Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 119:5

Υποδηλώνει δε την τιμωρία που πρόκειται πολύ σύντομα να επέλθει εναντίον των Βαβυλωνίων. Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε. Απευθύνει και άλλο αίτημα προς τον Θεό, να ελευθερωθεί από την παροικία. Κατασκήνωσα μαζί με τα σκηνώματα της Κηδάρ. Η Κηδάρ είναι μια χώρα που βρίσκεται στην έρημο προς τα ανατολικά και εκτείνεται μέχρι τη χώρα των Περσών, την οποία κατοικεί το γένος των Σαρακηνών. Επί πολύ παροίκησε η ψυχή μου.

«Αλίμονο, μητέρα μου, πώς με γέννησες τέτοιον;» και, «Αλίμονο, διότι χάθηκε ο ευλαβής από τη γη, και ο ευθύς μεταξύ των ανθρώπων δεν υπάρχει»· και, «Αλίμονο, διότι έγινα σαν εκείνον που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό». Και γενικά, ερεύνησε τα λόγια των δικαίων, και αν κάπου βρεις κάποιον να αρθρώνει πιο σκυθρωπή φωνή, θα πειστείς ότι όλοι αναστενάζουν βαθιά για τον κόσμο τούτο και για τη δυστυχισμένη ζωή μέσα σε αυτόν. «Αλίμονο, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Διότι έχει την επιθυμία να αναχωρήσει από αυτή τη ζωή και να είναι μαζί με τον Χριστό. Επομένως, δυσανασχετεί για την παράταση αυτής της παροικίας, θεωρώντας την ως εμπόδιο για τη χαρά του. Ο Δαβίδ, εξάλλου, μας άφησε και σε μορφή ωδής τον θρήνο για τον φίλο του Ιωνάθαν, μαζί με τον οποίο θρήνησε και τον ίδιο τον εχθρό του: «Πονώ για σένα, αδελφέ μου Ιωνάθαν»· και, «Θυγατέρες του Ισραήλ, θρηνήστε για τον Σαούλ». Διότι τον μεν Σαούλ τον θρηνεί επειδή πέθανε μέσα στην αμαρτία, τον δε Ιωνάθαν επειδή συμπορεύτηκε μαζί του σε όλη του τη ζωή. Και τι χρειάζεται να λέμε τα υπόλοιπα; Αλλά δάκρυσε και ο Κύριος για τον Λάζαρο, δάκρυσε και για την Ιερουσαλήμ. Και μακαρίζει εκείνους που πενθούν, και πάλι εκείνους που κλαίνε.

Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε. Πότε θα έλθω και θα εμφανιστώ ενώπιον του προσώπου του Θεού; Και το: Το να αναχωρήσω και να βρίσκομαι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο· και το: Εδίψησε η ψυχή μου για τον Θεό τον ισχυρό, τον ζωντανό· και: Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα. Επειδή αισθάνονταν ως βάρος αυτή τη ζωή σαν να ήταν δεσμωτήριο, ήταν τόσο ασυγκράτητοι στις ορμές τους εκείνοι των οποίων τις ψυχές άγγιξε ο θείος πόθος. Αυτοί, λόγω της ακόρεστης διάθεσής τους για τη θεωρία του θείου κάλλους, εύχονταν να συμπαρεκτείνεται σε όλη την αιώνια ζωή η θεωρία της τερπνότητας του Κυρίου. Έτσι, λοιπόν, από τη φύση τους οι άνθρωποι επιθυμούν τα καλά. Κυρίως, όμως, καλό και αγαπητό είναι το αγαθό. Αγαθός δε είναι ο Θεός· και το αγαθό τα πάντα το επιθυμούν· άρα, τα πάντα επιθυμούν τον Θεό.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΘ'. «Αλίμονο, διότι η παροικία μου παρατάθηκε.» (F f. 227) Βαρυεστημένος με την παρούσα ζωή, με το να έχει μακρύνει γι' αυτόν αυτή η παροικία, οδύρεται στενάζοντας με οιμωγές και θρήνο για την παράταση της παροικίας μέσα στη σάρκα. «Και στο βιβλίο σου όλοι θα καταγραφούν.» Ως βιβλία πρέπει να κατανοήσουμε τη γνώση του Θεού που περιέχει τα πάντα, και την αλησμόνητη μνήμη. «Από εμένα όμως τιμήθηκαν πάρα πολύ οι φίλοι σου.» Εκείνος που δύναται από τους καρπούς να αναγνωρίζει τους φίλους του Θεού, θα τους τιμήσει υπερβολικά· διότι και οι αρχές τους, δηλαδή αυτά που φρονούν περί των αρχών, κραταιώθηκαν πάρα πολύ.

Διότι διακατέχεται από ακηδία και αδημονεί κάθε θεοφιλής ψυχή που διατρίβει στον θνητό βίο· γι' αυτό και θα έλεγε, νομίζω: «Παρατάθηκε η παροικία μου». Και εμείς που βρισκόμαστε σε τούτο το σκήνωμα στενάζουμε βαρυφορτωμένοι. Στέναζε λοιπόν και ο Παύλος, διακατεχόμενος από ακηδία για την παράταση του θνητού βίου· γι' αυτό και θρηνούσε λέγοντας: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα του θανάτου αυτού;» Διακατέχεται δε από ακηδία και αδημονεί και από φιλανθρωπία, βλέποντας το πλήθος εκείνων που οδηγούνται στην απώλεια· επειδή «πλατιά και ευρύχωρη είναι η οδός που οδηγεί στην απώλεια»· έτσι πάλι ο ίδιος πενθεί πολλούς, για τους οποίους έλεγε: «Θα πενθήσω για πολλούς από εκείνους που έχουν αμαρτήσει στο παρελθόν και δεν μετανόησαν για την αμαρτία και την ανομία και την ασέβεια που έπραξαν». Ο ίδιος πάλι, πονώντας βαθύτατα και συμπάσχοντας για τους άλλους, αναφωνούσε: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν πυρώνομαι;» Παρομοίως και οι προφήτες θρηνούσαν για τον παλαιό λαό, όπως ακριβώς και ο Δαβίδ. Γι' αυτό ο ίδιος απέφευγε τα μέσα της γης, και ευρισκόμενος στα άκρα της έκραζε προς τον Θεό· ενώ, πονώντας στην ψυχή του για την απώλεια των πολλών αλλά και του ίδιου του Σαούλ, θρηνούσε. «Πάνω σε πέτρα με ύψωσες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος από προσώπου του εχθρού»· και τα εξής. Σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, ο λόγος αυτός περιέχει ευχαριστία.

Μαζί με τα σκηνώματα της Κηδάρ. Η λέξη Κηδάρ σημαίνει πάγος της γενεάς και σκοτασμός. Κατασκήνωσα λοιπόν, λέει, μαζί με τα σκηνώματα του σκοτασμού, δηλαδή του σώματος του θανάτου· και η ίδια η ψυχή μου, λέει, παροίκησε πάρα πολλές φορές.

Ποιοι άλλοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά εκείνοι που αναζητούν την πατρίδα τους, και αναζωπυρώνουν παντοτινά τη μνήμη της επουράνιας πόλης; Τέτοιος ήταν εκείνος που, γνωρίζοντας πως είναι πάροικος και παρεπίδημος επί της γης, αναστέναζε θρηνώντας: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Ακόμη δε και εκείνοι που έκλαιγαν στους ποταμούς της Βαβυλώνας όταν θυμούνταν τη Σιών. Διότι σε αυτούς ο Χριστός του Θεού, εκπληρώνοντας την παρηγοριά που υποσχέθηκε σε όσους πενθούν, θα αποδώσει δόξα όταν απαλλαγούν από το πένθος, και αντί για τη στάχτη με την οποία καλύφθηκαν πενθώντας στην παρούσα ζωή, θα τους παράσχει μύρο ευφροσύνης, χρίοντάς τους και αυτούς με έλαιο αγαλλιάσεως, ώστε να γίνουν μέτοχοι της δικής του χρίσεως και βασιλείας, και έτσι να μπορούν και αυτοί να πουν: «έχουμε γίνει μέτοχοι του Χριστού». Επιπλέον, προφητεύεται ότι ο Χριστός θα δώσει σε αυτούς που πενθούν για τη Σιών ένδυμα δόξας, αντί για πνεύμα ακηδίας, εφόσον κυριεύθηκαν από ακηδία για τα πράγματα αυτού του βίου, δυσαρεστημένοι με τις πράξεις των ανθρώπων. Και πενθώντας ιδιαίτερα για αυτό, όχι μόνο επειδή αντικρίζουν από μακριά τις υποσχέσεις του Θεού, αλλά και επειδή από συμπόνια και φιλανθρωπία συμπάσχουν και πονούν μαζί με τα αδύναμα μέλη τους, και σχεδόν αναφωνούν με τη διάθεση του αποστόλου: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και εγώ δεν φλέγομαι;».

Δεν θα γνωρίσουμε τον εαυτό μας; Δεν θα απορρίψουμε τα ορατά; Δεν θα στρέψουμε το βλέμμα προς τα νοητά; Εάν για κάτι πρέπει να λυπούμαστε, δεν θα έπρεπε αντίθετα να θλιβόμαστε για την παράταση της παροικίας μας, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ, ο οποίος αποκαλεί τα επίγεια πράγματα σκηνώματα σκοτασμού, τόπο κακώσεως, ιλύ βυθού και σκιά θανάτου, επειδή καθυστερούμε μέσα στους τάφους που περιφέρουμε, και επειδή, ενώ έχουμε γίνει θεοί, πεθαίνουμε ως απλοί άνθρωποι τον θάνατο της αμαρτίας;

Προς τον Γρηγόριο 〈Αλίμονο, διότι η παροικία μου παρατάθηκε〉· και το κυριότερο, οι υποθέσεις μας βρίσκονται σε πόλεμο και διχόνοια, και την ειρήνη που παραλάβαμε από τους αγίους Πατέρες δεν την διατηρήσαμε. Αυτήν, λοιπόν, γνωρίζω ότι εσύ θα την αποκαταστήσεις με τη δύναμη του Πνεύματος που καθοδηγεί και εσένα και τα έργα σου.

«Ταλαίπωρος άνθρωπος που είμαι! Ποιος θα με ελευθερώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;» Γιατί το λέει αυτό; Επειδή δηλώνει ότι «το να αναχωρήσει κανείς και να είναι μαζί με τον Χριστό είναι πολύ καλύτερο». Και τι να πούμε για τον μέγα Δαβίδ, ο οποίος κατείχε τόση εξουσία και είχε τα πάντα στη διάθεσή του για ηδονή και απόλαυση; Δεν δυσφορούσε σε αυτή τη ζωή; Δεν ονομάζει φυλακή την επίγεια ζωή; Δεν κραυγάζει προς τον Κύριο: «Βγάλε την ψυχή μου από τη φυλακή»; Δεν δυσφορεί για την παράταση της ζωής του λέγοντας: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε»; Ή μήπως δεν γνώριζαν οι άγιοι να διακρίνουν το καλό από το χειρότερο, και γι' αυτό θεωρούσαν την έξοδο από το σώμα προτιμότερη για την ψυχή; Εσύ όμως τι το καλό, πες μου, βλέπεις στον παρόντα βίο; Αναλογίσου σε τι συνίσταται η ζωή. Δεν σου αναφέρω τη φωνή του προφήτη που λέει ότι «Κάθε σάρκα είναι χορτάρι»· διότι εκείνος με αυτό το παράδειγμα μάλλον εξωραΐζει την αθλιότητα της φύσης μας. Ίσως μάλιστα θα ήταν καλύτερο να είναι κανείς χορτάρι παρά αυτό που πραγματικά είναι. Γιατί; Επειδή το χορτάρι εκ φύσεως δεν έχει καμία αηδία, ενώ η σάρκα μας είναι εργαστήριο δυσοσμίας, που αχρηστεύει και μετατρέπει σε φθορά καθετί που προσλαμβάνει. Και το να υποτάσσεται κανείς καθ' όλο τον χρόνο στη λειτουργία της κοιλιάς, από ποια τιμωρία δεν είναι πιο οδυνηρό; Διότι βλέπετε αυτόν τον συνεχή φοροεισπράκτορα, εννοώ την κοιλιά, πόση ανάγκη απαίτησης επιβάλλει καθημερινά, στον οποίο ακόμη και αν κάποτε προκαταβάλουμε περισσότερα από τα ορισμένα, δεν έχουμε εξοφλήσει προκαταβολικά τίποτα από το μελλοντικό χρέος.

Για τον λόγο αυτόν και ο μέγας Δαβίδ, αν και έβλεπε γύρω του το ύψιστο μέτρο της ανθρώπινης ευημερίας (εννοώ βεβαίως τη βασιλεία), γεμίζει με άφθονη πίκρα τη ζωή του στενάζοντας με θρήνους και πενθώντας για την παράταση της εν σαρκί παροικίας του· και λιώνοντας από την επιθυμία των ανώτερων αγαθών, λέει: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Σε άλλο δε σημείο, ατενίζοντας προσηλωμένα το κάλλος των θείων σκηνωμάτων, λέει ότι εκλείπει από την επιθυμία, κρίνοντας ως προτιμότερο για τον εαυτό του το να ταχθεί στην τελευταία θέση εκεί, παρά να κατέχει τα πρωτεία στα παρόντα. Εάν δε κάποιος θα ήθελε να κατανοήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη δύναμη αυτού του μακαριζόμενου πένθους, ας εξετάσει ο ίδιος τη διήγηση για τον Λάζαρο και τον πλούσιο, μέσω της οποίας η διδασκαλία αυτή μας αποσαφηνίζεται πιο ξεκάθαρα.

Γι' αυτόν τον λόγο περιφρονεί αυτή τη ζωή ως ξένη και πρόσκαιρη, επειδή «ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν», σύμφωνα με τη φωνή του Σωτήρος, και τα πάντα αναμένουν αναγκαστικά τη μεταστοιχείωσή τους. Γι' αυτό, όσο βρίσκεται «μέσα στο σκήνωμα», όπως λέει ο απόστολος υποδεικνύοντας τον πρόσκαιρο χαρακτήρα του, βαρύνεται από την παρούσα ζωή και θρηνεί για την παράταση αυτής της παροικίας, όπως ακριβώς παρουσιάζεται να λέει και ο ψαλμωδός στις θείες ωδές. Διότι, πράγματι, ζουν στο σκοτάδι όσοι παροικούν στη ζωή «μαζί με αυτά τα σκηνώματα»· γι' αυτό και ο προφήτης, αναστενάζοντας για την παράταση της παροικίας, λέει: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Απέδωσε δε την αιτία αυτής της κατήφειας στο σκοτάδι. Διότι από τους σοφούς έχουμε μάθει ότι το σκοτάδι στην εβραϊκή γλώσσα ονομάζεται «κηδάρ». Ή μήπως δεν είναι αλήθεια ότι, σαν να έχουν κυριευθεί από κάποια νυχτερινή τύφλωση, έτσι ακριβώς οι άνθρωποι αμβλυωπούν ως προς την επίγνωση της απάτης, αγνοώντας ότι όλα όσα θεωρούνται πολύτιμα σε αυτήν τη ζωή, ή και όσα εκλαμβάνονται ως το αντίθετο, υφίστανται μόνο στην αντίληψη των ανοήτων; Αυτά όμως από μόνα τους δεν είναι απολύτως τίποτα· ούτε κάποια ταπεινή καταγωγή, ούτε η ευγένεια του γένους, ούτε η δόξα, ούτε η επιφάνεια, ούτε οι παλαιές διηγήσεις, ούτε η αλαζονεία για τα παρόντα, ούτε το να εξουσιάζει κανείς τους άλλους, ούτε το να είναι υποχείριος.

«Ωδή των αναβαθμών»: Όπως ακριβώς μία υψηλή κλίμακα, που έχει αλλεπάλληλους βαθμούς ζωής, έτσι το Άγιο Πνεύμα διαμέσου του προφήτη συνέθεσε το βιβλίο των Ψαλμών. Γι' αυτό λέει ωδή των αναβαθμών, δηλαδή άσμα των υψηλών πραγμάτων. «Προς Κύριον»: Ο πρωτόπλαστος, έχοντας βρεθεί σε μεγάλη θλίψη, αφού φώναξε προς τον Θεό και εισακούστηκε, ευχαριστεί τον Θεό. «Κύριε»: Από τους δαίμονες, από συκοφάντες ανθρώπους, από απατεώνες και λοιδόρους. Και να εννοείς τον Χριστό να λέει αυτά. «Τι δοθείη»: Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους. «Τα βέλη»: Βέλη του πονηρού διαβόλου είναι οι γλώσσες των πονηρών ανθρώπων (του πονηρού ανθρώπου), οι οποίες είναι ακονισμένες, δηλαδή οξυμένες κατά των πιστών. «Συν τοις άνθραξι»: Διότι όπως τα κάρβουνα που ηρεμούν για λίγο, καίνε όταν αποκαλυφθούν, έτσι και οι γλώσσες των δόλιων ηρεμούν φαινομενικά, αλλά ανάβουν φοβερά. «Οίμοι»: Ο προφήτης, απορρίπτοντας τη συγκατοίκηση με τους φαύλους ανθρώπους, απεύχεται ακόμη και να ζει. «Κατεσκήνωσα»: Γιατί, λέει, κατοικώ με εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι; Διότι η λέξη Κηδάρ ερμηνεύεται ως σκότος. «Πολλά παρώκησεν»: Δηλαδή αρκεί, διότι δεν μπορώ να παροικώ άλλο. «Μετά των μισούντων»: Ο Χριστός παροικούσε μαζί με τους Ιουδαίους, ως εχθρούς, όντας ο Ίδιος ειρήνη, όμως εκείνοι Τον μισούσαν. «Όταν ελάλουν»: Εγώ βέβαια τους μιλούσα ειρηνικά, λέει ο Χριστός [εκείνοι όμως με μισούσαν χωρίς λόγο]· αυτοί δε, χωρίς να υπάρχει καμία αιτία, με πολεμούσαν καιόμενοι από φθόνο.

Βεβαίως, δεν έχουν ειπωθεί εκ προσώπου του Δαβίδ όλα όσα ειπώθηκαν από τον Δαβίδ στους Ψαλμούς· διότι και ο ίδιος λέει: «Κατασκήνωσα ανάμεσα στα σκηνώματα της Κηδάρ»· και, «Στους ποταμούς της Βαβυλώνας, εκεί καθίσαμε και κλάψαμε»· αλλά ούτε τη Βαβυλώνα είδε, ούτε τα σκηνώματα της Κηδάρ· εξάλλου, τώρα πια απαιτείται από εμάς περισσότερη φιλοσοφία.

Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε, κατοίκησα μαζί με τα σκηνώματα του Κηδάρ. Ένας άλλος ερμηνευτής λέει: Αλίμονό μου, διότι παροικώντας καθυστέρησα. Άλλος λέει: Αλίμονο σε μένα, παροίκησα σε τόπο μακρινό. Αυτά λοιπόν αυτοί τα θρηνούν για την αιχμαλωσία στη Βαβυλώνα· ο Παύλος όμως για την εδώ διαμονή μας, λέγοντας: Διότι και εμείς που βρισκόμαστε σε αυτό το σκήνωμα στενάζουμε βαρυφορτωμένοι. Και: Όχι μόνο αυτό, αλλά και εμείς οι ίδιοι που έχουμε την απαρχή του Πνεύματος, και εμείς οι ίδιοι στενάζουμε μέσα μας.

Διότι, εάν οι Ιουδαίοι, επιθυμώντας τα Ιεροσόλυμα, θρηνούν για τα παρελθόντα, ακόμη και μετά την απελευθέρωσή τους, ποια συγγνώμη θα μπορούσαμε να έχουμε εμείς, και ποια απολογία, εάν δεν διακατεχόμαστε από σφοδρό πόθο για την άνω Ιερουσαλήμ; γʹ. Δες, λοιπόν, πώς και αυτοί θρηνούν για τη διαμονή τους μαζί με εκείνους, λέγοντας: «Κατασκήνωσα μαζί με τα σκηνώματα του Κηδάρ· πολύ καιρό παροίκησε η ψυχή μου». Διότι εδώ δεν θρηνούν μόνο για τη διαμονή τους σε ξένη γη, αλλά και για τη συμβίωσή τους με βαρβάρους.

Και τίποτα δεν είναι πιο επαχθές και δύσκολο από τη συναναστροφή με τέτοιους ανθρώπους. Διότι δεν συνηθίζουν τόσο πολύ ο καπνός και η ξηρασία να βαραίνουν τα μάτια, όσο η συναναστροφή με τους πονηρούς προκαλεί την καταπόνηση των ψυχών. Δεν βλέπεις και τον Κύριό μας Ιησού Χριστό να φανερώνει τη δυσχέρεια μιας τέτοιας διαβίωσης; Διότι, και όταν λέει: «Έως πότε θα είμαι μαζί σας; Έως πότε θα σας ανέχομαι;», αυτό ακριβώς υπονοεί λέγοντας: «Κατεσκήνωσα μαζί με τα σκηνώματα του Κηδάρ». Βάρβαρο είναι αυτό το γένος, καθώς συμπεριφέρεται με μεγαλύτερη θηριωδία προς τους αιχμαλώτους του, ζώντας σε σκηνές και καλύβες και έχοντας ξεπέσει πλέον στην αγριότητα των θηρίων.

Αν όμως οι αναβαθμοί είναι κάτι άλλο, όφειλε ο συγγραφέας να τους υποδείξει σαφώς και να αποκόψει τις πολλές επινοήσεις. «Προς τον Κύριο έκραξα κατά τη θλίψη μου, και με εισάκουσε». Και ο αιχμάλωτος λαός στην Αίγυπτο, στη Βαβυλώνα και στην Περσία, όπως φανερώνουν οι σχετικές με αυτόν ιστορίες, «μέσα σε θλίψη έκραξαν προς τον Κύριο και εισακούστηκαν» και επαναφέρθηκαν στην πατρώα γη, όπως κάποτε και αυτοί που κρατούνταν στον άδη, οι οποίοι ομοίως αναβιβάστηκαν από τον Χριστό και Σωτήρα μας Θεό. «Κύριε, γλίτωσε την ψυχή μου από άδικα χείλη και από δόλια γλώσσα», είτε ακονίζεται εναντίον μου είτε σκάει παραχαράσσοντας τα ορθά δόγματα. «Τι να σου δοθεί», ω δόλιε, «και τι να σου προστεθεί» ως επιπλέον πάθος; Διότι σου αρκούν για την απώλεια η «γλώσσα και τα δόλια χείλη». «Τα βέλη του δυνατού είναι ακονισμένα μαζί με τους ερημικούς άνθρακες». Για τους αισθητούς, τα βέλη είναι αισθητά· για τον νοητό δυνατό, όμως, τα βέλη είναι πνευματικά· διότι βέλος κατά της δυσσέβειας είναι η θεοσέβεια· βέλος κατά της ασέλγειας η σωφροσύνη· βέλος κατά της αδικίας η δικαιοσύνη· βέλος κατά της απιστίας η πίστη· και όσα παρόμοια βέλη του δυνατού κατά Θεόν είναι ακονισμένα. «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε, κατασκήνωσα μαζί με τα σκηνώματα Κηδάρ». Το ρητό είναι περιεκτικό, δεν αρμόζει απλώς στους αιχμαλώτους, αλλά σε κάθε άνθρωπο που είναι αιχμάλωτος από το σκότος της αμαρτίας.

Αλλά μέχρι πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου και θα έχω οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα, και αφενός θα κατατρύχομαι από τα δικά μου οδυνηρά άλγη, θεωρώντας την παραμονή μου εδώ σαν έναν άλλον ποταμό της Βαβυλώνας γεμάτο ιτιές και σαν μια δεύτερη αιχμαλωσία, όπου δεν είναι καν γνωστό αν υπάρχει κάποια έλλογη ωδή και μελωδικό άσμα, και αφετέρου δεν θα πονώ λιγότερο για τον δικό σου θάνατο; Εμπρός, λοιπόν, ας περιορίσουμε όσο πρέπει την υπέρμετρη λύπη για εσένα, γινόμενοι εμείς οι ίδιοι παρηγορητές του εαυτού μας, επειδή «περιμέναμε κάποιον να συλλυπηθεί, αλλά δεν υπήρξε, και κάποιον να παρηγορήσει, και δεν βρήκαμε»· όχι επειδή, κατά τον Όμηρο, «γρήγορα έρχεται ο κόρος του παγερού θρήνου», ούτε επειδή θα μπορούσαμε να αναστήσουμε εσένα, τον ποθούμενο, προτού πάθουμε εμείς κάποιο άλλο κακό, αλλά επειδή, έχοντας εγκαταλείψει γεμάτος ελπίδα την κοιλάδα του κλαυθμώνος και έχοντας αναχωρήσει από τα σκηνώματα της Κηδάρ, έχεις μεταφερθεί στους κόλπους του Αβραάμ και έχεις φθάσει στην άγια γη, που πατείται από τα πόδια των πραέων, και συγχρόνως επειδή σεβόμαστε τη σολομώντεια ρήση για τον δίκαιο που πεθαίνει, η οποία αποφαίνεται: «Φάνηκε στα μάτια των αφρόνων ότι πέθανε, ο Κύριος όμως τον προσέλαβε»· όσο για τα δικά μας βάσανα, και θα τα θρηνήσουμε και θα τα πενθήσουμε.

Για τον θεόφρονα αρχιερέα που άφησε ενάρετα τη γη, χάρηκε ο ουρανός και οι ουράνιοι νόες. Όμως στους ευσεβείς έχουν απομείνει θλιβεροί πόνοι, διότι δεν υπήρχε άλλος όμοιός του μεταξύ των θνητών ανθρώπων. {Στο «μείνε μαζί μας, διότι πλησιάζει το εσπέρας».} Ήλιε, Σωτήρα οδοιπόρε, μείνε στον οίκο μου, διότι έφτασε η νύχτα και χάθηκε το φως του ήλιου. Κύριε, σταμάτα την πορεία σου, Ήλιε Σωτήρα οδοιπόρε. {Στο «αλίμονό μου διότι η παροικία μου παρατάθηκε».} Ω, ταλαίπωρε εγώ, διότι για πολύ χρόνο παραμένω εδώ. Κύριε, Κύριε Χριστέ των θνητών και των αθανάτων, μην με τοποθετήσεις ελεεινό μακριά από τους φίλους σου. {Στο «έχεις ιμάτιο, γίνε αρχηγός μας».} †Αφού κάλυψες το σώμα με ιμάτιο, είσαι ο άρχοντάς μας· ω, γιατί αναγνωρίζεις τα πολλά ψεύδη που δεν είναι τίποτα;†

Αυτά έλεγα, αλλά, όπως φαίνεται, ματαιοπονούσα· διότι είναι επίκαιρο για μένα τώρα, αν και μακάρι να μην ήταν, να χρησιμοποιήσω αυτή την παροιμία. Διότι δεν επιστρέψατε, ούτε μετανοήσατε, αλλά βαρύνατε τα αυτιά σας για να μην εισακούσετε τον λόγο του Κυρίου. Εξαιτίας αυτού ξεχύθηκε πάνω μας ο θυμός Του και αγρύπνησε πάνω στις αμαρτίες μας και έστρεψε σταθερά το πρόσωπό Του εναντίον μας. Αλίμονο, διότι μακρύνθηκε η παροικία μου και παρότι δεν είναι μακριά, μαζί με τον ψαλμωδό Δαβίδ θα αναφωνήσω: μακρύνθηκε, διότι δεν εισακούστηκα όταν παρακαλούσα, διότι βλέπω ένα νέφος βαρβάρων να κατακλύζουν με αίματα την πόλη μας, η οποία είχε καταξεραθεί από τα πταίσματα. Αλίμονο, διότι για αυτά τα δεινά κρατήθηκα στη ζωή εγώ, διότι γίναμε όνειδος στους γείτονές μας, περιγέλασμα και χλευασμός σε όσους βρίσκονται γύρω μας. Διότι η αναπάντεχη έφοδος των βαρβάρων δεν έδωσε στη φήμη τον χρόνο να φέρει την είδηση, ώστε να ληφθεί κάποιο μέτρο προστασίας, αλλά το θέαμα υπήρξε ταυτόχρονο με το άκουσμα, παρόλο που οι επιδρομείς χωρίζονταν από εμάς από τόσες χώρες, εθνότητες, πλωτούς ποταμούς και αλίμενα πελάγη.

Επειδή, παιδί μου, έχεις στερηθεί όλα αυτά, έχουν εισαχθεί μέσα σου τα αντίθετα: σκοτασμός του νου, αναισθησία της ψυχής, πώρωση της καρδιάς, δυσπιστία, απελπισία, ολιγωρία, φόβος θανάτου, τρόμος για την απολογία. Και γιατί πρέπει να τα απαριθμώ ένα προς ένα, αφού πάντως ζεις στενάζοντας και τρέμοντας σαν τον Κάιν; Και δεν αναφέρω ακόμη το πλήθος των σαρκικών παθών, που αναζωπυρώνουν τα σωθικά σου και φουντώνουν την αμαρτία. Γι' αυτό λοιπόν, παιδί μου, αφού αναγνωρίσεις την αλήθεια μέσω της ταπεινής μου επιστολής και αναβλέψεις προς το φως, νιώσεις θεϊκή κατάνυξη, πληγείς από αγάπη, αναπολήσεις και αναγνωρίσεις από πού εξέπεσες, σε ποια δεινά βρισκόσουν και πού κατοικείς, σαν να λέμε, μαζί με τα σκηνώματα του Κηδάρ, ανάνηψε, αναπήδησε, σήκω όρθιος, ανανεώσου και αναθερμάνσου και, χωρίς να χάσεις ούτε ώρα, ούτε μέρα, ούτε εβδομάδα, αλλά όσο πιο γρήγορα γίνεται, αποχαιρετώντας τα πάντα, έλα με σταθερότητα και χωρίς δισταγμό σε μένα τον ταλαίπωρο πατέρα σου και στην καλή σου αδελφότητα και στον μεγάλο πατέρα μου και πατέρα σου.

Αλλά για τον καλό και αγαθό σεβαστό ο τόπος της εξουσίας είναι αποφευκτέος, ως πραγματικός τόπος κακώσεως ή σκήνωμα Κηδάρ ή σιδερένιο καμίνι, και γι' αυτό τον λόγο προς την υμετέρα μακαριότητα φέρεται σχεδόν πετώντας. Αυτοί δε που απόλαυσαν την καλοσύνη του, θρηνώντας τους εαυτούς τους επειδή πρόκειται να δοκιμαστούν από βαρύτερες συμφορές από ό,τι προηγουμένως -διότι το κακό μετά την εμπειρία του αγαθού γίνεται χειρότερο-, θα ευχηθούν σε εσένα και στους δικούς σου, που έτσι διδάσκεις και έτσι διδάσκονται, την εισροή κάθε αγαθού από τον Κύριο. Μεταξύ αυτών δεν ντρέπομαι να τάσσω τον εαυτό μου στην πρώτη γραμμή.

Προς τον χαρτοφύλακα Αυτό και μόνο, δηλαδή το ότι έστειλα τον αδελφό μου μέσα στο καταχείμωνο σε έναν μακρύ και δύσκολο δρόμο, ας γίνει για εσένα τεκμήριο της ανάγκης που μας κατέχει, άγιε πάτερ και δέσποτα. Για την αντιμετώπισή της χρειαζόμαστε αποκλειστικά τη βοήθεια των προσευχών σου, αφού, όπως λένε, κάθε άλλη βοήθεια είναι σύκινη. Έχουμε εμπλακεί με έναν τόσο ορμητικό δαίμονα που, αν και μου έχουν συμβεί πολλά δυσάρεστα από τότε που κατοίκησα στα σκηνώματα του Κηδάρ, τα τωρινά ξεπερνούν τόσο πολύ εκείνα σε υπερβολική πικρία, όσο εκείνα ξεπερνούσαν όσα ευφραίνουν την ψυχή. Και τώρα κατάλαβα στην πράξη, περισσότερο από ποτέ, ότι εξωθούμαστε από τον αποστάτη του Θεού και αλαζόνα, επειδή είμαστε μικρόψυχοι, στο να εγκαταλείψουμε τις Εκκλησίες, ώστε αυτός να εισβάλει σε αυτές όταν μείνουν έρημες και να εμπαίξει τα θεία και επουράνια. Αλλά βοήθησε εκείνους που διστάζουν εξαιτίας της ολιγοπιστίας τους και σε όσους νομίζουν ότι καταποντίζονται καταμεσής του πελάγους, δείχνε τους το λιμάνι που βρίσκεται δίπλα τους, δηλαδή τον Λόγο. Όταν βρεθούμε μέσα σε Αυτόν, γαληνεύουμε και βρισκόμαστε πράγματι να έχουμε τη βασιλεία των ουρανών μέσα μας.