Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:85

Οι παράνομοι μου διηγήθηκαν ανωφελείς συζητήσεις. Εννοεί είτε τους γραώδεις μύθους των Ιουδαίων, δηλαδή τις διδασκαλίες τους, είτε ακόμη και τα προστάγματα των ανθρώπων, καθώς και τις φλυαρίες των σοφών του αιώνος τούτου. Όλες οι εντολές σου είναι αλήθεια· άδικα με καταδίωξαν· βοήθησέ με. Γνωρίζοντας ότι στο θείο δικαστήριο θα λάβει ανταπόδοση για τις αδικίες που υπέστη, σπεύδει να δει εκείνον τον καιρό.

Διότι στον Αριστοτέλη ανήκουν, όπως θα μπορούσαν να διαπιστώσουν όσοι έχουν αναγνώσει το έργο του που επιγράφεται «Κατηγορίες», οι λόγοι περί έξεως και στερήσεως, όπου λέγει ότι οι στερήσεις έπονται των έξεων. Σε εμάς όμως θα αρκούσε, αφού αποδείξαμε ότι αυτός ομιλεί όχι από τη διδασκαλία του Πνεύματος, αλλά από τη σοφία των αρχόντων του αιώνος τούτου, να του απευθύνουμε τον λόγο του ψαλμού, ότι «Παράνομοι μου διηγήθηκαν φλυαρίες, αλλά όχι σύμφωνα με τον νόμο σου, Κύριε»· και, έχοντας διαπιστώσει ότι τα λεγόμενά του δεν προέρχονται από τα διδάγματα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, να θυμηθούμε τη δική Του φωνή, ότι «Όταν λαλεί το ψεύδος, λαλεί από τα δικά του»· και με αυτόν τον τρόπο να αποφύγουμε την πολυλογία, καθιστώντας πλέον ολοφάνερο σε όλους, ότι δεν έχουμε καμία κοινωνία μαζί τους. Διότι, ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του Χριστού και του Βελίαρ; Ή ποια μερίδα έχει ο πιστός με τον άπιστο; Προκειμένου όμως να μη θεωρηθεί ότι καταφεύγουμε στη σιωπή λόγω ελλείψεως ανασκευαστικών επιχειρημάτων, εμπρός, ας διαλεχθούμε με συντομία και για αυτά.

Εάν λοιπόν έτσι συμβαίνει με τους ανθρώπους, η ψυχή που αληθινά νήφει και υγιαίνει, έχοντας την πλήρη βεβαιότητα της παρουσίας του Θεού, είναι άραγε ποτέ δυνατόν να εγκαταλείψει την τέλεση κάποιου έργου προς ευαρέστηση του Θεού, για να στραφεί στη δόξα που προέρχεται από τους ανθρώπους; Ή είναι δυνατόν, αμελώντας τα προστάγματα του Θεού, να υποδουλωθεί ποτέ σε ανθρώπινες συνήθειες, ή να κυριευθεί από τις κοινές προκαταλήψεις, ή ακόμη και να δειλιάσει μπροστά σε αξιώματα; Τέτοια ήταν η διάθεση εκείνου που είπε: «Παράνομοι μου διηγήθηκαν φλυαρίες, οι οποίες όμως δεν είναι σαν τον νόμο σου, Κύριε»· και πάλι: «Και ομολογούσα τα μαρτύριά σου ενώπιον βασιλέων, και δεν ντρεπόμουν».

Εξέλιπε η ψυχή μου για το σωτήριό σου, στους λόγους σου στήριξα την ελπίδα μου. Ερμηνεύοντας με πολλή συνέπεια τι ακριβώς είναι το σωτήριο, προσθέτει στη συνέχεια: Στον λόγο σου ήλπισα, υποδηλώνοντας ότι το σωτήριο είναι ο Υιός του Θεού. Εξαντλήθηκαν τα μάτια μου προσμένοντας το λόγιό σου, λέγοντας: Πότε θα με παρηγορήσεις; Διότι έγινα σαν ασκός στην πάχνη, αλλά τα δικαιώματά σου δεν τα ξέχασα. Πόσες είναι οι ημέρες του δούλου σου; Πότε θα αποδώσεις δικαιοσύνη για μένα εναντίον εκείνων που με καταδιώκουν; Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι φλυαρίες, αλλά αυτές δεν είναι σαν τον νόμο σου, Κύριε. Όλες οι εντολές σου είναι αλήθεια· άδικα με καταδίωξαν, βοήθησέ με. Παρά λίγο να με εξολοθρεύσουν πάνω στη γη· εγώ όμως δεν εγκατέλειψα τις εντολές σου. Σύμφωνα με το έλεός σου δώσε μου ζωή, και θα φυλάξω τα μαρτύρια του στόματός σου. Το να ζει κανείς σύμφωνα με το λόγιο του Θεού σημαίνει να ζει με ευσέβεια, και όχι απλώς να ζει αυτή την αισθητή ζωή. Διότι, όποιος το επιτύχει αυτό, θα βρίσκεται σε κατάσταση αληθινής ζωής, ώστε να φυλάττει τα μαρτύρια του στόματος του Θεού, τα οποία μαρτυρήθηκαν και αποδείχθηκαν από τον Λόγο του Θεού, για τον οποίο ανέφερα ότι αποτελεί το στόμα Του.

«πότε» Για να κρίνεις αναμέσον εμού, δηλαδή του ανθρώπου, και των δαιμόνων, διότι για πολύ χρόνο καταδυνάστευσαν τον άνθρωπο. «διηγήσαντο» Διότι πολλοί από τους άνομους ανθρώπους προκαλούν στους πιστούς φροντίδες και σκάνδαλα. «ἀλλ’ οὐχ» Διότι ο νόμος δεν προκαλεί φλυαρία, αλλά προκαλεί ορθότητα. «πᾶσαι» Διότι στον Θεό δεν υπάρχει ψεύδος. «ἀδίκως» Οι δαίμονες καταδιώκοντας και καταπίνοντας τον άνθρωπο. «παρὰ βραχύ» Έχοντας ταπεινώσει τον άνθρωπο με την παράβαση. «ἐγὼ δέ» Διότι, αν και ο άνθρωπος βρισκόταν μέσα στα κακά, ωστόσο η καρδιά του δεν χωριζόταν από τον Θεό. «κατὰ τὸ ἔλεος» Διότι είναι μεγάλο το έλεος του Θεού και ζωοποιεί τα πάντα με τη δύναμή του. «καὶ φυλάξω» Εννοεί τους λόγους των Γραφών. «εἰς τὸν αἰῶνα» Ο Χριστός είναι και Λόγος και Θεός· διότι αυτός και στον ουρανό μένει στους αιώνες των αιώνων. «εἰς γενεάν» Διότι ο Χριστός είναι αλήθεια και όχι ψεύδος σε όλες τις γενεές του αιώνος. «ἐθεμελίωσας» Διότι παραμένει και δεν μειώνεται, ως έργο του Θεού ασύγκριτο και αμέτρητο. «τῇ διατάξει» Ποια ημέρα; Η μέλλουσα, κατά την οποία θα κρίνει ο Θεός τα κρυπτά των ανθρώπων. «ὅτι τὰ σύμπαντα» Τότε θα είναι όλα δούλα, των επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και όλη η κτίση. «εἰ μὴ ὅτι» Διότι, αφού ο άνθρωπος έφτασε σε επίγνωση, μέσω της μελέτης του νόμου της χάριτος σώθηκε και δεν χάθηκε, διότι παρά λίγο θα είχε χαθεί.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ 1537. Επειδή θέλησες να μάθεις τη σημασία του χωρίου που βρίσκεται στις Πράξεις των Αποστόλων: «Ποιος δεν γνωρίζει ότι η πόλη των Εφεσίων είναι θεματοφύλακας του ναού της μεγάλης θεάς Αρτέμιδος και του διοπετούς αγάλματός της;», γνώριζε ότι τα λόγια αυτά δεν ανήκουν στη Γραφή, αλλά στον γραμματέα των Εφεσίων. Και θεωρώ περιττό να ερμηνεύω αγυρτικές μυθοπλασίες, για τις οποίες νομίζω ότι και ο Μελωδός είπε: «Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι φλυαρίες· δεν είναι όμως όπως ο νόμος σου, Κύριε».

Εάν το σώμα είναι κακό, τότε εντελώς άσκοπα είναι όλα τα ορατά, και το νερό, και η γη, και ο ήλιος, και ο αέρας. Διότι και ο αέρας είναι σώμα, αν και δεν είναι παχύ και συμπαγές. Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να πούμε: «Οι παράνομοι μου διηγήθηκαν φλυαρίες». Αλλά ας μην τους ανεχόμαστε, παρά ας οχυρώσουμε τις ακοές μας απέναντί τους. Διότι υπάρχει, υπάρχει ανάσταση των σωμάτων.

Πότε θα αποδώσεις δικαιοσύνη για μένα απέναντι σε όσους με καταδιώκουν; Λιγοστές λοιπόν είναι οι ημέρες της ζωής μας, και καταδιωκόμαστε από πονηρούς λογισμούς, και από σαρκικές επιθυμίες και από τις φροντίδες του κόσμου. Διότι η σάρκα αγωνίζεται εναντίον του πνεύματος, όπως λέει ο Απόστολος· διότι οι ημέρες των ετών μας διαρκούν εβδομήντα έτη. Πότε λοιπόν θα με δικαιώσεις και θα με απαλλάξεις από τους εχθρούς; Κρίνε, λοιπόν, και διώξε αυτά μακριά από εμάς. Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι φλυαρίες, αλλά όχι σύμφωνα με τον νόμο σου, Κύριε. Τον προφήτη, βέβαια, τον συμβούλευσαν να εξοντώσει τους εχθρούς του· αυτός όμως, υπακούοντας στον θείο νόμο, ανέμενε τη θεία απόφαση. Αλλά και για εμάς η διδασκαλία αυτών των λογίων είναι ωφελιμότατη. Αρμόζει, λοιπόν, να αποφεύγουμε όχι μόνο τους μύθους των Ελλήνων και την απιστία των Ιουδαίων, αλλά και τα βλάσφημα δόγματα των αιρετικών. Επειδή και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες και οι αιρετικοί διηγούνται και εμφανίζονται ως δάσκαλοι, έχοντας το ψεύδος ως ασπίδα τους, και δεν αναφέρουν τίποτα από τις θείες Γραφές. Και εάν τυχόν φθέγγονται κάτι, το κάνουν σύμφωνα με τις δικές τους επιθυμίες, ενώ ως παράνομοι φλυαρούν ακατάπαυστα και εξαπατούν· διότι και στη δική μας γενεά συνέβη αυτό. Οι χριστιανοκατήγοροι, δηλαδή οι εικονοκλάστες, παρέσυραν πολλούς, καθώς και οι Παυλικιανοί, οι οποίοι συμμετέχουν στην αίρεση των Μανιχαίων.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί των διηγήσεων που γίνονται από συνετούς ανθρώπους· και ότι πρέπει να δείχνουμε ζήλο για τέτοιου είδους ακροάσεις, και να αποφεύγουμε τους ανόητους άνδρες. «Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι φλυαρίες, αλλά αυτές δεν είναι σαν τον νόμο σου, Κύριε.» «Στους λόγους των σοφών προσήλωσε τον νου σου.» —«Να μιλάτε, άνθρωποι, στους δικαίους·» «Μην παραβλέπεις τη διήγηση των γερόντων· διότι και αυτοί έμαθαν από τους πατέρες τους.» «Η διήγηση του ανοήτου είναι βδέλυγμα.» «Μην παραβλέψεις τα διηγήματα των σοφών, και να εντρυφάς στις παροιμίες τους.» «Η διήγηση του ανοήτου είναι σαν φορτίο στον δρόμο· στα χείλη όμως του συνετού θα βρεθεί χάρη.» Με κερί να φράζεις τα αυτιά στους φαύλους λόγους, και στα παράφωνα γυρίσματα των ηδονικών ωδών.

Γνωρίζουμε δύο είδη ασκών, τον απίσσωτο και τον πισσωμένο. Και ο μεν ένας στην παγωνιά γίνεται στεγανός, ενώ ο άλλος χαλαρώνει. Έτσι και ο γενναίος άνθρωπος στους πειρασμούς καθίσταται πιο σταθερός, όπως οι μάρτυρες· ενώ ο αδύναμος και εκείνος που αποφεύγει τον κόπο, γίνεται χαλαρός σαν φθαρμένος ασκός. «Πόσες είναι οι ημέρες του δούλου σου;» Ήθελα να γνωρίζω, για να φροντίσω και να θρηνήσω για τα έσχατα. «Πότε θα με κρίνεις απαλλάσσοντάς με από αυτούς που με καταδιώκουν», δηλαδή από τα πάθη και τους δαίμονες; «Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι αδολεσχίες», δηλαδή φλυαρίες ξένες και αλλότριες προς τον δικό σου νόμο, όπως το ότι δεν υπάρχει Θεός, ούτε ανταμοιβή για τις πράξεις, ή και άλλες τέτοιες αλλόκοτες αδολεσχίες, αντίθετες προς τον νόμο σου, Κύριε. Εγώ όμως, αποκρούοντας τις παράνομες αδολεσχίες των παρανόμων, λέω μυσταγωγούμενος από το Άγιο Πνεύμα: «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει», όχι ως προφορικός λόγος που διασκορπίζεται, αλλά ζωντανός και ενυπόστατος, μέσω του οποίου δημιούργησες και τους αιώνες και όλη την κτίση. Προς το παρόν γνωρίζεται στον ουρανό, έπειτα όμως θα γίνει γνωστός και στη γη, όταν έρθει ο καιρός, «σε γενεά και γενεά», ως αληθινός Θεός από εσένα τον αληθινό Θεό, μέσω του οποίου «θεμελίωσες τη γη και διαμένει σύμφωνα με τη διάταξή σου». Η λογική φύση όμως, όταν δεν υπακούει στη διάταξή σου, περιπίπτει σε μύριες παρανομίες και βάραθρα. «Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι τα δικαιώματά σου αναζήτησα».

Εάν όμως παραδεχθούν και αυτό, πώς γίνεται ταυτόχρονα το ίδιο πράγμα και να το αναιρούν και να το ιερουργούν; Ας γνωρίζουν όμως καλά: ότι αυτά που έχουν συνηθίσει να κενολογούν όντας αμαθείς, εμείς τα απορρίπτουμε μετά βδελυγμίας ως γεμάτα φλυαρία και παραλογισμό· διότι ως παράνομοι μας διηγούνται αερολογίες.