Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:37

Και άκουσα μία φωνή από τον ουρανό να μου λέει: «Γράψε: μακάριοι οι νεκροί που πεθαίνουν εν Κυρίω από εδώ και στο εξής. Ναι, λέει το Πνεύμα, για να αναπαυθούν από τους κόπους τους. Και τα έργα τους ακολουθούν μαζί τους». Η φωνή από τον ουρανό δεν μακαρίζει όλους τους νεκρούς, αλλά εκείνους που πεθαίνουν εν Κυρίω, εκείνους που νεκρώθηκαν για τον κόσμο και περιφέρουν στο σώμα τους τη νέκρωση του Ιησού και συμπάσχουν με τον Χριστό. Διότι γι' αυτούς η έξοδος από το σώμα είναι πράγματι ανάπαυση από τους κόπους, και η συνοδεία των έργων τους αποτελεί αφορμή για αμάραντα στεφάνια και βραβεία δόξας, καθώς τα έπαθλα υπερβαίνουν κατά πολύ σε μέγεθος τους άθλους, τους οποίους διεξήγαγαν ενάντια στις αόρατες δυνάμεις οι αγωνιστές του Χριστού και Θεού μας. «Διότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί» σε αυτούς που ευαρεστούν τον Θεό, όπως λέει ο απόστολος. Αυτήν (τη δόξα) επιθυμώντας κι εμείς, πρέπει ακατάπαυστα να προσευχόμαστε στον Θεό λέγοντας: «Κλίνε τις καρδιές μας, Κύριε, στα μαρτύριά σου και απόστρεψε τα μάτια μας από κάθε ματαιότητα», «και μην έλθεις σε κρίση με τους δούλους σου, διότι κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου», αλλά με τους πλούσιους οικτιρμούς σου επίσκεψέ μας. Διότι δικό σου είναι το κράτος και η βασιλεία και η δύναμη και η δόξα, του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων· αμήν.

Γιατί όμως «με ευλογίες αγαθότητας»; Επειδή υπάρχει η λέξη ευλογία και με την έννοια της βλασφημίας, όπως στο «Ευλόγησε ο Ναβουθαί τον Θεό και τον βασιλιά», αντί του εβλασφήμησε, και πάλι, «κατά πρόσωπο θα σε ευλογήσει», τουτέστιν θα σε βλασφημήσει. «Έβαλες στο κεφάλι του στεφάνι από πολύτιμο λίθο», δηλαδή τη βασιλεία του Σαούλ, το στεφάνι του βασιλιά Αδραάζαρ. «Ζωή ζήτησε, και του έδωσες», εννοώντας τη ζωή της μετανοίας σε αυτόν που έλεγε: «Στην οδό σου θα με ζωογονήσεις», και πάλι: «Ο λόγος σου με ζωογόνησε». Το δε «στον αιώνα του αιώνα» υποδηλώνει και τη μέλλουσα ζωή, αυτήν που έχει ετοιμαστεί για τους αγίους.

Απομάκρυνε από εμένα την οδό της αδικίας, και με τον νόμο σου ελέησέ με. Την οδό της αλήθειας επέλεξα. Το μεν το ζητά από τον Θεό, το δε ομολογεί ότι το συνεισφέρει ο ίδιος. Απόστρεψε τους οφθαλμούς μου από το να βλέπουν ματαιότητα. Ματαιότητα είναι η μανία για τα θεάματα, η ενατένιση όσων δεν πρέπει να βλέπει κανείς, καθώς και η άτοπη φαντασία της διάνοιας, την οποία διασαφηνίζει και ο Παύλος όταν λέει: «ζώντας στη ματαιότητα του νου τους, σκοτισμένοι στη διάνοια, αποξενωμένοι από τη ζωή του Θεού». Πρόσεξε ότι ονομάζεται ματαιότητα του νου, όταν κάποιος διαθέτει νου, και δεν τον χρησιμοποιεί για τη θεώρηση της αλήθειας, αλλά τον παραδίδει στον Σατανά που τον αιχμαλωτίζει. Αυτό, επομένως, λέει προσευχόμενος: Απόστρεψε τους οφθαλμούς μου από το να βλέπουν ματαιότητες. Διότι και αυτό αποτελεί χάρη του Θεού.

Αυτός δε που προέρχεται από τον διάβολο, είναι ο εξής: Η καρδιά εκείνου που θέλει να σωθεί μειδιά ελαφρά για να μη δεχθεί τον σπόρο, και εδώ πάλι με νήψη φυλάττει τον εαυτό του και από πονηρή σκέψη για να μην ασχολείται με τα πάθη, και από βλέμμα και από συνάντηση και από πρόφαση. Εάν δε υπάρχει ανάγκη κάποιου ζητήματος με έναν τέτοιον, είναι προτιμότερο να παραμεληθεί η υπόθεση παρά να χαθεί η ψυχή. Νήφε, αδελφέ, θνητός είσαι και ολιγόχρονος. Μη θελήσεις, για χάρη μιας μικρής στιγμής, να χάσεις την αιώνια ζωή. Ποια ωφέλεια έχει η δυσωδία και η ακαθαρσία της αμαρτίας, ει μη μόνον ντροπή, ονειδισμό και σκάνδαλο; Η εγκράτεια, αντίθετα, φέρνει νίκη, στεφάνι και καύχημα. Συγκράτησε τον ίππο σου με το χαλινάρι της γνώσης, ώστε, προσέχοντας εδώ κι εκεί, να μην κυριευτεί από μανία, και ρίξει κάτω εσένα, τον αναβάτη του. Παρακάλεσε τον Θεό να «αποστρέψει τα μάτια σου, ώστε να μη βλέπουν ματαιότητα», και εάν αποκτήσεις ανδρεία καρδιά, θα φύγουν από πάνω σου οι πόλεμοι. Γίνε στυφός, σαν το κρασί πάνω στην πληγή, και δεν θα επιτρέψεις να συγκεντρωθεί δυσωδία και ακαθαρσία. Απόκτησε δε το πένθος, για να σε απαλλάξει από την υπερβολική οικειότητα που καταστρέφει τις ψυχές όσων την αποκτούν. Μην πετάξεις χάμω το εργαλείο χωρίς το οποίο δεν καλλιεργείται η καρποφόρα γη.

Κάποιος άλλος φιλόχριστος ρώτησε τον ίδιο μεγάλο Γέροντα, λέγοντας: Τι να κάνω που εύκολα πέφτω στα πάθη; Και ο Γέροντας του αποκρίθηκε: Μην συνάψεις συμφωνία μαζί τους, και απόστρεψε τα μάτια σου ώστε να μην βλέπουν ματαιότητα, και τα χέρια σου από την πλεονεξία, και ο Θεός θα σε ελευθερώσει από αυτά. Να ζεις λοιπόν με σεμνότητα και να μην λαμβάνεις την τροφή ούτε το ποτό μέχρι χορτασμού. Και τότε τα πάθη θα ταπεινωθούν απέναντί σου, και θα βρεις ανάπαυση.

Διότι δύο είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να οδηγηθούμε στην επίγνωση του Θεού και στην επιμέλεια του εαυτού μας: είτε μέσω των φυσικών εννοιών, αναβαίνοντας από τα ορατά προς τον Δημιουργό, είτε μέσω της διδασκαλίας που μας έχει δοθεί διά του νόμου. Αυτοί όμως φαίνεται ότι απειθούν και στο ισχυρό χέρι, δηλαδή δεν οδηγούνται από τα κτίσματα προς την κατανόηση Εκείνου που τα δημιούργησε, αλλά απειθούν και στην πορεία, δηλαδή στην οδό. Οδός δε είναι είτε ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Ο ίδιος είναι και χέρι του Θεού και δεξιά. Διότι λέγει: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάστηκε εν ισχύι»· και «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό». Επομένως, κατηγορούνται όσοι δεν πιστεύουν στον Κύριο. — Είτε πάλι, ως πορεία εννοεί εδώ την οδό του παρόντος βίου, η οποία μας έχει οριστεί σύμφωνα με τον νόμο. Διότι το ότι η διδασκαλία ονομάζεται οδός, είναι γνωστό από πολλά σημεία, αφού ο Κύριος αποκαλεί τους διδασκάλους του νόμου τυφλούς οδηγούς. Επίσης: «Ευφράνθηκα στην οδό των μαρτυρίων σου». Και: «Στην οδό σου θα ζήσω». Και: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό». Και, με μια λέξη, η Γραφή είναι πλήρης από αναφορές που ονομάζουν ως μια οδοιπορία την προκοπή μέσω του νόμου προς την τελείωση της ψυχής. — Και προσέθεσε την αιτία της απείθειας: δεν δέχονται (λέγει) τα προστάγματα της οδού, τα οποία μεταχειρίζεται ο λόγος, αλλά απειθούν σε αυτά, μη μπορώντας να υποφέρουν τη σκληρότητα των όσων έχουν διαταχθεί.

Θα έπρεπε λοιπόν όσοι νοσούν από τέτοια αμάθεια να θυμούνται εκείνον που λέει: «Ω, εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς για να πορευθείτε σε οδούς σκότους». Για εμάς όμως είναι ταιριαστό να αναφωνούμε προς τον μυσταγωγό που βρίσκεται στους ουρανούς: «Απόστρεψε τα μάτια μου, ώστε να μη βλέπουν ματαιότητα». Διότι είναι όντως ματαιότητα, φλυαρία και τίποτε άλλο τα όσα κενολογούν εξαιτίας της απαιδευσίας τους. Επειδή ο Υιός έλεγε ότι τηρεί τον λόγο του Πατρός όχι επειδή έχει μέσα Του κάποιον άλλον λόγο του Πατρός. Ούτε ισχυρίστηκε ποτέ ότι ήρθε σε εμάς φέρνοντας μαζί Του κάποιον παιδαγωγό, αλλά ότι ήρθε ως ο μόνος που ενυπάρχει κατά φύση στον Πατέρα, και που έχει πάλι ομοίως μέσα Του τον Πατέρα, χωρίς να μεσολαβεί κανένας απολύτως άλλος: «Εγώ», λέει, «είμαι στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι σε εμένα», δηλαδή όχι ο έμφυτος λόγος, ούτε κάποιος άλλος λόγος, αλλά ο ίδιος ο Πατέρας είναι σε εμένα. Πώς λοιπόν θα έπρεπε να κατανοήσουμε αυτό που ειπώθηκε από Αυτόν προς τους Ιουδαίους; θα μπορούσε να μας πει κάποιος, και μάλιστα πολύ εύλογα. Σε αυτό ακριβώς θα απαντήσουμε, εκφράζοντας αληθινά όσα ανεβαίνουν στον νου μας. Ο Σωτήρας δίδασκε τον εξαιρετικά απείθαρχο λαό των Ιουδαίων, και απομακρύνοντας σιγά-σιγά τους ακροατές από τη νομική λατρεία, αναφωνούσε πολλές φορές: «Εγώ είμαι η αλήθεια», σαν να τους έλεγε: «Αποτινάξτε τον νομικό ζυγό, ω άνθρωποι· αποδεχθείτε τη λατρεία εν πνεύματι. Ας παραμεριστεί λοιπόν η σκιά, ας απομακρυνθεί ο τύπος, διότι έλαμψε η αλήθεια».

Κάτι τέτοιο λένε εκείνοι που αναπέμπουν την προκείμενη ικεσία. Διότι από την καταβολή του κόσμου ούτε ακούσαμε, ούτε βέβαια είδαμε κάποιον τέτοιο Θεό, παρά μόνο εσένα. Διότι σε εκείνους που σε προσμένουν, δηλαδή σε αυτούς που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε εσένα, χορηγεί πλουσιοπάροχα το έλεος. Διότι οπωσδήποτε θα ακολουθήσει τους εργάτες της δικαιοσύνης, και σε εκείνους αρμόζει να το λάβουν, οι οποίοι θα έχουν στη μνήμη τους τις δικές σου οδούς, δηλαδή οι εκτελεστές των δικών σου θελημάτων. Διότι οδούς του Κυρίου λέμε ότι είναι οι εντολές του. Γι' αυτό εξάλλου και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει, άλλοτε μεν ότι «Στην οδό σου θα ζήσω», άλλοτε δε πάλι: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου, όταν πλάτυνας την καρδιά μου.»

Γιατί είναι εξαιρετικά επικίνδυνο να επιλέξει κανείς να νοσήσει ξανά από εκείνα από τα οποία είχε απαλλαγεί. Διότι, για όσους έχουν άπαξ αποσπαστεί, με τη δύναμη του Θεού, από την κοσμική πολιτεία, είναι πάρα πολύ σφαλερό ακόμα και το να την κοιτάξουν απλώς, και να στραφούν σαν σε ανάμνηση των αμαρτημάτων τους, παραδίδοντας τον νου τους στην αγάπη για αυτά. Γι' αυτό άλλωστε και ο θείος Μελωδός ικέτευε λέγοντας: «Απόστρεψε τα μάτια μου, ώστε να μην αντικρίσουν ματαιότητα». Διότι αληθινά ματαιότητα είναι ο περισπασμός αυτού του βίου και η κενή τέρψη των προσκαίρων πραγμάτων. Ότι πρέπει να μένει κανείς μακριά και να απομακρύνεται από αυτά, και να αποφεύγει ακόμα και τη νοερή, μετά ηδονής, ενασχόληση με αυτά, εκείνος τουλάχιστον που έχει επιλέξει αληθινά να βαδίζει ορθά, μπορεί να το αντιληφθεί εύκολα και από το εξής. ΠΑΛΛΑΔΙΟΣ: Από ποιο πράγμα το λες; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Οι κάτοικοι των Σοδόμων, διεγειρόμενοι άγρια προς τις παρά φύσιν ηδονές, και ατιμάζοντας αφενός τον νόμο της συνουσίας τον οποίο όρισε η φύση για την τεκνογονία, και ελκόμενοι από την ομορφιά των αρρένων, διαπράττοντας κάθε είδους εξαιρετικά αλλόκοτες πράξεις, προκαλούσαν σε οργή και τρόπον τινά εξανάγκαζαν τον Δημιουργό να προχωρήσει στην τιμωρία τους, μολονότι είναι φιλάνθρωπος. Και επειδή είχε φτάσει προ των πυλών ο καιρός που έπρεπε να τιμωρηθούν, καθώς είχε πλέον εξαντληθεί η ανεξικακία απέναντί τους, εισήλθαν στα Σόδομα εκείνοι που επρόκειτο να εκτελέσουν την απόφαση. Είναι δε γραμμένο το εξής: «Ήλθαν λοιπόν δύο άγγελοι στα Σόδομα το βράδυ. Και ο Λωτ καθόταν στην πύλη των Σοδόμων».

Έπειτα λες: «Και πάση τη πομπή αυτού». Πομπή δε του διαβόλου είναι η μανία για το θέατρο, οι ιπποδρομίες, τα κυνήγια και κάθε τέτοια ματαιότητα, από την οποία ο άγιος, προσευχόμενος να ελευθερωθεί, λέει προς τον Θεό: «Απόστρεψε τα μάτια μου από το να βλέπουν ματαιότητες». Ας μην είναι για σένα περιζήτητη η θεατρομανία, όπου υπάρχουν τα ασελγή θεάματα των μίμων, που εκτελούνται με ύβρεις και κάθε είδους ασχημοσύνη, καθώς και οι μανιώδεις χοροί εκθηλυσμένων ανδρών. Ούτε τα θεάματα εκείνων που παραδίδουν τους εαυτούς τους στα θηρία κατά τα κυνήγια, για να ικανοποιήσουν την άθλια κοιλιά τους. Αυτοί, για να θεραπεύσουν την κοιλιά τους με τροφές, γίνονται οι ίδιοι αληθινά τροφή για το στομάχι των αγρίων θηρίων. Και για να μιλήσω δίκαια, για χάρη του δικού τους θεού, που είναι η κοιλιά, ρίχνουν τη ζωή τους στον γκρεμό μονομαχώντας. Να αποφεύγεις και τις ιπποδρομίες, το μανιώδες θέαμα που εκτραχηλίζει τις ψυχές. Διότι όλα αυτά είναι πομπή του διαβόλου.

Αν αγαπήσεις τη σιωπή, θα αγαπηθείς από περισσότερους. Αν αποστρέψεις τα μάτια σου για να μη βλέπουν τη ματαιότητα, θα βρεις καθαρούς λογισμούς. Αν αγαπήσεις την εγκράτεια, θα χαλιναγωγήσεις τον δαίμονα της πορνείας· αν αγαπήσεις την πτωχεία, θα φυγαδεύσεις τον δαίμονα της φιλαργυρίας. Εκείνος που αποταμιεύει χρυσάφι στο κελί του, θησαυρίζει για τον εαυτό του πάθη υπερηφάνειας και ανυποταξίας, ενώ εκείνος που θησαυρίζει για τον εαυτό του προσευχές και ελεημοσύνες, γίνεται πλούσιος κατά Θεόν. Άλλοι θησαυρίζουν για τον εαυτό τους χρήματα, εσύ όμως, μοναχέ, να θησαυρίζεις για τον εαυτό σου προσευχές και ελεημοσύνες. Άλλοι ευφραίνονται με αυλούς και μουσικές, εσύ όμως, μοναχέ, να ευφραίνεσαι με την ψαλμωδία και τη δοξολογία του Κυρίου. Άλλοι ευφραίνονται με τη σπατάλη και τη μέθη, εσύ όμως, μοναχέ, να ευφραίνεσαι με την εγκράτεια και την αγιότητα. Άλλοι ευφραίνονται με τις ηδονές, εσύ όμως, μοναχέ, να ευφραίνεσαι με τον Θεό, ο Οποίος έχει ετοιμάσει για σένα και για όσους Τον αγαπούν το στεφάνι της δόξας. Ο φιλόχριστος άνδρας είναι πύργος ακαταμάχητος· και ο τέλειος στην αγάπη είναι τείχος άρρηκτο. Αν θέλεις να μελετάς περπατώντας, να μελετάς σιωπώντας, και θα αποφύγεις την κενοδοξία. Το να διορθώνει κανείς αυτόν που έχει σφάλει είναι καλό, και όχι το να τον περιγελά. Ο βόρειος άνεμος ταράζει τη θάλασσα και η οξυχολία τον νου του ανθρώπου. Όμως η μακροθυμία αποδιώχνει τον θυμό· και όταν δεν υπάρχει θυμός, παύει η οργή.

Αλλά πολλές φορές θέλεις να πεις ότι εξαιτίας των σκανδάλων και της καταλαλιάς θέλεις να φύγεις από εδώ. Κάνε υπομονή, λοιπόν, και θα σε συμβουλεύσω έναν λόγο. Θέλεις να αποφύγεις τα σκάνδαλα και την καταλαλιά; Βάλε θύρα στο στόμα σου εν Κυρίω και απομάκρυνε τα μάτια σου για να μη βλέπουν ματαιότητα, και θα αποφύγεις και τα δύο: την μεν καταλαλιά διά της σιωπής, τα δε σκάνδαλα διά της φυλάξεως των οφθαλμών. Διότι, εάν δεν τα νικήσουμε αυτά, όπου κι αν πορευτούμε, βαστάζουμε μέσα μας αυτούς που μας πολεμούν. Νίκησέ τους, αγαπητέ, και θα έχεις ανάπαυση, όπου κι αν μείνεις.

Περί του να μην περιπλανώνται τα μάτια εδώ και εκεί, αλλά μάλλον να έχουμε το βλέμμα προς τα κάτω και την ψυχή προς τα πάνω, προς τον Κύριο. Προτροπή 37η. Και με ποιον τρόπο καταργείται ο δαίμονας της πορνείας; Όχι μόνο με την αποχή από τις τροφές, αλλά και με το να απέχουν τα μάτια από το να βλέπουν τη ματαιότητα. Διότι στο απρόσεκτο μάτι βρίσκεται η μοιχεία, για την οποία ο Κύριος διαβεβαίωσε: αλήθεια σας λέω, ότι καθένας που κοιτάζει γυναίκα για να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του. Αυτήν τη μοιχεία την ξεριζώνει εκείνος που έχει το βλέμμα προς τα κάτω, και την ψυχή του προς τον Κύριο. Και εκείνος που κυριάρχησε στην κοιλιά του, κυριάρχησε και στο βλέμμα του· διότι φοβερός προδότης είναι το μάτι που περιπλανάται. Διότι τα υπόλοιπα πάθη έχουν άμεση την ανάφλεξη του πειρασμού, ενώ ο πόλεμος του βλέμματος, και όταν το αντικείμενο είναι παρόν και όταν είναι απόν, βασανίζει την ψυχή, καταφλέγοντας τον νου με την επιθυμία.

Έπειτα πάλι άγγιξε κάποιος κρύο νερό· ύστερα άγγιξε βραστό, και η θερμότητα του ζεστού μετρίασε την ψυχρότητα του νερού. Ο πόλεμος του μετέωρου οφθαλμού, είτε είναι παρούσα η ύλη είτε απούσα, καταφλέγει τον νου με την επιθυμία. Αλλά ακόμη και στα όνειρα δημιουργεί φαντασιώσεις στην καρδιά· διότι οι δαίμονες αποτυπώνουν τον πειρασμό στη διάνοια και απασχολούν τον νου, δίνοντας μορφή στον πειρασμό στα μάτια του ανθρώπου. Γι' αυτό ο Προφήτης παρακαλεί, λέγοντας: απόστρεψε τους οφθαλμούς μου, για να μη βλέπουν ματαιότητα.

Οδήγησέ με στην τρίβο των εντολών σου, διότι αυτήν επιθύμησα. Με αυτό εννοεί τον νόμο, δηλαδή την τρίβο· διότι υπάρχει τρίβος των εντολών. Τρίβος δε ονομάζεται η πολυπατημένη οδός, την οποία πορεύθηκαν πολλοί δίκαιοι πριν από εμάς. Εάν δε κάποιος δεν χρησιμοποιήσει ως οδηγό τον δίκαιο, δεν μπορεί να πορευθεί σύμφωνα με τις εντολές του Θεού· διότι πρέπει να γίνουμε μιμητές του Χριστού, να σηκώσουμε τον σταυρό και να τον ακολουθήσουμε. Στρέψε την καρδιά μου στα μαρτύριά σου και όχι στην πλεονεξία. Απόστρεψε τους οφθαλμούς μου ώστε να μη βλέπουν ματαιότητα· ζωοποίησέ με στην οδό σου. Στερέωσε στον δούλο σου τον λόγο σου προς τον φόβο σου. Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου, τον οποίο φοβήθηκα, διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά.

Οδήγησε: Δηλαδή καθοδήγησέ με στην οδό της αλήθειας, διότι το θέλημά μου έγκειται σε αυτήν, στο να τηρήσω τις εντολές σου. Κλίνον: Ανώτερη είναι η μελέτη του Θεού από τον πολύ πλούτο. Απόστρεψον: Διότι χάρισμα του Θεού είναι το να μισεί κανείς τη ματαιότητα του κόσμου. Εν τη οδώ: Διότι αιώνια ζωή είναι η οδός του Θεού και όλοι όσοι πορεύονται σε αυτήν θα ζήσουν αιώνια. Στήσον: Διότι είναι αξιέπαινος από τον Θεό αυτός που τον φοβάται και εμμένει στα λόγια του. Περίελε: Διότι ο προφήτης Δαβίδ φοβόταν εξαιτίας της μοιχείας και του φόνου, μήπως τυχόν κατηγορηθεί.

«Απόστρεψε τα μάτια μου, για να μη βλέπουν τη ματαιότητα· στον δρόμο σου δώσε μου ζωή.» ΣΤ΄. Παρακαλεί ο προφήτης να μην αποσπάται η προσοχή των ματιών από διάφορα θεάματα, από αγώνες δρόμου αλόγων και συνομηλίκων, και από χορευτικά λυγίσματα, τα οποία αποτελούν ματαιότητα, δεν προσφέρουν κανένα κέρδος και είναι ανωφελή· επειδή και όλα τα πράγματα και οι πολλές μέριμνες τούτου του κόσμου που κατατείνουν στα σαρκικά πάθη, είναι ματαιότητες. Γι' αυτό και στον Εκκλησιαστή έχει ειπωθεί: «Ματαιότης ματαιοτήτων, τα πάντα είναι ματαιότης», δηλαδή τα γήινα· διότι προσθέτει: «Ποιο είναι το όφελος για τον άνθρωπο από όλο τον κόπο του, με τον οποίο κοπιάζει κάτω από τον ήλιο; Γενεά φεύγει και γενεά έρχεται»· και πάλι: «Οικοδόμησα για τον εαυτό μου οίκους, φύτεψα για τον εαυτό μου αμπελώνες, έφτιαξα για τον εαυτό μου κήπους και παραδείσους, δεξαμενές υδάτων για να ποτίζω από αυτές».

Ικετεύει, λοιπόν, ο προφήτης να στραφούν τα μάτια της διανοίας σε μια άλλη θεωρία, και να μην παρασυρθούν από τη ματαιότητα των παρόντων. Όσο για το «Εν τῇ ὁδῷ σου ζῆσόν με», σημαίνει: δώσε μου τη χάρη να πολιτεύομαι σύμφωνα με τους δικούς σου νόμους. «Στῆσον τῷ δούλῳ σου τὸ λόγιόν σου εἰς τὸν φόβον σου». Κάνε με σταθερό στα λόγια σου, διαφυλάσσοντάς με αμετακίνητο με τον φόβο σου, που σημαίνει: ας επικαθήσει πάνω μου ο φόβος σου, προκαλώντας μου δέος και μην επιτρέποντάς μου να παρεκκλίνω από τα λόγια σου, ώστε να αφαιρεθεί από εμένα κάθε κακία και αμαρτία. Έτσι, λοιπόν, παρακαλώ να γίνει σε εμένα τον δούλο σου. Διότι είναι γεγραμμένο πως ο φόβος του Θεού αποτελεί ζωή για τον άνθρωπο· και, «με τον φόβο του Κυρίου ο καθένας απομακρύνεται από το κακό»· και στη συνέχεια του ίδιου ψαλμού ο προφήτης λέει: «Καθήλωσον ἐκ τοῦ φόβου σου τὰς σάρκας μου». Ας επικαθήσει, λοιπόν, πάνω μου ο φόβος σου, και ας μην με αφήσει να πράξω το θέλημα της σάρκας.

Και μάρτυρές μου σε αυτό είναι οι μαθητές του Χριστού. «Τότε», λέει, «τους άνοιξε τον νου, για να καταλαβαίνουν τις Γραφές». «Έτρεξα στον δρόμο των εντολών σου, όταν πλάτυνες την καρδιά μου», δηλαδή είναι δύσκολο και ακατόρθωτο για μια καρδιά που στενεύεται από τα πάθη να τρέξει στον δρόμο των εντολών του Θεού. Γι' αυτό: «Δίδαξέ με, Κύριε, τον δρόμο των δικαιωμάτων σου», ώστε, αν περιπλανώμαι έξω από αυτά, να μην πέσω σε αδιέξοδα των σαρκικών θελημάτων. «Δώσε μου σύνεση και θα εξερευνήσω τον νόμο σου, και θα τον φυλάξω με όλη μου την καρδιά». Διότι, αν εσύ ο ίδιος δεν μου δώσεις σύνεση, δεν είμαι ικανός ούτε να τον εξερευνήσω ούτε να τον φυλάξω. «Οδήγησέ με στο μονοπάτι των εντολών σου, διότι αυτό θέλησα». Αυτό θέλησα μεν, αλλά δεν μπορώ να το βρω, αν εσύ ο ίδιος δεν με οδηγήσεις. «Γείρε την καρδιά μου στα μαρτύριά σου», δηλαδή στα προστάγματά σου, «και όχι στην πλεονεξία». Διότι η καρδιά μου έχει την τάση προς την πλεονεξία και, αν εσύ δεν τη γείρεις προς τους νόμους σου, είναι αδύνατον να αποκλίνει από τους νόμους της σάρκας. «Απόστρεψε τα μάτια μου, για να μη βλέπουν ματαιότητες· στον δρόμο σου δώσε μου ζωή». Είναι μοχθηρή και άπληστη η τυραννία των ματιών, που έχουν ροπή προς τα μάταια, δηλαδή τα απατηλά, και αν κανείς δεν τα αποστρέψει, με τη θεία βοήθεια, από το να κοιτούν τα απατηλά, δεν μπορεί να ζήσει στον δρόμο του Θεού. «Στερέωσε στον δούλο σου τον λόγο σου προς τον φόβο σου».