Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:66

Διδασκαλία προς μοναχούς. Ο Δεσπότης των πάντων, ο φιλάνθρωπος Θεός, χαρίζει πάντοτε αγαθές αφορμές στο γένος των ανθρώπων για την επίγνωση των μελλόντων. Και επειδή επιθυμεί να προκόβει ο καθένας προς το καλύτερο, με όσα υποδεικνύει μέσω της χρηστότητάς Του, ελκύει πάντοτε προς το αγαθό τον άνθρωπο που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Του. Διότι, ενώ η ψυχή έχει εκ φύσεως την κλίση προς τα καλά και σπεύδει να επιθυμεί τα ανώτερα, το πονηρό μέρος της κακίας, με δεινή πανουργία, προβάλλει πάντοτε στις πιο απλοϊκές ψυχές μια ψευδαίσθηση των καλών, προκειμένου να επισκοτίσει τα όντως καλά. Γι' αυτό, η ανεκδιήγητη αγάπη της χάριτος του Θεού μάς διδάσκει τη γνώση της αλήθειας μέσω των θεόπνευστων Γραφών, σύμφωνα με αυτόν που λέει: «χρηστότητα και παιδεία και γνώση δίδαξέ με», ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσουμε να απομακρύνουμε την άγνοια, που είναι η αιτία όλων των κακών, και τη σαρκική και άλογη φρόνηση που υπάρχει μέσα μας, η οποία ενισχύεται δόλια μέσω της υπόσχεσης για γνώση, να δυνηθούμε να την εκδιώξουμε εντελώς, καθοδηγούμενοι από το φως της αληθινής γνώσης, έχοντας πλέον μάθει ότι η γνώση της αλήθειας αποτελεί την αιτία της σωτηρίας.

Χρηστότητα έδειξες στον δούλο σου, Κύριε, σύμφωνα με τον λόγο σου. Χρηστότητα και παιδεία και γνώση δίδαξέ με, διότι πίστεψα στις εντολές σου. Αντί του «Χρηστότητα έδειξες», ο Σύμμαχος απέδωσε το χωρίο ως «ευεργέτησες τον δούλο σου».

«Προτού να ταπεινωθώ εγώ αμάρτησα· γι' αυτό φύλαξα τον λόγο σου». Εξαιτίας των προηγούμενων αμαρτιών που έπραξα, λέγει, παραδόθηκα και ταπεινώθηκα, πάσχοντας αυτά σύμφωνα με την κρίση του Θεού. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή παραδόθηκα προς παιδαγωγία, ζητώ διδασκαλία, ώστε να κατανοήσω ότι η ταπείνωση που υπέστην έγινε από αγαθότητα και για την παιδαγωγία μου.

«Χρηστότητα»: Τη χρηστότητα, την οποία έδειξες στον άνθρωπο· την παιδεία, με την οποία παιδαγώγησες τον άνθρωπο μέσω της χάριτος· τη γνώση, την οποία δίδαξες, ερχόμενος επί της γης· αυτής, λέει ο προφήτης, αξίωσε και εμένα. «Ότι στις εντολές»: Διότι μέσω αυτών γνώρισε ο προφήτης την παρουσία του Χριστού και Θεού. «Πριν με»: Πριν, λέει, πράξω το κακό, αμάρτησα, μην έχοντας προφυλαχθεί. «Γι' αυτό»: Αφού έλαβα πείρα του κακού, προφύλαξα στο εξής τον εαυτό μου με τη μετάνοια. «Πληθύνθηκε»: Ποιος τα λέει αυτά; Ο Χριστός [για τον άνθρωπο] εκ προσώπου του ανθρώπου για τους δαίμονες. «Εγώ δε»: Διότι λέει: Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Πήχθηκε (σαν τυρί)»: Των Ιουδαίων· διότι πήχθηκαν, δηλαδή απολιθώθηκαν, στην απιστία τους. «Εγώ δε τον νόμον»: Εγώ δε θέλω, λέει, να εκπληρώσω όσα για τα οποία ήρθα. «Καλό για μένα»: Διότι δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου. «Όπως αν»: Δηλαδή για να διδάξω στον άνθρωπο τα δικαιώματά σου, τα οποία πρόκειται να του παραθέσω. «Καλό για μένα»: Διότι ποιος πλούτος ή άργυρος ή χρυσός εξισώνεται με τον νόμο της χάριτος του Θεού; «Τα χέρια»: Διότι με τα χέρια του Θεού πλάστηκε ο άνθρωπος. «Συνέτισέ με»: Δηλαδή δώσε μου αίσθηση καρδιάς για να κατανοώ και να γνωρίζω εσένα, τον αληθινό Θεό. «Οι φοβούμενοι»: Διότι όσοι έχουν φόβο (πόθο) Θεού και πόθο (φόβο), όταν είδαν την παρουσία του Κυρίου, ευφράνθηκαν.

Διότι εκείνον που αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται, σύμφωνα με τον παροιμιακό λόγο. Επομένως, σφάλλουμε, και δικαίως μας συνετίζει, ώστε να επιστρέψουμε από την πονηρή οδό. Διότι είναι γραμμένο: «Και ο λαός δεν επέστρεψε, μέχρι που χτυπήθηκε». Και μέσω της αγαθότητάς Του διδασκόμαστε και την παιδεία και τη γνώση, και το να πιστεύουμε ότι στις εντολές Του πρόκειται να μας δοθεί η σωτηρία.

«Χρηστότητα και παιδεία και γνώση δίδαξέ με, διότι πίστεψα στις εντολές σου.» Γνωρίζει ο προφήτης τη χρησιμότητα της παιδείας, και ότι ο Δεσπότης ενεργώντας με φιλανθρωπία την επιφέρει στους ανθρώπους· γι' αυτόν τον λόγο παρακαλεί να την αξιωθεί. Διότι ο Θεός, με χρηστότητα, επιβάλλει την παιδεία· η δε παιδεία φέρνει τη γνώση. Έτσι και ο προφήτης Ιερεμίας ικετεύει: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοκρισία, και όχι με θυμό, για να μη μας μειώσεις σε αριθμό». Όπως ακριβώς και ο άρρωστος, όταν ποθεί την υγεία, επιζητεί και την τομή του σιδήρου και τον καυτηριασμό. Έπειτα διδάσκει από πού γνώρισε τη χρησιμότητα της παιδείας: «Πριν ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα· γι' αυτό φύλαξα τον λόγο σου.» Επειδή, όσο ευημερούσα σε αυτόν τον κόσμο και πλούτιζα, εξάπαντος αμάρτησα· διότι αυτό δηλώνει το «Πριν ταπεινωθώ»· καθώς ο πλούτος πάντοτε συγκεντρώνεται από την αδικία· αλλά επίστρεψέ με, για να φυλάξω τους λόγους σου. Διότι εγώ, λέει, προξένησα στον εαυτό μου την παιδεία. Επειδή η καταδικαστική απόφαση της τιμωρίας είναι απαλλαγμένη από κάθε αδικία. Την αμαρτία ακολούθησε η παιδεία, και την παιδεία ακολούθησε η τήρηση των νόμων.

ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣ ΜΟΝΑΧΟΥΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ Ο Δεσπότης των απάντων, ο φιλάνθρωπος Θεός, χαρίζει πάντοτε αγαθές αφορμές στο γένος των ανθρώπων για την επίγνωση των μελλόντων, και επιθυμώντας να λαμβάνει ο καθένας την προκοπή προς το καλύτερο, σύμφωνα με τα όσα υποδεικνύει με νεύμα χρηστότητας, ελκύει διαρκώς προς το αγαθό τον άνθρωπο που έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα Του. Διότι, ενώ η ψυχή έχει εκ φύσεως την κλίση προς τα καλά και σπεύδει να επιθυμεί τα ανώτερα, η αριστερή πλευρά της κακίας με φοβερή πανουργία προβάλλει πάντοτε στις πιο απλές ψυχές μια φαντασίωση καλών πραγμάτων, για να επισκοτίσει τα όντως καλά. Γι' αυτό, η ανεκδιήγητη αγάπη της χάριτος του Θεού μάς διδάσκει τη γνώση της αλήθειας μέσω των θεόπνευστων Γραφών, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «Χρηστότητα και παιδεία και γνώση δίδαξέ με», ώστε με αυτόν τον τρόπο να μπορέσουμε να αποδιώξουμε την άγνοια, η οποία είναι η αιτία όλων των κακών. Και, καθοδηγούμενοι από το φως της αληθινής γνώσης, να δυνηθούμε να εκδιώξουμε εντελώς το σαρκικό και άλογο φρόνημα που υπάρχει μέσα μας και το οποίο ισχυροποιείται δόλια μέσω της υπόσχεσης της γνώσης, έχοντας μάθει ότι η γνώση της αλήθειας είναι η αιτία της σωτηρίας.

Διότι αληθινά οι ψυχές των εμπαθών μοιάζουν με διάφορες πηγές. Οι γαστρίμαργοι και οι οινοπότες μοιάζουν με βορβορώδεις πηγές, οι φιλάργυροι και οι πλεονέκτες με πηγές που έχουν βατράχια, ενώ οι υπερήφανοι και οι φθονεροί, αν και έχουν την ικανότητα της γνώσης, μοιάζουν με πηγές που τρέφουν φίδια. Σε αυτές λιμνάζει ο λόγος, επειδή κανείς δεν αντλεί με ευχαρίστηση από αυτές εξαιτίας της πικρίας του ήθους τους. Γι' αυτό ο Δαβίδ παρακαλεί ζητώντας τρία πράγματα: χρηστότητα, παιδεία και γνώση. Διότι χωρίς χρηστότητα, η γνώση είναι άχρηστη. Και αν ένας τέτοιος άνθρωπος διορθωθεί, αποβάλλοντας την αιτία της εγκατάλειψης, δηλαδή την αλαζονεία, και αποκτήσει ταπεινοφροσύνη, γνωρίζοντας τα δικά του μέτρα, χωρίς να υπερηφανεύεται έναντι κανενός και ευχαριστώντας τον Θεό, τότε επανέρχεται πάλι σε αυτόν η γνώση που μαρτυρείται από τα έργα. Διότι οι πνευματικοί λόγοι που δεν συνοδεύονται από σεμνό και σώφρονα βίο, είναι σαν τα στάχυα που καταστράφηκαν από τον άνεμο, τα οποία διατηρούν μεν το σχήμα τους, αλλά έχουν στερηθεί τον θρεπτικό τους καρπό. Κάθε πτώση λοιπόν, είτε διά της γλώσσας, είτε διά των αισθήσεων, είτε διά των πράξεων, είτε διά ολόκληρου του σώματος, συμβαίνει σε αναλογία με την υπερηφάνεια, κατόπιν εγκατάλειψης από τον Θεό, ο Οποίος δείχνει έτσι ευσπλαχνία σε όσους εγκαταλείπονται. Διότι αν ο Κύριος συναινούσε στην υπερηφάνεια και την ευφυΐα τους με το να τους χορηγεί τους πνευματικούς λόγους, θα τους καθιστούσε δαίμονες που θα υπερηφανεύονταν με μεγάλα και θρασύτατα λόγια.