Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:39

Του ιδίου. Όσα είναι ωραία στο σώμα και φαίνονται καλά στα μάτια της σάρκας, τα αποκαλεί ματαιότητα. «Στερέωσε στον δούλο σου το λόγιό σου προς τον φόβο σου». Επειδή ο φόβος του Θεού είναι αναγκαίος σαν παιδαγωγός σε όλες τις εντολές, για τον λόγο αυτόν προσεύχεται στον Θεό να του τον εγκαταστήσει ως επιστάτη. Το δε «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου», το προσθέτει μετά την τοποθέτηση αυτού ως κάποιου είδους φύλακα των θείων νόμων. Και εξομολογείται ονειδίζοντας τον εαυτό του για όσα ήδη προηγουμένως είχε συνειδητοποιήσει.

Διότι, όπως ακριβώς υπάρχουν ορισμένοι που έχουν ζήλο, αλλά όχι κατ' επίγνωση, έτσι υπάρχουν και ορισμένοι που έχουν φόβο Θεού, αλλά όχι κατ' επίγνωση. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου, τον οποίο υποπτεύθηκα». Ο προφήτης, έχοντας διαπράξει αμαρτία ως άνθρωπος, παρακαλεί, επειδή βλέπει τον ονειδισμό να ακολουθεί στο θείο δικαστήριο μετά την ανάσταση, και λέγει τον προκείμενο στίχο. Δεν θα μπορούσες όμως να το πεις αυτό λέγοντας: «Αφαίρεσε τον ονειδισμό σου».

Διότι, όταν ονειδίζομαι εξαιτίας του Χριστού, εκείνος ο ονειδισμός δεν είναι δικός μου, αλλά του Χριστού· όταν όμως ονειδίζομαι για τις δικές μου αμαρτίες, και δεν μετανοώ, δεν πρέπει να λέω: Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό μου, τον οποίο φοβήθηκα, διότι οι κρίσεις σου είναι αγαθές.

Οδήγησέ με στην τρίβο των εντολών σου, διότι αυτήν επιθύμησα. Με αυτό εννοεί τον νόμο, δηλαδή την τρίβο· διότι υπάρχει τρίβος των εντολών. Τρίβος δε ονομάζεται η πολυπατημένη οδός, την οποία πορεύθηκαν πολλοί δίκαιοι πριν από εμάς. Εάν δε κάποιος δεν χρησιμοποιήσει ως οδηγό τον δίκαιο, δεν μπορεί να πορευθεί σύμφωνα με τις εντολές του Θεού· διότι πρέπει να γίνουμε μιμητές του Χριστού, να σηκώσουμε τον σταυρό και να τον ακολουθήσουμε. Στρέψε την καρδιά μου στα μαρτύριά σου και όχι στην πλεονεξία. Απόστρεψε τους οφθαλμούς μου ώστε να μη βλέπουν ματαιότητα· ζωοποίησέ με στην οδό σου. Στερέωσε στον δούλο σου τον λόγο σου προς τον φόβο σου. Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου, τον οποίο φοβήθηκα, διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά.

Οδήγησε: Δηλαδή καθοδήγησέ με στην οδό της αλήθειας, διότι το θέλημά μου έγκειται σε αυτήν, στο να τηρήσω τις εντολές σου. Κλίνον: Ανώτερη είναι η μελέτη του Θεού από τον πολύ πλούτο. Απόστρεψον: Διότι χάρισμα του Θεού είναι το να μισεί κανείς τη ματαιότητα του κόσμου. Εν τη οδώ: Διότι αιώνια ζωή είναι η οδός του Θεού και όλοι όσοι πορεύονται σε αυτήν θα ζήσουν αιώνια. Στήσον: Διότι είναι αξιέπαινος από τον Θεό αυτός που τον φοβάται και εμμένει στα λόγια του. Περίελε: Διότι ο προφήτης Δαβίδ φοβόταν εξαιτίας της μοιχείας και του φόνου, μήπως τυχόν κατηγορηθεί.

«Διότι τα κρίματα» Επειδή γνώριζε ότι η κρίση του Θεού είναι απροσωπόληπτη. «Ιδού» Γι' αυτό, λέει, με όλη μου την καρδιά προσήλθα στη μετάνοια, επιθυμώντας διακαώς να εκπληρώσω τις εντολές σου. «Εν τη δικαιοσύνη» Διότι, ως δίκαιος, δικαίωσας τη μετάνοιά μου και γι' αυτό έζησα. «Και έλθοι» Διότι αφού παρακλήθηκες, με ελέησες ως Θεός. «Το σωτήριον» Διότι υποσχέθηκες ζωή και σωτηρία σε όλους όσους φοβούνται το όνομά σου. «Και αποκριθήσομαι» Στους εχθρούς μου θα αντιτάξω τους λόγους σου, όταν θέλουν να χλευάζουν σχετικά με τον Θεό, λέει ο πιστός άνθρωπος. «Ότι ήλπισα» Διότι οι λόγοι του Θεού είναι ελπίδα και ζωή. «Και μη περιέλης» Διότι όσοι καθοδηγούνται από τον φόβο του Θεού, σπεύδουν πάντοτε να λένε την αλήθεια και να καθαρίζονται από το ψεύδος, καθώς το ψεύδος είναι μεγάλος ρύπος. «Ότι επί τα κρίματα» Διότι η ελπίδα του πιστού ανθρώπου βρίσκεται πάντοτε στο θέλημα του Θεού, το οποίο είναι η κρίση του Θεού. «Και φυλάξω» Δηλαδή, θα μελετώ πάντοτε. «Εις τον αιώνα» Διότι όσοι τήρησαν τον νόμο του Θεού, τον κατέχουν αιώνια. «Και επορευόμην» Διότι η ψυχή σεμνύνεται, πλατύνεται και αγάλλεται, όταν βλέπει να κατορθώνονται μέσα της οι εντολές του Θεού. «Και ελάλουν» Διότι εκείνοι που κατόρθωσαν να αποκτήσουν παρρησία μέσω της μελέτης του νόμου, δεν φοβούνται καμία ντροπή, ούτε από βασιλείς ούτε από ισχυρούς. «Και εμελέτων» Διότι στον άνθρωπο που ζει κατά Θεόν, η μελέτη των εντολών του Θεού υπάρχει αδιαλείπτως στο στόμα του.

Αυτό λοιπόν αφού αναζήτησε, λέει ότι βρήκε τον τρόπο: «Με το να φυλάξω τους λόγους σου». «Διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου.» Γι' αυτό να μην με κρίνεις πλέον άξιο του να ονειδίζομαι και να εξουθενώνομαι, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου, για τα οποία είπα: «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του». «Νύσταξε η ψυχή μου.» Όπως ακριβώς αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι κάποτε και η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται προς την αμαρτία σαν σε ύπνο, αλλά ανανεώνεται και εγείρεται μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου.» Κάθε δίκαιος φοβάται τον ονειδισμό από τους αμαρτωλούς, διότι εκείνοι συνηθίζουν να τους ονειδίζουν, όταν παρεκκλίνουν έστω και λίγο από την αρετή. Αλλά ο Θεός, εφαρμόζοντας αγαθές και φιλάνθρωπες κρίσεις, δεν παραβλέπει τον ονειδισμό τους, αλλά τον αφαιρεί διορθώνοντάς τους, εάν τυχόν έχουν παρεκκλίνει έστω και λίγο. «Χρηστός είσαι εσύ, Κύριε.» Έργο του δικαίου είναι, μένοντας ευχαριστημένος με όλα όσα συμβαίνουν και αποδεχόμενος με ιλαρότητα τις αποφάσεις της Πρόνοιας, να λέει προς τον Θεό, ακόμη και για εκείνα που θεωρούνται πιο πικρά: «Χρηστός είσαι εσύ». Και το, «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό», συνέχεται με την ίδια προαίρεση.

Διότι το θέλημα της σαρκός είναι έχθρα προς τον Θεό, σύμφωνα με τον θείο απόστολο Παύλο. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου, τον οποίο υποπτεύθηκα, διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά». Ο δε Ακύλας, αντί του «υπώπτευσα», απέδωσε «υπεστάλην», και ομοίως έπραξε και ο Θεοδοτίων· ενώ ο Σύμμαχος απέδωσε «ον ευλαβούμαι». Ονειδισμό δε εδώ ονομάζει εκείνον που προέρχεται από την αμαρτία. Διότι απέναντι σε αυτόν και συστελλόταν και φοβόταν, και ζούσε ζωή γεμάτη υποψίες. Γι' αυτόν τον λόγο δεν πρόσθεσε, όπως συνήθως, το «διότι τα κρίματά σου εξεζήτησα» ή «εφύλαξα», αλλά, «διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά». Κρίματα δε ονομάζει τις δίκαιες αποφάσεις του Θεού. Το δε «υπώπτευσα» σημαίνει τούτο: συνειδητοποίησα τον εαυτό μου να έχει αμαρτήσει· και αποτελεί ονειδισμό για εμένα το ότι, ενώ πλάστηκα κατ' εικόνα σου, διολίσθησα στην αμαρτία. Αφαίρεσέ την, λοιπόν, από εμένα, διότι όχι μόνο επιφέρεις τιμωρία σε όσους αμαρτάνουν, αλλά, πολύ περισσότερο, προσφέρεις σωτηρία σε εκείνους που μετανοούν. Διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά, αποτελώντας επίταση του αγαθού· επειδή, όταν πλεονάζει η αγαθότητα, γεννάται η χρηστότητα, όπως λένε εκείνοι που είναι σοφοί περί αυτών των θεμάτων. «Ιδού, επιθύμησα τις εντολές σου· ζήωσέ με εν τη δικαιοσύνη σου». Αποτελεί τέλεια επιθυμία μου το να πορεύομαι σύμφωνα με τις εντολές σου· και σε εμένα που το λαχταρώ έντονα, παράσχε τη ζωή εν δικαιοσύνη.

Σταμάτησε την τυραννία των παθών και περικύκλωσέ με με τον φόβο σου. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου, τον οποίο φοβήθηκα» από τους αντιπάλους, «διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά». Από τα κρίματα και τα δικαιώματά σου κανένα δεν είναι άδικο, κανένα περιττό, κανένα ανώφελο. Ιδού επτά στίχοι, τους οποίους οφείλουμε να λέμε ως προσευχή προς τον Θεό ημέρα και νύχτα. «Νομοθέτησέ με, Κύριε», λέει, και τα υπόλοιπα από τα ρητά. «Και πορευόμουν με ευρυχωρία, διότι αναζήτησα τις εντολές σου». Όταν, όμως, πορευόμουν με την ευρυχωρία των σαρκικών ορέξεων, ζούσα στη στενότητα των δικών σου προσταγμάτων. «Και μιλούσα για τα μαρτύριά σου», δηλαδή, για τους νόμους σου, «μπροστά σε βασιλείς και δεν ντρεπόμουν». Αυτό είναι το έπαθλο των προφητών, των αποστόλων και των μαρτύρων, οι οποίοι αγωνίστηκαν υπέρ της αλήθειας μπροστά σε βασιλείς και τυράννους. «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου». Εκείνος, αν και ήταν βασιλιάς και προφήτης και περικυκλωμένος από μύριες φροντίδες, δες πώς δεν παραμελούσε ούτε την προσευχή του μεσονυκτίου. Εμείς, αντίθετα, που διάγουμε βίο ήσυχο και ιδιωτικό, και παραμελούμε όχι μόνο τις προσευχές και τις συνάξεις του μεσονυκτίου, αλλά και τις μεσημβρινές, ποια απολογία, πες μου, θα βρούμε; «Προτού να ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα».