Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:70

«Ολοκληρώθηκε εις βάρος μου η αδικία των υπερηφάνων». Σε τέτοιο βαθμό υπερηφάνειας έφτασαν, λέει, ώστε η καρδιά μέσα τους να γίνει έτσι. «Έπηξε σαν το γάλα η καρδιά τους». Θα παραδοθείς σε πονηρούς και μοχθηρούς πειρασμούς, οι οποίοι ταπεινώνουν τον βίο και την πολιτεία, και διδάσκουν την καταπόνηση και τη δουλαγώγηση του σώματος, ώστε να μη βαδίζεις την πλατιά και ευρύχωρη οδό των υπερηφάνων, αλλά τη στενή και τεθλιμμένη· διότι λεπτή είναι η καρδιά των αγίων, ενώ παχιά είναι η καρδιά των υπερηφάνων.

Να μη στραφείτε πάλι προς τα πίσω και να φρονείτε ή να πράττετε ή να συζητάτε κοσμικά πράγματα· διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη. Αλλά, όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ, στον νόμο του Κυρίου να μελετάς ημέρα και νύχτα, ώστε μαζί του να λες με θάρρος: εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου. Και πάλι: θα εξερευνήσω τον νόμο σου, και θα τον φυλάξω με όλη μου την καρδιά. Και πάλι: θα μελετώ τον νόμο σου διαπαντός. Και πάλι: ο νόμος του στόματός σου είναι για εμένα καλύτερος από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Και πάλι: θα αγαλλιάσω εγώ για τα λόγια σου.

Έπηξε σαν τυρί από το γάλα η καρδιά τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου. Είναι καλό σε μένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου. Καλός είναι σε μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Διότι, πριν από την υπερηφάνεια, βρίσκονταν σε κάποια καλή κατάσταση και ήταν απαλοί στην καρδιά, και ήταν τόσο δεκτικοί ώστε αυτή να παρομοιάζεται με το θρεπτικότατο γάλα· όταν όμως ενδύθηκαν την υπερηφάνεια, όλοι σκληρύνθηκαν, και σαν να μεταβλήθηκαν από γάλα σε τυρί. Αντί δε του «ἐτυρώθη» (έπηξε σαν τυρί), ο μεν Ακύλας λέει: «Πάχυνε σαν το λίπος η καρδιά τους»· ο δε Σύμμαχος: «Έγινε σαν μεδούλι, όπως το λίπος, η καρδιά τους». Πλην όμως, έστω κι αν εκείνοι βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, εγώ δεν εγκατέλειπα όσα είχαν τεθεί ενώπιόν μου, ερευνώντας με όλη μου την καρδιά τις εντολές σου, αναζητώντας μέσα από την έρευνα αυτών τη γνώση της δικής σου πρόνοιας και της καθολικής σου διοικήσεως, και ενώ των άλλων η καρδιά πάχαινε από την υλική τροφή που είχαν στη διάθεσή τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου.

«Χρηστότητα»: Τη χρηστότητα, την οποία έδειξες στον άνθρωπο· την παιδεία, με την οποία παιδαγώγησες τον άνθρωπο μέσω της χάριτος· τη γνώση, την οποία δίδαξες, ερχόμενος επί της γης· αυτής, λέει ο προφήτης, αξίωσε και εμένα. «Ότι στις εντολές»: Διότι μέσω αυτών γνώρισε ο προφήτης την παρουσία του Χριστού και Θεού. «Πριν με»: Πριν, λέει, πράξω το κακό, αμάρτησα, μην έχοντας προφυλαχθεί. «Γι' αυτό»: Αφού έλαβα πείρα του κακού, προφύλαξα στο εξής τον εαυτό μου με τη μετάνοια. «Πληθύνθηκε»: Ποιος τα λέει αυτά; Ο Χριστός [για τον άνθρωπο] εκ προσώπου του ανθρώπου για τους δαίμονες. «Εγώ δε»: Διότι λέει: Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Πήχθηκε (σαν τυρί)»: Των Ιουδαίων· διότι πήχθηκαν, δηλαδή απολιθώθηκαν, στην απιστία τους. «Εγώ δε τον νόμον»: Εγώ δε θέλω, λέει, να εκπληρώσω όσα για τα οποία ήρθα. «Καλό για μένα»: Διότι δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου. «Όπως αν»: Δηλαδή για να διδάξω στον άνθρωπο τα δικαιώματά σου, τα οποία πρόκειται να του παραθέσω. «Καλό για μένα»: Διότι ποιος πλούτος ή άργυρος ή χρυσός εξισώνεται με τον νόμο της χάριτος του Θεού; «Τα χέρια»: Διότι με τα χέρια του Θεού πλάστηκε ο άνθρωπος. «Συνέτισέ με»: Δηλαδή δώσε μου αίσθηση καρδιάς για να κατανοώ και να γνωρίζω εσένα, τον αληθινό Θεό. «Οι φοβούμενοι»: Διότι όσοι έχουν φόβο (πόθο) Θεού και πόθο (φόβο), όταν είδαν την παρουσία του Κυρίου, ευφράνθηκαν.

«Και μολονότι συναναστρέφομαι ανάμεσα σε τέτοιους ανθρώπους», λέει, «εντούτοις δεν θα τους ακολουθήσω, αλλά θα εξερευνήσω με όλη μου την καρδιά τις εντολές σου, παραμένοντας σταθερά προσηλωμένος σε αυτές. Διότι εκείνοι, φερόμενοι με αλαζονεία, μηχανεύονται κάθε είδους επιβουλή εναντίον μου· παρ' όλα αυτά δεν ερεθίζομαι από την παρανομία τους, ρυθμίζοντας τη ζωή μου σύμφωνα με τις δικές σου εντολές». Αυτά δε γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, ώστε να είμαστε ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στο αγαθό. «Έπηξε σαν γάλα η καρδιά τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου». Αυτό μοιάζει με το προφητικό ρητό: «Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους». Μοιάζει επίσης και με τα όσα αναφέρονται στην Έξοδο για τον Φαραώ: «Και σκληρύνθηκε η καρδιά του Φαραώ». Οι μεν λοιπόν Ιουδαίοι έπηξαν σαν το τυρί· ενώ ο χορός των αποστόλων και εκείνοι που πίστεψαν μέσω αυτών, διάγουν τον βίο τους μελετώντας τους λόγους του Θεού, υπακούοντας στο ευαγγέλιο του Θεού. «Εκείνοι, λοιπόν», λέει, «απέκτησαν σκληρή καρδιά, κάνοντας οι ίδιοι το απαλό της μέρος σκληρό, πήζοντάς την σαν το γάλα και μετατρέποντάς την σε τυρί· εγώ όμως αφοσιώθηκα στη μελέτη του δικού σου νόμου. Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Ο προφήτης εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για τα πιο αυστηρά φάρμακα του ιατρού, έχοντας κατανοήσει την υγεία που προήλθε από αυτά.

Ερμηνεία. Συνωμοσία είναι το να συνδεθούν κάποιοι μεταξύ τους με όρκους, ενώ φατρία είναι το να συνδεθούν με συμφωνία και απόφαση, ώστε να μην εγκαταλείψουν εκείνα που σχεδίασαν εναντίον κάποιου, μέχρι να τα ολοκληρώσουν. Συνωμοσία έκαναν εκείνοι οι Ιουδαίοι, όπως εξιστορεί ο ιερός Λουκάς στις Πράξεις, οι οποίοι συνωμότησαν κατά του Παύλου και αναθεμάτισαν τους εαυτούς τους να μην φάνε ούτε να πιουν, μέχρι να σκοτώσουν τον Παύλο. Λέει λοιπόν ο παρών Κανόνας ότι το έγκλημα της συνωμοσίας και της φατρίας, ακόμα και από τους ίδιους τους εξωτερικούς νόμους, τόσο των Ελλήνων όσο και των ορθόδοξων Βασιλέων, οι οποίοι παρέλαβαν τους περισσότερους νόμους από τους Έλληνες, είναι εντελώς απαγορευμένο· πολύ περισσότερο πρέπει να εμποδίζεται να γίνεται αυτό στην Εκκλησία του Θεού. Επομένως, εάν βρεθούν μερικοί κληρικοί ή μοναχοί να συνωμοτούν ή να φατριάζουν ή να μηχανεύονται άλλα σκληρά και πονηρά πράγματα (διότι αυτό δηλώνει η λέξη "τυρεύοντες", σύμφωνα με το "ετυρώθη ως γάλα η καρδία αυτών", αντί του "σκληρύνθηκε σαν τυρί") εναντίον των Επισκόπων τους και των συγκληρικών τους, ας καθαιρούνται. Διάβασε και την ερμηνεία του 31ου Αποστολικού Κανόνα.

Επομένως, μόνος ο Θεός μπορεί να συγκρατήσει την ψυχή και να συγκεντρώσει τους λογισμούς της (όπως προαναφέραμε πιο πάνω), ενώ σε οποιονδήποτε άλλον αυτό είναι αδύνατο. Πού λοιπόν βρίσκεται η ψυχή; Διότι, ιδού, ολόκληρη βρίσκεται μέσα στο σώμα και ολόκληρη βρίσκεται έξω από το σώμα, νοεί τα μέλλοντα, διαλογίζεται για όσα πρόκειται να έρθουν. Στη γη βρίσκεται με το σώμα και με τη διάνοια στους ουρανούς βρίσκεται η άξια και πιστή ψυχή, παρομοίως και η ψυχή του αμαρτωλού στη γη βρίσκεται με το σώμα και έξω σε μακρινές πατρίδες διαπράττει κακά. Η δε άξια ψυχή, ενώ βρίσκεται στη γη με το σώμα, «στους ουρανούς» πολιτεύεται με το φρόνημα, και ο Κύριος που βρίσκεται στους ουρανούς τοποθέτησε την εικόνα Του στο σώμα της. Δόξα στη μεγαλωσύνη Εκείνου που «έτσι» αγάπησε το γένος των ανθρώπων. Διότι ποιος μπορεί να συγκεντρώσει την υδαρότητα του γάλακτος σε ένωση και πήξη, παρά μόνο η πυτιά που ρίχνεται σε αυτό; Έτσι, ποιος μπορεί την ψυχή που είναι σκορπισμένη στους λογισμούς και που εκ φύσεως είναι κτίσμα, να την ελαφρύνει και να την ανεβάσει στους ουρανούς και να φέρει τους λογισμούς της σε σύμπηξη και στερεότητα και ένωση, αν όχι το Πνεύμα του Θεού, το οποίο γινόμενο σαν φτερά ελαφρώνει την ψυχή και την ανυψώνει πάνω από τη φύση και συγκεντρώνει τους λογισμούς σε έναν ένθεο λογισμό; «Έπηξε» (διότι λέει ο προφήτης) «σαν το γάλα η καρδιά τους».