Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 119:4

Γι' αυτό και ο Ψαλμωδός, προσευχόμενος κάποτε να λυτρωθεί από τους δόλιους της γενιάς του, ζητά για τη θεραπεία της δόλιας γλώσσας τα ακονισμένα βέλη του Δυνατού. Επιζητά δε να είναι παρόντες και οι ερημικοί άνθρακες· έτσι ώστε, σε όσους δεν κατορθώσουν να επιδράσουν τα λογικά βέλη εξαιτίας της πώρωσης της καρδιάς, γι' αυτούς να είναι έτοιμη η κόλαση, την οποία και ονόμασε ερημικούς άνθρακες. Διότι, όσοι κατέστησαν τους εαυτούς τους έρημους από τον Θεό, σε αυτούς είναι αναγκαία η ετοιμασία των ερημικών ανθράκων. Τώρα λοιπόν αναφέρει: «Τα βέλη σου είναι ακονισμένα». Από αυτά τα βέλη τρώνονται οι ψυχές που έχουν αποδεχθεί την πίστη και, αφού φλεχθούν από την άκρα αγάπη του Θεού, λένε παρόμοια με τη νύμφη: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη».

Διότι έρχονται προς εμάς στρατιές και δυνάμεις ουράνιες· και από τις αντίθετες δυνάμεις, οι άρχοντες του σκότους, οι κοσμοκράτορες της πονηρίας, οι τελωνάρχες, και οι λογοθέτες, και οι αυστηροί ελεγκτές του αέρα· και μαζί τους ο ανθρωποκτόνος διάβολος, ο δυνάστης της κακίας, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι· για τον οποίο λέει ο προφήτης: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με αναμμένα κάρβουνα της ερήμου»· και στήνει ενέδρα σαν λιοντάρι στη φωλιά του, ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης, που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο άρχοντας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και κατά κάποιον τρόπο δικάζοντας, κρατά την ψυχή, προβάλλοντας και καταμετρώντας όλα όσα έχω πράξει με έργο και λόγο, εν γνώσει και εν αγνοία, τις ανομίες και τα αμαρτήματα, από τα νεανικά μου χρόνια έως την ημέρα του τέλους που με βρήκε ο θάνατος, ερευνώντας τα όλα λεπτομερώς. Πόσον φόβο και τρόμο νομίζεις ότι έχει η ψυχή εκείνη την ημέρα, βλέποντας τους φοβερούς, και άγριους, και σκληρούς, και ανελέητους, και ατίθασους δαίμονες, να στέκονται εκεί σαν σκοτεινοί Αιθίοπες, των οποίων και μόνο η όψη είναι χειρότερη από κάθε κόλαση, και τους οποίους βλέποντας η ψυχή θορυβείται, τρομάζει, οδυνάται, ταράζεται και συρρικνώνεται, καταφεύγοντας προς τους αγγέλους του Θεού;

Πώς εκείνος, για τον οποίο λέγονται τόσο μεγάλα πράγματα, ο ανθρωποκτόνος, ο δυνατός στην κακία, του οποίου η γλώσσα είναι σαν ακονισμένο ξυράφι, για τον οποίο λέει ο προφήτης ότι «τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τα ερημικά κάρβουνα», και «ενεδρεύει σαν λιοντάρι στη φωλιά του», ο μέγας δράκοντας, ο αποστάτης, ο άδης που ανοίγει διάπλατα το στόμα του, ο κοσμοκράτορας της εξουσίας του σκότους, αυτός που έχει το κράτος του θανάτου, και όσα εκ μέρους του διηγείται η προφητεία, αυτός που αφαιρεί τα όρια των εθνών τα οποία έστησε (δηλαδή ο Ύψιστος) σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του, αυτός που καταλαμβάνει την οικουμένη σαν φωλιά και την αρπάζει σαν εγκαταλελειμμένα αυγά, αυτός που λέει ότι θα τοποθετήσει τον θρόνο του πάνω από τα σύννεφα και θα γίνει όμοιος με τον Ύψιστο, και όσα φοβερά και φρικτά αναπτύσσει για αυτόν ο λόγος στο βιβλίο του Ιώβ, του οποίου τα πλευρά είναι χάλκινα, η ράχη του από χυτό σίδηρο και τα σπλάχνα του σμυρίτης λίθος, και όλα τα παρόμοια, με τα οποία ο λόγος περιγράφει εκείνη τη φοβερή φύση, αυτός λοιπόν, ο τόσο σπουδαίος και τέτοιας λογής, ο στρατηγός των δαιμονικών λεγεώνων, πώς ονομάζεται από την αληθινή και μόνη Δύναμη; Μικρό αλωπέκιο. Και όλοι όσοι τον περιστοιχίζουν, η υποταγμένη σε αυτόν στρατιά, όλοι εξίσου εξευτελισμένοι κατονομάζονται από Εκείνον που παροτρύνει τους θηρευτές προς την άγρα τους.

«Ωδή των αναβαθμών»: Όπως ακριβώς μία υψηλή κλίμακα, που έχει αλλεπάλληλους βαθμούς ζωής, έτσι το Άγιο Πνεύμα διαμέσου του προφήτη συνέθεσε το βιβλίο των Ψαλμών. Γι' αυτό λέει ωδή των αναβαθμών, δηλαδή άσμα των υψηλών πραγμάτων. «Προς Κύριον»: Ο πρωτόπλαστος, έχοντας βρεθεί σε μεγάλη θλίψη, αφού φώναξε προς τον Θεό και εισακούστηκε, ευχαριστεί τον Θεό. «Κύριε»: Από τους δαίμονες, από συκοφάντες ανθρώπους, από απατεώνες και λοιδόρους. Και να εννοείς τον Χριστό να λέει αυτά. «Τι δοθείη»: Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους. «Τα βέλη»: Βέλη του πονηρού διαβόλου είναι οι γλώσσες των πονηρών ανθρώπων (του πονηρού ανθρώπου), οι οποίες είναι ακονισμένες, δηλαδή οξυμένες κατά των πιστών. «Συν τοις άνθραξι»: Διότι όπως τα κάρβουνα που ηρεμούν για λίγο, καίνε όταν αποκαλυφθούν, έτσι και οι γλώσσες των δόλιων ηρεμούν φαινομενικά, αλλά ανάβουν φοβερά. «Οίμοι»: Ο προφήτης, απορρίπτοντας τη συγκατοίκηση με τους φαύλους ανθρώπους, απεύχεται ακόμη και να ζει. «Κατεσκήνωσα»: Γιατί, λέει, κατοικώ με εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι; Διότι η λέξη Κηδάρ ερμηνεύεται ως σκότος. «Πολλά παρώκησεν»: Δηλαδή αρκεί, διότι δεν μπορώ να παροικώ άλλο. «Μετά των μισούντων»: Ο Χριστός παροικούσε μαζί με τους Ιουδαίους, ως εχθρούς, όντας ο Ίδιος ειρήνη, όμως εκείνοι Τον μισούσαν. «Όταν ελάλουν»: Εγώ βέβαια τους μιλούσα ειρηνικά, λέει ο Χριστός [εκείνοι όμως με μισούσαν χωρίς λόγο]· αυτοί δε, χωρίς να υπάρχει καμία αιτία, με πολεμούσαν καιόμενοι από φθόνο.

Διότι, αφού πρώτα ο ίδιος αλιεύθηκε, στη συνέχεια σαγήνευσε την οικουμένη· και, αφού δέχθηκε το βέλος, δεν πέθανε, αλλά, από νεκρός που ήταν, έγινε ζωντανός. Τα βέλη του Δυνατού είναι ακονισμένα. Ω, φύση βέλους· τραυμάτισε και ζωογόνησε. Μετέτρεψε το τραύμα σε φάρμακο. Κειτόταν κατά γης, και ανέστησε την οικουμένη· εκείνος τυφλώθηκε, και τα πέρατα της γης μέχρι σήμερα ανέβλεψαν. «Σαούλ, Σαούλ, γιατί με καταδιώκεις;» Τι απάντησε λοιπόν εκείνος; «Ποιος είσαι, Κύριε;» Ομολόγησε τη δεσποτεία Του. Και του λέει: «Εγώ είμαι ο Ιησούς ο Ναζωραίος, τον οποίο εσύ καταδιώκεις». Εδώ σταματήσαμε τον λόγο μας. Ποιο άλλο προοίμιο επιστολής προαχθήκαμε να ερμηνεύσουμε σήμερα; Διότι η σπουδή του Παύλου σχετικά με τις προσφωνήσεις των επιστολών του δεν ήταν τυχαία ούτε μάταιη. Ποια είναι λοιπόν η άλλη επιστολή; «Παύλος, απόστολος, όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου, αλλά μέσω του Ιησού Χριστού». Για ποιο λόγο η μάχη ξεκινά ήδη από τα προοίμια; Στο παγκράτιο προσκαλείται ο Παύλος, ο «απόστολος όχι από ανθρώπους, ούτε μέσω ανθρώπου», και με αυτά που λέει σας φανερώνει ότι πυγμαχεί εναντίον κάποιων: εκείνων που ισχυρίζονται ότι η αποστολή του προέρχεται από ανθρώπους.

Επομένως, το χωρίο δεν υποδηλώνει τίποτε άλλο, παρά το ότι είναι μεγάλη αυτή η πονηρία, και σκληρό το είδος της κακίας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο βλέπεις και τον Προφήτη να θυμώνει, να οργίζεται και να λέει: «Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα;». Εκείνο που εννοεί είναι το εξής: Ποια τιμωρία θα μπορούσε να βρεθεί αντάξια αυτής της κακίας; Όπως ακριβώς έλεγε και ο Ησαΐας στους Ιουδαίους: «Γιατί να δεχθείτε κι άλλα χτυπήματα, συνεχίζοντας την ανομία;»· έτσι λοιπόν λέει και αυτός: «Τι να σου δοθεί και τι να σου προστεθεί για τη δόλια γλώσσα;». Ή, λοιπόν, εννοεί αυτό, ή ότι αυτό καθαυτό το γεγονός αποτελεί τιμωρία, και πριν από την κρίση επιβάλλεις ο ίδιος την καταδίκη στον εαυτό σου, γεννώντας την κακία από μέσα σου. Διότι η μεγαλύτερη τιμωρία της ψυχής είναι η κακία, ακόμη και πριν από την κρίση. Ποια, λοιπόν, καταδίκη θα μπορούσε να είναι αντάξια σε έναν τέτοιον άνθρωπο; Εδώ στη γη καμία, παρά μόνο η πληγή από τον Θεό. Διότι ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να τον τιμωρήσει επάξια, επειδή η πονηρία του ξεπερνά κάθε τιμωρία· ο Θεός όμως θα επιφέρει την πληγή. Γι' αυτό, θέλοντας να φανερώσει αυτό, αμέσως πρόσθεσε λέγοντας: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τα κάρβουνα της ερήμου». Και πάλι εδώ, ως «βέλη» ονομάζει τις τιμωρίες.

Ο δε άλλος ερμηνευτής είπε: «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα, μαζί με στοιβαγμένους άνθρακες». Και ένας άλλος: «Με άνθρακες αρκεύθου», αυξάνοντας με τη μεταφορά των λέξεων τον φόβο της τιμωρίας. Διότι τόσο το «στοιβαγμένων» όσο και το «αρκεύθινων» έχουν την ίδια έννοια. Εκεί μεν υποδηλώνει το πλήθος, εδώ δε την ποιότητα και τη σφοδρότητα της τιμωρίας. Αυτό ακριβώς δηλώνοντας και οι Εβδομήκοντα, το απέδωσαν: «Με τους ερημικούς άνθρακες», δηλαδή τους ερημοποιούς, αυτούς που αφανίζουν, που καταναλώνουν.

Αν όμως οι αναβαθμοί είναι κάτι άλλο, όφειλε ο συγγραφέας να τους υποδείξει σαφώς και να αποκόψει τις πολλές επινοήσεις. «Προς τον Κύριο έκραξα κατά τη θλίψη μου, και με εισάκουσε». Και ο αιχμάλωτος λαός στην Αίγυπτο, στη Βαβυλώνα και στην Περσία, όπως φανερώνουν οι σχετικές με αυτόν ιστορίες, «μέσα σε θλίψη έκραξαν προς τον Κύριο και εισακούστηκαν» και επαναφέρθηκαν στην πατρώα γη, όπως κάποτε και αυτοί που κρατούνταν στον άδη, οι οποίοι ομοίως αναβιβάστηκαν από τον Χριστό και Σωτήρα μας Θεό. «Κύριε, γλίτωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα», είτε ακονίζεται εναντίον μου είτε σκάει παραχαράσσοντας τα ορθά δόγματα. «Τι να σου δοθεί», ω δόλιε, «και τι να σου προστεθεί» ως επιπλέον πάθος; Διότι σου αρκούν για την απώλεια η «γλώσσα και τα δόλια χείλη». «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τους ερημικούς άνθρακες». Για τους αισθητούς, τα βέλη είναι αισθητά· για τον νοητό δυνατό, όμως, τα βέλη είναι πνευματικά· διότι βέλος κατά της δυσσέβειας είναι η θεοσέβεια· βέλος κατά της ασέλγειας η σωφροσύνη· βέλος κατά της αδικίας η δικαιοσύνη· βέλος κατά της απιστίας η πίστη· και όσα παρόμοια βέλη του δυνατού κατά Θεόν είναι ακονισμένα. «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε, κατασκήνωσα μαζί με τα σκηνώματα Κηδάρ». Το ρητό είναι περιεκτικό, δεν αρμόζει απλώς στους αιχμαλώτους, αλλά σε κάθε άνθρωπο που είναι αιχμάλωτος από το σκότος της αμαρτίας.

Πόσα τέτοια θα μπορούσε κανείς να αναφέρει και να παρουσιάσει ως επακόλουθα των επινοήσεων της αίρεσης, ή μάλλον των θεομαχιών της; Όμως, για εκείνους στους οποίους το νόσημα φλεγμαίνει σφοδρά και είναι προετοιμασμένοι να φιλονικούν, δοκιμάζοντας με την υπερβολή και το ανίατο της αρρώστιας τους τη δύναμη των σωτήριων φαρμάκων, σε αυτούς αφήνουμε τους λόγους που έχουν λεχθεί να κατευθύνονται σαν ακονισμένα βέλη ισχυρού πολεμιστή, και με τα πλήγματα να τους εκθέτουν δημοσίως και να θριαμβεύουν, αποκαλύπτοντας τι είδους και πόσο μεγάλο ήταν το έλκος της αίρεσης που υπέθαλπαν μέσα τους, το οποίο σάπιζε και κατέστρεφε τις ψυχικές ενέργειες. Εσένα όμως, ξεχωρίζοντάς σε από τη δική τους μοίρα, δεν θα παραιτηθούμε από το να σε καθοδηγήσουμε, ούτε, εφόσον έχεις τη φλογερή επιθυμία να διδαχθείς την ευσέβεια, θα αφήσουμε τον πόθο σου να μαραθεί από δισταγμό.

Εφόσον ο θεσπέσιος Παύλος προτρέπει, «εάν πεινά ο εχθρός σου, δώσε του να φάει, εάν διψά, δώσε του να πιει, διότι κάνοντας αυτό θα σωρεύσεις άνθρακες πυρός στο κεφάλι του», πώς θα κατανοήσουμε το «θα σωρεύσεις άνθρακες πυρός στο κεφάλι του»; «Άνθρακες» μεν ο αναγωγικός λόγος ονομάζει τους αποστόλους του Κυρίου και τους μάρτυρες, οι οποίοι άναψαν προφανώς από το θείο και καθαρτήριο πυρ που καίει και καταναλώνει κάθε κακία. Διότι ο Θεός μας είναι πυρ, και πυρ που καταναλώνει την πονηρία. Ψάλλει δε και ο μελωδός, «άνθρακες άναψαν από αυτόν», όταν έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε και περιβλήθηκε την δική μας σάρκα σαν κάποιον γνόφο που περιστέλλει τις αστραπές της θεότητας. «Άνθρακες» όμως πάλι ονομάζει και τις τιμωρητικές και πικρές βασάνους που φλογίζουν και κατακαίνε, σύμφωνα με το λεγόμενο «τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τους ερημικούς άνθρακες», δηλαδή με τις αφανιστικές και ερημοποιούς τιμωρίες, οι οποίες έχουν την ακατανίκητη δύναμη να καταναλώνουν τον ένοχο. Και σε πολλά άλλα μέρη μπορεί κανείς να βρει τις τιμωρητικές δυνάμεις να ονομάζονται άνθρακες. Σύμφωνα λοιπόν με τη δεύτερη σημασία, ονομάζει άνθρακες τις τιμωρητικές πληγές και αποδόσεις δικαιοσύνης, μεταφέροντας και μεταβιβάζοντας την ονομασία από τους άνθρακες που αποτελούν την καύσιμη ύλη της αισθητής φλόγας που καταναλώνει την επίγεια ύλη.

Διότι φανερά λέει ο ψαλμωδός: «Τα βέλη του δυνατού υπάρχουν μαζί με τα αναμμένα κάρβουνα, εξολοθρεύοντας εκείνους που δεν κράζουν: 'Ελέησον, Κύριε'». Πράγματι, τα βέλη του Κυρίου διαπερνούν με οργή τους γιους της αδικίας. Γι' αυτό και σε αυτόν έφτασε ο πόνος σαν τη γυναίκα που γεννά, και εγκαταλείπει παρά τη θέλησή του σε άλλους όσα του ανήκαν προηγουμένως.