Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:25

Η ψυχή μου προσκολλήθηκε στο έδαφος. Έφθασα σε έσχατο αδιέξοδο, λέγει, καταδιωκόμενος από τους παρανομούντες, και παρακαλώ να σωθώ σύμφωνα με την υπόσχεσή σου που λέγει: Και οι χείμαρροι δεν θα σε καταποντίσουν. Τις οδούς μου εξήγγειλα, και με εισάκουσες... Κάνε με να κατανοήσω την οδό των δικαιωμάτων σου.

Εγώ, καθισμένος ολομόναχος, προσκολλημένος στους θείους λόγους, και χωρίς να έχω κανέναν σύμβουλο μήτε άλλη παρηγοριά, χρησιμοποιούσα τα δικαιώματά σου αντί για συμβούλους. Προσκολλήθηκε στο χώμα η ψυχή μου· δώσε μου ζωή σύμφωνα με τον λόγο σου. Σου φανέρωσα τους δρόμους μου και με εισάκουσες· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Κάνε με να κατανοήσω την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα στοχάζομαι τα θαυμάσιά σου. Νύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία, στερέωσέ με με τους λόγους σου. Απομάκρυνε από εμένα την οδό της αδικίας, και με τον νόμο σου ελέησέ με. Όπως ακριβώς η αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι και κάποτε η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται μεν προς τα κάτω σαν σε ύπνο, δηλαδή στην αμαρτία, αλλά ανασηκώνεται και ξυπνά μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. Είναι αναγκαίο λοιπόν, όπως ζητώ, να αποκτήσω σύνεση και να φωτιστούν τα μάτια μου για να κατανοήσω τους νόμους, ώστε να απομακρυνθεί από εμένα κάθε οδός αδικίας. Και αντί του «Απομάκρυνε από εμένα την οδό της αδικίας», ο μεν Ακύλας είπε: «Απομάκρυνε από εμένα την οδό του ψεύδους»· ο δε Σύμμαχος: «Αφαίρεσε από εμένα την ψευδή οδό»· επιβεβαιώνοντας έτσι την αλήθεια της προηγούμενης εξήγησης.

«Εκολλήθη»: Λέει για τη συγκατάβαση που έκανε πάνω στη γη για τον άνθρωπο. «Ζήσομαι»: Διότι όπως ακριβώς το θέλησε ο Θεός, έτσι και ζωοποίησε τον άνθρωπο. «Τας οδούς»: Ο προφήτης τώρα βοά, έχοντας προαναγγείλει την παρουσία του Χριστού και Θεού. «Και οδόν»: Και αυτή είναι φωνή του προφήτη. «Και αδολεσχήσω»: Θα μεριμνήσω, λέει, πότε θα ολοκληρωθούν τα θαυμάσιά σου, τα οποία αποφάσισες για τον άνθρωπο. «Ενύσταξεν»: Ο Πέτρος και εκείνοι που ήταν μαζί του, καθώς καταβαρύνθηκαν από τη λύπη την ώρα της προδοσίας. «Βεβαίωσον»: Ο προφήτης λέει: βεβαίωσε τα λόγια μου, τα οποία προανήγγειλα. «Οδόν»: Ο πιστός άνθρωπος παρακαλεί τον Θεό να μην επιτρέψει στον πονηρό να τον υποσκελίσει. «Και τω νόμω»: Διότι δεν ήταν δυνατόν να σωθεί κανείς διαφορετικά, παρά μόνο με τη μελέτη του νόμου. «Οδόν αληθείας»: Διότι όσοι ποθούν και φυλάττουν την αλήθεια είναι μακάριοι. «Τα κρίματα»: Διότι εκείνος που προσκολλάται στον Θεό, ατενίζει διαρκώς τα κρίματά Του. «Εκολλήθην»: Εκείνος που προσκολλάται στη μελέτη των Γραφών δεν καταισχύνεται. «Οδόν»: Διότι, όταν η καρδιά βρίσκεται σε άνεση, σαν σε ευρυχωρία, τότε ο άνθρωπος βαδίζει ανεμπόδιστα την οδό του Θεού. «Νομοθέτησον»: Δίδαξέ με, λέει, να βαδίζω την οδό σου, αυτό αναφέρει εκείνος που αγωνίζεται κατά Θεόν. «Και εκζητήσω»: Διότι είναι φανερό πως, όταν ο πιστός άνθρωπος μάθει την οδό του Κυρίου, τη βαδίζει αμέριμνα. «Συνέτισόν με»: Διότι εάν διδαχθώ, δεν θα παύσω να ερευνώ. «Και φυλάξω»: Διότι είναι φανερό ότι εκείνοι που έχουν μάθει με ακρίβεια, τα φυλάττουν κιόλας.

ΤΕ'. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΤΟΝΙΟ. Πώς πρέπει να νοηθεί το «Εκολλήθη τω εδάφει η ψυχή μου». Λέγοντας ο Ψαλμωδός «Εκολλήθη τω εδάφει η ψυχή μου», πρώτον μεν δηλώνει την κοινωνία της με το σώμα, επειδή το σώμα προέρχεται από το χώμα του εδάφους. Έπειτα, δηλώνει και την εκούσια ταπείνωση του εαυτού του, την οποία επέδειξε για τα αμαρτήματά του, προσδοκώντας να ζήσει μέσω αυτής σύμφωνα με τον λόγο του Θεού, ο οποίος ανυψώνει εκείνον που ταπεινώνει τον εαυτό του.

Διότι τα μαρτύριά σου είναι η μελέτη μου, και σύμβουλοί μου τα δικαιώματά σου. Επειδή, έχοντας απορρίψει κάθε ανθρώπινη εισήγηση, ακολουθώ τις δικές σου υποθήκες, και τίποτε άλλο δεν λαλώ, ούτε μελετώ άλλα πράγματα, παρά μόνο τα μαρτύριά σου και τα δικαιώματά σου. Διότι αυτό είναι γνώρισμα του τέλειου άνδρα. Η ψυχή μου προσκολλήθηκε στο έδαφος. Την υπερβολή της ταπείνωσης δήλωσε μέσα από αυτά τα λόγια. Διότι έτσι είπε και στον τεσσαρακοστό τρίτο ψαλμό: Επειδή η ψυχή μας ταπεινώθηκε στο χώμα· η κοιλιά μας κολλήθηκε στη γη. Δηλαδή, δεν υψώθηκα, δεν έγινα υπερήφανος, αλλά παρέμεινα ταπεινόφρων. Διότι αυτό σημαίνει το: Η ψυχή μου προσκολλήθηκε στο έδαφος. Γι' αυτό και παρακαλώ: Ζωοποίησέ με σύμφωνα με τον λόγο σου. Δηλαδή, κατεύθυνε τη ζωή μου σύμφωνα με τον νόμο σου. Αυτό δε φανερώνει, πρώτον, την κοινωνία της ψυχής με το σώμα το οποίο προέρχεται από το χώμα του εδάφους, και έπειτα την εκούσια ταπείνωσή του (του ανθρώπου), την οποία επέδειξε για όσα αμάρτησε, προσδοκώντας να λάβει ζωή μέσω αυτής χάρη στον λόγο του Θεού, ο οποίος ανυψώνει εκείνον που ταπεινώνει τον εαυτό του.

«Ζήσον με κατά τον λόγον σου». Δεν ζητά ζωή αόριστα, αλλά τη ζωή σύμφωνα με τον νόμο. «Τις οδούς μου εξήγγειλα, και με εισάκουσες· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου». Ε΄. Όλες μου τις πράξεις, Δέσποτα, σου τις έχω φανερώσει, και δεν ανέχθηκα να σου μείνει κρυφό τίποτα από τα δικά μου. Γι' αυτόν τον λόγο, είθε να συγκατανεύσεις στις ικεσίες μου. Παρακαλώ θερμά να διδαχθώ με ακρίβεια τα δικαιώματά σου. Λέει δε ο ίδιος προφήτης και σε άλλον ψαλμό: «Είπα, θα εξαγορεύσω εναντίον μου την ανομία μου στον Κύριο· και εσύ συγχώρεσες την ασέβεια της καρδιάς μου». Και σε άλλον προφήτη έχει αναφερθεί: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Όταν, λοιπόν, αμαρτάνουμε, πρέπει να εξαγγέλλουμε ενώπιον του Θεού τις αμαρτίες μας και να τις αποκόπτουμε· διότι η αποκοπή της αμαρτίας και η εξαγόρευση επιφέρουν την άφεσή της. Και μάλιστα, οφείλουμε να τις εξαγγέλλουμε σε κάποιον διδάσκαλο και να λαμβάνουμε από αυτόν διδαχή για το τι πρέπει να πράξουμε για τις αμαρτίες μας. Χωρίς, όμως, κόπο η μετάνοια μένει αδρανής. Διότι, όπως είπε σε άλλον ψαλμό ο ίδιος προφήτης: «Δες την ταπείνωσή μου και τον κόπο μου, και άφησε (συγχώρεσε) όλες τις αμαρτίες μου». Και για την αμαρτία του θρηνούσε λέγοντας: «Κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». «Συνέτισέ με ως προς την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα μελετώ τα θαυμάσιά σου».

Σε εκείνον άρμοζε και εκείνη η δαβιδική αναφώνηση: «τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου»· και πάλι: «πρόλαβα το ξημέρωμα και έκραξα, στους λόγους σου ήλπισα»· «και πρόλαβαν τα μάτια μου τον όρθρο για να μελετούν τα λόγια σου»· θα μπορούσε δε πιο ταιριαστά να πει: «και ολόκληρες νύχτες, το ίδιο όπως και τις ημέρες, πέρασα ξαγρυπνώντας»· και σε αυτό να επισυνάψει και τα εξής: «κοπίασα κράζοντας, βράχνιασε ο λάρυγγάς μου, και από τη φωνή του στεναγμού μου κόλλησε το οστό μου στη σάρκα μου· ομοιώθηκα με πελεκάνο της ερήμου· αγρύπνησα και έγινα σαν σπουργίτι ολομόναχο στη στέγη, και σαν νυκτοκόρακας σε ερείπιο, και κόλλησε στο έδαφος η ψυχή μου», γέρνοντας μαζί με τη σάρκα κατά την προσευχή και ταπεινωνόμενη κάτω από την κραταιά χείρα του Δεσπότη.