Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:89

Εις τον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό. Προχωρώντας σε προκοπή, άπτεται υψηλότερων δογμάτων, μνημονεύοντας τον αΐδιο Λόγο του Πατρός και λέγοντας σχεδόν το: «Εν αρχή ην ο Λόγος», καθώς και την αρμονική διάταξη του παντός, και αποκαλεί σαφώς σύμπασα την κτίση δούλη Του.

Αν όμως ονομάζεται και πρωτότοκος της κτίσεως, δεν ονομάζεται πρωτότοκος με την έννοια ότι εξισώνεται με τα κτίσματα και είναι ο πρώτος από αυτά χρονικά· (διότι πώς είναι δυνατόν αυτό, εφόσον ο ίδιος είναι Μονογενής;) αλλά ονομάζεται έτσι λόγω της συγκατάβασης του Λόγου προς τα κτίσματα, μέσω της οποίας έγινε και αδελφός πολλών. Διότι ο μονογενής, επειδή δεν υπάρχουν άλλοι αδελφοί, είναι μονογενής· ενώ ο πρωτότοκος ονομάζεται πρωτότοκος εξαιτίας των άλλων αδελφών. Γι' αυτό, άλλωστε, πουθενά στις Γραφές δεν αναφέρεται «πρωτότοκος του Θεού» ούτε «κτίσμα του Θεού»· αντίθετα, το «Μονογενής», και το «Υιός», και «ο Λόγος», και «η Σοφία» έχουν την αναφορά και την ιδιότητά τους προς τον Πατέρα: «Διότι είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα»· και, «Απέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον Μονογενή»· και, «Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει»· και, «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό»· και, «Ο Χριστός είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού»· και, «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός»· και, «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού». Ενώ το «πρωτότοκος» υποδηλώνει τη συγκατάβαση προς την κτίση· διότι για χάρη αυτής ονομάστηκε πρωτότοκος. Και το «έκτισε» αναφέρεται στη χάρη προς τα έργα (της δημιουργίας)· διότι για χάρη αυτών κτίζεται. Αν λοιπόν είναι Μονογενής, όπως πράγματι είναι, ας ερμηνευθεί (υπό αυτό το πρίσμα) το «πρωτότοκος»· αν όμως είναι πρωτότοκος, τότε ας μην είναι Μονογενής.

Αν όμως ονομάζεται και «πρωτότοκος της κτίσεως», δεν ονομάζεται πρωτότοκος με την έννοια ότι εξισώνεται με τα κτίσματα και είναι ο πρώτος από αυτά χρονικά (διότι πώς θα μπορούσε, από τη στιγμή που ο ίδιος είναι «μονογενής»;), αλλά εξαιτίας της συγκατάβασης του Λόγου προς τα κτίσματα, μέσω της οποίας έγινε και «αδελφός» πολλών. Διότι, βεβαίως, ο μονογενής είναι μονογενής επειδή ακριβώς δεν υπάρχουν άλλοι αδελφοί· ενώ ο πρωτότοκος λέγεται πρωτότοκος εξαιτίας των άλλων αδελφών. Γι' αυτό ακριβώς πουθενά στις Γραφές δεν αναφέρεται «πρωτότοκος του Θεού» ούτε «κτίσμα του Θεού», αλλά το «μονογενής» και το «Υιός» και «ο Λόγος» και «η Σοφία» έχουν την αναφορά τους και την ιδιότητά τους προς τον Πατέρα· διότι «είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα» και «απέστειλε ο Θεός τον Υιό του τον μονογενή» και «στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει»· και «ο Λόγος ήταν προς τον Θεό» και «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία» και «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός» και «εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζωντανού Θεού». Το «πρωτότοκος» όμως εμπεριέχει τη συγκατάβαση προς την κτίση· διότι και ονομάστηκε πρωτότοκός της. Και το «έκτισε» πάλι αναφέρεται στη χάρη προς τα έργα (δημιουργήματα)· διότι για χάρη αυτών και κτίζεται. Αν λοιπόν είναι μονογενής, όπως άλλωστε και είναι, ας ερμηνεύεται ανάλογα το «πρωτότοκος»· αν όμως είναι πρωτότοκος, ας μην είναι μονογενής.

Τον δε Λόγο του Θεού από παλιά ο ψαλμωδός διακήρυττε λέγοντας: «Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου παραμένει στον ουρανό»· και σε συμφωνία με αυτόν ο ευαγγελιστής, ο οποίος ομολογεί ότι ο Λόγος είναι Θεός, ευαγγελίζεται ότι αυτός φανερώθηκε, γνωστοποιεί ότι προσήλθε, και κηρύττει ότι σαρκώθηκε, χωρίς να συμπεριλαμβάνει στη σάρκωση του Λόγου τον Πατέρα: «Διότι ο Λόγος», λέει, «έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια». Βλέπεις τον Λόγο, ο οποίος είναι Μονογενής, να φανερώνεται στον κόσμο, να κατοικεί ανάμεσα στους ανθρώπους, και να κηρύσσεται γι' αυτόν δόξα ως Μονογενούς από τον Πατέρα. Όχι με την έννοια ότι αυτός είναι ο Πατέρας, ούτε ότι ο Πατέρας φανερώθηκε μαζί με τον Λόγο, όπως ακριβώς ο άνθρωπος φανερώνεται μαζί με τον δικό του λόγο, αφού δεν είναι δυνατόν να φανερωθεί ο λόγος εάν δεν είναι παρών και δεν ομιλεί εκείνος που τον εκφέρει. Σε ποιους λοιπόν πιστεύουμε; Άραγε σε εκείνους που μας ευαγγελίζονται ότι ο Υιός επεδήμησε από τον Πατέρα, ή σε εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Πατέρας αποτελεί ένα πρόσωπο μαζί με τον Λόγο; Διότι, εάν είναι ένα πρόσωπο, πώς το ένα αποστέλλει, ενώ το άλλο αποστέλλεται και γίνεται ορατό μέσω της σάρκας; «

Διότι και όταν ομολογούν τον Λόγο, τον παρομοιάζουν με τον ενδιάθετο λόγο· και όταν μιλούν για σοφία, λένε ότι είναι όμοια με την έξη που διαμορφώνεται στην ψυχή των μορφωμένων. Και γι' αυτόν τον λόγο θεωρούν ότι το πρόσωπο του Πατρός και του Υιού είναι ένα, επειδή και ο άνθρωπος θεωρείται ένας και δεν διαιρείται από τον λόγο και τη σοφία που ενυπάρχουν σε αυτόν. Μολονότι ο ευαγγελιστής ευθύς εξαρχής βροντοφωνάζει: «Και Θεός ήταν ο Λόγος», αποδίδοντας δική του ύπαρξη στον Υιό. Διότι, εάν ο Λόγος βρισκόταν στην καρδιά, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως Θεός; Και πώς θα ήταν «προς τον Θεόν»; Επειδή ούτε ο λόγος που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο είναι άνθρωπος, ούτε λέγεται ότι βρίσκεται «προς» αυτόν, αλλά «εντός» αυτού. Διότι ούτε ζωντανός είναι, ούτε ενυπόστατος. Ο Λόγος του Θεού, όμως, είναι ζωή και αλήθεια. Και ο δικός μας μεν λόγος, μόλις προφερθεί, παύει αμέσως να υπάρχει· για τον Λόγο του Θεού, όμως, τι λέει ο ψαλμός; «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει στον ουρανό».

«Με τον λόγο του Κυρίου», λέει ο Ψαλμωδός, «στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους». Και στο βιβλίο του Ιώβ είναι γραμμένο: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε». Και όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να υποθέσουμε κανέναν άλλον Λόγο, εκτός από τον Υιό, μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν οι ουρανοί (διότι τότε δεν θα είχαν πλέον δημιουργηθεί μέσω του Κυρίου, εάν είχαν δημιουργηθεί μέσω κάποιου άλλου λόγου)· έτσι δεν είναι δυνατόν να υποθέσουμε και κάποιο άλλο Πνεύμα, το οποίο μαζί με τον Λόγο στερεώνει τις δυνάμεις των ουρανών. Και όταν ακούμε για Πνεύμα του στόματος, δεν το κατανοούμε με ανθρώπινο τρόπο, αλλά όπως αρμόζει στον Θεό, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τον Λόγο. Διότι ούτε ο Λόγος είναι ένας απλός φθόγγος που διαλύεται, αλλά όπως λέει ο ψαλμωδός: «Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος Σου παραμένει στον ουρανό». Ούτε το Πνεύμα είναι κάποια πνοή που διασκορπίζεται, αλλά έχει σταθερή υπόσταση και παραμένει. «Διότι πού να πάω μακριά από το Πνεύμα Σου;» λέει ο Δαβίδ, εφόσον δηλαδή αυτό είναι υπαρκτό, και έχει πληρώσει τα σύμπαντα, και κατέχει θεϊκή αξία. Διότι αυτό που είπε για το Πνεύμα, το ίδιο λέει και για το πρόσωπο του Θεού, και για τη δεξιά Του, αναφέροντας στη συνέχεια: «Και από το πρόσωπό Σου πού να φύγω; Εάν ανεβώ στον ουρανό, Εσύ είσαι εκεί· εάν κατεβώ στον άδη, είσαι παρών· εάν πάρω τις φτερούγες μου την αυγή και κατασκηνώσω στα πέρατα της θάλασσας· γιατί και εκεί το χέρι Σου θα με οδηγήσει, και θα με κρατήσει η δεξιά Σου».

Του Ησαΐα. «Και αυτός είναι σοφός και επέφερε επάνω τους κακά, και ο Λόγος του δεν αθετήθηκε.» Διότι όντως ο σοφός Πατέρας του Θεού Λόγου επισωρεύει κακά σε όσους αθέτησαν τον Υιό. Ο Ψαλμωδός. Η καρδιά μου ανέβλυσε Λόγο αγαθό. —Στον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει στον ουρανό. Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε σε αυτόν ωραία με αλαλαγμό. Διότι ο Λόγος του Κυρίου είναι ευθύς, και όλα τα έργα του χαρακτηρίζονται από πιστότητα.

Έτσι, μέσω της κατά φύσιν ενότητας, εξαφανίζεται η πολυθεϊστική πλάνη των Ελλήνων· ενώ μέσω της αποδοχής του Λόγου και του Πνεύματος, καταρρίπτονται τα δόγματα των Ιουδαίων. Από καθεμία δε αίρεση παραμένει το χρήσιμο: από μεν την ιουδαϊκή αντίληψη, η ενότητα της φύσης, από δε τον ελληνισμό, μόνο η διάκριση κατά τις υποστάσεις. Εάν, όμως, ο Ιουδαίος αντιλέγει στην αποδοχή του Λόγου και του Πνεύματος, ας ελεγχθεί και ας αποστομωθεί από τη θεία Γραφή. Διότι για μεν τον Λόγο λέγει ο θείος Δαβίδ: «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου διαμένει στον ουρανό». Και πάλι: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους ιάτρευσε». Ένας προφορικός λόγος, όμως, δεν αποστέλλεται, ούτε παραμένει εις τον αιώνα.

Διότι θεωρούν ότι ο Λόγος είναι όπως ο λόγος που βρίσκεται μέσα στην καρδιά, και η σοφία σαν αυτήν που έχει στην ψυχή του κάθε άνθρωπος, ο οποίος έχει αποκτήσει τη φρόνηση από τον Θεό. Εξαιτίας αυτού λένε ότι ο Θεός μαζί με τον Λόγο αποτελούν ένα πρόσωπο, όπως ακριβώς είναι ένας άνθρωπος και ο λόγος του, χωρίς να πρεσβεύουν τίποτα περισσότερο από τους Ιουδαίους, όπως ανέφερα, όντας τυφλωμένοι απέναντι στην αλήθεια και κουφοί στον θείο λόγο και στο κήρυγμα της αιώνιας ζωής. Διότι ούτε καν σέβονται τον αληθινό λόγο του Ευαγγελίου, ο οποίος λέει: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν, ο γέγονεν». Διότι αν στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, η ύπαρξή του δεν νοείται μόνο ως προς την προφορά, αλλά ως προς την υπόσταση. Και αν ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, ο Λόγος δεν ταυτίζεται με Εκείνον προς τον οποίο βρισκόταν· διότι ούτε και Εκείνος, προς τον οποίο βρισκόταν, είναι ο Λόγος. Διότι, αν ο Θεός έχει λόγο στην καρδιά Του * και όχι γεννημένο, πώς εκπληρώνεται το «ήταν» και το ότι «Θεός ήταν ο Λόγος»; Επειδή ο λόγος του ανθρώπου δεν είναι άνθρωπος μαζί με τον άνθρωπο· διότι ούτε ζει ούτε έχει δική του υπόσταση, αλλά αποτελεί απλώς κίνηση της ζώσας και υποστατικής καρδιάς, και όχι υπόσταση. Διότι μόλις προφερθεί, παρευθύς παύει να υπάρχει, αλλά καθώς λαλείται * διαμένει. Ο Λόγος όμως του Θεού *, όπως λέει το Άγιο Πνεύμα διά στόματος του προφήτη: «ο λόγος σου παραμένει στον αιώνα».

Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό. Από γενεά σε γενεά εκτείνεται η αλήθεια σου· θεμελίωσες τη γη, και παραμένει. Με τη δική σου διάταξη διατηρείται η ημέρα, διότι τα σύμπαντα είναι δούλοι σου. Ονομάζει δε «αλήθεια» την υπόσχεση αυτή, την οποία γνωρίζει ότι οπωσδήποτε θα εκπληρώνεται από γενεά σε γενεά. Διότι σε κάθε γενεά αποστέλλεις στους ανθρώπους κάποια μέρη της αλήθειας, και όλα τα μέρη του κόσμου, τα ορατά, έχουν συγκροτηθεί με τη δική σου διάταξη, χωρίς να μετακινούνται από τα όριά τους, ούτε να παραβαίνουν τον νόμο που τους έχει οριστεί. Η δε αιτία της διατήρησης όλων αυτών είναι το ότι εσύ μόνος είσαι ο Κύριος των πάντων· ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι δούλοι σου, και ως δούλοι είναι υποταγμένα.

Έπειτα πρόσθεσε: «Πριν από όλα τα βουνά με γεννά». Διότι το μεν «έκτισε» αναφέρεται στην κάτω και χρονική του γέννηση, ενώ το «πριν από όλα τα βουνά με γεννά» στην άνω, την άχρονη και προαιώνια. Και πάλι ο Δαβίδ λέει: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»· ονομάζοντας Κύριο μεν τον Πατέρα, και Λόγο τον Υιό του, διότι η σχέση που έχει με τον Πατέρα είναι όπως ο λόγος προς τον νου, όχι μόνο εξαιτίας του απαθούς της γεννήσεως, αλλά και λόγω της συνάφειας και της εξαγγελτικής του ιδιότητας· και Πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα. Και πάλι, σχετικά με τον Λόγο και Υιό: «Απέστειλε τον Λόγο του και τους θεράπευσε», δηλαδή προφανώς ο Πατέρας τον Υιό, αυτούς που νοσούσαν μέσα στην πλάνη. Σχετικά δε με το Άγιο Πνεύμα: «Θα εξαποστείλεις το Πνεύμα σου και θα κτισθούν», δηλαδή οι της νέας κτίσεως, «και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης», η οποία είχε παλαιωθεί μέσα στις αμαρτίες. Ούτε όμως αποστέλλεται κάποιος προφητικός λόγος μέσω των φωνητικών οργάνων, ο οποίος διαχέεται και διαλύεται στον αέρα. Διότι σε άλλο σημείο λέει: «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο Λόγος σου παραμένει στον ουρανό». Ούτε παρομοίως πρόκειται για πνεύμα (αναπνοή) που εξωθείται μέσω των αναπνευστικών οργάνων και διαλύεται και διαχέεται. Διότι αυτά είναι γνωρίσματα των σωμάτων. Είναι φανερό, επομένως, ότι ο Λόγος και το Πνεύμα είναι ενυπόστατα, αΐδια και δημιουργικά.

«πότε» Για να κρίνεις αναμέσον εμού, δηλαδή του ανθρώπου, και των δαιμόνων, διότι για πολύ χρόνο καταδυνάστευσαν τον άνθρωπο. «διηγήσαντο» Διότι πολλοί από τους άνομους ανθρώπους προκαλούν στους πιστούς φροντίδες και σκάνδαλα. «ἀλλ’ οὐχ» Διότι ο νόμος δεν προκαλεί φλυαρία, αλλά προκαλεί ορθότητα. «πᾶσαι» Διότι στον Θεό δεν υπάρχει ψεύδος. «ἀδίκως» Οι δαίμονες καταδιώκοντας και καταπίνοντας τον άνθρωπο. «παρὰ βραχύ» Έχοντας ταπεινώσει τον άνθρωπο με την παράβαση. «ἐγὼ δέ» Διότι, αν και ο άνθρωπος βρισκόταν μέσα στα κακά, ωστόσο η καρδιά του δεν χωριζόταν από τον Θεό. «κατὰ τὸ ἔλεος» Διότι είναι μεγάλο το έλεος του Θεού και ζωοποιεί τα πάντα με τη δύναμή του. «καὶ φυλάξω» Εννοεί τους λόγους των Γραφών. «εἰς τὸν αἰῶνα» Ο Χριστός είναι και Λόγος και Θεός· διότι αυτός και στον ουρανό μένει στους αιώνες των αιώνων. «εἰς γενεάν» Διότι ο Χριστός είναι αλήθεια και όχι ψεύδος σε όλες τις γενεές του αιώνος. «ἐθεμελίωσας» Διότι παραμένει και δεν μειώνεται, ως έργο του Θεού ασύγκριτο και αμέτρητο. «τῇ διατάξει» Ποια ημέρα; Η μέλλουσα, κατά την οποία θα κρίνει ο Θεός τα κρυπτά των ανθρώπων. «ὅτι τὰ σύμπαντα» Τότε θα είναι όλα δούλα, των επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και όλη η κτίση. «εἰ μὴ ὅτι» Διότι, αφού ο άνθρωπος έφτασε σε επίγνωση, μέσω της μελέτης του νόμου της χάριτος σώθηκε και δεν χάθηκε, διότι παρά λίγο θα είχε χαθεί.

Ωστόσο, είτε τούτο είτε εκείνο είναι αληθινό, διακηρύσσει τη σοφία του Δημιουργού, ο οποίος τα διευθέτησε και τα νομοθέτησε κατά τέτοιον τρόπο, όπως λέγει και ο ίδιος: «Εγώ έδωσα εντολή στα άστρα». Ο δε Μελωδός, δείχνοντας ότι στη γη παραβιάστηκε το θείο πρόσταγμα, καθώς οι άνθρωποι αυτομόλησαν προς την παρανομία, ενώ στον ουρανό διαφυλάχθηκε, είπε: «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό». Αν όμως, επειδή ειπώθηκε «έδωσα εντολή στα άστρα», ορισμένοι τα θεωρούν έλλογα και αυτεξούσια όντα —διότι γνωρίζω ότι κάποιοι, όχι μόνο από όσους βρίσκονται έξω από την πίστη αλλά και από τους πιστούς, δογμάτισαν έτσι—, θεωρώντας περιττή και ανώφελη αυτή την έρευνα —«διότι, λέγει, μη ζητείς όσα είναι υψηλότερα από εσένα και μην εξετάζεις όσα υπερβαίνουν τις δυνάμεις σου· εκείνα που σου ορίστηκαν, αυτά να συλλογίζεσαι, διότι δεν σου χρειάζονται τα απόκρυφα»—, ούτε θα ενέκρινα αυτή την άποψη ούτε θα την απέρριπτα· θα έλεγα μάλλον ότι η Γραφή χρησιμοποιεί αυτή τη λέξη ακόμη και για άλογα και αναίσθητα πράγματα, λέγοντας: «Ο Κύριος έδωσε εντολή στον καύσωνα», και «έδωσε εντολή στις νεφέλες», και «έδωσε εντολή σε ένα σκουλήκι».

Στον ίδιο 1436. Το «Εγώ έδωσα εντολή στα άστρα», συνδεόμενο με το «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό», δεν παρουσιάζει καμία μομφή ή παράβαση. Διότι, αν κάποιοι ισχυριστούν ότι το «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό» έχει ειπωθεί εδώ για τον Θεό Λόγο, θα τους ρωτήσουμε για ποιον λόγο δεν έχει ειπωθεί «παντού»· διότι Αυτός είναι που συνέχει και συγκροτεί τα πάντα.

Εις τον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει στον ουρανό. Διότι τα πάντα, λέει, είναι εύκολα και δυνατά σε εσένα τον Δεσπότη. Επειδή το δικό σου πρόσταγμα διαφυλάσσει ακίνητα τα κύτη των ουρανών. Αυτό άλλωστε είπε και στον εκατοστό τεσσαρακοστό όγδοο ψαλμό: Τα εστερέωσε εις τον αιώνα, και εις τον αιώνα του αιώνος· έθεσε πρόσταγμα, και δεν θα παρέλθει. Αυτός λοιπόν ο ουρανός παραμένει, όπως ακριβώς έχει κτιστεί από εσένα, Δέσποτα, και οι άγγελοι που κατοικούν σε αυτόν διαφυλάσσουν τον θείο νόμο, και είναι ελεύθεροι από κάθε παράβαση.

Έτσι, αφενός μέσω της ενότητας της φύσεως εξαφανίζεται η πολυθεϊστική πλάνη των Ελλήνων, αφετέρου μέσω της αποδοχής του Λόγου και του Πνεύματος καταρρίπτεται το δόγμα των Ιουδαίων, και από την καθεμία αίρεση διατηρείται το χρήσιμο: από μεν την ιουδαϊκή αντίληψη η ενότητα της φύσεως, από δε τον Ελληνισμό μόνο η διάκριση ως προς τις υποστάσεις. Εάν πάλι ο Ιουδαίος προβάλει αντιρρήσεις στην αποδοχή του Λόγου και του Πνεύματος, ας ελεγχθεί και ας αποστομωθεί από τη θεία Γραφή. Διότι σχετικά με τον Λόγο λέγει ο Δαβίδ: «Εις τον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει στον ουρανό», και πάλι: «Απέστειλε τον λόγο του και τους εθεράπευσε».

Γνωρίζουμε δύο είδη ασκών, τον απίσσωτο και τον πισσωμένο. Και ο μεν ένας στην παγωνιά γίνεται στεγανός, ενώ ο άλλος χαλαρώνει. Έτσι και ο γενναίος άνθρωπος στους πειρασμούς καθίσταται πιο σταθερός, όπως οι μάρτυρες· ενώ ο αδύναμος και εκείνος που αποφεύγει τον κόπο, γίνεται χαλαρός σαν φθαρμένος ασκός. «Πόσες είναι οι ημέρες του δούλου σου;» Ήθελα να γνωρίζω, για να φροντίσω και να θρηνήσω για τα έσχατα. «Πότε θα με κρίνεις απαλλάσσοντάς με από αυτούς που με καταδιώκουν», δηλαδή από τα πάθη και τους δαίμονες; «Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι αδολεσχίες», δηλαδή φλυαρίες ξένες και αλλότριες προς τον δικό σου νόμο, όπως το ότι δεν υπάρχει Θεός, ούτε ανταμοιβή για τις πράξεις, ή και άλλες τέτοιες αλλόκοτες αδολεσχίες, αντίθετες προς τον νόμο σου, Κύριε. Εγώ όμως, αποκρούοντας τις παράνομες αδολεσχίες των παρανόμων, λέω μυσταγωγούμενος από το Άγιο Πνεύμα: «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει», όχι ως προφορικός λόγος που διασκορπίζεται, αλλά ζωντανός και ενυπόστατος, μέσω του οποίου δημιούργησες και τους αιώνες και όλη την κτίση. Προς το παρόν γνωρίζεται στον ουρανό, έπειτα όμως θα γίνει γνωστός και στη γη, όταν έρθει ο καιρός, «σε γενεά και γενεά», ως αληθινός Θεός από εσένα τον αληθινό Θεό, μέσω του οποίου «θεμελίωσες τη γη και διαμένει σύμφωνα με τη διάταξή σου». Η λογική φύση όμως, όταν δεν υπακούει στη διάταξή σου, περιπίπτει σε μύριες παρανομίες και βάραθρα. «Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι τα δικαιώματά σου αναζήτησα».