Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 118:97

Αν πάλι η λογική ψυχή μας στερηθεί και αφαιρεθεί από αυτήν η θελητική και επιθυμητική της δύναμη, σε τίποτε δεν διαφέρει από την άλογη και αδιάνοητη ψυχή του ίππου. Πώς, λοιπόν, θα μπορούσα και να ευαρεστήσω τον Θεό, αν όχι διά της θελητικής και ενεργητικής της κινήσεως και δυνάμεως; Και πώς θα επιτελέσω το θέλημα του Θεού, αν όχι διά του εμφύτου και ουσιώδους θελήματός της; Αυτό ακριβώς βρίσκουμε πολλές φορές στην Γραφή να ονομάζεται με διάφορα ονόματα, δηλαδή αγαθό θέλημα, πόθος, επιθυμία, αγάπη, έρως. Και αν πρέπει να παραθέσουμε και λίγες μαρτυρίες, δεν πρέπει να διστάσουμε. Πράγματι έχει ειπωθεί ότι «το θέλημα εκείνων που τον φοβούνται θα το εκπληρώσει ο Κύριος», και «στον νόμο του Κυρίου είναι το θέλημα του μακαρίου ανδρός», και «όπως επιποθεί η έλαφος τις πηγές των υδάτων, έτσι σε επιποθεί η ψυχή μου, Θεέ», και «ποθεί και εκλείπει η ψυχή μου για τις αυλές του Κυρίου», και «επεπόθησα το σωτήριό σου, Κύριε». Για την αγάπη πάλι: «θα σε αγαπήσω, Κύριε, δύναμή μου», και «αγάπησα, γιατί ο Κύριος θα εισακούσει», και «πώς αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε», και «θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεόν σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου». Πώς, λοιπόν, θα μπορέσει να αγαπήσει τον Θεό η ψυχή, αν δεν έχει ουσιωδώς μέσα της τη θελητική και επιθυμητική και αγαπητική και ερωτική δύναμη, φυσική και αγαθή; Αυτήν έχοντας ο Ιγνάτιος έλεγε ότι «ο δικός μου έρως έχει σταυρωθεί». Εφόσον, λοιπόν, αυτοί δεν έχουν έρωτα Θεού και αγάπη Θεού και πόθο και επιθυμία Θεού και θελητική όρεξη προς τον Θεό, αλλά έχουν το διαβολικό θέλημα και πράττουν τα θελήματα της σαρκός τους, αρνούνται, θεωρώντας το πονηρό, να ομολογήσουν εν Χριστώ το θεόδοτο και θεόκτιστο και θεόμοιο στοιχείο της νοερής και θεοχάρακτης ψυχής μας, καθώς και τη ζωοποιό και συστατική της θεήπνευστη ενέργεια· χωρίς αυτά η νοερά ψυχή μας, δοσμένη από τον Θεό και προερχόμενη από το θείο εμφύσημα, δεν μπορεί ούτε να θελήσει ούτε να ενεργήσει κάτι από τις θείες εντολές.

Διότι η ολοκλήρωση της προηγούμενης βελτίωσης αποτελεί αρχή της επόμενης, σύμφωνα με το: Όταν ολοκληρώσει ο άνθρωπος, τότε αρχίζει. Πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε· όλη την ημέρα είναι μελέτη μου. Εκείνος που τα πάντα και λέγει και πράττει σύμφωνα με τον νόμο, μελετά τον νόμο του Θεού. Στον πρώτο ψαλμό, όμως, μαζί με την ημέρα πρόσθεσε για τη μελέτη και τη νύχτα, για εκείνον που πρόκειται να γίνει μακάριος.

Δικός σου είμαι εγώ, σώσε με, διότι τα δικαιώματά σου αναζήτησα. Εμένα καρτέρεσαν οι αμαρτωλοί για να με εξολοθρεύσουν, αλλά εγώ κατενόησα τα μαρτύριά σου. Σε κάθε τελειότητα είδα ένα τέλος, όμως η εντολή σου είναι εξαιρετικά πλατιά. Πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε, όλη την ημέρα είναι η μελέτη μου. Με έκανες σοφότερο από τους εχθρούς μου με την εντολή σου, διότι είναι δική μου στον αιώνα. Κατενόησα περισσότερα από όλους εκείνους που με διδάσκουν, διότι τα μαρτύριά σου είναι η μελέτη μου. Κατενόησα περισσότερα από τους πρεσβυτέρους, διότι τις εντολές σου αναζήτησα. Εάν δε κάπου λέει ο Σωτήρας: «Δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος από τον δάσκαλο», και τα εξής, πρέπει να λεχθεί ότι αυτό ειπώθηκε από τον Σωτήρα διευκρινίζοντας και λέγοντας: «Μην ονομάσετε κανέναν δάσκαλό σας επί της γης· διότι ένας είναι ο δάσκαλός σας, ο εν τοις ουρανοίς». Ως προς εκείνον λοιπόν τον δάσκαλο δεν υπάρχει μαθητής ανώτερος. Αλλά οι πολλοί δάσκαλοι που υποδηλώνονται εδώ είναι διαφορετικοί, των οποίων πολλές φορές ο μαθητής γίνεται ανώτερος. Και αυτό προκύπτει από τη μεγαλύτερη και συνεχή άσκηση γύρω από τους θείους λόγους.

«εἰς τὸν αἰῶνα» (στον αιώνα): Διότι εκείνος που διδάχθηκε τα δικαιώματα του Θεού ζει με αυτά και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. «ὅτι ἐν αὐτοῖς» (διότι με αυτά): Διότι μέσω αυτών έζησαν όσοι πίστεψαν. «σός εἰμι» (δικός σου είμαι): Διότι αναζήτησα, λέει ο άνθρωπος, και αναζητώντας βρήκα, και βρίσκοντας σώθηκα. «ἐμὲ ὑπέμειναν» (εμένα καρτέρεσαν): Τον Χριστό οι Ιουδαίοι, όπως οι δαίμονες τον Αδάμ. «τὰ δὲ μαρτύρια»: Ο Υιός γνωρίζοντας το θέλημα του Πατρός· διότι για αυτό τον λόγο ήλθε, για να σώσει τον άνθρωπο. «πάσης συντελείας» (κάθε συντέλειας): Για όλα, λέει, τα δημιουργήματα θα υπάρξει τέλος και ταυτόχρονα λήθη των πάντων. «πλατεῖα» (πλατιά): Διότι μόνο αυτή (η εντολή) έχει αιώνιο πλάτος που επιτυγχάνεται. «ὡς ἠγάπησα» (πόσο αγάπησα): Διότι σε όλη τους τη ζωή οι πιστοί δεν αδρανούν ως προς την τήρηση του νόμου. «ὑπὲρ τοὺς ἐχθρούς» (περισσότερο από τους εχθρούς): Διότι περισσότερο από τους Έλληνες και τη σοφία τους, ο πιστός άνθρωπος έγινε σοφός στα προστάγματα της χάριτος. «ὑπὲρ πάντας» (περισσότερο από όλους): Διότι κακοί δάσκαλοι είναι οι σοφοί των Ελλήνων· περισσότερο όμως από αυτούς ο πιστός άνθρωπος κατανοεί και γνωρίζει τον Θεό με τη μελέτη των θείων Γραφών. «ὑπὲρ πρεσβυτέρους» (περισσότερο από τους πρεσβυτέρους): Περισσότερο από τους αρχαίους φιλοσόφους, οι οποίοι δεν απέφυγαν να ταράξουν <κατά του Κυρίου> τον ουρανό (τον άνθρωπο)· περισσότερο από αυτούς [ο πιστός] που αναζητά τις εντολές του Θεού είναι σοφότερος. Διότι αυτούς υπονόησε ο προφήτης. «ἐκ πάσης ὁδοῦ» (από κάθε οδό): Διότι οι πιστοί ούτε συναναστρέφονται με αυτούς ούτε πορεύονται σύμφωνα με τη διδαχή τους. «ὅπως ἂν φυλάξω» (για να τηρήσω): Διότι η σπουδή του πιστού είναι αυτή, το να τηρεί τα λόγια του Θεού.

Και πάλι: «Το να αναγγέλλω το πρωί το έλεός σου, και την αλήθειά σου κατά τη νύχτα». Βλέπεις ότι δεν υπάρχει καμία ώρα κενή, κατά την οποία να Τον λησμονούσε; Ούτε πρωινή ούτε νυχτερινή. Εάν βέβαια θέλεις να μάθεις αληθινά ότι ο Δαβίδ δεν μνημόνευε τον Θεό απλώς, αλλά με συνοχή καρδιάς, άκου: «Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε· Κύριε, θα σε δοξολογήσω με ευθύτητα καρδιάς». Και για να βάλει το επιστέγασμα όλων των ωρών ο Δαβίδ, έπειτα λέγει: «Πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε! Όλη την ημέρα είναι η μελέτη μου». Ιδού, εφόσον μελετούσε όλη την ημέρα τα λόγια του Κυρίου και θυμόταν τον Θεό διαρκώς, ποιας χάριτος το αξίωμα έλαβε; Άραγε γεύθηκε τις αμοιβές μόνο πάνω στη γη; Φρονώ ότι διέπρεπε και βασίλευε επίγεια: εδώ υποτάσσοντας τους εχθρούς, και εκεί δίνοντας προσταγές στους αγγέλους· εδώ έχοντας φορέσει την πορφύρα της επίγειας βασιλείας, και εκεί έχοντας εκπέμψει την αστραφτερή δόξα της επουράνιας βασιλείας· εδώ έχοντας καταλάμψει τις ευφωνίες του Αγίου Πνεύματος, και εκεί έχοντας καταυγάσει τις μαρμαρυγές της πανάρετης σοφίας. Και αυτά μεν τα σκιαγραφούμε μόνο εν μέρει.

Πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε! Όλη την ημέρα αποτελεί τη μελέτη μου. Δεν εκπληρώνει τον θείο νόμο από αγάπη καθένας που τον τηρεί· αλλά άλλοι μεν τον τηρούν από δέος και φόβο για την τιμωρία, άλλοι δε επιδιώκοντας τη δόξα από τους ανθρώπους· οι γνήσιοι όμως εραστές της αρετής σπεύδουν να εκπληρώσουν τα θεία προστάγματα ωθούμενοι από την εσωτερική τους διάθεση προς τα αγαθά.

Χρησιμοποιώντας αυτά και τα παρόμοια παραδείγματα, διάλυσε το σκοτάδι της ραθυμίας, απόβαλε το νέφος της απελπισίας, ματαίωσε την επιβουλή, δείξε και εδώ πάλι τον εχθρό σκυθρωπό, έχε θάρρος στην μετάνοια· διότι απεκδύσου τον ρύπο και δεν συμπνίγουν τις ψυχές μας. Θέλεις να χορτάσεις από πνευματική απόλαυση και να μην υποστείς καμία τιμωρία, μάλλον δε να καταστήσεις τον εαυτό σου άξιο πολλών χαρίτων; Στρέψε το βλέμμα σου μαζί με τον θεσπέσιο Δαβίδ προς το ολάνθιστο και παμφόρο λιβάδι των εντολών του Κυρίου, στρέψε το βλέμμα και μην απομακρυνθείς· αλλά στηρίζοντας τα μάτια της διάνοιας σε αυτό και ερευνώντας την ποικιλία της τερπνότητας, πες: «πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε, όλη την ημέρα είναι η μελέτη μου», δείχνοντας την πράξη να συμβαδίζει με τον λόγο. Διότι έτσι θα εμφορηθείς από την αγιοπρεπή και μυρίπνοη γλυκύτητα που πηγάζει από εκεί, και δοκιμάζοντάς το έμπρακτα θα υμνολογήσεις: «πόσο γλυκά είναι στον λάρυγγά μου τα λόγια σου, περισσότερο από μέλι στο στόμα μου». Αυτήν την ηδυπάθεια απολαμβάνει ο χορός των ευσεβών· αυτή καθαρίζει και ανάγει σε πιο θεοειδή επιθυμία και απόλαυση, αρπάζοντας την ψυχή από τα σαρκικά δελεάσματα, και εγκαθιδρύοντάς την στον οικείο της και ταιριαστό θρόνο της απροσπαθείας· αυτή διώχνει τη μαλθακότητα, και εμφυτεύει το ανδρείο και ανεπηρέαστο φρόνημα απέναντι στην ύλη.

Ως μισθίους εννοεί, για παράδειγμα, τους κατηχουμένους, οι οποίοι δεν έφθασαν ακόμη να γίνουν υιοί, επειδή δεν έχουν ακόμη φωτιστεί. Πάντως οι κατηχούμενοι έχουν αφθονία από τους λογικούς άρτους, επειδή ακούν καθημερινά τα αναγνώσματα. Και για να μάθεις τη διαφορά μεταξύ μισθίου και υιού, άκου. Τρεις είναι οι τάξεις των σωζομένων: οι μεν πράττουν το καλό ως δούλοι, φοβούμενοι την κρίση, πράγμα που υπονοεί και ο Δαβίδ λέγοντας: «Καθήλωσε από τον φόβο σου τις σάρκες μου, διότι από τις κρίσεις σου φοβήθηκα». Αυτοί που φαίνεται να είναι μίσθιοι σπεύδουν να γίνουν ευάρεστοι στον Θεό από επιθυμία για τα αγαθά, όπως λέει ο ίδιος ο Δαβίδ: «Έκλινα την καρδιά μου στο να τηρώ τα δικαιώματά σου εις τον αιώνα για ανταμοιβή». Εάν όμως είναι υιοί, τηρούν τις εντολές του από αγάπη προς τον Θεό, όπως μαρτυρεί και πάλι ο ίδιος ο Δαβίδ: «Πόσο αγάπησα τον νόμο σου, Κύριε! Όλη την ημέρα είναι μελέτη μου»· και πάλι: «Ύψωσα τα χέρια μου προς τις εντολές σου, τις οποίες αγάπησα», και όχι «τις οποίες φοβήθηκα»· και πάλι: «Θαυμαστά είναι τα μαρτύριά σου, και επειδή είναι θαυμαστά, για τον λόγο αυτό τα εξερεύνησε η ψυχή μου».