Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:72

Είναι καλό για εμένα το ότι με ταπείνωσες. Σαν να έλεγε: Ευδοκώ στις ασθένειες, στις ύβρεις, στις ανάγκες, στους διωγμούς, στις στενοχώριες, ώστε να αναδειχθώ άξιος των δικαιωμάτων σου, επιζητώντας εκείνα τα οποία δεν είναι δυνατόν να μάθει κανείς διαφορετικά. Πολυτιμότερος είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Καθώς εισάγεται κανείς, διδάσκεται πόσων δωρεών έχει αξιωθεί ο άνθρωπος.

Γι' αυτό αγάπησα τις εντολές σου περισσότερο από τον χρυσό και το τοπάζι. Αυτά συνάδουν με το: Είναι καλός για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου· και με το: Λάβετε παιδεία, και όχι αργύριο, και γνώση περισσότερο από τον δοκιμασμένο χρυσό. Διότι η σοφία είναι ανώτερη από τους πολύτιμους λίθους· και κανένα πολύτιμο πράγμα δεν είναι ισάξιό της.

Να μη στραφείτε πάλι προς τα πίσω και να φρονείτε ή να πράττετε ή να συζητάτε κοσμικά πράγματα· διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα καλά ήθη. Αλλά, όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ, στον νόμο του Κυρίου να μελετάς ημέρα και νύχτα, ώστε μαζί του να λες με θάρρος: εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου. Και πάλι: θα εξερευνήσω τον νόμο σου, και θα τον φυλάξω με όλη μου την καρδιά. Και πάλι: θα μελετώ τον νόμο σου διαπαντός. Και πάλι: ο νόμος του στόματός σου είναι για εμένα καλύτερος από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Και πάλι: θα αγαλλιάσω εγώ για τα λόγια σου.

Έπηξε σαν τυρί από το γάλα η καρδιά τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου. Είναι καλό σε μένα το ότι με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου. Καλός είναι σε μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες νομίσματα χρυσού και αργύρου. Διότι, πριν από την υπερηφάνεια, βρίσκονταν σε κάποια καλή κατάσταση και ήταν απαλοί στην καρδιά, και ήταν τόσο δεκτικοί ώστε αυτή να παρομοιάζεται με το θρεπτικότατο γάλα· όταν όμως ενδύθηκαν την υπερηφάνεια, όλοι σκληρύνθηκαν, και σαν να μεταβλήθηκαν από γάλα σε τυρί. Αντί δε του «ἐτυρώθη» (έπηξε σαν τυρί), ο μεν Ακύλας λέει: «Πάχυνε σαν το λίπος η καρδιά τους»· ο δε Σύμμαχος: «Έγινε σαν μεδούλι, όπως το λίπος, η καρδιά τους». Πλην όμως, έστω κι αν εκείνοι βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, εγώ δεν εγκατέλειπα όσα είχαν τεθεί ενώπιόν μου, ερευνώντας με όλη μου την καρδιά τις εντολές σου, αναζητώντας μέσα από την έρευνα αυτών τη γνώση της δικής σου πρόνοιας και της καθολικής σου διοικήσεως, και ενώ των άλλων η καρδιά πάχαινε από την υλική τροφή που είχαν στη διάθεσή τους· εγώ όμως μελέτησα τον νόμο σου.

Εννόησε δε, μέσω του Δαβίδ, τον βασιλιά, τον πατέρα του βασιλιά, ο οποίος εξαρχής κατασκεύασε τον άνθρωπο για να είναι πύργος και όχι ερείπιο, και μέσω της χάριτος τον ανοικοδόμησε πάλι, ασφαλίζοντάς τον με τους πολλούς θυρεούς, ώστε να μην είναι πλέον ευάλωτος στις επιθέσεις των εχθρών. Διότι οι κρεμασμένοι θυρεοί, που δεν βρίσκονται πεσμένοι στο έδαφος αλλά θεωρούνται μετέωροι γύρω του, και μαζί με τους θυρεούς οι βολίδες των δυνατών, προξενούν φόβο στους εχθρούς, ώστε να μην επιχειρήσουν καν, εξ αρχής, να επιτεθούν εναντίον του πύργου. Νομίζω δε ότι με το πλήθος των θυρεών μάς υποδηλώνεται η αγγελική φρουρά, η οποία παρατάσσεται κυκλικά γύρω από έναν τέτοιο πύργο. Την ίδια έννοια φανερώνει και η αναφορά στις βολίδες· διότι δεν είπε απλώς «βολίδες», αλλά με την προσθήκη της λέξης «δυνατών» υπέδειξε εκείνους που υπερμαχούν για εμάς, έτσι ώστε τα λεγόμενα να συμφωνούν με το ρητό του ψαλμού ότι: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που Τον φοβούνται και θα τους λυτρώσει». Ο δε αριθμός των χιλίων δεν νομίζω ότι σημαίνει με απόλυτη ακρίβεια τη δεκάδα των εκατοντάδων, αλλά χρησιμοποιήθηκε στον λόγο ως ένδειξη πλήθους· διότι είναι σύνηθες, από την ιδιωματική χρήση της Γραφής, να υποδηλώνεται το πλήθος με αυτόν τον αριθμό, όπως λέει ο Δαβίδ αντί για τη λέξη πλήθος ότι: «Χιλιάδες ευημερούντων», και «Περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου».

«Χρηστότητα»: Τη χρηστότητα, την οποία έδειξες στον άνθρωπο· την παιδεία, με την οποία παιδαγώγησες τον άνθρωπο μέσω της χάριτος· τη γνώση, την οποία δίδαξες, ερχόμενος επί της γης· αυτής, λέει ο προφήτης, αξίωσε και εμένα. «Ότι στις εντολές»: Διότι μέσω αυτών γνώρισε ο προφήτης την παρουσία του Χριστού και Θεού. «Πριν με»: Πριν, λέει, πράξω το κακό, αμάρτησα, μην έχοντας προφυλαχθεί. «Γι' αυτό»: Αφού έλαβα πείρα του κακού, προφύλαξα στο εξής τον εαυτό μου με τη μετάνοια. «Πληθύνθηκε»: Ποιος τα λέει αυτά; Ο Χριστός [για τον άνθρωπο] εκ προσώπου του ανθρώπου για τους δαίμονες. «Εγώ δε»: Διότι λέει: Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε. «Πήχθηκε (σαν τυρί)»: Των Ιουδαίων· διότι πήχθηκαν, δηλαδή απολιθώθηκαν, στην απιστία τους. «Εγώ δε τον νόμον»: Εγώ δε θέλω, λέει, να εκπληρώσω όσα για τα οποία ήρθα. «Καλό για μένα»: Διότι δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του, λαμβάνοντας μορφή δούλου. «Όπως αν»: Δηλαδή για να διδάξω στον άνθρωπο τα δικαιώματά σου, τα οποία πρόκειται να του παραθέσω. «Καλό για μένα»: Διότι ποιος πλούτος ή άργυρος ή χρυσός εξισώνεται με τον νόμο της χάριτος του Θεού; «Τα χέρια»: Διότι με τα χέρια του Θεού πλάστηκε ο άνθρωπος. «Συνέτισέ με»: Δηλαδή δώσε μου αίσθηση καρδιάς για να κατανοώ και να γνωρίζω εσένα, τον αληθινό Θεό. «Οι φοβούμενοι»: Διότι όσοι έχουν φόβο (πόθο) Θεού και πόθο (φόβο), όταν είδαν την παρουσία του Κυρίου, ευφράνθηκαν.

Διότι πιο πάνω μεν είπε, «Προτού ταπεινωθώ εγώ αμάρτησα»· εδώ όμως λέει, «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες». Διότι για χάρη παιδαγωγίας και επιστροφής περιπίπτει κανείς σε θλίψεις και συμφορές· και όσοι τις δέχονται με υπομονή λένε: «Καλό ήταν για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου. Καλός είναι για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου».

ΙΑ'. Διότι, αν και εκδιώχθηκα από τη βασιλεία από τον γιο μου, εντούτοις μέσω της παιδαγωγίας εγκολπώθηκα τον νόμο σου, τον οποίο θεωρώ πολυτιμότερο από κάθε πλούτο. Ο ίδιος δε προφήτης στα επόμενα λέει: «Θα αγαλλιάσω εγώ για τα λόγια σου, σαν εκείνον που βρίσκει πολλά λάφυρα»· και εδώ λέει: «Πολυτιμότερος είναι για μένα ο νόμος σου από χιλιάδες χρυσού και αργύρου», καθιστώντας μας ασφαλείς, ώστε να τον τηρούμε, δηλαδή τις εντολές του, και να τις φυλάττουμε, και να ζούμε σύμφωνα με αυτές. Είθε να αξιωθείτε, αδελφοί, να κατευθύνετε τον βίο σας σύμφωνα με αυτές, ώστε να καταλήξετε στα αιώνια αγαθά που έχουν ετοιμαστεί, και στον παρόντα αιώνα να προφυλαχθείτε από κάθε κακία και αμαρτία· με τη χάρη και τους οικτιρμούς του Χριστού του Θεού μας, στον οποίο ανήκει η δόξα και η τιμή, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εις τον ΡΙΗ΄ Ψαλμόν. Στάση Β΄. Τα χέρια σου με εποίησαν και με έπλασαν· συνέτισέ με, και θα μάθω τις εντολές σου. α΄. Ο προφήτης Δαβίδ, έχοντας γνωρίσει εκ πείρας πολλά πράγματα, αρχοντική εξουσία, βασιλεία, πλούτο, δόξα, τιμή, τρυφή και ανδραγαθία στους πολέμους, αφού τα θεώρησε όλα σκύβαλα, απέβλεψε προς το όντως εράσμιο και επιθυμητό και αγαπητό, λέγοντας: Αγαθός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου.

Είπε δε και ο απόστολος Παύλος για την παρουσία του Κυρίου μας: «Ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας». Ήταν καιρός να πιστέψουν και οι Ιουδαίοι· ωστόσο έπραξαν το αντίθετο, δείχνοντας απιστία και αθετώντας το Ευαγγέλιο. Διότι αυτό σημαίνει το: «Κατέλυσαν τον νόμο σου». «Γι' αυτό αγάπησα τις εντολές σου περισσότερο από χρυσό και τοπάζι». Εκείνοι μεν, λοιπόν, καταφρόνησαν τον δικό σου νόμο· εγώ όμως θεωρώ τις εντολές σου πιο αξιαγάπητες από τον χρυσό και τον πολύτιμο λίθο. Διότι το τοπάζι ανήκει στους πολύτιμους λίθους· και μέσω του ενός υποδήλωσε όλους τους λίθους. Είναι δε πιθανό εκείνη την εποχή ο λίθος αυτός να προτιμούνταν από τους άλλους. Και αλλού πάλι έλεγε: «Αγαθός είναι για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου».

Διότι εκεί είπε: «Αγαθός είναι για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου»· και, «Αγάπησα τις εντολές σου περισσότερο από το χρυσάφι και το τοπάζι». Διδάσκει, λοιπόν, να χαιρόμαστε και να αγαλλιώμεθα για τις εντολές του Θεού πάνω από κάθε ευφροσύνη. «Την αδικία τη μίσησα και τη βδελύχθηκα, τον δε νόμο σου αγάπησα». Αληθινός είναι και αυτός ο λόγος. Διότι εκείνος που διάκειται θερμά προς τα θεία, αποστρέφεται τα αντίθετα. Επειδή βεβαίως αυτός που μισεί την αδικία, οπωσδήποτε προσελκύει τη δικαιοσύνη. Διότι δεν είναι εκ φύσεως δυνατόν να είναι αληθείς δύο αντίθετοι λόγοι για το ίδιο πράγμα. Είπε άλλωστε και ο Κύριος: «Δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά». «Επτά φορές την ημέρα σε ύμνησα για τα κρίματα της δικαιοσύνης σου».

Μέσα από αυτά διδάσκει τον διαρκή και μόνιμο χαρακτήρα των υποσχέσεων που δόθηκαν στον Αβραάμ. Διότι ο λόγος δεν είναι, όπως υπέθεσαν κάποιοι, υπερβολικός, αλλά αληθινός και θεϊκός. Υποσχέθηκε δε ο Θεός των όλων ότι στο σπέρμα του θα ευλογήσει όλα τα έθνη· και σπέρμα του είναι ο Δεσπότης Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος κατέχει αιώνια την εξουσία και άφθαρτη τη βασιλεία. Αυτό υποδηλώνει και η μνεία των χιλίων γενεών. Διότι ο λόγος δεν φανερώνει απλώς έναν αριθμό ετών, αλλά υπαινίσσεται το διαρκές και αιώνιο πλήθος των γενεών, ή και λόγω της αναγωγής προς τη μονάδα, όπως και στο χωρίο: «Χιλιάδες αυτών που ευημερούν»· και πάλι: «Αγαθός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου». Τον οποίο συνήψε με τον Αβραάμ· και τον όρκο του προς τον Ισαάκ. Και τον καθόρισε στον Ιακώβ ως πρόσταγμα, και στον Ισραήλ ως αιώνια διαθήκη. Αυτόν τον όρκο μνημόνευσε και ο θεσπέσιος Μωυσής. Διότι αναφέρει ότι είπε ο Θεός στον Αβραάμ: «Ορκίστηκα στον εαυτό μου· πράγματι θα σε ευλογήσω πλουσιοπάροχα, και θα πληθύνω σε μέγιστο βαθμό το σπέρμα σου σαν τα άστρα του ουρανού»· και: «Μέσω του σπέρματός σου θα ευλογηθούν όλες οι φυλές της γης». Αυτόν τον όρκο υπενθυμίζει και στον Ισαάκ, και επιβεβαιώνει τις συμφωνίες και προς τον Ιακώβ.

Διότι, ενώ ευημερούσα και υπερηφανευόμουν, δεν επέλεξα να μάθω τα δικαιώματά σου, μέχρις ότου κατά θεία οικονομία με ταπείνωσες μέσω των αρμόζουσων θλίψεων. «Αγαθός είναι για μένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου». Διότι πολλοί απέκτησαν θησαυρούς χρυσού και αργύρου και χάθηκαν μαζί με αυτούς, όπως ακριβώς «δύσκολα εισέρχονται οι πλούσιοι στη βασιλεία», ενώ οι νόμοι του στόματός σου, όντας ανώτεροι από κάθε πλούτο, νομοθετούν τη ζωή και την απέραντη βασιλεία των ουρανών.

Και πάλι λέει: «Τότε διήνοιξε τον νου των μαθητών του, ώστε να κατανοούν τις Γραφές». Και ο Ησαΐας λέει: «Η παιδεία του Κυρίου ανοίγει τα αυτιά μου». Και ο Δαβίδ λέει: «Καλός είναι για εμένα ο νόμος του στόματός σου, περισσότερο από χιλιάδες χρυσού και αργύρου» και «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από το μέλι στο στόμα μου» και είναι από τη φύση τους επιθυμητά «περισσότερο από χρυσό και από πολλούς πολύτιμους λίθους και γλυκύτερα από το μέλι και την κηρήθρα· διότι και ο δούλος σου τα τηρεί»· όποιος, λέει, είναι δούλος σου ή επιθυμεί να γίνει, αυτός τα ερευνά και τα τηρεί· και «κατά την τήρησή τους υπάρχει μεγάλη ανταπόδοση», και δεν θα κοπιάσει μάταια για την τήρησή τους.