Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:71

Εκείνοι, λέγει, που άπαξ έχουν καταληφθεί από τα ψευδή θαύματα του αντιχρίστου και έχουν εγγράψει ανεξίτηλα στις καρδιές τους το θεομίσητο όνομά του, προερχόμενοι τόσο από τους Ιουδαίους όσο και από τα έθνη, αφενός θα εμποδίσουν να ταφούν τα άγια σώματα, και αφετέρου θα ευφρανθούν για την απαλλαγή τους από τις μάστιγες, τις οποίες τους επέβαλλαν με σκοπό την επιστροφή τους. Δεν αναλογίζονται ότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό τον οποίο αποδέχεται», και ότι θα συγκρατήσει με στόμιο και χαλινό εκείνους που δεν Τον πλησιάζουν, ώστε, έστω και από ανάγκη, να επιστρέψουν στην ευθεία οδό από την οποία παρέκκλιναν εξαπατημένοι. Εμείς, όμως, πρέπει να προσευχόμαστε στον Κύριο λέγοντας: «Καλό είναι σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου». «Επίστρεψέ μας, Θεέ της σωτηρίας μας», «για να μην εισέλθεις σε κρίση με τους δούλους Σου»· διότι «όταν κρινόμαστε από Εσένα τον φιλάνθρωπο Δεσπότη, παιδαγωγούμαστε, για να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο», αλλά μέσω ολίγων μαστίγων να αποφύγουμε την αιώνια κόλαση, επειδή είσαι πλούσιος σε οικτιρμούς, Χριστέ ο Θεός μας. Και σε Εσένα πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το ζωοποιό Πνεύμα, στους αιώνες· αμήν.

Είναι καλό για εμένα το ότι με ταπείνωσες. Σαν να έλεγε: Ευδοκώ στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες, ώστε να αναδειχθώ άξιος των δικαιωμάτων σου, επιζητώντας εκείνα τα οποία δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς διαφορετικά. Πολυτιμότερος είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Καθώς εισάγεται κανείς, διδάσκεται πόσων δωρεών έχει αξιωθεί ο άνθρωπος.

Γνωρίζοντας, λοιπόν, την ωφέλεια που προκύπτει από αυτήν, ο Σολομών προτρέπει: Μην παραλείπεις να παιδαγωγείς το μικρό παιδί, διότι, εάν το χτυπήσεις με το ραβδί, δεν θα πεθάνει. Διότι εσύ μεν θα το χτυπήσεις με το ραβδί, την ψυχή του όμως θα τη σώσεις από τον θάνατο. Άλλωστε, ποιος είναι εκείνος ο υιός, τον οποίο δεν παιδαγωγεί ο πατέρας; Αυτή η παιδεία είναι πολυτιμότερη από πολλά χρήματα για όσους σκέπτονται ορθά. Γι' αυτό λέει ο Σολομών: Λάβετε παιδεία, και όχι αργύριο· ώστε σε καιρό δοκιμασιών, είτε όταν το σώμα ασθενεί είτε όταν τα του οίκου υποφέρουν, να μην κάνεις ποτέ πονηρή σκέψη για τον Θεό, αλλά με πολλή υπομονή να δέχεσαι τα χτυπήματά Του, παιδαγωγούμενος για όσα αμάρτησες, και να λες και εσύ, επειδή γνώρισες την παιδεία, το εξής: Θα υπομείνω την οργή του Κυρίου, διότι αμάρτησα εις Αυτόν· καθώς και το: Είναι καλό για μένα το ότι με ταπείνωσες.

Αλλά εμείς, αφήνοντας τις λύπες για όσα μας λείπουν, ας διδαχθούμε να αποδίδουμε ευχαριστία για τα παρόντα. Ας λέμε στις πιο δυσάρεστες περιστάσεις της ζωής προς τον σοφό Ιατρό: «Με μικρή θλίψη είναι η παιδαγωγία σου σε εμάς». Ας λέμε: «Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες». Ας λέμε ότι «δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Ας λέμε ότι «έχουμε μαστιγωθεί για λίγα σε σχέση με όσα αμαρτήσαμε». Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο, λέγοντας: «Παιδαγώγησέ μας, Κύριε, αλλά με δίκαιη κρίση, και όχι με θυμό». Διότι, όταν ελεγχόμαστε, παιδαγωγούμαστε από τον Κύριο, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Στην πιο χαρμόσυνη, πάλι, πορεία του βίου ας λέμε εκείνη τη φωνή του Δαβίδ: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα Εκείνος μου ανταπέδωσε;». Μας έφερε από το μη ον στο είναι· μας τίμησε με το λογικό· μας χάρισε τέχνες ως βοηθούς για τη ζωή· αναδίδει τροφές από τη γη· μας παρέσχε την υπηρεσία των ζώων. Για εμάς υπάρχουν οι βροχές· για εμάς ο ήλιος· η ορεινή και η πεδινή χώρα έχουν διακοσμηθεί για χάρη μας, ετοιμάζοντάς μας καταφύγια στις κορυφές των βουνών. Για εμάς ρέουν οι ποταμοί· για εμάς αναβλύζουν οι πηγές· η θάλασσα έχει αφεθεί σε εμάς για εμπόριο· οι πλούτοι των μετάλλων, οι κάθε είδους απολαύσεις προσφέρονται, καθώς ολόκληρη η κτίση μάς δωροφορεί, εξαιτίας της πλούσιας και άφθονης χάριτος του Ευεργέτου προς εμάς.

Ας πούμε: Καλό είναι σε εμένα το ότι με ταπείνωσες. Ας πούμε ότι τα παθήματα του παρόντος καιρού δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη μελλοντική δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς. Ας πούμε ότι τιμωρηθήκαμε λιγότερο από όσο αναλογεί στις αμαρτίες μας. Ας παρακαλέσουμε τον Κύριο λέγοντας: Παίδευσέ μας, Κύριε, όμως με δικαιοσύνη και όχι με θυμό. Διότι, όταν ελεγχόμαστε από τον Κύριο, παιδευόμαστε, ώστε να μην κατακριθούμε μαζί με τον κόσμο. Όταν πάλι βρισκόμαστε σε πιο ευχάριστη περίοδο της ζωής μας, ας επαναλαμβάνουμε εκείνα τα λόγια του Δαβίδ: Τι θα ανταποδώσουμε στον Κύριο για όλα όσα μας έχει προσφέρει; Και πολύ ορθά απορούσε ο Προφήτης, αναλογιζόμενος τη δική του φτώχεια, επειδή δεν είχε τίποτα άξιο να προσφέρει ως αντάλλαγμα. Διότι Εκείνος, έπειτα από τόσο μεγάλες και λαμπρές ευεργεσίες, οι οποίες μάλιστα είναι ανυπέρβλητες, μας υπόσχεται πολλαπλάσια αγαθά για το μέλλον: Εκείνα που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, αυτά που ετοίμασε ο Θεός για όσους Τον αγαπούν. Είθε να τα αξιωθούμε και εμείς, αφού καθαρίσουμε τους εαυτούς μας από τα πάθη της σάρκας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, τώρα και πάντοτε, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Επισφαλής λοιπόν και δυσκολοκυβέρνητη είναι η τρυφή, και σαν κάποιος ομαλός δρόμος προς την αποστασία από τον Θεό· κατά πολύ δε καλύτερη είναι η σύμμετρη θλίψη. Και σε αυτό θα μας βεβαιώσουν οι φωνές των αγίων. Διότι ο ένας έλεγε: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε· μέσα σε μικρή θλίψη ήλθε η παιδεία σου σε εμάς»· ενώ ο σοφότατος Παύλος έθετε τη θλίψη σαν ρίζα και γένεση κάθε αγαθού για εμάς, λέγοντας: «Ότι η θλίψη κατεργάζεται την υπομονή, και η υπομονή τη δοκιμή, και η δοκιμή την ελπίδα, και η ελπίδα δεν καταισχύνει». Ψάλλει δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Είναι καλό σε εμένα ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». <Και θα γίνω σε αυτούς σαν πάνθηρας και σαν λεοπάρδαλη· στον δρόμο των Ασσυρίων θα τους συναντήσω σαν στερημένη αρκούδα, και θα διαρρήξω το περίβλημα της καρδιάς τους, και εκεί θα τους καταφάγουν τα λιονταράκια του δάσους, τα θηρία του αγρού θα τους κατασπαράξουν.> Επειδή δηλαδή η άνεση της ευμάρειας έγινε σε αυτούς πρόξενος ολέθρου και αφορμή αποστασίας, για τον λόγο αυτόν επιφέρονται πλέον οι θλίψεις, και μάλιστα αναλόγως με τα αρρωστήματα. Διότι τα σώματα που έχουν νοσήσει βαριά και έχουν πλέον σαπίσει, σε καμία περίπτωση δεν θα θεραπεύονταν πια με ήπια φάρμακα, αλλά μάλλον θα είχαν ανάγκη από το σίδερο και τη φωτιά. Επομένως, επειδή το μέγεθος της θείας ημερότητας ωφέλησε ελάχιστα τους Ισραηλίτες, για να μην πω απολύτως καθόλου, τους επιφέρεται θηριώδης αγριότητα.

Και ίσως προς αυτές εδώ τις γυναίκες, που ευαγγελίζονται την ανάσταση, λέει ο προφήτης Ησαΐας εν πνεύματι: «Γυναίκες που έρχεστε από θέαμα, ελάτε· διότι δεν είναι λαός που έχει σύνεση» (εννοώντας προφανώς τους Ιουδαίους)· «γι' αυτό, δεν θα τους σπλαχνιστεί Εκείνος που τους δημιούργησε, και Εκείνος που τους έπλασε δεν θα τους ελεήσει», λέει. <Ιδού έρχονται ημέρες, λέει ο Κύριος, και θα εξαποστείλω πείνα πάνω στη γη, όχι πείνα άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά πείνα για την ακρόαση του λόγου του Κυρίου. Και θα σαλευθούν τα ύδατα έως τη θάλασσα, και από τον βορρά έως την ανατολή θα περιτρέχουν ζητώντας τον λόγο του Κυρίου, και δεν θα τον βρουν.> Είναι γεγραμμένο: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μέσα σε μικρή θλίψη ήρθε η παιδεία σου σε εμάς». Γνωρίζοντας δε και ο θεσπέσιος Δαβίδ ότι η θλίψη είναι πράγμα άριστο και αληθινά ωφέλιμο, άλλοτε μεν έλεγε «Μέσα στη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο», και άλλοτε πάλι «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Διότι οι θλίψεις μάς καθιστούν πιο σώφρονες, και μας ανασύρουν από τις παγίδες της ραθυμίας, πείθοντάς μας να αγαπούμε τους τρόπους της επιείκειας, και υποβάλλοντας τον σκληρό και ατίθασο άνθρωπο, σαν από ανάγκη και φόβο, στους ζυγούς της οσιότητας και της υπακοής.

Έπηξε σαν τυρί από το γάλα η καρδιά τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου. Είναι καλό σε μένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου. Καλός είναι σε μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Διότι, πριν από την υπερηφάνεια, βρίσκονταν σε κάποια καλή κατάσταση και ήταν απαλοί στην καρδιά, και ήταν τόσο δεκτικοί ώστε αυτή να παρομοιάζεται με το θρεπτικότατο γάλα· όταν όμως ενδύθηκαν την υπερηφάνεια, όλοι σκληρύνθηκαν, και σαν να μεταβλήθηκαν από γάλα σε τυρί. Αντί δε του «ἐτυρώθη» (έπηξε σαν τυρί), ο μεν Ακύλας λέει: «Πάχυνε σαν το λίπος η καρδιά τους»· ο δε Σύμμαχος: «Έγινε σαν μεδούλι, όπως το λίπος, η καρδιά τους». Πλην όμως, έστω κι αν εκείνοι βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, εγώ δεν εγκατέλειπα όσα είχαν τεθεί ενώπιόν μου, ερευνώντας με όλη μου την καρδιά τις εντολές σου, αναζητώντας μέσα από την έρευνα αυτών τη γνώση της δικής σου πρόνοιας και της καθολικής σου διοικήσεως, και ενώ των άλλων η καρδιά πάχαινε από την υλική τροφή που είχαν στη διάθεσή τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου.

Γνωρίζοντας αυτά και ο θείος Δαβίδ, θεωρεί ως ένα από τα αγαθά και τη συστολή· και εκφράζει την ευγνωμοσύνη του προς Εκείνον που τον συνέστειλε, διότι από αυτό προκύπτει η εκμάθηση των δικαιωμάτων Του. Και λέει: «Πριν ταπεινωθώ, εγώ αμάρτησα· γι' αυτό φύλαξα τον λόγο Σου», τοποθετώντας την ταπείνωση στο μέσον της αμαρτίας και της διορθώσεως, ως γεννημένη από την πρώτη και ως γεννήτρια της δεύτερης· διότι η μεν αμαρτία είναι μητέρα της ταπεινώσεως, η δε ταπείνωση μητέρα της επιστροφής.

Εʹ. Γνώρισμα των συνετών ανδρών, οι οποίοι παιδαγωγούνται από τις συμφορές και καθαρίζονται σαν τον χρυσό στο πυρ, είναι να λέγουν: «Είναι καλό για εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά Σου»· διότι η ταπείνωση γεννά τη γνώση των δικαιωμάτων του Θεού. Και βιώνουν ό,τι ο Πέτρος, ο οποίος επικαλέστηκε τη σωτηρία όταν επρόκειτο να καταποντιστεί· και πλησιάζουν περισσότερο τον Θεό εξαιτίας του πόνου, και οικειώνονται τον Ευεργέτη μέσω της θλίψεως. Επειδή η ψυχή που πάσχει βρίσκεται εγγύς στον Θεό, και η ανάγκη την στρέφει προς Εκείνον που δύναται να δώσει, τον Οποίο ίσως και να περιφρονούσε λόγω της αφθονίας των δωρεών. Δια τούτο ας στρέφουμε το βλέμμα άνω, αδελφοί, σε κάθε καιρό και σε κάθε περίσταση ας προβάλλουμε την αγαθή ελπίδα, ούτε στις χαρές να αποβάλλουμε τον φόβο, ούτε στα λυπηρά την ευελπιστία. Ας ενθυμούμαστε την τρικυμία και κατά την καλοκαιρία, και τον κυβερνήτη κατά την κακοκαιρία· ας μην αποκάμουμε όμως στις θλίψεις, μηδέ να γίνουμε κακοί δούλοι, οι οποίοι ευχαριστούν τον Δεσπότη όταν ευεργετεί, αλλά δεν προστρέχουν σε Αυτόν όταν παιδαγωγεί· καίτοι κάποτε ο πόνος είναι προτιμότερος της υγείας, και η υπομονή της ανέσεως, και η θεία επίσκεψη της εγκαταλείψεως, και η επιστροφή της ανοχής.

Λύγισε, λοιπόν, τον αυχένα, υποχώρησε στα προστάγματα σαν σε ζυγό· ό,τι είναι σκληρό σπάει, ενώ ό,τι υποχωρεί και λυγίζει ορθώνεται· και αυτό στο διδάσκει η εμπειρία με τα φυτά. Μη δαγκώσεις τον χαλινό ορμώντας προς τον γκρεμό ή το βάραθρο, αλλά, αφού αφήσεις το χέρι του αναβάτη να στρέψει τον αυχένα σου, κατευθύνσου προς τον σωτήριο δρόμο. Όταν δεχθείς επιτίμιο, πες από ευλαβική ψυχή τα λόγια του Δαβίδ: «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Μη νομίσεις ότι ο αφορισμός αποτελεί αυθάδεια του επισκόπου· ο νόμος είναι πατροπαράδοτος, παλαιός κανόνας της Εκκλησίας που ξεκίνησε από τον Νόμο της Παλαιάς Διαθήκης και στερεώθηκε μέσα στη Χάρη. Αναλογίσου τον άγιο Παύλο, ο οποίος μέσω επιστολών έστελνε τις αποφάσεις του αφορισμού εναντίον των ενόχων, και ο οποίος θεράπευε με ένα τέτοιο φάρμακο τον νεαρό από την Κόρινθο, που είχε κυριευθεί από σατανικό πάθος για τη μητριά του· διότι «όποιον αγαπά ο Κύριος τον παιδαγωγεί, και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται». Διότι οι ρίζες της παιδαγωγίας δεν είναι γλυκές, αλλά πικρές· αργότερα όμως βλαστάνουν καρπό πιο γλυκό και από την κηρήθρα.

«Χρηστότητα»: Τη χρηστότητα, την οποία έδειξες στον άνθρωπο· την παιδεία, με την οποία παιδαγώγησες τον άνθρωπο μέσω της χάριτος· τη γνώση, την οποία δίδαξες, ερχόμενος επί της γης· αυτής, λέει ο προφήτης, αξίωσε και εμένα. «Ότι στις εντολές»: Διότι μέσω αυτών γνώρισε ο προφήτης την παρουσία του Χριστού και Θεού. «Πριν με»: Πριν, λέει, πράξω το κακό, αμάρτησα, μην έχοντας προφυλαχθεί. «Γι' αυτό»: Αφού έλαβα πείρα του κακού, προφύλαξα στο εξής τον εαυτό μου με τη μετάνοια. «Πληθύνθηκε»: Ποιος τα λέει αυτά; Ο Χριστός [για τον άνθρωπο] εκ προσώπου του ανθρώπου για τους δαίμονες. «Εγώ δε»: Διότι λέει: Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Πήχθηκε (σαν τυρί)»: Των Ιουδαίων· διότι πήχθηκαν, δηλαδή απολιθώθηκαν, στην απιστία τους. «Εγώ δε τον νόμον»: Εγώ δε θέλω, λέει, να εκπληρώσω όσα για τα οποία ήρθα. «Καλό για μένα»: Διότι δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου. «Όπως αν»: Δηλαδή για να διδάξω στον άνθρωπο τα δικαιώματά σου, τα οποία πρόκειται να του παραθέσω. «Καλό για μένα»: Διότι ποιος πλούτος ή άργυρος ή χρυσός εξισώνεται με τον νόμο της χάριτος του Θεού; «Τα χέρια»: Διότι με τα χέρια του Θεού πλάστηκε ο άνθρωπος. «Συνέτισέ με»: Δηλαδή δώσε μου αίσθηση καρδιάς για να κατανοώ και να γνωρίζω εσένα, τον αληθινό Θεό. «Οι φοβούμενοι»: Διότι όσοι έχουν φόβο (πόθο) Θεού και πόθο (φόβο), όταν είδαν την παρουσία του Κυρίου, ευφράνθηκαν.

Ποια; Διότι πολλά είδη ταπεινώσεως αναφέρονται στη θεόπνευστη Γραφή· και άλλοτε μεν εννοεί τη μετριοφροσύνη της προαιρέσεως· «Διότι μάθετε», λέγει ο Χριστός, «ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά»· άλλοτε δε, την ταπείνωση που προέρχεται από την παιδαγωγία για τη δική μας διόρθωση· γι' αυτό λέγει ο Δαβίδ: «Καλό είναι για μένα ότι με ταπείνωσες»· άλλοτε πάλι, εκείνη που προέρχεται από τιμωρία, εξαιτίας της οποίας ο τιμωρηθείς γίνεται επονείδιστος· όπως όταν λέγει για τον διάβολο: «Εσύ ταπείνωσες τον υπερήφανο σαν τραυματία». Αυτήν την ταπείνωση απεύχεται για τον άνθρωπο, ώστε να μην αποβληθεί και αυτός από τον Θεό, όπως ακριβώς αποβλήθηκε εκείνος· γι' αυτό ο Σύμμαχος, αντί για την ταπείνωση, απέδωσε τον όρο «καταδίκη». Αφού δε προσευχήθηκε αυτά ο προφήτης, ακολούθως παραθέτει τα εξής, παρουσιάζοντας τον Θεό να αποκρίνεται:

Αυτός λοιπόν, ω άνθρωποι, ο σοφότατος και θείος άνδρας, ο μέγας Ιωάννης, ήταν Αντιοχέας στην καταγωγή, γιος κάποιου από τους επιφανείς και πλούσιους, με το όνομα Σεκούνδος, και μητέρας της Ανθούσας, η οποία ήταν ιδιαίτερα αξιότιμη και συνετή. Μετά από λίγο, ο αξιότιμος έλαβε το βάπτισμα από τον Μελέτιο, τον επίσκοπο Αντιοχείας. Και καθώς προόδευε στην ηλικία, παραδόθηκε στη μάθηση των θείων γραμμάτων. Επειδή λοιπόν ο νέος διέθετε εξαιρετική φύση, σε ελάχιστο χρόνο ξεπέρασε αυτούς που μάθαιναν επί πολύ καιρό και ζούσε με πολλή ταπεινοφροσύνη, χωρίς να θέλγεται καθόλου από τις φαντασιώσεις του κόσμου, και μάλλον ονειδιζόταν από όλους για το πώς επέλεξε αυτόν τον τρόπο ζωής. Ο δε σκεπτικός και θείος αυτός νέος απαντούσε με αυτά τα λόγια: «Δεν ακούσατε τον προφήτη που λέει ότι 'Καλό είναι για εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα προστάγματά σου'; Και πάλι ο Κύριος είπε: 'Εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί.' Καλό είναι λοιπόν για εμένα να ταπεινωθώ εδώ για λίγο και εν καιρώ να υψωθώ παρά τω Θεώ.» Μπροστά σε αυτά, λοιπόν, κανείς δεν μπορούσε να σταθεί ενώπιόν του ή να πει κάτι. Σε ολόκληρη δε εκείνη την πόλη έγινε ξακουστή η σύνεση του Ιωάννη, ώστε να θαυμάζουν τι είδους σοφία έχει θησαυριστεί σε ένα τέτοιο παιδί.

Και ότι είναι αγαθό, άκου τον Δαβίδ που λέει: «Είναι καλό για εμένα το ότι με ταπείνωσες». Εάν όμως για τους μεγάλους και θαυμαστούς άνδρες η θλίψη είναι κάτι το μεγάλο, πολύ περισσότερο είναι για εμάς. Εάν πάλι θέλετε, ας εξετάσουμε και την ίδια τη θλίψη καθ' εαυτήν. Ας υποθέσουμε ότι κάποιος χαίρεται υπερβολικά, αγαλλιάζει και παραδίδεται στην ευθυμία· τι είναι πιο άσχημο, τι πιο ανόητο από αυτό; Ας υποθέσουμε πάλι ότι κάποιος πονάει και είναι περίλυπος· τι είναι πιο φιλοσοφημένο από αυτό; Γι' αυτό και ο σοφός προτρέπει λέγοντας: «Είναι προτιμότερο να εισέλθει κανείς σε οίκο πένθους, παρά σε οίκο γέλωτος». Ίσως και να χλευάζετε αυτά που λέγονται. Όμως ας δούμε πώς ήταν ο Αδάμ στον παράδεισο, και πώς ήταν μετέπειτα· πώς ήταν ο Κάιν πριν, και πώς ήταν μετά. Η ψυχή δεν στέκεται στη σταθερή της βάση, αλλά σαν να ανυψώνεται και να ελαφραίνει από κάποιον άνεμο ηδονής, χωρίς να έχει τίποτα το βέβαιο. Διότι είναι εύκολη στις διακηρύξεις, πρόχειρη στις υποσχέσεις, και ο κλυδωνισμός των λογισμών είναι μεγάλος. Από εκεί προκύπτει το άκαιρο γέλιο, η αδικαιολόγητη φαιδρότητα, η πολλή και περιττή φλυαρία λόγων. Και γιατί αναφέρω τους άλλους; Ας φέρουμε ως παράδειγμα έναν από τους αγίους, και ας δούμε πώς ήταν όταν ζούσε μέσα στην απόλαυση, και πώς πάλι όταν βρισκόταν σε θλίψη.

Επομένως, εμείς που ούτε τι πρέπει να ζητήσουμε δεν γνωρίζουμε, εάν δεν λάβουμε τη βοήθεια του Πνεύματος, πώς θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε τι μας συμφέρει; Ας φροντίζουμε, λοιπόν, να αναπέμπουμε ευχαριστία για όλα και να υπομένουμε γενναία όλα όσα μας συμβαίνουν. Όταν, επομένως, βρισκόμαστε σε φτώχεια, όταν βρισκόμαστε σε αρρώστια, ας ευχαριστούμε· όταν μας συκοφαντούν, ας ευχαριστούμε· όταν υποφέρουμε δεινά, ας ευχαριστούμε. Αυτό μας κάνει να βρισκόμαστε κοντά στον Θεό· τότε έχουμε και τον Θεό οφειλέτη μας. Όταν όμως δεχόμαστε ευεργεσίες, εμείς είμαστε οφειλέτες και υπόλογοι απέναντι στον Θεό· εξάλλου, πολλές φορές τα αγαθά γίνονται για μας αιτία καταδίκης, ενώ τα δεινά συντελούν στην εξόφληση των αμαρτιών μας. Εκείνα προσελκύουν το έλεος, εκείνα τη φιλανθρωπία, ενώ αυτά μας εξωθούν στην αλαζονεία, μας παρασύρουν στην αμέλεια, μας κάνουν να σχηματίζουμε μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μας, αυτά μας χαυνώνουν. Γι' αυτό και ο προφήτης έλεγε: «Καλό ήταν για μένα, Κύριε, που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Όταν ο Εζεκίας ευεργετήθηκε και απαλλάχθηκε από τα δεινά, η καρδιά του υψώθηκε από υπερηφάνεια· όταν αρρώστησε, τότε ταπεινώθηκε, τότε βρέθηκε κοντά στον Θεό. «Όταν», λέει η Γραφή, «τους τιμωρούσε με θάνατο, τότε τον αναζητούσαν, και επέστρεφαν και από τον όρθρο προσέτρεχαν στον Θεό»· και πάλι: «Όταν πάχυνε και χόρτασε, κλώτσησε ο αγαπημένος». Διότι ο Κύριος γίνεται γνωστός όταν αποδίδει τις δίκαιες κρίσεις Του. Η θλίψη είναι μεγάλο αγαθό. Στενή είναι η οδός· επομένως, η θλίψη μας ωθεί προς τη στενή οδό· όποιος δεν δοκιμάζεται από θλίψεις, δεν θα μπορέσει να εισέλθει.

ε'. Διότι η θλίψη είναι ένας άρρηκτος δεσμός, αύξηση της αγάπης, αφορμή κατανύξεως και ευλαβείας. Άκουσε, πράγματι, τον Δαβίδ να λέει: Καλό ήταν για μένα, Κύριε, που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου· και πάλι άλλον προφήτη να λέει: Είναι καλό για τον άνθρωπο όταν σηκώνει τον ζυγό από τη νεότητά του· και πάλι: Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε· και κάποιον άλλον να λέει: Μην περιφρονείς την παιδαγωγία του Κυρίου· και αλλού: Εάν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό.

Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας: «Καλό ήταν για εμένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες». Δες λοιπόν πόσο κακό προήλθε από την έπαρση. «Υψώθηκε η καρδιά του μέχρι τη διαφθορά», λέει. Τι σημαίνει «Μέχρι τη διαφθορά;»; Από τους πονηρούς λογισμούς άλλοι μεν δεν εισέρχονται καθόλου στην ψυχή μας, εάν περιφράξουμε τον εαυτό μας με πολλή ασφάλεια· άλλοι πάλι γεννιούνται μέσα μας, όταν εμείς αμελήσουμε, και βλαστάνουν· εάν όμως προληφθούν, γρήγορα αποπνίγονται και θάβονται. Άλλοι πάλι, και γεννιούνται και αυξάνονται και καταλήγουν σε πονηρές πράξεις και διαφθείρουν όλη την υγεία της ψυχής μας, όταν περιπέσουμε σε μεγάλη ραθυμία. Αυτό λοιπόν είναι εκείνο που λέει: «Υψώθηκε η καρδιά του»· και η αλαζονεία δεν έμεινε μέσα του, ούτε έσβησε, αλλά ξεπήδησε, και αφού προχώρησε σε πονηρό έργο, διέφθειρε όλη του την αρετή. Το μακάριο, λοιπόν, είναι να μην αποδεχθούμε καθόλου τον πονηρό λογισμό· πράγμα που άλλωστε έλεγε και ο προφήτης: «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και δεν είπε: «Υψώθηκε μεν, αλλά την κατέστειλα», αλλά «Ούτε καν εξ αρχής υψώθηκε», δηλαδή, διατήρησα πάντοτε την ψυχή μου άβατη στην κακία. Αυτό λοιπόν είναι το μακάριο· το αμέσως επόμενο είναι, όταν οι λογισμοί εισέλθουν, να τους αποδιώξουμε γρήγορα και να μην τους επιτρέψουμε να παραμείνουν περισσότερο, ώστε να μην επιτελέσουν μέσα μας την πονηρή τους εξάπλωση.

Έτσι πράττουν και οι φιλόστοργοι πατέρες και οι στοργικές μητέρες· όταν δουν τα παιδιά τους να εγκαταλείπουν τη συναναστροφή μαζί τους και να παίζουν με τους συνομηλίκους τους, καθοδηγούν τους υπηρέτες να προσποιηθούν πολλά φοβερά πράγματα, ώστε να αναγκαστούν από τον φόβο να καταφύγουν στη μητρική αγκαλιά. Έτσι και ο Θεός επισείει πολλές φορές απειλές, όχι για να τις επιφέρει, αλλά για να μας ελκύσει κοντά Του. Όταν λοιπόν επιστρέψουμε σε Αυτόν, διαλύει αμέσως τον φόβο· διότι, εάν παραμέναμε σταθεροί και κατά τους πειρασμούς και κατά την άνεση, δεν θα υπήρχε καν ανάγκη πειρασμών. Και τι λέω για εμάς; Διότι και σε εκείνους τους αγίους, από τους πειρασμούς προέκυψε μεγάλος σωφρονισμός. Γι' αυτό και ο Προφήτης λέει: «Καλό είναι για εμένα που με ταπείνωσες». Και ο Ίδιος έλεγε στους Αποστόλους: «Μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη».

«Και μολονότι συναναστρέφομαι ανάμεσα σε τέτοιους ανθρώπους», λέει, «εντούτοις δεν θα τους ακολουθήσω, αλλά θα εξερευνήσω με όλη μου την καρδιά τις εντολές σου, παραμένοντας σταθερά προσηλωμένος σε αυτές. Διότι εκείνοι, φερόμενοι με αλαζονεία, μηχανεύονται κάθε είδους επιβουλή εναντίον μου· παρ' όλα αυτά δεν ερεθίζομαι από την παρανομία τους, ρυθμίζοντας τη ζωή μου σύμφωνα με τις δικές σου εντολές». Αυτά δε γράφτηκαν για δική μας νουθεσία, ώστε να είμαστε ριζωμένοι και θεμελιωμένοι στο αγαθό. «Έπηξε σαν γάλα η καρδιά τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου». Αυτό μοιάζει με το προφητικό ρητό: «Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους». Μοιάζει επίσης και με τα όσα αναφέρονται στην Έξοδο για τον Φαραώ: «Και σκληρύνθηκε η καρδιά του Φαραώ». Οι μεν λοιπόν Ιουδαίοι έπηξαν σαν το τυρί· ενώ ο χορός των αποστόλων και εκείνοι που πίστεψαν μέσω αυτών, διάγουν τον βίο τους μελετώντας τους λόγους του Θεού, υπακούοντας στο ευαγγέλιο του Θεού. «Εκείνοι, λοιπόν», λέει, «απέκτησαν σκληρή καρδιά, κάνοντας οι ίδιοι το απαλό της μέρος σκληρό, πήζοντάς την σαν το γάλα και μετατρέποντάς την σε τυρί· εγώ όμως αφοσιώθηκα στη μελέτη του δικού σου νόμου. Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Ο προφήτης εκφράζει την ευγνωμοσύνη του για τα πιο αυστηρά φάρμακα του ιατρού, έχοντας κατανοήσει την υγεία που προήλθε από αυτά.

Διότι πιο πάνω μεν είπε, «Προτού ταπεινωθώ εγώ αμάρτησα»· εδώ όμως λέει, «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες». Διότι για χάρη παιδαγωγίας και επιστροφής περιπίπτει κανείς σε θλίψεις και συμφορές· και όσοι τις δέχονται με υπομονή λένε: «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου. Καλός είναι για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου».

Διότι εκείνος μεν λέει: «Καλό είναι για μένα, Κύριε, ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου»· τούτος δε, αφού είπε ότι «Αρπάχθηκα έως τον τρίτο ουρανό και μεταφέρθηκα στον παράδεισο», πρόσθεσε λέγοντας: «Και για να μην υπερηφανεύομαι από την υπερβολή των αποκαλύψεων, μου δόθηκε σκόλοπας στη σάρκα, άγγελος του σατανά για να με ραπίζει». Τι πιο σαφές από αυτό;

Γι' αυτό και αυτός αλλού λέει: «Καλό είναι για μένα ότι με ταπείνωσες». Και πάλι ζητά το έλεος μετά την απαλλαγή, και προβάλλει την κακοπάθεια ως δικαίωμα για την απόκτηση του ελέους. Διότι λέει: «Δες την ταπείνωσή μου από τους εχθρούς μου»· και πάλι κάτι άλλο: «Εσύ που με ανυψώνεις από τις πύλες του θανάτου». Διότι καταφεύγω στον προστάτη και κηδεμόνα, ο οποίος πάντοτε μου τείνει το χέρι.

Διότι, εάν για τους προφήτες δεν ήταν συμφέρον, πολύ περισσότερο για εσένα. Και ότι δεν ήταν συμφέρον, άκουσε τι λέγει: «Καλό ήταν σε εμένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Εδώ η ευχαριστία είναι διπλή: και διότι του επέτρεψε να πέσει σε κινδύνους, και διότι, όταν έπεσε, δεν τον εγκατέλειψε. Και τα δύο αποτελούν τρόπον τινά είδος ευεργεσίας, και το πρώτο δεν είναι κατώτερο από το δεύτερο, αλλά, εάν πρέπει να πούμε κάτι το αξιοθαύμαστο, είναι και ανώτερο. Διότι το ένα διέλυσε τους κινδύνους, ενώ το άλλο κατέστησε την ψυχή πιο φιλοσοφημένη. «Επίστρεψε, ψυχή μου, στην ανάπαυσή σου, διότι ο Κύριος σε ευεργέτησε. Διότι λύτρωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τα μάτια μου από τα δάκρυα, και τα πόδια μου από το ολίσθημα. Θα ευαρεστήσω ενώπιον του Κυρίου σε χώρα ζώντων». Το μεν ιστορικό νόημα κάνει λόγο για θαυμαστή απαλλαγή, και για κάποια άνεση και ελευθερία. Εάν όμως κάποιος το ερμηνεύσει με πνευματική αναγωγή, θα μπορέσει να ονομάσει λύτρωση την αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο, και να την αποκαλέσει ανάπαυση. Διότι αποτελεί απαλλαγή από όλα τα απροσδόκητα δεινά· και δεν υπόκειται πλέον στην αβεβαιότητα, έχοντας βρεθεί σε ασφάλεια, εκείνος που ολοκλήρωσε τον βίο του με αγαθή ελπίδα.

Ένας άλλος λέει: «Πολύ χόρτασε η ψυχή μας, από την καταλαλιά αυτών που ευημερούν, από τον εξευτελισμό των υπερηφάνων». Άλλος λέει: «Από τον χλευασμό των υπεροπτών». Άλλος: «Από την εξουθένωση εκ μέρους αυτών που ευημερούν». Αυτοί, λοιπόν, ακολουθούν το ίδιο νόημα· διότι θρηνούν την ταλαιπωρία λέγοντας ότι: «Χόρτασε η ψυχή μας από αυτούς που μας εξευτελίζουν»· οι Εβδομήκοντα, όμως, λένε κάτι διαφορετικό, ότι δηλαδή: Μακάρι να στραφούν αυτά εναντίον εκείνων, και να υποστούν τα ίδια με όσα έπραξαν, και να καταβιβαστεί η έπαρσή τους και η αλαζονεία τους. Πράγμα που βέβαια μπορεί κανείς να το δει να συμβαίνει πολλές φορές· διότι ο Θεός συνηθίζει να το πράττει αυτό συνεχώς, καταστέλλοντας όσους έχουν μεγάλη έπαρση και ταπεινώνοντας τους αλαζόνες, ώστε να απαλλαγούν από τον δρόμο που οδηγεί στην κακία. Διότι τίποτα δεν είναι χειρότερο από την υπερηφάνεια. Γι' αυτό υπάρχουν οι πειρασμοί και οι θλίψεις, και το θνητό σώμα, και οι πολλές περιστάσεις του βίου· γι' αυτό υπάρχουν τα πάθη και τα νοσήματα, ώστε να τίθενται αναρίθμητοι χαλινοί στην ψυχή που εύκολα κυριεύεται από έπαρση και υψώνεται με αλαζονεία. Μην ταράζεσαι, λοιπόν, αγαπητέ, όταν δοκιμάζεσαι από πειρασμούς, αλλά, φέρνοντας στον νου σου τον Προφήτη που λέει: «Είναι καλό για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου», να δέχεσαι τη συμφορά ως φάρμακο και να χρησιμοποιείς τον πειρασμό όπως πρέπει, και έτσι θα μπορέσεις να επιτύχεις μεγαλύτερη ανακούφιση· την οποία μακάρι να αξιωθούμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων.

Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να απελπίζεται εξαιτίας της θλίψης, ή να ξεστομίζει κάποιον πικρό λόγο, μη θεωρείς ως αιτία τη θλίψη, αλλά τη μικροψυχία εκείνου που τα λέει αυτά. Διότι η φύση της θλίψης συνηθίζει να κατεργάζεται τα αντίθετα: προσοχή, συντριβή της διάνοιας, σταθερό φρόνημα, αύξηση της ευλάβειας. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η θλίψη κατεργάζεται υπομονή, και η υπομονή δοκιμή». Αν πάλι οι Ιουδαίοι γόγγυζαν όταν βρίσκονταν σε θλίψη, τα λόγια του γογγυσμού δεν προέρχονταν από τη θλίψη, αλλά από τη δική τους ανοησία· επειδή οι άγιοι, όταν θλίβονταν, γίνονταν λαμπρότεροι και σοφότεροι. Γι' αυτό και εκείνος έλεγε: «Είναι καλό για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και ο Παύλος: «Και για την υπερβολή των αποκαλύψεων, για να μην υπερηφανεύομαι, μου δόθηκε ένας σκόλοπας στη σάρκα, ένας άγγελος του Σατανά, για να με ραπίζει». Για το ζήτημα αυτό παρακάλεσα τρεις φορές τον Κύριο, και μου είπε: «Σου αρκεί η χάρη μου. Διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια»· γι' αυτό ευαρεστούμαι στις θλίψεις, στις ασθένειες, στους διωγμούς.

Σε συμφωνία με αυτά, και ο μακάριος Δαβίδ αναφωνεί λέγοντας: «Όταν τους θανάτωνε, τότε τον εκζητούσαν, και επέστρεφαν και από τα χαράματα αναζητούσαν τον Θεό». Και προς την Ιερουσαλήμ λέει ο Θεός μέσω του Ιερεμία: «Να παιδεύεσαι διαρκώς, Ιερουσαλήμ, για να μην απομακρυνθεί η ψυχή μου από εσένα». Το ότι δε όχι μόνο για τους φαύλους, αλλά και για τους χρηστούς ανθρώπους, το να ταπεινώνονται και να κάμπτονται οδηγεί στη σωτηρία, πάλι ο προφήτης λέει: «Καλό ήταν για μένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Και μετά από αυτόν, ο Ιερεμίας διακηρύσσει ακριβώς τα ίδια, έστω και αν δεν χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια: «Καλό είναι για τον άνθρωπο όταν σηκώσει βαρύ ζυγό από τη νεότητά του· θα καθίσει ολομόναχος και θα σιωπήσει». Και παρακαλεί τον Θεό για τον εαυτό του λέγοντας: «Ας μη μου γίνεις, δείχνοντας επιείκεια σε μένα, αιτία αποξένωσης σε ημέρα πονηρή». Και ο μακάριος Παύλος, που έλαμψε τόσο πολύ μέσα στη χάρη και υπερέβη την ανθρώπινη φύση, όμως και αυτός είχε ανάγκη την ωφέλεια αυτού του καλού· γι' αυτό και έλεγε: «Μου δόθηκε αγκάθι στη σάρκα, άγγελος Σατανά, για να με χτυπά, ώστε να μην υπερηφανεύομαι. Γι' αυτό τρεις φορές παρακάλεσα τον Κύριο, και μου είπε: Σου αρκεί η χάρη μου· διότι η δύναμή μου τελειοποιείται μέσα στην ασθένεια». Αν και θα ήταν δυνατό να επιτύχει το κήρυγμα και χωρίς διωγμούς και θλίψεις και πόνους και ιδρώτες, παρ' όλα αυτά ο Χριστός δεν το θέλησε, φροντίζοντας για το καλό εκείνων που κήρυτταν.

«Ας είναι το όνομα του Κυρίου ευλογημένο στους αιώνες.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο ήλεγξε ο Κύριος. Και τη νουθεσία του Παντοκράτορα μην την απορρίπτεις. Διότι αυτός προκαλεί τον πόνο, και πάλι αποκαθιστά· αυτός χτύπησε, και τα χέρια του θα θεραπεύσουν.» «Αδράξτε την παιδεία, μήπως οργιστεί ο Κύριος, και καταστραφείτε.» «Η παιδεία σου με ανόρθωσε μέχρι τέλους, και η παιδεία σου.» «Οργή υπάρχει στον θυμό του, και ζωή στο θέλημά του.» «Με ελέγχους για την ανομία παιδαγώγησες τον άνθρωπο.» «Μακάριος ο άνθρωπος τον οποίο θα παιδαγωγήσεις, Κύριε.» «Με παιδαγώγησε αυστηρά ο Κύριος, αλλά δεν με παρέδωσε στον θάνατο.» «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου.» «Γιε μου, μην καταφρονείς την παιδεία του Κυρίου, ούτε να αποθαρρύνεσαι όταν ελέγχεσαι από αυτόν. Διότι όποιον αγαπά ο Κύριος, τον παιδαγωγεί· και μαστιγώνει κάθε υιό που αποδέχεται.» «Αυτός που αποδέχεται την παιδεία, θα βρίσκεται σε αγαθά.» «Να με φοβάστε, και να δεχθείτε την παιδεία, και δεν πρόκειται να εξολοθρευτείτε από το πρόσωπο της γης.» «Όταν ξεσπάσει η οργή του θυμού μου, και πάλι θα θεραπεύσω.» «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου.» «Εξαιτίας της αμαρτίας για λίγο τον λύπησα, και τον πάταξα, και απέστρεψα το πρόσωπό μου από αυτόν· και εκείνος λυπήθηκε, και πορεύθηκε σκυθρωπός στους δρόμους της καρδιάς του. Τους δρόμους του είδα, και τον θεράπευσα, και τον παρηγόρησα, και του έδωσα αληθινή παρηγοριά.» «

Γνώρισμα των σωφρόνων ανδρών είναι να παιδαγωγούνται από τις συμφορές και, καθαριζόμενοι σαν τον χρυσό μέσα στη φωτιά, να λένε: «Καλό είναι για εμένα το ότι με ταπείνωσες»· διότι η ταπείνωση γεννά τη γνώση των δικαιωμάτων του Θεού, και μέσω της θλίψεως οικειώνονται τον Ευεργέτη. Επειδή: «Η ψυχή που πάσχει βρίσκεται κοντά στον Θεό». Πρέπει να αποδεχόμαστε με ευχαριστία όλα όσα προέρχονται από τον Θεό.

Όταν ένας άνθρωπος που είναι υγιής και ζει εν ευημερία, αμαρτάνει με κάποιο παράπτωμα, στη συνέχεια ταπεινώνεται δοκιμαζόμενος από ασθένειες και απροσδόκητους πειρασμούς, ώστε, ταπεινωνόμενος, να θυμηθεί τον Θεό, σύμφωνα με το χωρίο: «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε». Και: «Καλό είναι για μένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου».

Διότι, ενώ ευημερούσα και υπερηφανευόμουν, δεν επέλεξα να μάθω τα δικαιώματά σου, μέχρις ότου κατά θεία οικονομία με ταπείνωσες μέσω των αρμόζουσων θλίψεων. «Αγαθός είναι για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου». Διότι πολλοί απέκτησαν θησαυρούς χρυσού και αργύρου και χάθηκαν μαζί με αυτούς, όπως ακριβώς «δύσκολα εισέρχονται οι πλούσιοι στη βασιλεία», ενώ οι νόμοι του στόματός σου, όντας ανώτεροι από κάθε πλούτο, νομοθετούν τη ζωή και την απέραντη βασιλεία των ουρανών.

81. Εκείνος που παρέδωσε τον εαυτό του εκούσια στους κόπους των αρετών και διανύει τον δρόμο της ασκήσεως με μεγαλύτερη θέρμη, αξιώνεται μεγάλων δωρεών από τον Θεό. Έτσι λοιπόν, προκόβοντας στον δρόμο του, φτάνει σε θείες αποκαλύψεις και οπτασίες· και γίνεται τόσο ολόφωτος και σοφός, όσο εντείνεται και ο κόπος των αγώνων του. Όσο όμως ανέρχεται στο ύψος της θεωρίας, τόσο πολύ εγείρει εναντίον του τον φθόνο των ολέθριων δαιμόνων. Διότι δεν αντέχουν να βλέπουν άνθρωπο να μεταβάλλεται σε αγγελική φύση· γι' αυτόν τον λόγο, ακονίζουν κρυφά εναντίον του το οξύ βέλος της οιήσεως. Και αν μεν, αντιλαμβανόμενος τον δόλο, καταφύγει στο οχύρωμα της ταπεινώσεως, κατακρίνοντας τον εαυτό του, διαφεύγει τον όλεθρο της υπερηφάνειας και οδηγείται σε λιμάνια σωτηρίας. Ειδάλλως, εγκαταλείπεται άνωθεν και παραδίδεται σε πνεύματα που τον διεκδικούν, για ακούσια παιδαγωγία, επειδή δεν δοκίμασε τον εαυτό του με την εκούσια· τα πνεύματα αυτά είναι φιλήδονα και φιλόσαρκα, πονηρά και θυμώδη, τα οποία τον ταπεινώνουν δριμύτατα με τις επιθέσεις τους, μέχρις ότου επιγνώσει τη δική του αδυναμία, και θρηνώντας να απαλλαγεί από το βασανιστήριο, και να πει και ο ίδιος μαζί με τον Δαβίδ: «Καλό είναι για μένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». 82.

Διότι είχε απόλυτη εμπιστοσύνη σε Εκείνον που συντρίβει τους πολέμους, θρυμματίζει τα τόξα, κατακαίει τις ασπίδες στη φωτιά και παρέχει την ησυχία ώστε να αναγνωριστεί Αυτός ως ο μόνος Θεός. Αφού έζησε τριάντα έξι χρόνια στη βασιλεία και στήριξε την πίστη, έπειτα περιέπεσε σε σοβαρή ασθένεια, και, αφού ευχαρίστησε τον Θεό και για αυτό, πρόφερε εκείνον τον προφητικό λόγο: «Καλό είναι για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου». Αφού δε εκάρη μοναχός, έστρεψε τον νου του προς τον Θεό· και στο πρώτο από τα παιδιά του, που ονομαζόταν Βλαδίμηρος, παρέδωσε τη βασιλεία. Και αφού έζησε όχι λίγα χρόνια με το μοναχικό σχήμα, μετέβη στην ατελεύτητη ζωή, καθώς ο Κύριος τον δόξασε με την επιτέλεση θαυμάτων και ιάσεων, που γίνονταν από τα οστά του με τρόπο θεοπρεπή.