Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:22

Επετίμησας τους υπερηφάνους. Εκείνος που αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, αυτός και επιτιμά τους υπερηφάνους. Ο Κύριος όμως αντιτάσσεται στους υπερηφάνους, επομένως ο Κύριος και επιτιμά τους υπερηφάνους. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουδένωση. Οι ασεβείς, σε καιρό διωγμού, ονειδίζοντάς με θα με εξουθενώσουν. Παρακαλώ, λοιπόν, να αποβούν μάταιοι οι ονειδισμοί εναντίον μου. Και αν ποτέ, λέει, απέκτησα σαρκικό φρόνημα, τώρα όμως που επέστρεψα ζητώ να ζωοποιηθώ από τους θείους λόγους· αν έχω περιέλθει σε τέτοια έσχατη απόγνωση, λέει, καταδιωκόμενος, αξιώνω να σωθώ από τους παρανομούντες σύμφωνα με την υπόσχεσή σου.

Και ούτε είναι δυνατόν να τηρείται η εντολή του Κυρίου, εάν δεν προηγείται η αγάπη του Θεού («διότι, εάν με αγαπάτε», λέγει, «τις εντολές μου θα τηρήσετε»), ούτε να φωτιστούν οι οφθαλμοί και η καρδιά, εάν δεν τα φωτίζει η εντολή («διότι η εντολή του Κυρίου», λέγει, «είναι λαμπρή και φωτίζει τους οφθαλμούς»), αλλά ούτε και λόγο αλήθειας να εκφέρει κανείς, εάν δεν έχει μέσα του τον Χριστό να ομιλεί, σύμφωνα με εκείνον που λέει «εάν ζητάτε απόδειξη του Χριστού που ομιλεί μέσα μου», ή μάλλον όχι μόνο που ομιλεί, αλλά και που ελεεί. («Ας έλθει, διότι λέγει, το έλεός σου και το σωτήριό σου σε εμένα, και θα αποκριθώ με λόγο σε εκείνους που με ονειδίζουν»·) πράγμα το οποίο δεν θα μπορούσε να υπάρξει, εάν κανείς δεν «εκζητήσει τα δικαιώματά σου». Διότι, για όσους δεν έχουν αυτή τη διάθεση, η ντροπή κατά τους ονειδισμούς είναι μόνο κατ' επίφαση, ώστε να μην μπορούν να πουν «αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουδένωση»· αντίθετα, αφαιρείται από το στόμα τους ο λόγος της αλήθειας· ώστε να μην απομένει τίποτε περισσότερο σε εκείνον που προσεύχεται παρά το «μην αφαιρέσεις από το στόμα μου τον λόγο της αλήθειας». 30. Πότε όμως γίνεται αυτό; Όταν δεν φυλάξει κανείς τον νόμο διαπαντός· όταν δεν πορευθεί κανείς σε ευρυχωρία. «Διότι πρέπει να πλατυνθεί η καρδιά», εάν πρόκειται κανείς να χωρέσει τον Χριστό που «εμπεριπατεί» μέσα της, του Οποίου τη δόξα δεν τη διηγούνται άνθρωποι, αλλά οι ουρανοί («διότι οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»), ή μάλλον ο ίδιος ο Πατέρας, λέγοντας «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Ανταπόδωσε στον δούλο σου· θα ζήσω και θα φυλάξω τους λόγους σου. Αποκάλυψε τους οφθαλμούς μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσιά σου μέσα από τον νόμο σου. Πάροικος είμαι εγώ επί της γης, μην αποκρύψεις από εμένα τις εντολές σου. Πόθησε η ψυχή μου το να επιθυμεί τις κρίσεις σου σε κάθε καιρό. Επιτίμησες τους υπερηφάνους· καταραμένοι είναι όσοι εκτρέπονται από τις εντολές σου. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Διότι πράγματι κάθισαν άρχοντες και με συκοφαντούσαν, ο δούλος σου όμως καταγινόταν με τα δικαιώματά σου. Διότι τα μαρτύριά σου είναι η μελέτη μου, και τα δικαιώματά σου οι σύμβουλοί μου. Άλλοτε μεν με ονείδιζαν, λέγει, για παλαιά τυχόν αμαρτήματα· άλλοτε δε με εξουθένωναν εξευτελίζοντάς με, ως ανάξιο λόγου.

«Και θα κατανοήσω»: Διότι τότε αντικρίζει ο άνθρωπος τα θαυμάσια του Θεού, όταν μέσα από τη μελέτη του νόμου τα μάτια της καρδιάς μπορούν να βλέπουν καθαρά. «Πάροικος»: Επειδή προσδοκούμε μετάσταση. «Μην αποκρύψεις»: Λέει δηλαδή, επειδή βρίσκομαι προς το παρόν στη γη, μην αποκρύψεις από εμένα το μυστήριο της παρουσίας σου. «Επιπόθησε»: Διότι ο πιστός άνθρωπος σε όλη του τη ζωή επιποθεί και αναζητά τα λόγια του Θεού· διότι κρίματα του Θεού είναι τα λόγια του και τα προστάγματά του. «Επετίμησας»: Βδελύχθηκες, απέρριψας, κατήργησας. «Επικατάρατοι»: Όσοι αθετούν τον νόμο του Θεού και τις εντολές του, αυτοί είναι αληθινά καταραμένοι. «Αφαίρεσε»: Εδώ ο λόγος αινίσσεται τον Χριστό, ότι οι Ιουδαίοι τον ονείδιζαν και τον εξουθένωναν διαρκώς. «Ότι τα μαρτύρια»: Διότι έλεγε ο Χριστός ότι, από τον εαυτό μου δεν πράττω τίποτα, αν δεν βλέπω τον Πατέρα να το πράττει· έτσι λοιπόν πρέπει να πράττουν και όλοι οι πιστοί. «Διότι κάθισαν»: Οι άρχοντες των Ιουδαίων συγκεντρώνονταν και διαρκώς συνωμοτούσαν κατά του Χριστού. «Ο δε δούλος»: Εκείνοι μεν καταλαλούσαν, εγώ δε, λέει ο Κύριος, φρόντιζα για το δικαίωμα που αφορά τον άνθρωπο. «Διότι τα μαρτύρια»: Οι Γραφές δεν απομακρύνονται από τη γλώσσα του ανθρώπου του Θεού· διότι μαρτυρία του Θεού είναι οι θείες Γραφές. «Και οι συμβουλές»: Διότι, αφού βουλεύτηκε μαζί με τον Πατέρα, κατήλθε προς αναζήτηση του ανθρώπου.

Αυτό λοιπόν αφού αναζήτησε, λέει ότι βρήκε τον τρόπο: «Με το να φυλάξω τους λόγους σου». «Διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου.» Γι' αυτό να μην με κρίνεις πλέον άξιο του να ονειδίζομαι και να εξουθενώνομαι, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου, για τα οποία είπα: «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του». «Νύσταξε η ψυχή μου.» Όπως ακριβώς αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι κάποτε και η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται προς την αμαρτία σαν σε ύπνο, αλλά ανανεώνεται και εγείρεται μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου.» Κάθε δίκαιος φοβάται τον ονειδισμό από τους αμαρτωλούς, διότι εκείνοι συνηθίζουν να τους ονειδίζουν, όταν παρεκκλίνουν έστω και λίγο από την αρετή. Αλλά ο Θεός, εφαρμόζοντας αγαθές και φιλάνθρωπες κρίσεις, δεν παραβλέπει τον ονειδισμό τους, αλλά τον αφαιρεί διορθώνοντάς τους, εάν τυχόν έχουν παρεκκλίνει έστω και λίγο. «Χρηστός είσαι εσύ, Κύριε.» Έργο του δικαίου είναι, μένοντας ευχαριστημένος με όλα όσα συμβαίνουν και αποδεχόμενος με ιλαρότητα τις αποφάσεις της Πρόνοιας, να λέει προς τον Θεό, ακόμη και για εκείνα που θεωρούνται πιο πικρά: «Χρηστός είσαι εσύ». Και το, «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό», συνέχεται με την ίδια προαίρεση.

Επικατάρατοι είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου. Ας φοβηθούμε, λοιπόν, αδελφοί, μήπως έλθει πάνω μας η κατάρα του Αγίου Πνεύματος. Αυτήν την κατάρα επιβάλλει και ο νόμος στους παραβάτες. Διότι λέει: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα εφαρμόζει». Και εμείς επίσης, ψάλλοντας, γινόμαστε σύμφωνοι με το Άγιο Πνεύμα, παραδίδοντας στην κατάρα εκείνους που απομακρύνονται από τις εντολές του Θεού. Ας προσέξουμε, λοιπόν, μήπως, ενώ αποκαλούμε άλλους επικατάρατους, εμείς οι ίδιοι γίνουμε τέτοιοι με το να παρεκτραπούμε από τις εντολές του Θεού. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Ονείδισε τον προφήτη ο Νάβαλ, αποκαλώντας τον δραπέτη δούλο· τον ονείδισαν και οι Γεθαίοι. Αισθανόμενος πόνο, λοιπόν, εξαιτίας αυτών, παρακαλεί να εξαλειφθούν οι ονειδισμοί, καθότι αναζήτησε τα θεία μαρτύρια. Επομένως, τα παρόντα λόγια δεν ταιριάζουν με τους ονειδισμούς του Σεμεΐ. Διότι εκείνοι συνέβησαν μετά την αμαρτία, ενώ του Νάβαλ και των άλλων πριν από την αμαρτία. Σε άλλον ψαλμό, λοιπόν, λέει ο ίδιος προφήτης: «Ο ονειδισμός ανήκει σε αυτούς που ευημερούν, και η εξουθένωση στους υπερήφανους»· και, «Αυτοί είναι αμαρτωλοί και ευημερώντας παντοτινά απέκτησαν πλούτο»· και πάλι ένας άλλος προφήτης λέει: «Γιατί οι αμαρτωλοί ευημερούν, και έχουν παλιώσει μέσα στον πλούτο;». Προσεύχεται, λοιπόν, ο προφήτης να αφαιρεθεί από τον ίδιο αυτός ο ονειδισμός και η εξουθένωση.

Διότι τα πράγματα αυτού του κόσμου είναι πλούτος και δόξα· αυτά τα ονομάζει όνειδος και εξουδένωση, ενώ θεωρεί ως κλέος και τιμή το να αναζητά κανείς τα μαρτύρια του Θεού. «Διότι κάθισαν άρχοντες και με καταλαλούσαν». Κατά το γράμμα μεν, ο Σαούλ, ο Αβενήρ και ο Αχιτόφελ λοιδορούσαν τον Δαβίδ· κατά δε τη διάνοια, ο στίχος αναφέρεται στον Χριστό. Διότι και ο Ηρώδης και ο Πόντιος Πιλάτος και ο Άννας και ο Καϊάφας συσκέπτονταν για να τον θανατώσουν· αυτός όμως βρισκόταν μαζί με τους μαθητές του στον κήπο, συζητώντας τα του Θεού και Πατρός. Διότι τους είπε: «Όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, αυτά σας τα ανήγγειλα». Και καθώς έγινε τέλειος άνθρωπος, λαμβάνοντας μορφή δούλου, ονομάστηκε και δούλος. «Ο δε δούλος σου καταγιγνόταν με τα δικαιώματά σου». Εγώ δε, ομολογώντας τη δική σου δεσποτεία, είχα ως μελέτη μου τα δικαιώματά σου.

Εξαιτίας αυτού, λοιπόν, ο δίκαιος Ιωακείμ, νιώθοντας βαθύτατη θλίψη και έχοντας αποχωριστεί από κάθε ανθρώπινη συναναστροφή, αναχωρεί προς την έρημο, όπου, αφού νήστεψε για σαράντα ημέρες, με κλαυθμό και νηστεία ικέτευε τον Κύριο και έλεγε: «Αφαίρεσε από εμένα, Κύριε, αφαίρεσε από εμένα το όνειδος και την εξουθένωση της ατεκνίας· και ευδόκησε, Κύριε, να δοθεί απόγονος και σε εμένα, και εγώ θα τον ανταποδώσω πάλι, Δέσποτα, στην αγαθότητά σου». Έτσι, λοιπόν, ο δίκαιος, αφού καθικέτευσε τη θεία ευμένεια, επιτυγχάνει το ποθούμενο· διότι λέει [η Γραφή]: «Κραύγασαν οι δίκαιοι και ο Κύριος τους εισάκουσε». Γι' αυτό και ο πανελεήμων Κύριος εισάκουσε και τον ίδιο ταχύτατα, ώστε μέσω του σπέρματός του να εκπληρωθεί το προ των αιώνων προορισμένο και κεκρυμμένο μυστήριο· για τον λόγο αυτό, στάλθηκε άγγελος Θεού στον Ιωακείμ και του λέει ότι «ο Κύριος εισάκουσε τη δέησή σου, και η γυναίκα σου η Άννα θα συλλάβει, και σε ολόκληρη την οικουμένη θα γίνει ονομαστό το σπέρμα σου».