Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:9

Θα σε εξομολογηθώ με ευθύτητα καρδιάς. Μετά την προσευχή, παραθέτει και εκείνο που πηγάζει από την ελεύθερη προαίρεση. Άλλωστε, αρχή της σωτηρίας είναι η εξομολόγηση. Μη με εγκαταλείψεις ολοκληρωτικά. Πάλι επικαλείται την άνωθεν βοήθεια. Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νέος τον δρόμο του;

Εάν έλθει σε εσένα το πνεύμα της ακηδίας, μην εγκαταλείψεις το οίκημά σου, αλλά με υπομονή αντιστάσου σε αυτήν. Ας μη σε πείσει ο λογισμός λέγοντας: μετακινήσου από τόπο σε τόπο. Διότι, εάν συγκατατεθείς σε αυτόν τον λογισμό, δεν θα επιδείξεις ποτέ καρτερία. Είναι γεγραμμένο: «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του; Με το να φυλάξει τους λόγους σου». Σε αυτό σώζεται προπαντός εκείνος που συναναστρέφεται με αδελφούς. Οφείλει δε να αποκτήσει τον φόβο του Κυρίου και την ύψιστη σωφροσύνη, από τα οποία γεννιούνται η αγάπη, η χαρά, η ειρήνη, η υπακοή και η μακροθυμία, η εγκράτεια, η υπομονή, και όσα αρμόζουν στους Χριστιανούς. Ώστε να γίνει ταχύς στο να ακούει, βραδύς στο να μιλά, βραδύς στην οργή. Διότι η οργή του ανθρώπου δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού. Ας είναι επίσης σαν να μη βλέπει, όταν βλέπει τα μη συμφέροντα, και σαν να μην ακούει, όταν ακούει τα μη πρέποντα, ώστε να καταστήσει τον εαυτό του κατώτερο και από τους εσχάτους και να βρει ανάπαυση. Διότι εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί, ενώ εκείνος που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί. Εάν αρχίσει να προστάζει και να μην κοπιάζει μαζί με τους άλλους ανάλογα με τις δυνάμεις του, θα συναντήσει δυσκολίες στο τέλος. Διότι δεν φυσά πάντοτε ο ίδιος άνεμος, αλλά υπάρχουν μεταβολές των ανέμων. Γι' αυτό πρέπει να συνηθίζουμε τον εαυτό μας στην εργασία, διότι δεν γνωρίζουμε τι θα γεννήσει η αυριανή ημέρα. Ας έχει δε πάντοτε προ οφθαλμών εκείνον που είπε: Μην κρίνετε, για να μην κριθείτε. Διότι με όποια κρίση κρίνετε, θα κριθείτε, και με όποιο μέτρο μετράτε, θα σας αντιμετρηθεί.

Και πάλι λέει: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Και πάλι λέει: Πώς θα διορθώσει ο νέος τον δρόμο του; Με το να τηρεί τα λόγια σου. Βλέπεις, αδελφέ, ότι με το να θυμάται τα λόγια Του, διορθώνει ο άνθρωπος τον δρόμο του; Διότι ποιος είναι αυτός που θυμάται τα λόγια Του, και δεν διορθώνει τον δρόμο του, παρά μόνο αν είναι εκείνος αδόκιμος και ταλαίπωρος; Ένας τέτοιος άνθρωπος βέβαια δεν θυμάται απολύτως τίποτα, αλλά και αυτά που νομίζει ότι θυμάται τα έχει ξεχάσει. Διότι σε έναν τέτοιο άνθρωπο λέει ο Θεός: Γιατί εσύ διηγείσαι τα προστάγματά μου και παίρνεις τη διαθήκη μου στο στόμα σου; Διατάζει λοιπόν να αφαιρεθεί από αυτόν και αυτό που νομίζει ότι έχει ένας τέτοιος άνθρωπος. Διότι νομίζει ότι έχει πίστη, καθώς μάλιστα αποκαλεί τον εαυτό του Χριστιανό, όμως με τα έργα του Τον αρνείται, και είναι χειρότερος από άπιστο. Γι' αυτό διατάζει να αφαιρεθεί από αυτόν το Άγιο Πνεύμα, το οποίο έλαβε κατά την ημέρα της απολυτρώσεως, και το οποίο νομίζει ότι έχει. Και γίνεται ο άνθρωπος αυτός σαν ένα πήλινο δοχείο που έχει ραγίσει, και από τη ρωγμή αυτή έχει χάσει το κρασί. Και ό,τι νομίζει ότι έχει αφαιρέθηκε από αυτόν. Και όλοι όσοι το βλέπουν, μη γνωρίζοντας το γεγονός, νομίζουν ότι αυτό είναι γεμάτο. Όταν όμως ερευνηθεί κατά την έσχατη ημέρα, τότε γίνεται φανερό σε όλους ότι βρισκόταν εκεί άδειο.

Και πάλι λέει: Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Και πάλι: Με ποιον τρόπο θα καταστήσει ευθεία ο νέος την οδό του; Με το να τηρεί τα λόγια σου.

Διότι κανείς δεν είναι αγαθός, παρά μόνο ένας, ο Θεός, ο οποίος σώζει τους πάντες με τη χάρη Του εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών. Σου παραγγέλλω εν Χριστώ Ιησού, τέκνο μου, να φυλάξεις αυτήν την επιστολή, να τη διαβάζεις συνεχώς και πάλι να την αποθέτεις στη θέση της. Και μέχρι να την εκμάθεις πλήρως, μην παραιτηθείς. Διότι σου έγραψα με πολλή ακρίβεια για όλα τα πάθη, ώστε και να τα μελετάς συνεχώς, και να προφυλάσσεσαι με ακρίβεια. Διότι πώς θα διορθώσει ο νέος την οδό του, παρά με το να φυλάττει τους λόγους του Κυρίου;

Πώς θα διατηρήσει ορθή ο νέος την οδό του; Με το να φυλάττει τους λόγους σου. Με όλη μου την καρδιά σε αναζήτησα· μην με απωθήσεις από τις εντολές σου. Μέσα στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου. Ευλογητός είσαι, Κύριε, δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Με τα χείλη μου εξήγγειλα όλα τα κρίματα του στόματός σου. Στην οδό των μαρτυρίων σου ευφράνθηκα, περισσότερο από κάθε είδους πλούτο. Στις εντολές σου θα εντρυφώ, και θα κατανοήσω τις οδούς σου. Τα δικαιώματά σου θα μελετώ· δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου. Φέρνοντας στη μνήμη μου, λέει, τους λόγους της δίκαιης κρίσης σου, ωφελούμαι τα μέγιστα.

Μακάριοι. Βλέπεις πώς το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που πορεύονται σε οδό άμωμη, δηλαδή εκείνους των οποίων η οδός είναι αψεγάδιαστη. Οι πορευόμενοι. Είναι αυτοί που εφαρμόζουν ορθά τον νόμο με τη μελέτη των θείων Γραφών. Μακάριοι. Με τη μελέτη των Γραφών, διότι οι Γραφές τυγχάνουν να είναι μαρτυρία του Θεού. Με όλη την καρδιά. Διότι εκείνοι που αφιερώνονται με ζήλο στις θείες Γραφές, αυτοί αναζητούν τον Κύριο με όλη τους την καρδιά. Διότι δεν. Ο λόγος γίνεται για τους Ιουδαίους, επειδή εξέκλιναν από τον νόμο. Εσύ ενετείλω. Όσα προσέταξε μέσω του νόμου, λέει, αυτά πρέπει να τηρεί ο άνθρωπος (διότι έτσι ευαρεστείται ο Θεός). Μακάρι. Ζητώ, λέει ο πιστός άνθρωπος, να γίνουν ευθείες οι οδοί μου, ώστε να τις ακολουθήσω ορθά. Του φυλάξασθαι. Διότι εάν κάποιος κατευθύνει ορθά τις οδούς του, τηρεί εύκολα τις εντολές του Θεού. Τότε. Διότι κατά την ημέρα εκείνη δεν φοβάται την αισχύνη αυτός που εφάρμοσε ορθά τις εντολές του Θεού. Θα εξομολογηθώ. Όπως ο Πέτρος μετά την άρνηση εξομολογήθηκε με όλη του την καρδιά, έτσι πρέπει και ο ευθύς άνθρωπος να εξομολογείται στον Θεό. Όταν θα έχω μάθει. Διότι όταν ο άνθρωπος τηρήσει ορθά τα κρίματα του Θεού, τότε αναδεικνύεται τέλειος και σύμφωνα με το θέλημα του Θεού. Τα δικαιώματα. Δηλαδή, για τον λόγο αυτό τήρησα όσα προσέταξες, για να μην εγκαταλειφθώ μέχρι τέλους. Εν τίνι. Με τι και πότε θα κατευθύνει ορθά ο νέος λαός τις οδούς του Θεού; Προφανώς με την παρουσία του Χριστού και Θεού.

«ἐν τῷ φυλάσσεσθαι»: Όταν, λέει, υπακούσετε στο κήρυγμα του ευαγγελίου και το φυλάξετε. «ἐν ὅλῃ»: Ο πιστός άνθρωπος λέει: σε αναζήτησα από τα βάθη της καρδιάς μου και όχι επιφανειακά· γι' αυτό, μην με απορρίψεις ως άχρηστο. «ἐν τῇ καρδίᾳ»: Δηλαδή δεν απομακρύνθηκαν τα λόγια σου από την καρδιά μου, επειδή φοβάμαι μήπως αμαρτήσω παρά τη θέλησή μου. «εὐλογητός»: Ως ευλογημένος, ως αγαθός, ως σπλαχνικός, θέλησε να με διδάξεις τα δικαιώματά σου· (έτσι) παρακαλεί αυτός που αγωνίζεται κατά Θεόν. «ἐν τοῖς χείλεσιν»: Με τη μελέτη των θείων Γραφών ο άνθρωπος κατόρθωσε και τα δύο. «ἐν τῇ ὁδῷ»: Διότι ούτε ο πολύς πλούτος και η περιουσία δεν είναι τόσο ευχάριστα στους πιστούς, όσο η μελέτη των θείων Γραφών, και ιδίως τότε ο κατά Θεόν πλούτος. «ἐν ταῖς ἐντολαῖς»: Διότι, όταν ο άνθρωπος μεριμνήσει για τις εντολές του Θεού, τότε επιθυμεί διακαώς τις οδούς του Θεού και τις αναζητά διαρκώς. «ἐν τοῖς δικαιώμασιν»: Διότι, όταν κάποιος ερευνά με επιμέλεια (επειδή δικαιώματα του Θεού είναι οι θείες Γραφές), είναι προφανές ότι αυτός δεν λησμονεί πλέον τα λόγια του Θεού. «ἀνταπόδος»: Διότι, όταν ο άνθρωπος αποβλέπει στην ανταπόδοση του Θεού, προθύμως φυλάσσει τα λόγια του Θεού. «ἀποκάλυψον»: Δηλαδή διάνοιξέ τα και φώτισέ τα, τόσο αυτά του σώματος όσο και αυτά της ψυχής, για να κατανοήσω το θέλημά σου, Κύριε.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΗ'. «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύρια.» Οι δεύτεροι, καθώς ανεβαίνουν σε καλύτερη και ανώτερη βαθμίδα, γίνονται μακάριοι με διαφορετικό τρόπο, διότι δεν κατορθώνουν μόνο τον ηθικό τρόπο ζωής, αλλά πλέον εξερευνούν και τα βάθη των μαρτυρίων του. «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του;» Νεότερος είναι ο λαός που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος πριν από την πίστη βάδιζε σε σκολιά οδό· με ποιον τρόπο θα διορθώσει την οδό του, αν όχι με το να τηρεί τους λόγους του Θεού; Διότι η έννοια του θείου νόμου είναι καθαρτική και προστατευτική των πάντων. Το ρητό, «Με ποιον τρόπο θα διορθώσει ο νεότερος την οδό του;», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε με τον εξής τρόπο: «Με ποιο μέσο θα λαμπρύνει ο νέος την οδό του;» Δίδαξε λοιπόν ότι η νεότητα είναι γεμάτη από πολλή ακαθαρσία και ρυπαρότητα· γι' αυτό και έχει ανάγκη καθάρσεως.

Αυτό λοιπόν αφού αναζήτησε, λέει ότι βρήκε τον τρόπο: «Με το να φυλάξω τους λόγους σου». «Διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου.» Γι' αυτό να μην με κρίνεις πλέον άξιο του να ονειδίζομαι και να εξουθενώνομαι, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου, για τα οποία είπα: «Μακάριοι όσοι εξερευνούν τα μαρτύριά του». «Νύσταξε η ψυχή μου.» Όπως ακριβώς αρχή του ύπνου είναι η νύστα, έτσι κάποτε και η ψυχή, όταν βρίσκεται στην αρχή των αμαρτημάτων, λέγεται ότι νυστάζει, καθώς παρασύρεται προς την αμαρτία σαν σε ύπνο, αλλά ανανεώνεται και εγείρεται μέσω της μνήμης των ανώτερων αγαθών. «Αφαίρεσε τον ονειδισμό μου.» Κάθε δίκαιος φοβάται τον ονειδισμό από τους αμαρτωλούς, διότι εκείνοι συνηθίζουν να τους ονειδίζουν, όταν παρεκκλίνουν έστω και λίγο από την αρετή. Αλλά ο Θεός, εφαρμόζοντας αγαθές και φιλάνθρωπες κρίσεις, δεν παραβλέπει τον ονειδισμό τους, αλλά τον αφαιρεί διορθώνοντάς τους, εάν τυχόν έχουν παρεκκλίνει έστω και λίγο. «Χρηστός είσαι εσύ, Κύριε.» Έργο του δικαίου είναι, μένοντας ευχαριστημένος με όλα όσα συμβαίνουν και αποδεχόμενος με ιλαρότητα τις αποφάσεις της Πρόνοιας, να λέει προς τον Θεό, ακόμη και για εκείνα που θεωρούνται πιο πικρά: «Χρηστός είσαι εσύ». Και το, «Θα ευλογώ τον Κύριο σε κάθε καιρό», συνέχεται με την ίδια προαίρεση.

Διότι λέγει: «Ζει ο Κύριος, δεν θα υπάρξει βροχή πάνω στη γη, παρά μόνο διά του λόγου του στόματός μου». Το να εγκαταλειφθεί κανείς ολοκληρωτικά από τον Θεό, αυτό είναι φοβερό, όπως ακριβώς εγκαταλείφθηκαν ο Σαούλ και ο Αβεσσαλώμ, οι οποίοι δεν επέστρεψαν πλέον ποτέ προς τη σωτηρία, διότι απογυμνώθηκαν από την πρόνοια του Θεού. Με ποιον τρόπο θα κατορθώσει ο νέος να καταστήσει ορθή την οδό του; Με το να τηρήσει τους λόγους σου. Η νεότητα ρέπει εύκολα προς την αμαρτία, παρασυρόμενη σε ηδονές και πάθη ατιμίας· εάν όμως συγκρατείται μέσω της τήρησης των εντολών του Θεού, παραμένει αβλαβής· διότι ό,τι είναι το χαλινάρι και ο δαμαστής για ένα ατίθασο πουλάρι, αυτό ακριβώς γίνεται ο θείος λόγος για τους νέους. Επειδή και ο Δανιήλ ήταν νέος, αλλά τηρούσε τις εντολές του Θεού, και αξιώθηκε της προφητικής χάριτος, και έγινε ερμηνευτής των απόρρητων μυστηρίων. Ομοίως και οι τρεις παίδες, αν και ήταν νέοι, μετέβαλαν τη φωτιά στην αντίθετη φύση της διά της πίστης και των έργων τους· διότι αναψύχονταν στο μέσον αυτής και δροσίζονταν με την παρρησία της πίστης τους και με την αύρα του Πνεύματος.

Διότι είναι γεγραμμένο: «Στα δικαιώματά σου θα μελετώ, δεν θα λησμονήσω τους λόγους σου»· και πάλι: «Στην καρδιά μου έκρυψα τα λόγια σου, για να μην αμαρτήσω απέναντί σου»· και πάλι: «Με ποιον τρόπο θα κατευθύνει ορθά ο νέος την οδό του; Με το να φυλάξει τους λόγους σου». Βλέπεις, αδελφέ, ότι με το να ενθυμείται κανείς τους λόγους του Θεού, κατευθύνει ορθά ο άνθρωπος την οδό του. Διότι ποιος είναι εκείνος που ενθυμείται τους λόγους του Θεού και δεν κατευθύνεται ορθά, παρά μόνο εάν είναι αδόκιμος και ταλαίπωρος, αυτός δηλαδή που δεν ενθυμείται απολύτως τίποτα, αλλά ξεχνά ακόμη και εκείνα που νομίζει ότι ενθυμείται; Διότι σε έναν τέτοιο άνθρωπο λέει ο Θεός: «Γιατί εσύ διηγείσαι τα δικαιώματά μου και αναλαμβάνεις στο στόμα σου τη διαθήκη μου;». Προστάζει, λοιπόν, να του αφαιρεθεί ακόμη και εκείνο που νομίζει ότι έχει· διότι αυτός νομίζει ότι έχει πίστη (επειδή αποκαλεί τον εαυτό του Χριστιανό), όμως με τα έργα του την αρνείται, και είναι χειρότερος από άπιστο. Γι' αυτό προστάζει να του αφαιρεθεί το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο έλαβε κατά την ημέρα της απολυτρώσεως, και το οποίο νομίζει ότι έχει. Και γίνεται ο τέτοιος άνθρωπος σαν το πήλινο δοχείο του κρασιού που έχει ραγίσει, και εξαιτίας αυτού έχει χάσει το κρασί· το οποίο όλοι όσοι το βλέπουν, μη γνωρίζοντας τι έχει συμβεί, νομίζουν ότι είναι γεμάτο· όταν όμως εξεταστεί, τότε φανερώνεται σε όλους ότι στέκεται άδειο. Έτσι, λοιπόν, και ένας τέτοιος άνθρωπος κατά την ημέρα εκείνη της κρίσεως, όταν εξεταστεί, αποκαλύπτεται· και τότε γίνονται φανερά σε όλους όσα αφορούν αυτόν.

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Ν. ΤΙΤΛΟΣ Α'. — Περί της νεότητας και της νέας ηλικίας. «Με ποιον τρόπο θα διατηρήσει καθαρή ο νέος την οδό του; Με το να φυλάττει τους λόγους σου.» «Ο νέος που συναναστρέφεται με οσίους, έχει και την οδό του ευθεία.» «Προτιμότερος είναι ένας νέος φτωχός και σοφός, παρά ένας βασιλιάς ηλικιωμένος και άφρων·» «Ευφραίνου, νέε, στις ημέρες της νεότητάς σου, και ας αγάλλεται η καρδιά σου· και περπάτα στις οδούς της καρδιάς σου άμεμπτος.» «Μίλησε, νέε, εάν υπάρχει ανάγκη· και αυτό με φειδώ, εάν δεν ερωτηθείς.» «Θέλω οι νεότερες να παντρεύονται, να τεκνογονούν, να κυβερνούν το σπίτι τους, και να μη δίνουν καμία αφορμή στον αντίπαλο για κατάκριση. Διότι ήδη μερικές έχουν εκτραπεί οπίσω από τον Σατανά.» Αποτελεί εκ φύσεως ελάττωμα των νέων, λόγω της ελαφρότητας της σκέψης τους, να νομίζουν ότι έχουν ήδη αποκτήσει εκείνα που ελπίζουν. Διότι, όταν κάποτε βρουν ηρεμία ή κατά τη νυχτερινή ησυχία, πλάθουν στον εαυτό τους ανυπόστατες φαντασιώσεις, παρασυρόμενοι στα πάντα από την ευκολία της διάνοιάς τους. Φαντάζονται περίβλεπτο βίο, λαμπρούς γάμους, καλά παιδιά, βαθιά γηρατειά και τιμές από όλους. Έπειτα, μη μπορώντας να σταθεροποιήσουν πουθενά τους λογισμούς τους, φουσκώνουν από υπεροψία και από την ανοησία τους νομίζουν ότι απολαμβάνουν τα όσα ελπίζουν, σαν να είναι ήδη παρόντα και να βρίσκονται μπροστά στα πόδια τους.

Χαίρε, κράτιστε Αθανάσιε, το μέγα και σε όλους σεβάσμιο όνομα, που δικαίως σου αποδόθηκε και σύμφωνα με τη σημασία του ονόματός σου· χαίρε, εύρωστε βλαστέ του Κυρίου, του οποίου η ανάπαυση βρίσκεται σε εσένα. Με τι, λέγει η Γραφή, θα διορθώσει ο νέος τον δρόμο του; Με το να τηρήσει τους λόγους σου. Χαίρε, προσφιλέστατέ μου και τέκνο και πατέρα, το πρώτο λόγω της αγάπης, το δεύτερο λόγω του αξιώματος, συνεργάτη και συναγωνιστή, αν βέβαια είναι δυνατόν να συμπεριληφθώ και εγώ ο αχρείος σε αυτόν τον υπολογισμό· διότι κανένα αγαθό δεν κατέχω, ούτε συνεισέφερα κάτι στην Εκκλησία του Θεού. Αν όμως υπάρχει κάτι, η χάρη ανήκει σε Αυτόν, εφόσον και εσείς συνεργείτε με ομοφροσύνη μέσω της μεταξύ μας αλληλουχίας, ώστε, καθώς είναι γραμμένο, από πολλά πρόσωπα να αναπεμφθεί ευχαριστία για το χάρισμα που μας δόθηκε υπέρ υμών.