Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:28

Διότι, αφού λάβω τη σύνεση των μυστηρίων που περιέχονται σε αυτά, ώστε να πορευθώ σε αυτήν, θα μπορέσω να ομιλώ και να κάνω λόγο για τα θαυμάσια που υπάρχουν σε αυτά. Νύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία. Διδάσκει ότι το πνεύμα της ακηδίας δεν είναι δυνατόν να εκδιωχθεί διαφορετικά, παρά μόνο μέσα από τη μελέτη των θείων λογίων. Πρέπει, λοιπόν, να νήφουμε και να γρηγορούμε, χάριν εκείνου που είπε: Γρηγορείτε και προσεύχεσθε.

ΕΡΩΤΗΣΗ Πʹ. Από πού προέρχεται το να εκλείπουν από τη διάνοια οι αγαθοί λογισμοί και οι μέριμνες που είναι αρεστές στον Θεό, και πώς πρέπει να ενεργούμε για να μην το παθαίνουμε αυτό; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εφόσον ο Δαβίδ λέγει: «Ενύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία», είναι ολοφάνερο ότι αυτό συμβαίνει από τον νυσταγμό και την αναισθησία της ψυχής. Διότι, όταν η ψυχή γρηγορεί και νήφει, δεν εκλείπει από αυτήν η θεάρεστη μέριμνα και ο αγαθός λογισμός, αλλά βλέπει τον εαυτό της να υπολείπεται έναντι αυτών. Διότι, εάν ο σωματικός οφθαλμός δεν επαρκεί για τη θεωρία ούτε καν λίγων από τα δημιουργήματα του Θεού, ούτε χορταίνει έχοντας δει κάτι μόνο μία φορά, αλλά, παρότι βλέπει διαρκώς το ίδιο πράγμα, δεν παύει εντούτοις να το κοιτάζει· πόσο μάλλον ο οφθαλμός της ψυχής, εάν γρηγορεί και νήφει, δεν θα είναι ανεπαρκής για τη θεωρία των θαυμασίων και των κριμάτων του Θεού; Διότι λέγει η Γραφή: «Τα κρίματά σου είναι άβυσσος πολλή»· και αλλού: «Θαυμαστή έγινε η γνώση σου σε εμένα· κραταιώθηκε, δεν μπορώ να τη φθάσω»· και πολλά παρόμοια. Εάν λοιπόν λείπει από την ψυχή ο αγαθός λογισμός, είναι φανερό ότι της λείπει ακόμη ο φωτισμός· όχι επειδή εκλείπει εκείνο που φωτίζει, αλλά επειδή νυστάζει εκείνο που οφείλει να φωτισθεί.

Εγώ, καθισμένος ολομόναχος, προσκολλημένος στους θείους λόγους, και χωρίς να έχω κανέναν σύμβουλο μήτε άλλη παρηγοριά, χρησιμοποιούσα τα δικαιώματά σου αντί για συμβούλους. Προσκολλήθηκε στο χώμα η ψυχή μου· δώσε μου ζωή σύμφωνα με τον λόγο σου. Σου φανέρωσα τους δρόμους μου και με εισάκουσες· δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Κάνε με να κατανοήσω την οδό των δικαιωμάτων σου, και θα στοχάζομαι τα θαυμάσιά σου. Νύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία, στερέωσέ με με τους λόγους σου. Απομάκρυνε από εμένα την οδό της αδικίας, και με τον νόμο σου ελέησέ με. Όπως ακριβώς η αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι και κάποτε η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται μεν προς τα κάτω σαν σε ύπνο, δηλαδή στην αμαρτία, αλλά ανασηκώνεται και ξυπνά μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. Είναι αναγκαίο λοιπόν, όπως ζητώ, να αποκτήσω σύνεση και να φωτιστούν τα μάτια μου για να κατανοήσω τους νόμους, ώστε να απομακρυνθεί από εμένα κάθε οδός αδικίας. Και αντί του «Απομάκρυνε από εμένα την οδό της αδικίας», ο μεν Ακύλας είπε: «Απομάκρυνε από εμένα την οδό του ψεύδους»· ο δε Σύμμαχος: «Αφαίρεσε από εμένα την ψευδή οδό»· επιβεβαιώνοντας έτσι την αλήθεια της προηγούμενης εξήγησης.

«Εκολλήθη»: Λέει για τη συγκατάβαση που έκανε πάνω στη γη για τον άνθρωπο. «Ζήσομαι»: Διότι όπως ακριβώς το θέλησε ο Θεός, έτσι και ζωοποίησε τον άνθρωπο. «Τας οδούς»: Ο προφήτης τώρα βοά, έχοντας προαναγγείλει την παρουσία του Χριστού και Θεού. «Και οδόν»: Και αυτή είναι φωνή του προφήτη. «Και αδολεσχήσω»: Θα μεριμνήσω, λέει, πότε θα ολοκληρωθούν τα θαυμάσιά σου, τα οποία αποφάσισες για τον άνθρωπο. «Ενύσταξεν»: Ο Πέτρος και εκείνοι που ήταν μαζί του, καθώς καταβαρύνθηκαν από τη λύπη την ώρα της προδοσίας. «Βεβαίωσον»: Ο προφήτης λέει: βεβαίωσε τα λόγια μου, τα οποία προανήγγειλα. «Οδόν»: Ο πιστός άνθρωπος παρακαλεί τον Θεό να μην επιτρέψει στον πονηρό να τον υποσκελίσει. «Και τω νόμω»: Διότι δεν ήταν δυνατόν να σωθεί κανείς διαφορετικά, παρά μόνο με τη μελέτη του νόμου. «Οδόν αληθείας»: Διότι όσοι ποθούν και φυλάττουν την αλήθεια είναι μακάριοι. «Τα κρίματα»: Διότι εκείνος που προσκολλάται στον Θεό, ατενίζει διαρκώς τα κρίματά Του. «Εκολλήθην»: Εκείνος που προσκολλάται στη μελέτη των Γραφών δεν καταισχύνεται. «Οδόν»: Διότι, όταν η καρδιά βρίσκεται σε άνεση, σαν σε ευρυχωρία, τότε ο άνθρωπος βαδίζει ανεμπόδιστα την οδό του Θεού. «Νομοθέτησον»: Δίδαξέ με, λέει, να βαδίζω την οδό σου, αυτό αναφέρει εκείνος που αγωνίζεται κατά Θεόν. «Και εκζητήσω»: Διότι είναι φανερό πως, όταν ο πιστός άνθρωπος μάθει την οδό του Κυρίου, τη βαδίζει αμέριμνα. «Συνέτισόν με»: Διότι εάν διδαχθώ, δεν θα παύσω να ερευνώ. «Και φυλάξω»: Διότι είναι φανερό ότι εκείνοι που έχουν μάθει με ακρίβεια, τα φυλάττουν κιόλας.

Αυτό λοιπόν αφού αναζήτησε, λέει ότι βρήκε τον τρόπο: «Με το να φυλάξω τους λόγους σου». «Διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου.» Γι' αυτό να μην με κρίνεις πλέον άξιο του να ονειδίζομαι και να εξουθενώνομαι, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου, για τα οποία είπα: «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του». «Νύσταξε η ψυχή μου.» Όπως ακριβώς αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι κάποτε και η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται προς την αμαρτία σαν σε ύπνο, αλλά ανανεώνεται και εγείρεται μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου.» Κάθε δίκαιος φοβάται τον ονειδισμό από τους αμαρτωλούς, διότι εκείνοι συνηθίζουν να τους ονειδίζουν, όταν παρεκκλίνουν έστω και λίγο από την αρετή. Αλλά ο Θεός, εφαρμόζοντας αγαθές και φιλάνθρωπες κρίσεις, δεν παραβλέπει τον ονειδισμό τους, αλλά τον αφαιρεί διορθώνοντάς τους, εάν τυχόν έχουν παρεκκλίνει έστω και λίγο. «Χρηστός είσαι εσύ, Κύριε.» Έργο του δικαίου είναι, μένοντας ευχαριστημένος με όλα όσα συμβαίνουν και αποδεχόμενος με ιλαρότητα τις αποφάσεις της Πρόνοιας, να λέει προς τον Θεό, ακόμη και για εκείνα που θεωρούνται πιο πικρά: «Χρηστός είσαι εσύ». Και το, «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό», συνέχεται με την ίδια προαίρεση.

Όσοι πορεύονται στις οδούς του Θεού και συνετίζονται από αυτόν αδιαλείπτως, πάντοτε (διότι αυτό σημαίνει το «αδολεσχήσω», δηλαδή θα μελετώ διαρκώς) μελετούν τα θαυμάσια του Θεού, αναλογιζόμενοι ότι αυτός είναι ο δημιουργός του ουρανού και της γης, αυτός είναι ο τροφός μας, αυτός ο χορηγός των αγαθών, αυτός στέλνει τον υετό, αυτός φέρνει την άνοιξη και το καλοκαίρι, κάνοντας τα πάντα για τη συντήρησή μας, αυτός με αρμονία και τάξη, ως δημιουργός, διατηρεί τα πάντα. Διότι, πράγματι, έχουμε ανάγκη από θεία σύνεση, ώστε να επιδιώξουμε την αρετή σύμφωνα με τον θείο νόμο, και αυτός που ασκεί τη φιλανθρωπία να μην αποβλέπει στην κενοδοξία, ο ασκητικός να μην κυνηγά τον ανθρώπινο έπαινο, και ο σώφρων να μην ασκεί τη σωφροσύνη εξαιτίας της ντροπής για την ακολασία, αλλά από πόθο για την αρετή. Εύλογα, λοιπόν, ο προφήτης ικετεύει να αξιωθεί της θείας συνέσεως, ώστε να διακρίνει καθαρά την οδό της δικαιοσύνης. «Νύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία· στερέωσέ με στους λόγους σου». Η συνεχής προσβολή της αμαρτίας διαλύει πολλές φορές τον τόνο των λογισμών, κάνει τον πνευματικό αθλητή να αποκάμει, και γεννά τη λεγόμενη ακηδία· και όταν η ψυχή παραλύσει, δέχεται τον ύπνο, και ο ύπνος επιφέρει τον θάνατο. Γι' αυτόν τον λόγο ο προφήτης ικετεύει να στερεωθεί και να στηριχθεί. Το να καταπίπτει όμως κανείς στην αμαρτία, και να κυριεύεται από ραθυμία, ολιγωρία και ακηδία, και το να μην είναι πρόθυμος προς τις εντολές του Θεού, αυτό ακριβώς είναι ο νυσταγμός.

Ώ, πόσα και πόσο μεγάλα κακά γεννιούνται από την αναρχία! Πείνα, πόλεμος, λεηλασίες χωριών, στέρηση χρημάτων, απαγωγές, οι φόβοι για δουλεία και θάνατο. ΤΙΤΛΟΣ ΚΓ΄. — Περί ακηδίας και αθυμίας. «Γιατί είσαι περίλυπη, ψυχή μου; Και γιατί με ταράζεις;» «Όταν κυριεύτηκε από ακηδία η καρδιά μου, με ύψωσες πάνω σε πέτρα.» «Βυθίστηκα σε σκέψεις και ολιγοψύχησε το πνεύμα μου.» «Νύσταξε η ψυχή μου από την ακηδία· στερέωσέ με με τους λόγους σου. Αθυμία με κατέλαβε εξαιτίας των αμαρτωλών που εγκαταλείπουν τον νόμο σου.» «Δυναμώστε, χέρια χαλαρωμένα και γόνατα παραλυμένα.