Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 119:3

Τι να σου δοθεί, και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα; Τα ακονισμένα βέλη του δυνατού. Τι περισσότερο ζητάς να σου δοθεί, λέγει, ή τι άλλο θέλεις να σου προστεθεί κατά των δόλιων χειλιών; Το να ανάψουν από τον δυνατό βέλη γεμάτα φωτιά.

Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός, προσευχόμενος κάποτε να λυτρωθεί από τους δόλιους της γενιάς του, ζητά για τη θεραπεία της δόλιας γλώσσας τα ακονισμένα βέλη του Δυνατού. Επιζητά δε να είναι παρόντες και οι ερημικοί άνθρακες· έτσι ώστε, σε όσους δεν κατορθώσουν να επιδράσουν τα λογικά βέλη εξαιτίας της πώρωσης της καρδιάς, γι' αυτούς να είναι έτοιμη η κόλαση, την οποία και ονόμασε ερημικούς άνθρακες. Διότι, όσοι κατέστησαν τους εαυτούς τους έρημους από τον Θεό, σε αυτούς είναι αναγκαία η ετοιμασία των ερημικών ανθράκων. Τώρα λοιπόν αναφέρει: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα». Από αυτά τα βέλη τρώνονται οι ψυχές που έχουν αποδεχθεί την πίστη και, αφού φλεχθούν από την άκρα αγάπη του Θεού, λένε παρόμοια με τη νύμφη: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη».

Τι να σου δοθεί; κ.τ.λ. Αφού εισάκουσε ο Λόγος αυτόν που προσευχήθηκε, σύμφωνα με το χωρίο, «Ενώ εσύ ακόμη μιλάς, ιδού, είμαι παρών», του αποκρίνεται και λέει: Έχε θάρρος, άνθρωπε, γνωρίζοντας ότι έχεις προστάτη και υπέρμαχο δυνατό, ο οποίος μεταχειρίζεται όπλα υπέρ σου εναντίον των εχθρών σου· διότι ακόνισε βέλη εναντίον τους, και ετοίμασε ερημωτικούς άνθρακες για αυτούς, και θα τους επέλθει με τιμωρίες εναντίον τους· τι περισσότερο, λοιπόν, ζητάς να σου δοθεί; Ή τι θέλεις να σου προστεθεί μετά από τόσο μεγάλη προετοιμασία του Δυνατού εναντίον των ασεβών;

«Ωδή των αναβαθμών»: Όπως ακριβώς μία υψηλή κλίμακα, που έχει αλλεπάλληλους βαθμούς ζωής, έτσι το Άγιο Πνεύμα διαμέσου του προφήτη συνέθεσε το βιβλίο των Ψαλμών. Γι' αυτό λέει ωδή των αναβαθμών, δηλαδή άσμα των υψηλών πραγμάτων. «Προς Κύριον»: Ο πρωτόπλαστος, έχοντας βρεθεί σε μεγάλη θλίψη, αφού φώναξε προς τον Θεό και εισακούστηκε, ευχαριστεί τον Θεό. «Κύριε»: Από τους δαίμονες, από συκοφάντες ανθρώπους, από απατεώνες και λοιδόρους. Και να εννοείς τον Χριστό να λέει αυτά. «Τι δοθείη»: Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους. «Τα βέλη»: Βέλη του πονηρού διαβόλου είναι οι γλώσσες των πονηρών ανθρώπων (του πονηρού ανθρώπου), οι οποίες είναι ακονισμένες, δηλαδή οξυμένες κατά των πιστών. «Συν τοις άνθραξι»: Διότι όπως τα κάρβουνα που ηρεμούν για λίγο, καίνε όταν αποκαλυφθούν, έτσι και οι γλώσσες των δόλιων ηρεμούν φαινομενικά, αλλά ανάβουν φοβερά. «Οίμοι»: Ο προφήτης, απορρίπτοντας τη συγκατοίκηση με τους φαύλους ανθρώπους, απεύχεται ακόμη και να ζει. «Κατεσκήνωσα»: Γιατί, λέει, κατοικώ με εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι; Διότι η λέξη Κηδάρ ερμηνεύεται ως σκότος. «Πολλά παρώκησεν»: Δηλαδή αρκεί, διότι δεν μπορώ να παροικώ άλλο. «Μετά των μισούντων»: Ο Χριστός παροικούσε μαζί με τους Ιουδαίους, ως εχθρούς, όντας ο Ίδιος ειρήνη, όμως εκείνοι Τον μισούσαν. «Όταν ελάλουν»: Εγώ βέβαια τους μιλούσα ειρηνικά, λέει ο Χριστός [εκείνοι όμως με μισούσαν χωρίς λόγο]· αυτοί δε, χωρίς να υπάρχει καμία αιτία, με πολεμούσαν καιόμενοι από φθόνο.

Τι να σου δοθεί και τι να προστεθεί σε σένα για τη δόλια γλώσσα; Και πάλι, σε άλλον ψαλμό: Γιοι των ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλα και βέλη, και η γλώσσα τους μάχαιρα οξεία. Προσεύχεται, λοιπόν, να λυτρωθεί από αυτούς. Και ο Δεσπότης Χριστός ονόμασε ζηλευτούς και μακάριους όσους χλευάζονται και συκοφαντούνται· αλλά και παρήγγειλε να προσεύχονται για να μην εισέλθουν σε πειρασμό. Συμφωνεί, επομένως, η προσευχή του προφήτη με τους ευαγγελικούς νόμους. Ο δε άγιος Αθανάσιος, ερμηνεύοντας το ρητό σύμφωνα με το βαθύτερο νόημά του, ως συκοφαντίες των ανθρώπων εννοεί τις αθυροστομίες και τις φλυαρίες των αιρετικών και των παρανόμων. Και εμείς λοιπόν, αδελφοί, ακολουθώντας τον πατέρα, ας αποφύγουμε κάθε αίρεση, και προς το παρόν αυτές που επικρατούν τώρα ανάμεσά μας, δηλαδή των Εικονοκλαστών, των Παυλικιανών και των Μανιχαίων· και εάν πουν σε κάποιον από εμάς, «έλα μαζί μας», ας απομακρύνουμε το πόδι μας και ας αλλάξουμε πορεία, κατά τον παροιμιακό λόγο, και ας μη συμπορευτούμε μαζί τους. Το πρόσωπό σου ας επιλάμψει πάνω στον δούλο σου, και δίδαξέ με τα δικαιώματά σου. Το θείο βέβαια είναι ασώματο, απλό και ασύνθετο· ωστόσο η θεία Γραφή ομιλεί γι' αυτό με τρόπο πιο σωματικό και υλικό, προσαρμόζοντας τους λόγους στα μέτρα της ανθρώπινης φύσης· επειδή ο Υιός είναι χαρακτήρας της υποστάσεως του Πατρός και απαύγασμα, όπως διδάσκει η αλήθεια και ο μακάριος Παύλος.

Επομένως, το χωρίο δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο, παρά το ότι είναι μεγάλη αυτή η πονηρία, και σκληρό το είδος της κακίας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο βλέπεις και τον Προφήτη να θυμώνει, να οργίζεται και να λέει: «Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα;». Εκείνο που εννοεί είναι το εξής: Ποια τιμωρία θα μπορούσε να βρεθεί αντάξια αυτής της κακίας; Όπως ακριβώς έλεγε και ο Ησαΐας στους Ιουδαίους: «Γιατί να δεχθείτε κι άλλα χτυπήματα, συνεχίζοντας την ανομία;»· έτσι λοιπόν λέει και αυτός: «Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα;». Ή, λοιπόν, εννοεί αυτό, ή ότι αυτό καθαυτό το γεγονός αποτελεί τιμωρία, και πριν από την κρίση επιβάλλεις ο ίδιος την καταδίκη στον εαυτό σου, γεννώντας την κακία από μέσα σου. Διότι η μεγαλύτερη τιμωρία της ψυχής είναι η κακία, ακόμη και πριν από την κρίση. Ποια, λοιπόν, καταδίκη θα μπορούσε να είναι αντάξια σε έναν τέτοιον άνθρωπο; Εδώ στη γη καμία, παρά μόνο η πληγή από τον Θεό. Διότι ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να τον τιμωρήσει επάξια, επειδή η πονηρία του ξεπερνά κάθε τιμωρία· ο Θεός όμως θα επιφέρει την πληγή. Γι' αυτό, θέλοντας να φανερώσει αυτό, αμέσως πρόσθεσε λέγοντας: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τα κάρβουνα της ερήμου». Και πάλι εδώ, ως «βέλη» ονομάζει τις τιμωρίες.

Μην δέχεστε χελιδόνια στα σπίτια σας, δηλαδή φλύαρους ανθρώπους, και μην κάνετε ομόστεγούς σας εκείνους που είναι ακράτητοι ως προς τη γλώσσα. Η κακή γλώσσα του ανθρώπου είναι η πτώση του. Και πάλι: Η γλώσσα σου, σαν ακονισμένο ξυράφι, μηχανεύτηκε δόλο. Και πάλι: Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα; Και πάλι: Θεέ μου, μην αποσιωπήσεις την αίνεσή μου, διότι στόμα αμαρτωλού και στόμα δόλιου άνοιξε εναντίον μου. Και πάλι: Ακόνισαν τη γλώσσα τους σαν του φιδιού· δηλητήριο ασπίδων υπάρχει κάτω από τα χείλη τους.

Αν όμως οι αναβαθμοί είναι κάτι άλλο, όφειλε ο συγγραφέας να τους υποδείξει σαφώς και να αποκόψει τις πολλές επινοήσεις. «Προς τον Κύριο έκραξα κατά τη θλίψη μου, και με εισάκουσε». Και ο αιχμάλωτος λαός στην Αίγυπτο, στη Βαβυλώνα και στην Περσία, όπως φανερώνουν οι σχετικές με αυτόν ιστορίες, «μέσα σε θλίψη έκραξαν προς τον Κύριο και εισακούστηκαν» και επαναφέρθηκαν στην πατρώα γη, όπως κάποτε και αυτοί που κρατούνταν στον άδη, οι οποίοι ομοίως αναβιβάστηκαν από τον Χριστό και Σωτήρα μας Θεό. «Κύριε, γλίτωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα», είτε ακονίζεται εναντίον μου είτε σκάει παραχαράσσοντας τα ορθά δόγματα. «Τι να σου δοθεί», ω δόλιε, «και τι να σου προστεθεί» ως επιπλέον πάθος; Διότι σου αρκούν για την απώλεια η «γλώσσα και τα δόλια χείλη». «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τους ερημικούς άνθρακες». Για τους αισθητούς, τα βέλη είναι αισθητά· για τον νοητό δυνατό, όμως, τα βέλη είναι πνευματικά· διότι βέλος κατά της δυσσέβειας είναι η θεοσέβεια· βέλος κατά της ασέλγειας η σωφροσύνη· βέλος κατά της αδικίας η δικαιοσύνη· βέλος κατά της απιστίας η πίστη· και όσα παρόμοια βέλη του δυνατού κατά Θεόν είναι ακονισμένα. «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε, κατασκήνωσα μαζί με τα σκηνώματα Κηδάρ». Το ρητό είναι περιεκτικό, δεν αρμόζει απλώς στους αιχμαλώτους, αλλά σε κάθε άνθρωπο που είναι αιχμάλωτος από το σκότος της αμαρτίας.

Τέτοια συκοφαντούμαστε από τον σοφιστή της κακίας μάλλον, παρά από έναν ορθότομο δογματιστή· έτσι μας διασύρει ο νέος Άνυτος, κατηγορώντας μας για ασέβεια, ώστε εγώ τουλάχιστον απορώ τι νεότερο θα μπορούσε ποτέ να σκαρφιστεί εναντίον μου κάποια άλλη φορά, αν προσέθετε και δεύτερη συκοφαντία εναντίον μου αυτός που έφτασε σε τέτοιο σημείο παρανομίας και εχθρότητας από την πρώτη στιγμή, ώστε να με κατηγορεί με το παραπάνω για πράγματα για τα οποία γνωρίζω πως ουδόλως ευθύνομαι, και βλέποντας το μέγεθος των οποίων προάγομαι να ψάλλω προς τον Θεό: «λύτρωσέ με από τη συκοφαντία των ανθρώπων», και να προσθέσω εκείνα τα λόγια του φιλόψαλμου και υμνωδού Δαβίδ: «οι υιοί των ανθρώπων, τα δόντια τους είναι όπλα και βέλη, και η γλώσσα τους μάχαιρα οξεία», και: «τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα;» Τόσο πολύ περισσεύει το μίσος του κατηγόρου εναντίον μου, ώστε, θεωρώντας μικρό το να με κατηγορήσει για κάποιο ανθρώπινο και συνηθισμένο ελάττωμα, ισχυρίζεται ότι έχω εσφαλμένες δοξασίες για το θείο. Και συλλογίζεται, εξαπατώντας τον εαυτό του, ότι εφόσον εκείνος έχει σχηματίσει τη χειρότερη γνώμη για μένα, οπωσδήποτε θα γίνω και εγώ χειρότερος, και τέτοιος θα θεωρηθώ και από τους υπόλοιπους ανθρώπους, όπως ακριβώς με έχει συκοφαντήσει ο ίδιος· σαν να κρίνονταν τα έργα του καθενός από τα δικά του λόγια, και όχι από εκείνα που πράττει και λέει κάποιος, εξαιτίας των οποίων δυσφημείται ή δοξάζεται.