Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 119:7

Με αυτούς που μισούν την ειρήνη ήμουν ειρηνικός. Αποτελεί κακία των Βαβυλωνίων το να πολεμούν χωρίς καμία απολύτως αιτία αυτούς που ζουν ειρηνικά. Εκτός εάν παρίστατο ανάγκη κάποιας κριτικής τιμωρίας, την οποία διέταξε ο Θεός εναντίον των Χαναναίων και των Αμορραίων, απαγορεύοντας τη φιλία προς αυτούς. Οι δε φαύλοι είναι ασυμβίβαστοι απέναντί τους, καθώς βδελύσσονται τη θεοσέβεια.

Όταν τους μιλούσα, με πολεμούσαν αναίτια.

«Αλλά εμμένω και συμφωνώ· λέγε λοιπόν.» «Λέω λοιπόν τώρα το επόμενο, ή μάλλον ρωτώ: όσα συμφωνήσει κανείς με κάποιον ότι είναι δίκαια, πρέπει να τα πράττει ή να τον εξαπατά;» «Πρέπει να τα πράττει.» Σε αυτά παράβαλε το «σε κανέναν μην ανταποδίδετε κακό αντί για κακό» και το «να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν, για να γίνετε υιοί του Πατέρα σας που βρίσκεται στους ουρανούς, ο οποίος ανατέλλει τον ήλιό του πάνω σε πονηρούς και αγαθούς και βρέχει πάνω σε δικαίους και αδίκους», και επιπλέον το «όταν μας λοιδορούν, ευλογούμε· όταν μας καταδιώκουν, υπομένουμε· όταν μας δυσφημούν, παρακαλούμε», τα οποία αναφέρονται στα δικά μας ιερά γράμματα. Και ο προφήτης των Εβραίων επίσης λέει: «Αν ανταπέδωσα κακό σε αυτούς που μου ανταπέδιδαν κακά»· και πάλι: «Με αυτούς που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός.»

Επιστολή προς εκείνους που δυσπιστούν ως προς την ορθόδοξη πίστη του, η οποία ζητήθηκε από τους εν Σεβαστεία. Μας πληροφόρησαν ορισμένοι από τους ομόψυχους αδελφούς για τη δυσφήμηση που εξυφαίνεται εναντίον μας από εκείνους που μισούν την ειρήνη, καταλαλούν κρυφά τον πλησίον τους και δεν φοβούνται το φοβερό και μέγα κριτήριο Εκείνου που έχει προειδοποιήσει ότι θα ζητηθεί λόγος ακόμη και για τα αργά λόγια κατά την προσδοκώμενη εξέταση της ζωής μας. Λένε, δηλαδή, ότι οι διαθρυλούμενες εναντίον μας κατηγορίες συνίστανται στο ότι εμείς φρονούμε τα αντίθετα από εκείνους που εξέθεσαν στη Νίκαια την ορθή και υγιαίνουσα πίστη, και ότι δεχθήκαμε στην κοινωνία της καθολικής Εκκλησίας, ακρίτως και ανεξετάστως, όσους συγκροτούσαν άλλοτε σύναξη στην Άγκυρα στο όνομα του Μάρκελλου. Προκειμένου, λοιπόν, να μην υπερισχύσει το ψεύδος της αλήθειας, διατυπώσαμε μέσω άλλων γραμμάτων επαρκή απολογία για τις κατηγορίες που μας προσάπτουν, και διαβεβαιώσαμε ενώπιον του Κυρίου ότι ούτε από την πίστη των αγίων Πατέρων έχουμε παρεκκλίνει, ούτε πράξαμε κάτι ακρίτως και ανεξετάστως όσον αφορά την προσθήκη στην εκκλησιαστική κοινωνία εκείνων που προέρχονταν από τη σύναξη του Μάρκελλου. Αντιθέτως, πράξαμε τα πάντα αφού οι ορθόδοξοι αδελφοί και συλλειτουργοί της Ανατολής μάς επέτρεψαν να αποφασίσουμε για τους ανθρώπους αυτούς και συναίνεσαν στα πεπραγμένα.

«Ωδή των αναβαθμών»: Όπως ακριβώς μία υψηλή κλίμακα, που έχει αλλεπάλληλους βαθμούς ζωής, έτσι το Άγιο Πνεύμα διαμέσου του προφήτη συνέθεσε το βιβλίο των Ψαλμών. Γι' αυτό λέει ωδή των αναβαθμών, δηλαδή άσμα των υψηλών πραγμάτων. «Προς Κύριον»: Ο πρωτόπλαστος, έχοντας βρεθεί σε μεγάλη θλίψη, αφού φώναξε προς τον Θεό και εισακούστηκε, ευχαριστεί τον Θεό. «Κύριε»: Από τους δαίμονες, από συκοφάντες ανθρώπους, από απατεώνες και λοιδόρους. Και να εννοείς τον Χριστό να λέει αυτά. «Τι δοθείη»: Διότι δεν υπάρχει καμία κοινωνία μεταξύ φωτός και σκότους. «Τα βέλη»: Βέλη του πονηρού διαβόλου είναι οι γλώσσες των πονηρών ανθρώπων (του πονηρού ανθρώπου), οι οποίες είναι ακονισμένες, δηλαδή οξυμένες κατά των πιστών. «Συν τοις άνθραξι»: Διότι όπως τα κάρβουνα που ηρεμούν για λίγο, καίνε όταν αποκαλυφθούν, έτσι και οι γλώσσες των δόλιων ηρεμούν φαινομενικά, αλλά ανάβουν φοβερά. «Οίμοι»: Ο προφήτης, απορρίπτοντας τη συγκατοίκηση με τους φαύλους ανθρώπους, απεύχεται ακόμη και να ζει. «Κατεσκήνωσα»: Γιατί, λέει, κατοικώ με εκείνους που βρίσκονται στο σκοτάδι; Διότι η λέξη Κηδάρ ερμηνεύεται ως σκότος. «Πολλά παρώκησεν»: Δηλαδή αρκεί, διότι δεν μπορώ να παροικώ άλλο. «Μετά των μισούντων»: Ο Χριστός παροικούσε μαζί με τους Ιουδαίους, ως εχθρούς, όντας ο Ίδιος ειρήνη, όμως εκείνοι Τον μισούσαν. «Όταν ελάλουν»: Εγώ βέβαια τους μιλούσα ειρηνικά, λέει ο Χριστός [εκείνοι όμως με μισούσαν χωρίς λόγο]· αυτοί δε, χωρίς να υπάρχει καμία αιτία, με πολεμούσαν καιόμενοι από φθόνο.

Πάντοτε τον Υιό του Θεού μιμούνται οι άνθρωποι αυτού του είδους· μιμήσου Τον και εσύ. Ειρήνευσε· όσο κι αν σε πολεμά ο αδελφός, τόσο μεγαλύτερος είναι ο μισθός. Διότι άκουσε τον προφήτη που λέει: «Με εκείνους που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός». Αυτό είναι αρετή, αυτό είναι ανώτερο από τον ανθρώπινο λογισμό, αυτό κάνει τον άνθρωπο να βρίσκεται κοντά στον Θεό.

Μαζί με αυτούς που μισούν την ειρήνη ήμουν ειρηνικός· όταν τους μιλούσα, με πολεμούσαν αναιτίως. Είδες πώς δείχνει το επαχθές τής εκεί παραμονής; Διότι δεν είπε: «Μαζί με αυτούς που δεν έχουν ειρήνη», αλλά: «Μαζί με αυτούς που μισούν την ειρήνη ήμουν ειρηνικός». Είδες το κέρδος της θλίψης; Είδες τον καρπό της αιχμαλωσίας; Αλλά τώρα, ποιος από εμάς θα μπορέσει να το πει αυτό;

Διότι είναι βεβαίως επιθυμητό να είναι κανείς ειρηνικός με τους ειρηνικούς· αυτός όμως ήταν ειρηνικός ακόμη και με εκείνους που μισούσαν την ειρήνη. Πώς λοιπόν θα το κατορθώσουμε κι εμείς αυτό; Εάν ζούμε ως πάροικοι· διότι πάλι στο ίδιο θέμα οδηγώ τον λόγο· εάν ζούμε ως ξένοι, εάν δεν κυριαρχούμαστε από κανένα από τα παρόντα πράγματα. Διότι τίποτε δεν προκαλεί τόσο πολύ μάχη και πόλεμο, όσο ο έρωτας για τα εγκόσμια, όπως η επιθυμία για δόξα, ή για χρήματα, ή για τρυφηλή ζωή. Όταν όμως κόψεις όλα αυτά τα δεσμά, και δεν αφήσεις την ψυχή σου να δεσμεύεται από τίποτα από αυτά, τότε θα δεις από πού ξεκινά ο πόλεμος, και από πού θα λάβει την αρχή της η αρετή. Γι' αυτόν τον λόγο παραγγέλλει να είμαστε πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, για να μη λες: «Έπαθα τούτο και εκείνο, και γι' αυτό αγρίεψα». Ακόμη κι αν πάθεις μύρια δεινά, λέει, να παραμείνεις πρόβατο, και έτσι θα υπερισχύσεις των λύκων. Είναι πονηρός και διεφθαρμένος ο δείνα, αλλά εσύ έχεις τόση δύναμη, ώστε να υπερισχύσεις και των πονηρών. Τι είναι πιο ήμερο από το πρόβατο; Και τι πιο άγριο από τον λύκο; Και όμως, τούτο θα υπερισχύσει εκείνου· και αυτό αποδείχθηκε στην περίπτωση των Αποστόλων. Διότι τίποτα δεν είναι πιο δυνατό από την πραότητα, τίποτα δεν είναι πιο ισχυρό από τη μακροθυμία. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Χριστός παραγγέλλει να είμαστε πρόβατα ανάμεσα σε λύκους.

Όταν τους μιλούσα, με πολεμούσαν αναίτια. Κάποιος άλλος ερμηνευτής αναφέρει: «Και όταν τους μιλούσα, με πολεμούσαν»· υπονοώντας με αυτό είτε το ότι «με εκείνους που μισούσαν την ειρήνη ήμουν ειρηνικός», είτε ότι «επειδή τους μιλούσα, αυτοί με πολεμούσαν». Αυτό όμως που λέει, έχει την εξής έννοια: Την ώρα ακριβώς της συνομιλίας, λέει, τότε που κατεξοχήν επιδείκνυα την αγάπη μου, τότε που κυρίως απηύθυνα φιλικά λόγια, τότε εκείνοι εξαγριώνονταν, τότε μηχανεύονταν δόλους, και τίποτε δεν τους συγκρατούσε· εγώ όμως, παρόλα αυτά, επιδείκνυα τη δική μου αρετή, έστω και αν εκείνοι είχαν αυτή τη διάθεση. Έτσι πρέπει να διακείμεθα και εμείς, και αν μας βάλλουν, και αν μας χτυπούν ενώ τους αγαπάμε, και αν μας επιβουλεύονται, εμείς να επιδεικνύουμε τη δική μας αρετή, ενθυμούμενοι εκείνη την παραβολή που παραγγέλλει να είμαστε σαν πρόβατα και περιστέρια ανάμεσα σε λύκους, ώστε και εκείνους να τους κάνουμε καλύτερους, και εμείς οι ίδιοι να απολαύσουμε τα εν ουρανοίς αγαθά. Τα οποία μακάρι να αξιωθούμε να τα επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων.

Και εσύ, λοιπόν, να θέτεις αυτό το πρότυπο προς μίμηση. Δεν οργίστηκε με εκείνους που τον ύβρισαν, αλλά, αν και άκουγε να τον αποκαλούν Σαμαρείτη και δαιμονισμένο, απαντά ήπια και πράα σε αυτούς που τα έλεγαν: «Εγώ δεν έχω δαιμόνιο, αλλά τιμώ τον Πατέρα μου· εσείς όμως με ατιμάζετε· εγώ δεν ζητώ τη δόξα μου· υπάρχει Εκείνος που τη ζητά και κρίνει». Επομένως, και εσύ να μην εκδικείσαι, αλλά να αναμένεις τον Κριτή. Διότι, εάν ο ίδιος ο Κριτής, όταν ήλθε με ανθρώπινη μορφή, δεν ανταπέδωσε αν και μπορούσε, αλλά περίμενε την κρίση του Θεού (διότι, όπως λέει η Γραφή, «όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε, αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια»), έτσι λοιπόν κάνε και εσύ, και μιμήσου τον Δεσπότη, ο οποίος βάσταξε την άθεη ύβρη μέχρι και τον σταυρό, και προσφέρει τη σωτηρία σε εκείνους που είναι άξιοι απώλειας. Διότι και προς τον Πατέρα έλεγε: «Συγχώρησέ τους αυτή την αμαρτία· διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν». Αδίκησε ο αδελφός, φάνηκε ανάξιος της αδελφοσύνης; Αλλά εσύ μην καταστρέφεις την αδελφοσύνη. Ο αδελφός μιμήθηκε τους αδελφούς του Ιωσήφ, οπλίστηκε για αδελφοκτονία, αναδείχθηκε εχθρός αντί για αδελφός, έδειξε υπερβολική πονηρία, και ενώ δεν αδικείται σε τίποτα, αδικεί. Αλλά εσύ κάνε το αντίθετο, για να πεις και εσύ σύμφωνα με τον μελωδό Δαβίδ: «Με αυτούς που μισούν την ειρήνη, εγώ ήμουν ειρηνικός».

Η Κηδάρ βέβαια είναι χώρα, αλλά ερμηνεύεται ως σκοτάδι. «Πολύ καιρό παροίκησε η ψυχή μου· με αυτούς που μισούν την ειρήνη ήμουν ειρηνικός». Κατά την αισθητή έννοια, αυτό αναφέρεται στους προαναφερθέντες αιχμαλώτους· κατά τη νοητή έννοια, στους αμαρτωλούς και τους δαίμονες, οι οποίοι μισούν μεν τους ανθρώπους, αλλά ελκύοντάς τους προς το σκοτάδι της αμαρτίας υποκρίνονται ειρηνική συμπεριφορά, για να τους κατακρημνίσουν στην απώλεια. «Όταν τους μιλούσα» για να απομακρυνθούν από εμένα, «με πολεμούσαν αναιτίως», νομίζοντας ότι θα τους είμαι δούλος μέχρι τέλους.