Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:90

Σε γενεά και γενεά η αλήθειά σου. Δύο είναι οι γενεές που δέχθηκαν την αλήθεια του Θεού: ο λαός των Ιουδαίων, που κατέχει τον νόμο και τους προφήτες, και η Εκκλησία. Επομένως, η αλήθεια του Θεού δεν αναφέρεται γενικώς σε γενεές, αλλά στην πρώτη γενεά και στη δεύτερη γενεά. Τα δε άλλα έθνη έχουν πλανηθεί.

Όταν δε και η προηγούμενη γενεά απέβαλε την αλήθεια και είπε: «Απομάκρυνε, απομάκρυνε από τη γη τον τοιούτον», η αλήθεια μετέβη από εκείνη τη γενεά σε τούτη τη γενεά. «Εθεμελίωσες τη γη και παραμένει». Πάνω σε αυτήν δε την αλήθεια έχει θεμελιωθεί η γη.

Άραγε, λοιπόν, αφού κατήργησε την αθεΐα των εθνικών ή των ειδώλων, η ένθεη διδασκαλία σιώπησε και απλώς άφησε το ανθρώπινο γένος να πορεύεται στερημένο από τη γνώση του Θείου; Όχι βέβαια, αλλά προλαβαίνει την ανθρώπινη σκέψη λέγοντας: «Άκουε, Ισραήλ, ο Κύριος ο Θεός σου, είναι ένας Κύριος»· και πάλι: «Θα αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και με όλη τη δύναμή σου»· και πάλι: «Τον Κύριο τον Θεό σου θα προσκυνήσεις, και αυτόν μόνο θα λατρέψεις, και σε αυτόν θα προσκολληθείς». Το γεγονός δε ότι η πρόνοια και η διακόσμηση του Λόγου, η οποία διαπερνά τα πάντα και εκτείνεται στα πάντα, μαρτυρείται από κάθε θεόπνευστη Γραφή, αρκούν τα όσα αναφέρονται τώρα για να καταδείξουν την αξιοπιστία του επιχειρήματος, όπως λένε οι θεολόγοι άνδρες: «Εθεμελίωσες τη γη, και παραμένει· σύμφωνα με τη δική σου διάταξη παραμένει η ημέρα»· και πάλι: «Ψάλατε στον Θεό μας με κιθάρα, σε αυτόν που περιβάλλει τον ουρανό με νεφέλες, σε αυτόν που ετοιμάζει βροχή για τη γη, σε αυτόν που κάνει να φυτρώνει στα βουνά χόρτο και χλόη για την εξυπηρέτηση των ανθρώπων, και δίνει στα κτήνη τροφή». Μέσω ποιου όμως τα δίνει αυτά, αν όχι μέσω εκείνου μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα; Διότι μέσω εκείνου που δημιουργήθηκαν, μέσω του ίδιου κατ' ακολουθίαν ασκείται και η πρόνοια των πάντων. Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να είναι αυτός, παρά ο Λόγος του Θεού, για τον οποίο και σε άλλο σημείο λέει: «Με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το πνεύμα του στόματός του όλη η δύναμή τους»;

Νομίζω δε ότι χάλκινα όρη ονομάζονται τα δύο τμήματα της οικουμένης. Διότι μερικοί χωρίζουν ολόκληρη τη γη σε Ευρώπη και Ασία. Τα μέρη της ονομάζονται χάλκινα, ακριβώς επειδή είναι διαρκώς στερεωμένα, παραμένουν ακλόνητα και δεν υπομένουν καμία φθορά. Διότι ψάλλει κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς τον Δημιουργό των συμπάντων: «Εθεμελίωσας την γην και διαμένει». Αυτές λοιπόν οι βασιλείες που προέρχονται από τους τέσσερις ανέμους, όντας πιο ισχυρές από τις άλλες, όπως είπαμε, και έχοντας λάβει πολλή δόξα, εξήλθαν για να παρασταθούν στον Κύριο όλης της γης. Η παράσταση αυτή μας φανερώνει τον τρόπο της υποταγής τους. Διότι υποδουλώθηκαν στα δικά Του νεύματα, και αν έγιναν ισχυρές και ξακουστές, μέσω Αυτού το κέρδισαν και αυτό. Αλλά και αν έπραξαν κάτι, και κυρίευσαν χώρες ή πόλεις, πάλι με τη δική Του συγκατάθεση έφτασαν σε αυτήν την ισχύ. Διότι αν είναι αληθινός ο προφήτης που λέει «Δεν θα υπάρξει κακία σε πόλη, την οποία ο Κύριος δεν προκάλεσε» —και λέγοντας κακία σε αυτές τις περιπτώσεις εννοούμε τη συμφορά— πώς θα μπορούσαν εκείνες να υπερισχύσουν εναντίον εθνών ή χωρών, αν πάλι δεν παρείχε Εκείνος τη δύναμη της υπερίσχυσης κατά θεία οικονομία;

Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου παραμένει στον ουρανό. Από γενεά σε γενεά εκτείνεται η αλήθεια σου· θεμελίωσες τη γη, και παραμένει. Με τη δική σου διάταξη διατηρείται η ημέρα, διότι τα σύμπαντα είναι δούλοι σου. Ονομάζει δε «αλήθεια» την υπόσχεση αυτή, την οποία γνωρίζει ότι οπωσδήποτε θα εκπληρώνεται από γενεά σε γενεά. Διότι σε κάθε γενεά αποστέλλεις στους ανθρώπους κάποια μέρη της αλήθειας, και όλα τα μέρη του κόσμου, τα ορατά, έχουν συγκροτηθεί με τη δική σου διάταξη, χωρίς να μετακινούνται από τα όριά τους, ούτε να παραβαίνουν τον νόμο που τους έχει οριστεί. Η δε αιτία της διατήρησης όλων αυτών είναι το ότι εσύ μόνος είσαι ο Κύριος των πάντων· ενώ όλα τα υπόλοιπα είναι δούλοι σου, και ως δούλοι είναι υποταγμένα.

«πότε» Για να κρίνεις αναμέσον εμού, δηλαδή του ανθρώπου, και των δαιμόνων, διότι για πολύ χρόνο καταδυνάστευσαν τον άνθρωπο. «διηγήσαντο» Διότι πολλοί από τους άνομους ανθρώπους προκαλούν στους πιστούς φροντίδες και σκάνδαλα. «ἀλλ’ οὐχ» Διότι ο νόμος δεν προκαλεί φλυαρία, αλλά προκαλεί ορθότητα. «πᾶσαι» Διότι στον Θεό δεν υπάρχει ψεύδος. «ἀδίκως» Οι δαίμονες καταδιώκοντας και καταπίνοντας τον άνθρωπο. «παρὰ βραχύ» Έχοντας ταπεινώσει τον άνθρωπο με την παράβαση. «ἐγὼ δέ» Διότι, αν και ο άνθρωπος βρισκόταν μέσα στα κακά, ωστόσο η καρδιά του δεν χωριζόταν από τον Θεό. «κατὰ τὸ ἔλεος» Διότι είναι μεγάλο το έλεος του Θεού και ζωοποιεί τα πάντα με τη δύναμή του. «καὶ φυλάξω» Εννοεί τους λόγους των Γραφών. «εἰς τὸν αἰῶνα» Ο Χριστός είναι και Λόγος και Θεός· διότι αυτός και στον ουρανό μένει στους αιώνες των αιώνων. «εἰς γενεάν» Διότι ο Χριστός είναι αλήθεια και όχι ψεύδος σε όλες τις γενεές του αιώνος. «ἐθεμελίωσας» Διότι παραμένει και δεν μειώνεται, ως έργο του Θεού ασύγκριτο και αμέτρητο. «τῇ διατάξει» Ποια ημέρα; Η μέλλουσα, κατά την οποία θα κρίνει ο Θεός τα κρυπτά των ανθρώπων. «ὅτι τὰ σύμπαντα» Τότε θα είναι όλα δούλα, των επουρανίων και επιγείων και καταχθονίων, και όλη η κτίση. «εἰ μὴ ὅτι» Διότι, αφού ο άνθρωπος έφτασε σε επίγνωση, μέσω της μελέτης του νόμου της χάριτος σώθηκε και δεν χάθηκε, διότι παρά λίγο θα είχε χαθεί.

Διότι είναι δυνατοί και εκτελούν με ισχύ τον λόγο σου. Σε γενεά και γενεά η αλήθειά σου. γʹ. Παλαιά μεν δόθηκε ο νόμος στους Ισραηλίτες, οι οποίοι αποτελούν την πρώτη γενεά· έπειτα όμως δόθηκε σε εμάς, τα έθνη, ο ευαγγελικός νόμος· αυτή είναι η αλήθεια. Διότι αυτήν τη διαφύλαξες και για τη γενεά των Ιουδαίων, και για την άλλη, που εμφανίστηκε μετά από εκείνους. Εννοεί δε τον λαό που προέρχεται από τα έθνη, ο οποίος αξιώθηκε τη σωτηρία διά του Σωτήρος ημών Χριστού. Εθεμελίωσες τη γη, και παραμένει. Με τη διάταξή σου διατηρείται η ημέρα, διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου. Έδωσες στη γη τη μέγιστη διάρκεια, και έχει παραμείνει, όπως ακριβώς πρόσταξες. Διαχώρισες την ημέρα από τη νύχτα, και πορεύεται σύμφωνα με τους νόμους σου. Παραμένει και η γη σύμφωνα με τη δημιουργία σου, βλαστάνοντας στην εποχή της βότανα, φυτά, δέντρα, φέροντας καρπούς και σπέρματα για τη διατροφή όλων των ζώων· και με τη διάταξή σου διατηρείται η ημέρα. Διότι ο ήλιος, αφού ανατείλει, πορεύεται προς τη δύση. Επειδή τα πάντα σε υπηρετούν, και υποτάσσονται στα προστάγματά σου. Διότι εσύ είσαι ο Δημιουργός των όλων, και τα πάντα υπακούουν σε εσένα τον Θεό. Εάν ο νόμος σου δεν αποτελούσε τη μελέτη μου, τότε θα είχα χαθεί μέσα στην ταπείνωσή μου.

Γνωρίζουμε δύο είδη ασκών, τον απίσσωτο και τον πισσωμένο. Και ο μεν ένας στην παγωνιά γίνεται στεγανός, ενώ ο άλλος χαλαρώνει. Έτσι και ο γενναίος άνθρωπος στους πειρασμούς καθίσταται πιο σταθερός, όπως οι μάρτυρες· ενώ ο αδύναμος και εκείνος που αποφεύγει τον κόπο, γίνεται χαλαρός σαν φθαρμένος ασκός. «Πόσες είναι οι ημέρες του δούλου σου;» Ήθελα να γνωρίζω, για να φροντίσω και να θρηνήσω για τα έσχατα. «Πότε θα με κρίνεις απαλλάσσοντάς με από αυτούς που με καταδιώκουν», δηλαδή από τα πάθη και τους δαίμονες; «Μου διηγήθηκαν οι παράνομοι αδολεσχίες», δηλαδή φλυαρίες ξένες και αλλότριες προς τον δικό σου νόμο, όπως το ότι δεν υπάρχει Θεός, ούτε ανταμοιβή για τις πράξεις, ή και άλλες τέτοιες αλλόκοτες αδολεσχίες, αντίθετες προς τον νόμο σου, Κύριε. Εγώ όμως, αποκρούοντας τις παράνομες αδολεσχίες των παρανόμων, λέω μυσταγωγούμενος από το Άγιο Πνεύμα: «Στον αιώνα, Κύριε, ο λόγος σου διαμένει», όχι ως προφορικός λόγος που διασκορπίζεται, αλλά ζωντανός και ενυπόστατος, μέσω του οποίου δημιούργησες και τους αιώνες και όλη την κτίση. Προς το παρόν γνωρίζεται στον ουρανό, έπειτα όμως θα γίνει γνωστός και στη γη, όταν έρθει ο καιρός, «σε γενεά και γενεά», ως αληθινός Θεός από εσένα τον αληθινό Θεό, μέσω του οποίου «θεμελίωσες τη γη και διαμένει σύμφωνα με τη διάταξή σου». Η λογική φύση όμως, όταν δεν υπακούει στη διάταξή σου, περιπίπτει σε μύριες παρανομίες και βάραθρα. «Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι τα δικαιώματά σου αναζήτησα».

Εμείς δε για δύο ωραιότατους και ωφέλιμους λόγους τα λέμε αυτά, αφενός, για να γνωρίσουμε μέσα από τα κτίσματα την άφατη σοφία και δύναμη του Κτίστη και να αναφωνήσουμε μαζί με τον Δαβίδ: «Πόσο μεγαλειώδη είναι τα έργα σου, Κύριε, τα πάντα τα εποίησας με σοφία», και αφετέρου, για να ντραπούμε και εμείς και να συνειδητοποιήσουμε ότι η μεν άλογη και αναίσθητη κτίση παραμένει πιστή στη διάταξη του Θεού· «Εθεμελίωσες», λέει, «τη γη και παραμένει σύμφωνα με τη διάταξή σου». Εμείς όμως, η λογική κτίση, μη παραμένοντας πιστοί στη διάταξη του Κτίστη, αμαρτάνουμε, μη φοβούμενοι αυτόν ούτε ως δεσπότη, μήπως τυχόν πει δικαίως και σε εμάς: «Υιούς εγέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν». Γι' αυτό, ας απομακρυνθούμε από την κακία και ας σπεύσουμε προς την αρετή, ώστε, όταν ο Κτίστης έλθει για να κρίνει, να μην εμφανιστούμε ενώπιόν του στιγματισμένοι από τις αμαρτίες, αλλά μάλλον καταστόλιστοι με τις αρετές και συμμέτοχοι των αγίων εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών.

Έχουν καταρρεύσει δε όχι μόνο τα τείχη και τα περισσότερα από τα οικήματα, αλλά και η μεγάλη εκκλησία, από την οποία φονεύθηκε και ο πατριάρχης και μεγάλο πλήθος λαού. Όλους αυτούς τους σεισμούς τους μνημόνευσα εγώ εν τάχει, θέλοντας να δείξω ταυτόχρονα τη δύναμη του Θεού και την πρόνοιά Του για εμάς. Και τη δύναμη μεν, διότι την τόσο βαριά και παμμεγέθη γη με ένα βλέμμα και μόνο την κάνει να τρέμει σαν φύλλο, την πρόνοια δε, διότι, ενώ εμείς αμαρτάνουμε, εκείνος πλήττει τη γη η οποία εξακολουθεί να υπακούει στη διάταξή Του («θεμελίωσες», λέει, «τη γη και παραμένει στη διάταξή σου»), εμάς όμως μας σπλαχνίζεται, ελκύοντάς μας προς μετάνοια. Όπως ακριβώς και όταν σταυρωνόταν ο Χριστός, οι σταυρωτές δεν πάθαιναν τίποτα, αλλά η κτίση μαστιζόταν από τρόμο και σκοτάδι, γεγονός που έφερε πολλά πλήθη προς την πίστη και τη μετάνοια, τα οποία «χτυπούσαν τα στήθη τους» και «έλεγαν: Αληθινά Υιός Θεού ήταν αυτός». Ο Οποίος, αφού μας απαλλάξει με το έλεός Του από αισθητό και νοητό σεισμό, είθε να μας αξιώσει της γαλήνης της απαθείας και της αιώνιας ζωής, ώστε μαζί με τον Πατέρα Του και το Πανάγιο Πνεύμα να Τον δοξάζουμε στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αυτό θαυμάζοντας και ο Δαβίδ, λέει: «Θεμελίωσες τη γη πάνω στα ύδατα, και διατηρείται με τη διαταγή σου, διότι τα σύμπαντα είναι δούλα σου»· και: «Πόσο μεγαλύνθηκαν τα έργα σου, Κύριε· τα πάντα τα εποίησες με σοφία»· και: «Διότι αυτός», λέει, «είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Αλλά βέβαια και το να λέγεται ότι μίλησε δεν εκλαμβάνεται θεοπρεπώς, αλλά ανθρωπίνως εξαιτίας της δικής μας αδυναμίας· διότι ο Θεός προφορικά ούτε μιλά ούτε διατάζει, αλλά μόνο θέλει και εννοεί· και το εννόημα της θελήσεώς Του γίνεται αμέσως έργο. Και αυτό, αποσαφηνίζοντάς το μια άλλη Γραφή, έλεγε προς τον Θεό ότι μόνο εννόησας και τα πάντα παρουσιάστηκαν ενώπιόν σου· δεν είπες, δεν διέταξες, λέει, αλλά μόνο εννόησας, και αμέσως τα πάντα παρουσιάστηκαν ενώπιόν σου, και ο ουρανός και η γη και όλα όσα υπάρχουν μέσα σε αυτά.