριν από την αμαρτία. Σε άλλον ψαλμό, λοιπόν, λέει ο ίδιος προφήτης: «Ο ονειδισμός ανήκει σε αυτούς που ευημερούν, και η εξουθένωση στους υπερήφανους»· και, «Αυτοί είναι αμαρτωλοί και ευημερώντας παντοτινά απέκτησαν πλούτο»· και πάλι ένας άλλος προφήτης λέει: «Γιατί οι αμαρτωλοί ευημερούν, και έχουν παλιώσει μέσα στον πλούτο;». Προσεύχεται, λοιπόν, ο προφήτης να αφαιρεθεί από τον ίδιο αυτός ο ονειδισμός και η εξουθένωση.

Γι' αυτό και έλεγε: «Γιατί με αποκαλείτε Κύριε, Κύριε, και δεν κάνετε αυτά που λέω;»· «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά»· και: «Όποιος δεν με αγαπά, δεν τηρεί τους λόγους μου»· και: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», «όπως ακριβώς εγώ», λέει, «έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και παραμένω στην αγάπη του». Αλλά και σε εκείνον τον πλούσιο, που ζητούσε να μάθει τι πρέπει να κάνει για την αιώνια ζωή, αυτό απάντησε: «Εάν θέλεις να εισέλθεις στη ζωή, τήρησε τις εντολές». Ο προφήτης Δαβίδ, εξάλλου, αποφάνθηκε κάτι φοβερό λέγοντας: «Καταραμένοι», λέει, «είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου». Ο Σολομών δε, ο σοφότατος γιος του, είπε: «Όποιος φυλάσσει την εντολή, προφυλάσσει την ίδια του την ψυχή».

Διότι το «υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε και εισάκουσε τη φωνή της δέησής μου» απέχει πολύ από αυτόν. Θα μπορούσε όμως να βρει κατάλληλο ψαλμό να ψάλλει, εάν βέβαια καταριέται τον εαυτό του, λέγοντας: «Επικατάρατοι όσοι εκκλίνουν από τις εντολές σου». Είναι λοιπόν πράγματι επικατάρατος και αποδοκιμασμένος, εκτός εάν ο Κύριος ο Θεός, με τις προσευχές του πατέρα μου και πατέρα σας, με τη συμβολή και της δικής σας δέησης, προφθάσει να τον οδηγήσει σε επιστροφή.