Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:46

Και θα τηρώ τον νόμο σου διαπαντός. Θα είμαι, λέει, τηρητής του νόμου σου, όχι εφαρμόζοντάς τον άλλοτε ναι και άλλοτε όχι· αλλά και στην παρούσα ζωή, λέει, και στη μέλλουσα θα τον τηρήσω με επιτυχία. Και ομιλούσα για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων. Τέτοιος στάθηκε ο Παύλος, τέτοιος ο Πέτρος, τέτοιος ο χορός των αποστόλων και των μαρτύρων. Αυτό θα αρμόζει στον μάρτυρα που οδηγείται ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων για τον Χριστό· θα αρμόζει και στους αγίους που ανοίγουν το στόμα τους για τις ψυχές των αρχόντων. Διότι είναι άξιος ντροπής εκείνος που δεν κηρύττει το Ευαγγέλιο με πολλή δύναμη, αφού έλαβε τον λόγο από τον Θεό· διότι η σύμφωνη με τον νόμο ζωή είναι δημιουργός της παρρησίας.

Εάν λοιπόν έτσι συμβαίνει με τους ανθρώπους, η ψυχή που αληθινά νήφει και υγιαίνει, έχοντας την πλήρη βεβαιότητα της παρουσίας του Θεού, είναι άραγε ποτέ δυνατόν να εγκαταλείψει την τέλεση κάποιου έργου προς ευαρέστηση του Θεού, για να στραφεί στη δόξα που προέρχεται από τους ανθρώπους; Ή είναι δυνατόν, αμελώντας τα προστάγματα του Θεού, να υποδουλωθεί ποτέ σε ανθρώπινες συνήθειες, ή να κυριευθεί από τις κοινές προκαταλήψεις, ή ακόμη και να δειλιάσει μπροστά σε αξιώματα; Τέτοια ήταν η διάθεση εκείνου που είπε: «Παράνομοι μου διηγήθηκαν φλυαρίες, οι οποίες όμως δεν είναι σαν τον νόμο σου, Κύριε»· και πάλι: «Και ομολογούσα τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν».

Αλλά επειδή την προηγούμενη φορά είπα πολλά για αυτόν τον κόκορα που δυσφήμησε κακόβουλα, όταν σας παρουσίασα την πέρδικα, την οποία κήρυξε ο προφήτης Ιερεμίας λέγοντας, «Λάλησε η πέρδικα, συγκέντρωσε όσα δεν γέννησε»· και πάλι αυτός ο μιαρός και βλάσφημος, βλέποντας τους κόμητες να τον υπερασπίζονται, παίρνοντας θάρρος από αυτούς φτερούγισε, και νομίζοντας ότι θα μας φοβίσει, μάλλον μας εξήγειρε· ελάτε, με στεναγμούς και δάκρυα, ως συνήθως, ας πούμε: «Είναι προτιμότερο να ελπίζει κανείς στον Κύριο, παρά να ελπίζει σε άρχοντες». Διότι αυτός, αυτός ο επικατάρατος, αδειάζοντας τη χρυσή φαρέτρα του, ξεσήκωσε εναντίον μας υπάτους και κόμητες, και πλήθος μαγίστρων και βασιλισσών· αλλά εμείς ας πούμε εκείνο το προφητικό λόγιο: «Αυτοί στηρίζονται σε άρματα, και αυτοί σε άλογα, εμείς όμως στο όνομα του Κυρίου του Θεού μας». Διότι ακόμη και αν έπρεπε να πω κάτι προς τις εξουσίες του κόσμου, ή προς τον ίδιο τον ευσεβέστατο βασιλιά, δεν θα ντραπώ, ούτε θα δειλιάσω, έχοντας τον προφήτη Δαβίδ να με προτρέπει συνεχώς και να λέει: «Μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν». Ποιος άκουσε ποτέ τέτοια φρικτά και φοβερά πράγματα; Τον Χριστό και Θεό Λόγο, που κηρύχθηκε σε εμάς από προφήτες και αποστόλους, τώρα να μεταμορφώνεται σε άνθρωπο, και η Θεοτόκος να ονομάζεται ανθρωποτόκος!

Τον οποίο δεν είναι δυνατόν να ομολογήσει κανείς, εάν «λαλεί αδικία εις ύψος» προς τον πλησίον του, εάν κατατάξει τον εαυτό του στην τάξη και την ονομασία των αντιχρίστων, έχοντας αποστατήσει από την τάξη και την ονομασία των Χριστιανών, για τους οποίους έχει ειπωθεί «μην αγγίζετε τους χριστούς μου». «Διότι ποιος είναι», λέει, «ο ψεύστης, παρά εκείνος που αρνείται ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός; Αυτός», λέει, «είναι ο αντίχριστος· διότι όποιος αρνείται τον Υιό δεν έχει ούτε τον Πατέρα, ενώ εκείνος που ομολογεί τον Υιό, ομολογεί και τον Πατέρα. Εκείνο λοιπόν», λέει, «που ακούσατε εξ αρχής, αυτό ας μένει μέσα σας. Και εάν», λέει, «μείνει μέσα σας εκείνο που ακούσατε εξ αρχής, και εσείς θα μείνετε στον Υιό και στον Πατέρα». Και θα μείνουμε, όταν ενώπιον του Θεού και των εκλεκτών αγγέλων ομολογήσουμε, αλλά και ενώπιον βασιλέων, και δεν ντραπούμε («διότι μιλούσα», λέει, «για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν»), ότι είναι Υιός του Θεού, Θεός εκ Θεού, Ένας από Έναν, Μονογενής από Αγέννητο, εξαίρετο γέννημα εκείνου που τον γέννησε και άξιος Υιός του Άναρχου, ανεκδιήγητος ερμηνευτής του ανεκδιήγητου, Λόγος και Σοφία και Δύναμη εκείνου που είναι πάνω από σοφία και δύναμη, πάνω από αυτό που μπορεί να αρθρώσει η γλώσσα, πάνω από αυτό που μπορεί να συλλάβει η διάνοια· γέννημα τέλειο και μόνιμο, που προέρχεται από τέλειο και παραμένει σε ταυτότητα, που δεν απέρρευσε από τον Πατέρα, ούτε αποκόπηκε και διαιρέθηκε, αλλά προήλθε απαθώς και ολοκληρωμένα από εκείνον που δεν απέβαλε τίποτα από όσα είχε.

Και πορευόμουν σε ευρυχωρία, διότι εκζήτησα τις εντολές σου. Και μιλούσα για τις μαρτυρίες σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν. Πολύ εύστοχα θα άρμοζε αυτό σε εκείνον που οδηγείται ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων για να μαρτυρήσει για το όνομα του Χριστού.

Ζ΄. Ποιο είναι, λοιπόν, το πρώτο και αυτό που αξίζει τη μεγαλύτερη σπουδή; Η υπεράσπιση του δικαίου ενώπιον των αρχόντων, η παρρησία ενώπιον των βασιλέων, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, ο οποίος μιλούσε ενώπιον των βασιλέων και δεν ντρεπόταν· το να καταστείλει κανείς τον παραλογισμό του πλήθους που βρίσκεται σε αναβρασμό, την αυθαιρεσία των δυναστών που εξαγριώνονται, τη νοσηρότητα των οίκων που σπαράσσονται από διχόνοιες, την αγροικία των αμόρφωτων, την αλαζονεία των μορφωμένων, τον πλούτο που υπερηφανεύεται, τον χορτασμό που γίνεται υβριστικός, τη φτώχεια που ωθεί στην κακουργία, τον θυμό που ξεσπά εκτός ελέγχου και παρασύρει μαζί του και τη λογική· το να παύσει την αμετρία της ηδονής, την ακράτεια του γέλωτα, την απελπισία της λύπης, την αστάθεια της νεότητας, τη μικροψυχία του γήρατος, την ερημία της χηρείας, την απόγνωση της ορφάνιας. Αυτά, άραγε, δεν θα τα προτιμήσει κατά πολύ κάθε σώφρων άνθρωπος από τους φιλοσοφικούς συλλογισμούς, τις γεωμετρικές γραμμές και το να χάσκει κανείς κοιτάζοντας τα άστρα; Διότι θα αναλογιστεί εκείνο: ότι, δηλαδή, εάν όλοι καταγίνονταν με συλλογισμούς, ή γεωμετρούσαν, ή αστρονομούσαν, σε τίποτα απολύτως δεν θα ωφελείτο εξαιτίας αυτού ο βίος μας, παρά μάλλον τα πάντα θα διαλύονταν. Αντίθετα, εάν αναιρεθούν αυτά για τα οποία μίλησα, τα πάντα καταλήγουν σε αταξία και σύγχυση.

«Διότι τα κρίματα» Επειδή γνώριζε ότι η κρίση του Θεού είναι απροσωπόληπτη. «Ιδού» Γι' αυτό, λέει, με όλη μου την καρδιά προσήλθα στη μετάνοια, επιθυμώντας διακαώς να εκπληρώσω τις εντολές σου. «Εν τη δικαιοσύνη» Διότι, ως δίκαιος, δικαίωσας τη μετάνοιά μου και γι' αυτό έζησα. «Και έλθοι» Διότι αφού παρακλήθηκες, με ελέησες ως Θεός. «Το σωτήριον» Διότι υποσχέθηκες ζωή και σωτηρία σε όλους όσους φοβούνται το όνομά σου. «Και αποκριθήσομαι» Στους εχθρούς μου θα αντιτάξω τους λόγους σου, όταν θέλουν να χλευάζουν σχετικά με τον Θεό, λέει ο πιστός άνθρωπος. «Ότι ήλπισα» Διότι οι λόγοι του Θεού είναι ελπίδα και ζωή. «Και μη περιέλης» Διότι όσοι καθοδηγούνται από τον φόβο του Θεού, σπεύδουν πάντοτε να λένε την αλήθεια και να καθαρίζονται από το ψεύδος, καθώς το ψεύδος είναι μεγάλος ρύπος. «Ότι επί τα κρίματα» Διότι η ελπίδα του πιστού ανθρώπου βρίσκεται πάντοτε στο θέλημα του Θεού, το οποίο είναι η κρίση του Θεού. «Και φυλάξω» Δηλαδή, θα μελετώ πάντοτε. «Εις τον αιώνα» Διότι όσοι τήρησαν τον νόμο του Θεού, τον κατέχουν αιώνια. «Και επορευόμην» Διότι η ψυχή σεμνύνεται, πλατύνεται και αγάλλεται, όταν βλέπει να κατορθώνονται μέσα της οι εντολές του Θεού. «Και ελάλουν» Διότι εκείνοι που κατόρθωσαν να αποκτήσουν παρρησία μέσω της μελέτης του νόμου, δεν φοβούνται καμία ντροπή, ούτε από βασιλείς ούτε από ισχυρούς. «Και εμελέτων» Διότι στον άνθρωπο που ζει κατά Θεόν, η μελέτη των εντολών του Θεού υπάρχει αδιαλείπτως στο στόμα του.

Ο Ιωάννης ήθελε δια του ελέγχου να λύσει τη δεμένη με την αλυσίδα της αμαρτίας ψυχή εκείνου, και εκείνος έδενε αυτόν που τον έλυνε. Αλλά ακόμη κι όταν δενόταν ο Ιωάννης, ομιλούσε, και φυλακισμένος συνέχιζε να ελέγχει· διότι εκπλήρωνε το γεγραμμένο: «Και ομιλούσα ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν».

Γʹ. Ποιος θα μου έδινε τώρα να περιπτυχθώ το σώμα του Παύλου, και να προσηλωθώ στον τάφο του, και να δω το χώμα του σώματος εκείνου που αναπλήρωσε τα υστερήματα του Χριστού, που βάσταξε τα στίγματα, που έσπειρε παντού το κήρυγμα; Το χώμα εκείνου του σώματος, μέσω του οποίου διέτρεξε παντού· το χώμα του στόματος, μέσω του οποίου ο Χριστός μιλούσε, και εξέλαμψε το φως το λαμπρότερο από κάθε αστραπή, και ξεπήδησε φωνή πιο φοβερή για τους δαίμονες από κάθε βροντή, μέσω του οποίου πρόφερε εκείνον τον μακάριο λόγο λέγοντας: «Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ανάθεμα για χάρη των αδελφών μου»· μέσω του οποίου μιλούσε ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόταν· μέσω του οποίου γνωρίσαμε τον Παύλο, μέσω του οποίου γνωρίσαμε τον Δεσπότη του Παύλου; Δεν είναι τόσο φοβερή για εμάς η βροντή, όσο ήταν για τους δαίμονες εκείνη η φωνή. Διότι, εάν έφριτταν μπροστά στα ενδύματά του, πολύ περισσότερο έφριτταν μπροστά στη φωνή του.

Μας διδάσκει, λοιπόν, ο προφήτης να αγαπούμε διακαώς την αλήθεια και να τη ζητούμε από τον Θεό των όλων με πολλή προθυμία. «Και θα φυλάξω τον νόμο σου διαπαντός, στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος». Αφενός, σε τούτη τη ζωή θα φυλάξω τον νόμο σου και θα τηρήσω τις εντολές σου· και τα αγαθά επιφυλάσσονται για εμένα που πράττω αυτό· διότι έτσι θα γίνω και πιο πρόθυμος στην τήρηση των δικών σου νόμων. Αφετέρου, με το «στον αιώνα και στον αιώνα του αιώνος», φανέρωσε τη μέλλουσα ζωή, στην οποία θα δοθεί σε όλους η καθαρή και αμιγής τήρηση των θείων νόμων, καθώς και τα αγαθά «τα οποία μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν». Διότι αυτά ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν. «Και πορευόμουν σε ευρυχωρία, διότι αναζήτησα τις εντολές σου. Και ομιλούσα για τα μαρτύριά σου μπροστά σε βασιλείς, και δεν ντρεπόμουν». Με πολλή άνεση, λέει, και ζώντας σύμφωνα με τις εντολές σου, δεν φοβήθηκα ούτε τη βασιλική εξουσία, αλλά με πολλή παρρησία συνομιλούσα μαζί τους. Διότι η σύμφωνη με τον νόμο ζωή δημιουργεί την παρρησία· και μάρτυρας αυτού είναι ο μέγας Δαβίδ. Διότι, πριν από την αμαρτία, συνομιλεί με τον Σαούλ με πολλή παρρησία· μετά την αμαρτία, όμως, προσπαθώντας να ξεφύγει από τον πατραλοία γιο του, βάδιζε σκυμμένος στη γη και με καλυμμένο το κεφάλι.

Ως πλατυσμό εδώ εννοεί την άνεση και την ευκολία με την οποία πορεύονται όσοι ζουν ενάρετα, και δεν παρεκκλίνουν ούτε προς τα δεξιά ούτε προς τα αριστερά, παρά μόνο έχουν τον νου τους στραμμένο προς την οδό του Θεού. Διότι στους διεστραμμένους ο Κύριος αποστέλλει διεστραμμένες οδούς. Και επειδή πορευόμουν στην ευρυχωρία των εντολών σου, «μιλούσα για τις μαρτυρίες σου ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν». Τέτοιος ήταν ο μέγας Ηλίας, ο οποίος, αντλώντας θάρρος από τη δικαιοσύνη, έλεγχε την παρανομία του Αχαάβ. Τέτοιος ήταν ο θεσπέσιος Δανιήλ, όταν έλεγε στον Ναβουχοδονόσορα: «Και τώρα, βασιλιά, ας γίνει αρεστή σε σένα η συμβουλή μου, και εξαγόρασε τις ανομίες σου με ελεημοσύνες, και τις αδικίες σου με ευσπλαχνία προς τους φτωχούς». Τέτοιος ήταν ο Ιωάννης, που έλεγχε τη μοιχεία του Ηρώδη, λέγοντάς του: «Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου του Φιλίππου». Έτσι διαλεγόταν ο θείος Παύλος με τον Αγρίππα και τον Φήστο και τον Φήλικα. Έτσι και οι καλλίνικοι μάρτυρες περιφρόνησαν τους ασεβείς βασιλείς.

Διότι ούτε σε εμάς είναι τόσο φοβερή η βροντή, όσο ήταν στους δαίμονες εκείνη η φωνή· διότι, αν έφριτταν μπροστά στα ενδύματά του, πολύ περισσότερο έφριτταν μπροστά στη φωνή του. Αυτού του στόματος το χώμα θα ήθελα να δω, δια του οποίου ο Χριστός μίλησε για μεγάλα και απόρρητα πράγματα, και μάλιστα σπουδαιότερα από εκείνα που είπε δια του Εαυτού Του· δια του οποίου πρόφερε εκείνον τον μακάριο λόγο λέγοντας: «Θα ευχόμουν να γίνω εγώ ανάθεμα υπέρ των αδελφών μου»· δια του οποίου μιλούσε ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόταν· δια του οποίου έφυγαν οι δαίμονες, όχι μόνο ακούγοντάς τον να μιλά, αλλά και όταν βρισκόταν μακριά· δια του οποίου μεταμόρφωσε τα πάντα στη γη, αλλά και τα επουράνια τα διευθέτησε με όποιον τρόπο ήθελε, δεσμεύοντας και λύνοντας εκεί όποιους ήθελε, σύμφωνα με την εξουσία που του είχε δοθεί. Ποιος θα μου υποδείκνυε το χώμα της καρδιάς του Παύλου, η οποία φλεγόταν για καθέναν από αυτούς που χάνονταν, και κοιλοπονούσε για δεύτερη φορά για όσα από τα τέκνα αποβάλλονταν;

Γι' αυτό και η πόλη είναι φημισμένη περισσότερο για τούτο παρά για όλα τα άλλα· και όπως ακριβώς ένα μεγάλο και ισχυρό σώμα, έχει για δύο λαμπερά μάτια τα σώματα αυτών των αγίων. Δεν είναι τόσο λαμπρός ο ουρανός, όταν ο ήλιος εκπέμπει τις ακτίνες του, όσο η πόλη των Ρωμαίων που εκπέμπει αυτές τις δύο λαμπάδες σε ολόκληρη την οικουμένη. Από εκεί θα αρπαγεί στους ουρανούς ο Παύλος, από εκεί και ο Πέτρος. Αναλογιστείτε και φρίξτε, τι θέαμα θα αντικρίσει η Ρώμη, όταν ο Παύλος αναστηθεί ξαφνικά από τη λάρνακα εκείνη μαζί με τον Πέτρο, και ανυψωθεί για να προϋπαντήσει τον Χριστό· τι σπουδαίο δώρο αποστέλλει στον Χριστό η Ρώμη, με ποια δύο στεφάνια είναι στολισμένη η πόλη, με ποιες χρυσές αλυσίδες είναι ζωσμένη, ποιες πηγές κατέχει. Γι' αυτά θαυμάζω την πόλη, όχι για τον άφθονο χρυσό, ούτε για τους κίονες, ούτε για την άλλη φαντασμαγορία της, αλλά για τούτους τους στύλους της Εκκλησίας. Ποιος θα μου έδινε τώρα τη χάρη να περιπλακώ στο σώμα του Παύλου, να προσηλωθώ στον τάφο του, και να δω τη σκόνη του σώματος εκείνου, το οποίο αναπλήρωσε τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού, το οποίο βάσταξε τα στίγματα, το οποίο έσπειρε παντού το κήρυγμα; Τη σκόνη του στόματος μέσω του οποίου ομιλούσε ο Χριστός, μέσω του οποίου μιλούσε μπροστά σε βασιλιάδες και δεν ντρεπόταν, μέσω του οποίου γνωρίσαμε τον Παύλο, μέσω του οποίου γνωρίσαμε τον Δεσπότη του Παύλου; Δεν είναι για εμάς τόσο φοβερή η βροντή, όσο ήταν για τους δαίμονες η φωνή εκείνη.

Αν θέλει να πάρει τα υπάρχοντά μου, ας τα πάρει. Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα φύγω. Σε εμένα δίνει προτροπή ο Απόστολος: «Πρόσωπο ανθρώπου ο Θεός δεν λαμβάνει υπόψη»· και λέει, «Αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού». Και ο Δαβίδ με εξοπλίζει λέγοντας: «Μιλούσα για τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν». Πολλά σκευώρησαν εναντίον μου, και λένε ότι μετέδωσα τη Θεία Κοινωνία σε κάποιους αφού πρώτα είχαν φάει. Και αν πράγματι έκανα κάτι τέτοιο, ας εξαλειφθεί το όνομά μου από το βιβλίο των επισκόπων και ας μη γραφτεί στο βιβλίο της ορθοδόξου πίστεως, διότι ιδού, αν εγώ έπραξα κάτι τέτοιο, θα με αποβάλει ο Χριστός από τη βασιλεία του. Αν όμως επιμένουν να μου το λένε αυτό και φιλονικούν, ας καθαιρέσουν και τον Παύλο, ο οποίος μετά το δείπνο βάπτισε ολόκληρο τον οίκο· ας καθαιρέσουν και τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος μετά το δείπνο μετέδωσε τη Θεία Κοινωνία στους αποστόλους. Λένε ότι κοιμήθηκα με γυναίκα. Γδύστε το σώμα μου και θα διαπιστώσετε τη νέκρωση των μελών μου. Αλλά όλα αυτά τα έκαναν από φθόνο. Μήπως όμως λυπάσαι, αδελφέ Κυριακέ, επειδή εκείνοι που μας εξόρισαν κυκλοφορούν με θράσος στην αγορά και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων; Αλλά και πάλι θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο, ποιος από τους δύο θλίβηκε στον παρόντα αιώνα και ποιος απόλαυσε. Σε τι τον έβλαψε η φτώχεια;

Αν θέλει να με λιθοβολήσει, ας με λιθοβολήσει· έχω τον πρωτομάρτυρα Στέφανο. Αν θέλει να πάρει την κεφαλή μου, ας την πάρει· έχω τον Ιωάννη. Αν θέλει να πάρει τα υπάρχοντά μου, ας τα πάρει· γυμνός εξήλθα από την κοιλία της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω. Σε εμένα δίνει παραίνεση ο Απόστολος: ο Θεός δεν προσωποληπτεί, και, αν ήθελα ακόμη να αρέσω σε ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Και ο Δαβίδ με καθοπλίζει: μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν.

Μην αποθαρρύνεσαι, λοιπόν, μήτε να μικροψυχείς. Διότι και εγώ, όταν εκδιωκόμουν από την πόλη, για τίποτα από αυτά δεν ανησυχούσα, αλλά έλεγα στον εαυτό μου: αν επιθυμεί η βασίλισσα να με εξορίσει, ας με εξορίσει· του Κυρίου είναι η γη και το πλήρωμά της. Αν επιθυμεί να με πριονίσει, ας με πριονίσει· έχω ως υπόδειγμα τον Ησαΐα. Αν θέλει να με ρίξει στο πέλαγος, ας με ρίξει· φέρνω στη μνήμη μου τον Ιωνά. Αν θέλει να με ρίξει σε καμίνι, έχω τους τρεις παίδες που το υπέστησαν αυτό. Αν θέλει να με ρίξει στα θηρία, έχω τον Δανιήλ. Αν θέλει να με λιθοβολήσει, ας με λιθοβολήσει· έχω τον Στέφανο τον πρωτομάρτυρα. Αν θέλει να πάρει το κεφάλι μου, έχω τον Ιωάννη. Αν θέλει να πάρει τα υπάρχοντά μου, ας τα πάρει· γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, και γυμνός θα απέλθω. Με νουθετεί ο Απόστολος λέγοντας: Ο Θεός δεν προσωποληπτεί· και, αν προσπαθούσα ακόμη να αρέσω στους ανθρώπους, δεν θα ήμουν δούλος του Χριστού. Και ο Δαβίδ με θωρακίζει λέγοντας: Μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν.

Απολογητικός λόγος του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Δαμασκηνού προς εκείνους που διαβάλλουν τις άγιες εικόνες. Έπρεπε βέβαια εμείς, έχοντας πάντοτε συναίσθηση της δικής μας αναξιότητας, να σιωπούμε και να προσφέρουμε στον Θεό την εξομολόγηση των αμαρτιών μας. Αλλά, επειδή όλα είναι καλά στον καιρό τους, και επειδή βλέπω την Εκκλησία, την οποία οικοδόμησε ο Θεός πάνω στο θεμέλιο των αποστόλων και των προφητών με ακρογωνιαίο λίθο τον Χριστό, τον Υιό Του, να βάλλεται σαν από θαλάσσιο κλύδωνα από αλλεπάλληλα κύματα που κορυφώνονται, να αναταράσσεται και να κλυδωνίζεται από την εξαιρετικά σφοδρή ορμή των πονηρών πνευμάτων, και τον χιτώνα του Χριστού, που είναι υφαντός από πάνω, να διαιρείται – αυτόν που τα τέκνα των ασεβών αυθαδίασαν να κομματιάσουν –, και το σώμα Του, το οποίο είναι ο λαός του Θεού και η ανέκαθεν κρατούσα παράδοση της Εκκλησίας, να κατατέμνεται σε διάφορες δοξασίες, δεν θεώρησα σωστό να σιωπήσω και να επιβάλω δεσμά στη γλώσσα μου, τρέμοντας την επαπειλούμενη απόφαση που λέει: «Εάν υποχωρήσει, η ψυχή μου δεν ευαρεστείται σε αυτόν», και «Εάν δεις τη ρομφαία να έρχεται και δεν το αναγγείλεις στον αδελφό σου, από εσένα θα ζητήσω το αίμα του». Συνεχόμενος, λοιπόν, από αφόρητο φόβο, έφτασα στο σημείο να μιλήσω, χωρίς να θέσω το ύψος των βασιλέων πάνω από την αλήθεια· διότι άκουσα τον θεοπάτορα Δαβίδ να λέει: «Μιλούσα μπροστά σε βασιλιάδες και δεν ένιωθα ντροπή», αλλά παρακινούμενος εξαιτίας αυτού όλο και περισσότερο προς το να μιλήσω.

Σταμάτησε την τυραννία των παθών και περικύκλωσέ με με τον φόβο σου. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου, τον οποίο φοβήθηκα» από τους αντιπάλους, «διότι τα κρίματά σου είναι χρηστά». Από τα κρίματα και τα δικαιώματά σου κανένα δεν είναι άδικο, κανένα περιττό, κανένα ανώφελο. Ιδού επτά στίχοι, τους οποίους οφείλουμε να λέμε ως προσευχή προς τον Θεό ημέρα και νύχτα. «Νομοθέτησέ με, Κύριε», λέει, και τα υπόλοιπα από τα ρητά. «Και πορευόμουν με ευρυχωρία, διότι αναζήτησα τις εντολές σου». Όταν, όμως, πορευόμουν με την ευρυχωρία των σαρκικών ορέξεων, ζούσα στη στενότητα των δικών σου προσταγμάτων. «Και μιλούσα για τα μαρτύριά σου», δηλαδή, για τους νόμους σου, «μπροστά σε βασιλείς και δεν ντρεπόμουν». Αυτό είναι το έπαθλο των προφητών, των αποστόλων και των μαρτύρων, οι οποίοι αγωνίστηκαν υπέρ της αλήθειας μπροστά σε βασιλείς και τυράννους. «Τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν για να σε δοξολογήσω για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου». Εκείνος, αν και ήταν βασιλιάς και προφήτης και περικυκλωμένος από μύριες φροντίδες, δες πώς δεν παραμελούσε ούτε την προσευχή του μεσονυκτίου. Εμείς, αντίθετα, που διάγουμε βίο ήσυχο και ιδιωτικό, και παραμελούμε όχι μόνο τις προσευχές και τις συνάξεις του μεσονυκτίου, αλλά και τις μεσημβρινές, ποια απολογία, πες μου, θα βρούμε; «Προτού να ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα».

Τέτοια και παρόμοια έπρεπε να πουν αυτοί, ώστε να δοξαστεί ο Θεός μέσω αυτών, ώστε να οικοδομήσουν τους ορθοδόξους, ώστε να στηρίξουν τα μοναστήρια, ώστε να ενδυναμώσουν αυτούς που υποφέρουν στις εξορίες. Αλλά τι συμβαίνει; Ότι προτιμούμε τα μοναστήρια μάλλον αντί του Θεού, και την εφήμερη καλοπέραση αντί της κακοπάθειας υπέρ του αγαθού. Πού είναι το: «μιλούσα ενώπιον βασιλέων και δεν ντρεπόμουν»; Πού είναι το: «ιδού, δεν θα κρατήσω κλειστά τα χείλη μου, Κύριε, εσύ το γνωρίζεις»; Πού είναι η δόξα και η δύναμη του τάγματός μας; Πώς ο Σάββας και ο Θεοδόσιος οι μακάριοι, όταν τότε ο βασιλιάς Αναστάσιος επέλεξε να ακολουθήσει την ασέβεια, εναντιώθηκαν, προμαχώντας θερμά υπέρ της πίστεως, αφενός αναθεματίζοντας τους κακοδόξους μέσα στην εκκλησία, αφετέρου με τις επιστολές που έστειλαν στον βασιλιά, διακηρύσσοντας ότι προτιμούν να πεθάνουν παρά να αλλάξουν κάτι από τα καθιερωμένα;