Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 12:2

Ομιλία Α' εις τον δωδέκατο ψαλμό. Όπως ακριβώς αυτός που καταδιώκεται από τους εχθρούς και τρέπεται σε φυγή και δεν βρίσκει ανοιχτή την πύλη της πόλης, ούτε στρατηγό από το τείχος να του απλώνει το χέρι, ούτε κάποιον φίλο να σπεύδει και να του ανοίγει την πύλη και να σώζει τον φυγάδα, αλλά, επειδή καθυστερεί εκείνος που θα τον έσωζε, δοκιμάζεται απαρηγόρητα, έτσι κάποτε και ο μακάριος Δαβίδ, πολιορκούμενος από τους εχθρούς του και επειδή δεν βοηθήθηκε γρήγορα ούτε δικαιώθηκε, έλεγε στον Δεσπότη: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς παντοτινά;» Η δική σου αργοπορημένη βοήθεια είναι για μένα βαριά πληγή, και η καταφυγή μου σε εσένα, επειδή διαψεύδεται η ελπίδα μου, με πληγώνει με λύπη περισσότερο από ό,τι οι εχθροί. Και όπως ένα περιστέρι που ξεφεύγει από γεράκια ή γύπες και φτάνει στη συνηθισμένη θυρίδα του σπιτιού του, εάν την βρει κλειστή, παραδίδεται και χάνεται και γίνεται τροφή των σαρκοβόρων πουλιών, έτσι και εκείνος που πολεμείται από πειρασμούς και θλίψεις και εχθρούς, εάν δεν βρει την ευσπλαχνία του Θεού σαν ανοιχτή πύλη, υφίσταται τον κατασπαραγμό του περιστεριού.

Για να μην πάθει λοιπόν αυτό ο Δαβίδ, περικυκλωμένος από πολλούς και πολεμούμενος για πολύ καιρό, προκαλώντας τον Δεσπότη σε έλεος και ευσπλαχνία, φώναζε δυνατά: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» Και για το ότι ο Δαβίδ με τρόπο όμοιο με του περιστεριού έσπευδε να αποφύγει τους εχθρούς και να σωθεί, άκουσέ τον στον πεντηκοστό τέταρτο ψαλμό να λέει για τον φόβο που προερχόταν από τους εχθρούς: «Η καρδιά μου ταράχθηκε μέσα μου, και δειλία θανάτου έπεσε επάνω μου, φόβος και τρόμος ήλθε επάνω μου και με κάλυψε σκοτάδι, και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν του περιστεριού για να πετάξω και να αναπαυθώ;» Ποια είναι δε και η επιγραφή; «Εις το τέλος, ψαλμός τω Δαυίδ». Πολύ αντίθετη και ξένη είναι η επιγραφή προς την αρχή του ψαλμού. Διότι, αν ο ψαλμός είναι παρηγοριά αυτών που ευθυμούν, πώς ο Δαβίδ, έχοντας πει στην αρχή λόγια ανθρώπου που αθυμεί και ταλαιπωρείται, λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» και τα εξής, έδωσε την επιγραφή ψαλμός στον στεναγμό του; Αλλά προσέξτε: Διότι αν μεν έδινε την επιγραφή στην αρχή: «Ψαλμός τω Δαυίδ», θα ερχόταν σε αντίθεση με τον εαυτό του ονομάζοντας τον οδυρμό ψαλμό. Αν όμως είπε: «Εις το τέλος», διάβασε το τέλος του ψαλμού και θα βρεις τον Δαβίδ να ευθυμεί και να ψάλλει για όσα ευεργετήθηκε. Διότι τι λέει; «Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου».

«Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ». Στην αρχή υπάρχει οδυρμός, ενώ στο τέλος ψαλμός· διότι «αυτοί που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση». Επειδή λοιπόν και ο Δαβίδ στην αρχή έσπειρε δάκρυα και με αγαλλίαση θέρισε τους καρπούς ως δεμάτια, αναφέρει «εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ», και για τον προφήτη και για κάθε άνθρωπο που είναι ικανός με τα έργα των χειρών του για προσευχές, για ελεημοσύνες, για προστασία, για βοήθεια. «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς έως το τέλος;» Για ποιο λόγο όμως το έλεγε αυτό;

Επειδή ζητούσε σωτηρία και απαλλαγή από τους εχθρούς, ενώ ο Θεός, αν και επέτρεπε να διώκεται για πολύ καιρό, δεν το έκανε επειδή τον μισούσε ως εχθρό, αλλά για να τον φανερώσει ως οικουμενικό αθλητή, ώστε να πει και σε αυτόν όπως στον Ιώβ: «Μη νομίζεις ότι για άλλο λόγο σου συμπεριφέρθηκα έτσι, παρά μόνο για να αναδειχθείς δίκαιος», γι' αυτόν τον λόγο ο Δαβίδ, αγωνιώντας όχι τόσο για τον εαυτό του όσο για εκείνους που τον συνόδευαν, έλεγε: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς έως το τέλος;» Γνωρίζω, Δέσποτα, ότι εσύ, ως αγωνοθέτης, θέλεις μέσα από πιο μακροχρόνια παλέματα να με αναδείξεις πιο λαμπρό νικητή. Αλλά όσοι είναι μαζί μου νομίζουν ότι με εγκατέλειψες, όχι δοκιμάζοντάς με, αλλά μισώντας με. Ώστε λοιπόν, για να προετοιμαστώ κι εγώ για τους αγώνες, και αυτοί που εξαντλούνται και αποθαρρύνονται να ανασάνουν και να ανακαινίσουν τον λογισμό τους, πες το πέρας της συμφοράς, φανέρωσε το τέλος των κακών, αποκάλυψέ μου τον πυθμένα των πειρασμών. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς έως το τέλος;» Διότι, για εμένα, δική σου λήθη είναι η απώλεια αυτών που είναι μαζί μου, όπως αντίθετα καρπός της μνήμης σου για εμένα είναι η παραμονή τους μαζί μου.

Και ότι απόδειξη της μνήμης του Θεού είναι η ένωση του αγαπημένου προσώπου με τον δίκαιο που το ποθεί, έχει γραφτεί για τον Αβραάμ που θλιβόταν για τον Λωτ, μήπως και κάηκε μαζί με τους Σοδομίτες: «Και θυμήθηκε ο Θεός τον Αβραάμ και απομάκρυνε τον Λωτ από το μέσο της καταστροφής». Και μνήμη Θεού ήταν η διάσωση του φίλου. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» Έμαθα, Δέσποτα, και για τον δούλο σου και δικό μας πατριάρχη Ιακώβ, ότι καταδιωκόταν από τον Ησαύ. Αλλά αφότου εγκατέλειψε την πατρίδα του και έφυγε προς τον Λάβαν, δεν ενοχλήθηκε πλέον από τον Ησαύ. Διότι ο καθένας, θεωρώντας τον απόντα ως νεκρό, έπαψε να δέχεται πόλεμο και να πολεμά.

Έχω ακούσει ότι και ο μέγας θεράποντάς σου Μωυσής διέφυγε από τα ανάκτορα ως φονιάς, και εκείνος που ανατρεφόταν στα ανάκτορα, διανυκτέρευε στις ερήμους· και ο γιος της κόρης του Φαραώ έγινε σύζυγος της κόρης του Ραγουήλ, και εκείνος που είχε εκπαιδευτεί σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων έγινε βοσκός άλογων προβάτων. Και όμως εκείνος, αφού σκότωσε τον Αιγύπτιο, δεν θανατώθηκε από τον βασιλιά των Αιγυπτίων, αλλά αφού διέφυγε αφέθηκε στη λήθη· εγώ όμως, αφού σκότωσα τον αλλόφυλο, επιβουλεύομαι από τους ομοφύλους μου και φεύγω και καταδιώκομαι και καταφεύγω σε σένα και δεν αισθάνομαι καμία ανάπαυση. 〈Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;〉 Πες μου, ω θαυμάσιε Δαβίδ, γνήσιε θεράποντα του Θεού, μελωδέ, ψαλμωδέ, πολεμιστή, διώκτη των δαιμόνων, πατέρα κατά σάρκα του Χριστού, ο Οποίος επρόκειτο να εκβάλει τους δαίμονες του κόσμου, διότι ο Θεός συνδιαλέγεται μαζί σου όπως ο φίλος με τον φίλο, όπως ακριβώς και με τον θεράποντά Του Μωυσή. Μνημόνευσες τον Μωυσή και τον Ιακώβ, λέγοντας για μεν τον Μωυσή: 〈Ο Μωυσής και ο Ααρών βρίσκονται μεταξύ των ιερέων Του, και ο Σαμουήλ μεταξύ εκείνων που επικαλούνται το όνομά Του· επικαλούνταν τον Κύριο, και εκείνος τους εισάκουε·〉 για δε τον Ιακώβ: 〈Και εισήλθε ο Ισραήλ στην Αίγυπτο και ο Ιακώβ παροίκησε στη γη του Χαμ,〉 και πόσης θείας πρόνοιας απόλαυσε. Άκουσε λοιπόν συντόμως τους αγώνες και τις θλίψεις του Μωυσή και του Ιακώβ, ώστε τα δικά τους βάσανα να γίνουν για εσένα ιάματα της απελπισμένης ψυχής σου.

Είκοσι χρόνια που ήταν βοσκός, μαστιζόταν διαρκώς από την παγωνιά και τον καύσωνα, στερούμενος τον ύπνο, εισπράττοντας την αχαριστία του Λάβαν, μισούμενος από τους γιους του, παίρνοντας τον δρόμο της φυγής μαζί με τις γυναίκες και τα παιδιά του, φοβούμενος τον Λάβαν που τον καταδίωκε από πίσω, κατηγορούμενος ως κλέφτης των θεών, οδυρόμενος για την ατίμωση της κόρης του, πολεμούμενος για τα παιδιά του, ντροπιασμένος εξαιτίας του Ρουβήμ επειδή μόλυνε το κρεβάτι του πατέρα του, θλιβόμενος για τις δολοφονίες που διέπραξαν ο Συμεών και ο Λευί, σπαραζόμενος για τον Ιωσήφ, θρηνώντας για τον Βενιαμίν. Και έχοντας αντιμετωπίσει τόσα και ακόμη περισσότερα δεινά, ποτέ δεν είπε από κακία: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς παντοτινά;» Σκέψου επίσης και τον μεγάλο Μωυσή, τι είδους θλίψεις και πόσους κινδύνους υπέστη ήδη από τα ίδια του τα σπάργανα: να ρίχνεται από τους γονείς του στο ποτάμι, να εγκαταλείπει τα βασιλικά ενδιαιτήματα εξαιτίας της καταγωγής του, να τον επιβουλεύονται οι αδελφοί του, να καταζητείται ως φονιάς, να γίνεται φυγάς σε ξένη γη, να τρώει το ψωμί του με φόβο, να περιμένει τον θάνατο κάθε ώρα, να αναζητείται ως τύραννος, να καταζητείται ως στασιαστής, από το βασιλικό κρεβάτι να καταλήγει να κοιμάται πάνω σε κοπριά και χώματα, να αποστέλλεται προς τους εχθρούς Αιγυπτίους, να δέχεται τις εξεγέρσεις του λαού στην έρημο, και να στερείται τη γη που ρέει γάλα και μέλι εξαιτίας ενός μόνο λόγου.

Και όμως, ω Δαβίδ, τέτοια λόγια δεν είπε, όπως εσύ: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» Αναλογίσου, λοιπόν, τα όσα αφορούν τον Μωυσή και τα όσα αφορούν εσένα. Εσύ, ω Δαβίδ, ανατράφηκες σε χωριό· εκείνος σε πόλη. Εσύ κρατήθηκες από αγροτικά χέρια· εκείνος γαλουχήθηκε σε βασιλικές αγκάλες. Εσύ από βρέφος ήσουν ποιμένας προβάτων· εκείνος από παιδί φύλακας των γραμμάτων· διότι «εκπαιδεύτηκε ο Μωυσής σε όλη τη σοφία των Αιγυπτίων». Τα δικά σου δάχτυλα κούρδισαν όργανο· τα δικά του δάχτυλα κατέγραψαν τη δημιουργία του ουρανού και της γης. Τα δικά σου χέρια κατασκεύασαν δεκάχορδο ψαλτήρι· τα δικά του χέρια επέφεραν στους Αιγυπτίους μάστιγα δέκα πληγών, ενώ στον Ισραήλ έφεραν τη σάλπιγγα του Δεκαλόγου. Η δική σου τροφή ως ποιμένα ήταν γάλα και τυρί· η δική του τροφή ήταν το μάννα και ο ουράνιος άρτος [...] εκείνος ψάλλει και ο Φαραώ καταποντίζεται. Εσύ έκοψες την άκρη από το πανωφόρι του Σαούλ· εκείνος έσχισε τον βυθό της θάλασσας. Εσύ επιθύμησες να πιεις νερό από το πηγάδι της Βηθλεέμ· εκείνος ήπιε από την ακρότομη πέτρα νερό πιο γλυκό από το μέλι. Εσύ, προσδοκώντας τον Δεσπότη, προσεύχεσαι: «Φανέρωσε το πρόσωπό σου στον δούλο σου»· εκείνος απόλαυσε τη θεοπτία λέγοντας: «Ο Κύριος ήλθε από το Σινά και φανερώθηκε σε εμάς από το κατάσκιο όρος». Σε εσένα, όσο ζεις, αποκαλύπτομαι και συνομιλώ· τον Μωυσή όμως και μετά θάνατον τον παρουσιάζω δίπλα μου και του ομιλώ στο όρος, μεταμορφούμενος ενώπιον των αποστόλων.

Αλλά για να μη σκυθρωπάσεις, ω Δαβίδ, κατέχοντας τη δεύτερη θέση στη σύγκριση και την αντιπαραβολή με τον Μωυσή, και εκτός από τις άλλες θλίψεις σε λυπήσει και αυτό, σου έδωσα ένα χάρισμα και εξαίρετο απόκτημα, το οποίο υπερνικά όλες μαζί τις τιμές του Μωυσή. Μην αποθαρρύνεσαι, μη δυσανασχετείς, διότι εσύ είσαι πατέρας του Νομοθέτη, ενώ εκείνος διάκονος. Εσύ είσαι γεννήτορας και σπορέας, εκείνος προφήτης και συγγραφέας. Κανείς στα Ευαγγέλια δεν θα πει: «Ιησού υιέ του Μωυσή, ελέησόν με», αλλά: «Ιησού υιέ του Δαβίδ, ελέησόν με», «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», όχι στον υιό του Μωυσή, «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού του Δαβίδ». Επειδή, λοιπόν, έχεις το κορυφαίο των χαρισμάτων, το να ονομαστείς πατέρας του Θεού σου, μη λες πλέον ως καταφρονημένος και λησμονημένος: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς παντελώς;» Αλλά να πεις, ως κάποιος που ευεργετήθηκε με μεγάλα δώρα: «Θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου»...

Στον Ψαλμό ΙΒ΄, Ομιλία Β΄. Εις τον ίδιον ψαλμό άλλως: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς εις τέλος;» Επειδή πολλές φορές παρακάλεσε τον Θεό ο Δαβίδ ώστε να λυτρωθεί από τα κακά, άλλοτε λέγοντας: «Κύριε, γιατί πλήθυναν αυτοί που με θλίβουν;» και τα εξής, και άλλοτε: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· γιάτρεψέ με, Κύριε, διότι ταράχτηκαν τα οστά μου και η ψυχή μου ταράχτηκε σφόδρα· και εσύ, Κύριε, έως πότε;». Επειδή λοιπόν είπε εκεί το «έως πότε» και παρέλειψε το τι, τώρα, κατατρυχόμενος ακόμη περισσότερο από τους πόνους, αναφέρει και τη φύση του ζητήματος: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς εις τέλος;». Αυτό δε το έλεγε ο προφήτης, όχι τόσο για να παρηγορήσει τον εαυτό του, όσο επειδή ήθελε να μας διδάξει και να μας ωφελήσει μέσω του εαυτού του, ώστε όταν προσευχόμαστε και δεν εισακουγόμαστε, να μην ατονήσουμε ούτε να αδρανήσουμε, αλλά να προσκαρτερούμε πάντοτε στην προσευχή και τη δέηση.

Έπειτα, για τρίτο λόγο, γι' αυτό ο Θεός αναβάλλει προς το παρόν τη δωρεά και την ικανοποίηση του αιτήματος, αναμένοντας τον κατάλληλο καιρό για να τα δώσει. Διότι, εάν αυτός που έχει πυρετό και ζητά τροφή ή ποτό, δεν τα λαμβάνει όποτε ο ίδιος το θέλει, αλλά όποτε ο ιατρός κρίνει ότι είναι ο κατάλληλος καιρός, πολύ περισσότερο ο Θεός δίνει τα αιτούμενα τότε που συμφέρει σε αυτόν που τα λαμβάνει. Διότι είναι βοηθός στους κατάλληλους καιρούς και στις θλίψεις. Μάρτυρας αυτού είναι ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος λέγει σε αυτόν που προσεύχεται: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα». Γι' αυτό και ο Δαβίδ, όταν προσευχόταν και δεν εισακουόταν πάραυτα, παρακαλούσε να μάθει την αιτία της αναβολής λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά;» Ο Θεός όμως «λησμονεί» όχι επειδή κυριεύεται από λήθη, ούτε επειδή χάνει τη μνήμη του, ούτε επειδή υπόκειται σε ανθρώπινα πάθη, αλλά επειδή προσαρμόζεται καταλλήλως σε αυτούς που του υπόκεινται. Έτσι, λησμονώντας οικειοθελώς εκείνους που λησμονούν τον νόμο του, έλεγε: «Και εσύ λησμόνησες τον νόμο του Θεού σου, και εγώ θα λησμονήσω τα τέκνα σου». Και μέσω του Ιερεμία έλεγε στη συναγωγή: «Εσύ με λησμόνησες, λέγει ο Κύριος, προς τα πίσω θα πορευτείς». Και πάλι: «Μήπως θα λησμονήσει η γυναίκα το παιδί της ώστε να μην ελεήσει τα γεννήματα της κοιλίας της; Και αν ακόμη μια γυναίκα τα λησμονήσει αυτά, εγώ όμως δεν θα σε λησμονήσω, είπε ο Κύριος».

«Μέχρι πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Αποστρέφεται δε ο Θεός, όχι επειδή κυριεύεται από λήθη, ούτε επειδή χάνει τη μνήμη Του, αλλά αποστρέφεται αυτόν που κακοποιεί και αμαρτάνει. Όπως ακριβώς εμείς, όταν αντικρίσουμε κάτι αισχρό, αποστρέφουμε το πρόσωπο δυσαρεστημένοι από το κακό, έτσι και ο Θεός αποστρέφεται αυτόν που παρανομεί, ο οποίος αποπνέει την αμαρτία σαν βούρκο και δυσωδία. Μάρτυρας αυτού είναι ο προφήτης Αββακούμ, που λέει στον Θεό: «Ο οφθαλμός σου είναι καθαρός για να μη βλέπει πονηρά, και δεν μπορείς να επιβλέπεις την αδικία.» Επειδή λοιπόν και ο Δαβίδ μολύνθηκε με τη μοιχεία και σάπισε με τη δολοφονία —διότι, όπως λέει, «έβγαλαν δυσωδία και σάπισαν οι πληγές μου»— πλύθηκε όμως με τη μετάνοια και λευκάνθηκε με τη νηστεία, την κοίμηση κατά γης και την ικεσία, και αφού έγινε άξιος να δει τον Θεό, παρακαλεί: «Μέχρι πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Με αποστράφηκες, επειδή σε αποστράφηκα· επίστρεψε, επειδή επέστρεψα. «Μέχρι πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου;» Διότι, ως δίκαιος κατήγορος του εαυτού του, αναλογίστηκε το αιώνιο κριτήριο και τα αναπόφευκτα βασανιστήρια, και ότι τους πόρνους και τους μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός, και μαστιζόμενος ήδη από τους λογισμούς του σαν από δήμιους, ημέρα και νύχτα, υπέμενε οδύνες λέγοντας: «Μέχρι πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου;», τιμωρούμενος από τον ίδιο του τον εαυτό, «(και) οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;», βασανιζόμενος από τις αναμνήσεις και τους στεναγμούς.

Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά; Διότι είναι μακρά η πορεία προσέγγισης προς τον Θεό η οποία επιτελείται σε αυτόν μέσω της μετάνοιας εξαιτίας της αμαρτίας. Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Το πρόσωπο Αυτού οι άγγελοι το βλέπουν διαπαντός.

Ομιλία περί του ότι ο Θεός δεν είναι αίτιος των κακών. Πολλοί είναι οι τρόποι της διδασκαλίας, οι οποίοι μας υποδείχθηκαν μέσω του ιεροψάλτη Δαβίδ από το Πνεύμα που ενεργούσε μέσα του. Διότι άλλοτε, όταν ο προφήτης μας διηγείται τα δικά του παθήματα και πώς υπέμεινε γενναία τα όσα του συνέβαιναν, μέσα από το προσωπικό του παράδειγμα μας αφήνει μια ολοκάθαρη διδασκαλία υπομονής, όπως όταν λέει: «Κύριε, γιατί πλήθυναν αυτοί που με θλίβουν;»· και άλλοτε παρουσιάζει την αγαθότητα του Θεού και την ταχύτητα της προστασίας Του, την οποία παρέχει σε όσους Τον αναζητούν αληθινά, λέγοντας: «Όταν τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου»· λέγοντας έτσι λόγια ισοδύναμα με εκείνα του προφήτη που είπε: «Ενώ εσύ ακόμη θα μιλάς, Εκείνος θα πει: Ιδού, είμαι παρών». Δηλαδή: Δεν πρόλαβα καλά-καλά να Τον επικαλεστώ, και η ακοή του Θεού πρόλαβε το τέλος της επίκλησής μου. Άλλες φορές, πάλι, προσφέροντας ικεσίες και δεήσεις στον Θεό, μας διδάσκει με ποιον τρόπο αρμόζει σε όσους βρίσκονται σε αμαρτίες να εξευμενίζουν τον Θεό: «Κύριε, μη με ελέγξεις με τον θυμό Σου, ούτε να με παιδεύσεις με την οργή Σου». Στον δωδέκατο ψαλμό, όμως, φανερώνοντας κάποια παράταση του πειρασμού λέει: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;».

Και αφού σε όλο τον ψαλμό μάς δίδαξε να μην αποθαρρυνόμαστε στις θλίψεις, αλλά να αναμένουμε την αγαθότητα του Θεού, και να γνωρίζουμε ότι κατά κάποια θεία οικονομία μάς παραδίδει στις θλίψεις, επιβάλλοντας το μέτρο των δοκιμασιών σύμφωνα με την αναλογία της πίστης που υπάρχει στον καθένα. Επειδή, λοιπόν, έχει ειπωθεί το: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς τελειωτικά;» και το: «Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;», αμέσως μεταβαίνει στο κακό των αθέων· οι οποίοι, όταν κάτι μικρό στις βιοτικές υποθέσεις τούς εναντιωθεί, επειδή δεν αντέχουν τις πιο δύσκολες περιστάσεις των πραγμάτων, αμέσως κυριεύονται από αμφιβολίες στη διάνοιά τους για το αν υπάρχει Θεός που προνοεί για τα γήινα, αν επιβλέπει το κάθε τι, αν απονέμει στον καθένα αυτό που του αξίζει. Έπειτα, όταν δουν τον εαυτό τους να παραμένει για περισσότερο χρόνο σε ανεπιθύμητες καταστάσεις, εδραιώνουν μέσα τους την πονηρή δοξασία και αποφαίνονται στην καρδιά τους ότι δεν υπάρχει Θεός. «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός». Και βάζοντας αυτήν τη σκέψη στον νου του, προχωρά πλέον χωρίς κανένα δισταγμό σε κάθε αμαρτία. Διότι, εάν δεν υπάρχει Εκείνος που επιβλέπει, εάν δεν υπάρχει Αυτός που ανταποδίδει στον καθένα σύμφωνα με την αξία των όσων έχει πράξει στη ζωή του, τι εμποδίζει το να καταδυναστεύει τον φτωχό, να φονεύει ορφανά, να σκοτώνει χήρα και προσήλυτο, να αποτολμά κάθε ανόσια πράξη και να μολύνεται με ακάθαρτα και βδελυρά πάθη και με κάθε είδους κτηνώδεις επιθυμίες;

ΨΑΛΜΟΣ ΙΒ΄. <Εἰς τὸ τέλος, ψαλμὸς τοῦ Δαβίδ.> (A f. 80 b.) Αυτόν τον ψαλμό τον ψάλλει έχοντας έλθει σε μετάνοια για το αμάρτημα, ενώ ταυτόχρονα ευαγγελίζεται σε εμάς το σωτήριο έργο, μέσω του οποίου λάβαμε το πρότυπο για το πώς πρέπει, όταν περιπίπτουμε σε αμαρτία, να προσερχόμαστε στον Θεό. <Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; κ.λπ.> (C f. 23.) Ο Θεός αποστρέφει το πρόσωπό Του από τους αμαρτωλούς, πράττοντας τι; Κρίνοντάς τους ανάξιους της εποπτείας Του. Γι' αυτό, ελεγχόμενος από τη συνείδησή του και φοβούμενος την κρίση του Θεού, καθώς βρέθηκε μακριά Του εξαιτίας της αμαρτίας, λέει ότι επιθυμεί από τα βάθη της ψυχής του να ανανεωθεί μέσω της μετάνοιας, μήπως τυχόν πεθάνει ευρισκόμενος στην αμαρτία. Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί οδύνες στην ψυχή μου.

Ιδού, Κύριε, βλέπεις την εναντίωση των εχθρών και την αδυναμία της δικής μας φύσης. Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Έως πότε θα υψώνεται ο Εχθρός μου εναντίον μου; Επίστρεψε, Κύριε, λύτρωσε την ψυχή μου από την κακουργία του· διότι καθημερινά τραυματίζομαι· στέκεται και με χλευάζει.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ. ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΙΒʹ. Για το τέλος που βρίσκεται κοντά στον Θεό, αγωνιζόταν γενναία στα πάντα πριν από το τέλος· το τέλος δε, είναι ο καρπός των κόπων, ο οποίος εξασφαλίζει αιώνια ζωή και βασιλεία των ουρανών. Αναφορικά με το τέλος, λοιπόν, ανέπεμψε την ωδή στον Θεό· στην αρχή όμως, επειδή αγωνίζεται ακόμη, αρθρώνει τις πρώτες φωνές: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Ο Θεός λησμονεί εκείνους που τον λησμονούν εξαιτίας της αμαρτίας· και αποστρέφει το πρόσωπό του από εκείνους που πράττουν κάτι αισχρό, κρίνοντάς τους ανάξιους της επίβλεψής του. Γι' αυτό, ελεγχόμενος από τη συνείδησή του και φοβούμενος την κρίση του Θεού, προσθέτει: «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου, πόνους στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα; Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου; Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου. Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως και αποκοιμηθώ στον θάνατο· μήπως πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του». Υψώνεται δε ο εχθρός εναντίον εκείνου που αμαρτάνει και ταπεινώνεται από την αμαρτία· και το αντίθετο συμβαίνει σε εκείνον που πράττει το δίκαιο. Επειδή μάλιστα δεν θέλει να εισακουστεί χωρίς αμοιβή, προτάσσει το «επίβλεψε», παρακαλώντας Τον να δει τα κατορθώματά του. Ή και επειδή ο Θεός δεν εισακούει, εάν κάποιος δεν είναι δίκαιος. Το δε πρόσωπο του Θεού είναι γεμάτο φως, όντας δύναμη που προνοεί για ευεργεσία· όποιος μετέχει σε αυτό θα φωτιστεί, όπως ακριβώς εκείνος που απολαμβάνει τις ηλιακές ακτίνες.

Διότι ο ίδιος, αφού προσευχήθηκε στον δωδέκατο ψαλμό και είπε: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;», και αφού επισύναψε όσα ακολουθούν αυτά, καταλήγει: «Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για το Σωτήριό σου». Και επειδή ακριβώς έκανε μνεία του Σωτηρίου στον δωδέκατο ψαλμό, στον δέκατο τρίτο αναφέρει στη συνέχεια: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ;».

«Εις το τέλος» Διότι στο τέλος του αιώνος οι προφήτες ελάμβαναν την προφητεία για το μυστήριο, το οποίο επρόκειτο να φανερωθεί στο τέλος. «Έως πότε» Ο Χριστός βοά εκ προσώπου του Αδάμ: Γιατί, Κύριε, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα με άφησες να φθείρομαι (να φέρομαι) από την αμαρτία; «Έως πότε θα αποστρέφεις» Επειδή με βδελύσσεσαι για την παράβασή [μου], λέει ο Αδάμ. «Έως πότε θα θέτω» [Έως πότε με άφησες, λέει, να συλλογίζομαι για την παρουσία σου;] «Οδύνες» Διότι είναι ανείπωτη η οδύνη μου κάθε μέρα που εσύ βραδύνεις να με σώσεις. «Έως πότε θα υψώνεται» Διότι, καθώς η παρουσία σου, Δέσποτα, καθυστερεί, ο εχθρός δεν παύει να επιμένει [και να ασκεί βία]. «Επίβλεψον» Δηλαδή έλα γρήγορα και εκδικήσου για εμένα, λέει ο Αδάμ. «Φώτισον» Φώτισε τους οφθαλμούς της διανοίας μου, έως πότε θα κοιμάμαι τον βαρύ ύπνο της αμαρτίας; «Μήποτε πει» Ο διάβολος, λέει: ας μην καυχηθεί εναντίον μου, κυριεύοντάς με ολοκληρωτικά. «Οι θλίβοντες» Διότι, όταν κλονίστηκε ο άνθρωπος από την παράβαση, οι δαίμονες χάρηκαν. «Εγώ δε στο έλεος» Διότι γνώρισα ότι δεν πρόκειται να παραβλέψεις το πλάσμα σου, το οποίο δημιούργησες. «Θα αγαλλιάσει» Διότι αγαλλίασε ο Αδάμ για τη σωτηρία που πραγματοποιήθηκε μέσω της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού. «Θα ψάλω» Επειδή με ελέησε, λέει ο Αδάμ, και με ανακούφισε από τα δεινά, τα οποία μου προξένησε η παράβαση.

ΨΑΛΜΟΣ ΙΒ'. «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς;» Διότι η λήθη του Θεού είναι μεν οδυνηρή και πρόσκαιρη, επιφέρει όμως θάνατο παντελή και αθάνατο. «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός;» Διότι ύψωση του Σατανά είναι η ταπείνωση των ανθρώπων.

Διότι κάποια χήρα γυναίκα από την ίδια χώρα των Καππαδοκών, μητέρα ενός μονογενούς τέκνου, η οποία είχε χάσει τους οφθαλμούς του σώματός της, έχοντας νικήσει το πάθος με την πίστη, έφτασε στην Ιερουσαλήμ μαζί με το μονογενές παιδί της, προσδοκώντας να αποκτήσει ξανά εκεί την όρασή της με την προσκύνηση των αγίων τόπων. Καθώς λοιπόν οδηγούνταν από το χέρι από το ίδιο της το παιδί, συγκέντρωσε χώμα από τη γη και σκεπτόταν να το επιθέσει στους οφθαλμούς της, προσδοκώντας ίσως να βρει σε αυτό το κολλύριο του φωτός ώστε να αναβλέψει. Ξαφνικά, όμως, μια ασθένεια έπληξε τον μονογενή της υιό και τον άρπαξε από τα μητρικά της χέρια. Τότε, διπλό σκοτάδι στους οφθαλμούς επήλθε σε αυτήν και κατέρρεε από το δριμύτατο πάθος της συμφοράς. Εκείνη δε, βγάζοντας οικτρές φωνές προς τον Θεό, έλεγε: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς εις τέλος;» και τα εξής. «Μήπως μόνη εγώ», έλεγε, «είμαι αμαρτωλή, ώστε να υφίσταμαι τόσο σκληρά τέτοια τιμωρία;»

«Σε σκιά και όνειρο μοιάζουν τα δικά μας πράγματα.» 7,17a 〈Διότι τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον μεγαλύνεις〉 17b 〈ή ώστε να στρέφεις τον νου σου σε αυτόν;〉 Και αυτό ακριβώς τίθεται ως τεκμήριο του ότι τον μεγαλύνει· διότι, είναι άραγε καθόλου άξιος να τιμωρείται ή έστω και να υπάρχει καν στη σκέψη; Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον θυμάσαι; Διότι αυτό ακριβώς, το να απαιτείς ευθύνες και να επιβάλλεις τιμωρίες, αποτελεί τεκμήριο ότι ο άνθρωπος είναι κάτι σημαντικό. 7,18a 〈Και τον επισκέπτεσαι,〉 λέει, 〈το πρωί.〉 Δηλαδή: «τον βοηθάς.» 7,18b 〈Και προς ανάπαυση τον κρίνεις.〉 «Και πολλές φορές τον βοηθάς.» Δες πώς τα λόγια είναι αναμειγμένα, άλλα είναι λόγια επιείκειας και άλλα οδύνης. Μου φαίνεται ότι αυτά λέγονται εξαιτίας της εντάσεως των πόνων. Τι σημαίνει: προς ανάπαυση; Δηλαδή: «προστάζεις να πεθάνει και να αναπαυθεί», έτσι νομίζω. 7,19a 〈Έως πότε,〉 λέει, 〈δεν με αφήνεις〉 19b 〈ούτε με παραβλέπεις;〉 Όπως ακριβώς έλεγε ο Δαβίδ: Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολότελα; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου, και οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα; 7,19b 〈Έως ότου,〉 λέει, 〈καταπιώ με οδύνη το σάλιο μου;〉 Δηλαδή: «έως ότου ξηρανθώ τελείως και πεθάνω ενώ είμαι ζωντανός.» 7,20a 〈Εάν εγώ αμάρτησα,〉 λέει, 〈τι μπορώ να σου κάνω;〉 Δηλαδή: «τι οφείλω πλέον να κάνω; Παρήλθε η αμαρτία.»

Στον ΙΒ΄ Ψαλμό. Εις το τέλος· ψαλμός του Δαυίδ. Άλλος, Επινίκια ωδή του Δαυίδ. Άλλος, Εις νίκος. Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά; Άλλος, Με λησμονείς ολότελα. Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Άλλος, Κρύβεις.

«Έως πότε θα βάζω βουλές στην ψυχή μου;». Άλλος: «Θα θέτω σκέψεις». «[Έως πότε θα έχω] οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;». Άλλος: «Μέριμνα στη διάνοιά μου κάθε ημέρα». αʹ. Δεν είναι μικρό αγαθό και τούτο, το να αποκτά κανείς αίσθηση της λήθης του Θεού. Τη λήθη όμως μην τη θεωρείς ως πάθος, αλλά ως εγκατάλειψη. Πολλοί, βέβαια, ενώ έχουν υποστεί αυτό το πράγμα, δεν γνωρίζουν καν το ίδιο το γεγονός, ούτε οδύρονται. Ο μακάριος όμως αυτός όχι μόνο το εγνώριζε, αλλά και αναλογιζόταν τον χρόνο. Διότι το «έως πότε» είναι έκφραση ανθρώπου που δείχνει ότι ο χρόνος είναι μακρύς· γι' αυτό και οδύρεται και θρηνεί. Εσύ, όμως, παρατήρησε πώς πουθενά δεν θλίβεται για τίποτα το βιοτικό, ούτε για χρήματα ούτε για δόξα, παρά παντού για την εύνοια του Θεού. Και από πού, λέγει, αντιλήφθηκε ότι τον ξέχασε ο Θεός; Επειδή γνώριζε και πότε τον θυμόταν, και κατανοούσε με σαφήνεια τι είναι λήθη και τι είναι μνήμη· όχι όπως οι περισσότεροι άνθρωποι, οι οποίοι, όταν πλουτίζουν, όταν χαίρουν εκτίμησης από τους ανθρώπους, όταν όλα τούς έρχονται ευνοϊκά, όταν επικρατούν των εχθρών τους, τότε νομίζουν ότι τους θυμάται ο Θεός· γι' αυτό και δεν γνωρίζουν ούτε πότε τους ξεχνά. Διότι εκείνοι που αγνοούν το σημείο της μνήμης, δεν γνωρίζουν ούτε αυτό της λήθης. Αν δηλαδή δεν κατανοούν τα σύμβολα της φιλίας, δεν γνωρίζουν ούτε τα σύμβολα της έχθρας. Επειδή, πολλούς από όσους τα κατέχουν αυτά ο Θεός τούς ξεχνά, και μάλιστα προπαντός αυτούς· ενώ εκείνους που βρίσκονται στις αντίθετες καταστάσεις, τους θυμάται συχνά.

Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα; Αυτό συνιστά επιτεταμένη λήθη. Διότι μέσα από ανθρώπινα σχήματα φανερώνει τις ενέργειες του Θεού, και περιγράφει την οργή και την τιμωρία Του. Εξάλλου, ο Θεός αποστρέφει πάλι το πρόσωπό Του, όταν πράττουμε έργα ανάξια των προσταγμάτων Του. Διότι λέγει: «Όταν απλώνετε τα χέρια σας, θα αποστρέψω τους οφθαλμούς μου από εσάς». Έπειτα ακολουθεί και η αιτία.

Αλίμονο, πόση ανοησία, πόση παραφροσύνη είναι το να συμμαχούμε με τους εχθρούς εναντίον του εαυτού μας και να δίνουμε αφορμή να χαίρονται και να αγαλλιούν εκείνοι που λυπούν και θλίβουν την ψυχή μας! Δες πόσα άτοπα συμβαίνουν. Ενώ έπρεπε να νικούμε τον εχθρό (διότι «εξασθένησαν οι ρομφαίες του ολοκληρωτικά και χάθηκε ο ασεβής»), ενώ έπρεπε να νικούμε, εμείς ηττώμαστε· και όχι μόνο αυτό, αλλά τον καθιστούμε κραταιό και ισχυρό. Και η μανία μας και η έσχατη αρρώστια μας δεν σταματούν καν έως εδώ, αλλά επιπλέον του παρέχουμε και τα μέσα για την ευφροσύνη και την αγαλλίασή του. Όντως, η αμαρτία είναι έσχατη μέθη και έσχατο κακό. «Θα αγαλλιάσουν, εάν σαλευθώ». Τρία επιχειρήματα προβάλλει ο Προφήτης για να συγκινήσει τον Δεσπότη, ώστε να επιβλέψει και να στρέψει το πρόσωπό Του σε αυτόν και να εισακούσει τη δέησή του: την κυριαρχία και τη δύναμη των εχθρών, και πριν από αυτό την υπεροψία και την έπαρσή τους, και τρίτον, την ευφροσύνη και την αγαλλίασή τους, σαν να έλεγε: «Αν, Κύριε, δεν στρέψεις το πρόσωπό Σου σε εμένα εξαιτίας της δέησής μου και εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου, κάνε το τουλάχιστον εξαιτίας της αλαζονείας των εχθρών, διότι υπερηφανεύονται για τη δύναμή τους· διότι χαίρονται με τις συμφορές μου και περιγελούν την πτώση μου».

Διατηρώντας δε και τη μνήμη των κακών, αναλογίζεται επιμελώς από πού του συνέβησαν αυτά και για ποια αιτία περιέπεσε σε ένα τέτοιο κακό· και αναλογιζόμενος λοιπόν αυτά, οχυρώνει από παντού τον εαυτό του, για να μην περιπέσει στις ίδιες συμφορές. Έτσι λοιπόν, ρυθμίζοντας καλά και παιδαγωγώντας τη ζωή του, ομολογεί πολλή ευγνωμοσύνη σε Εκείνον που τον έσωσε, παρακαλώντας Τον, όπως ακριβώς Τον βρήκε λυτρωτή, έτσι να Τον έχει διαρκώς φύλακα και στο μέλλον. Αυτήν τη στάση ας μιμηθούμε και εμείς, και αν παρασυρθούμε σε κάποιο αμάρτημα, ας ανανήψουμε γρήγορα, και ας κάνουμε την πτώση μας πρόφαση ασφαλείας και αφορμή για να μην αμαρτήσουμε πλέον. Πώς λοιπόν θα το πράξεις; Έχεις διδάσκαλο τον Δαβίδ. Αμάρτησες; Μην αδρανήσεις παραμένοντας στην αμαρτία, αλλά εγέρσου· αναλογίσου αμέσως ότι ο Θεός απέστρεψε το πρόσωπό Του από εσένα, ότι σε λησμόνησε· έπειτα κλάψε, στέναξε, λούσε κάθε νύχτα την κλίνη σου με δάκρυα, απομακρύνσου γρήγορα από εκείνους που εργάζονται την ανομία. Διότι και αυτά είναι διδάγματα του Δαβίδ. Πες μαζί του: «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό Σου από εμένα;». Πες το, όχι με τη γλώσσα, αλλά πολύ πρωτύτερα με την καρδιά· πες και τα άλλα δικαιώματα του Δαβίδ. Όταν τα πεις όλα, να ελπίζεις στο έλεός Του, να ελπίζεις, να μην αμφιβάλλεις. Διότι εκείνος που αμφιβάλλει, λέγει, μοιάζει με το κύμα της θάλασσας, το οποίο παρασύρεται και αναταράσσεται από τον άνεμο.

Φώναξα τον υπηρέτη μου, και δεν με υπάκουσε. Με το στόμα μου δεόμουν, και ικέτευα τη γυναίκα μου. «Ελεήστε με, οι φίλοι μου· διότι χέρι Κυρίου είναι αυτό που με άγγιξε.» «Τα σπλάχνα μου έβρασαν, και δεν θα σιωπήσω.» «Κουράστηκα μέσα στον στεναγμό μου, λούζω κάθε νύχτα την κλίνη μου.» «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς;» και τα λοιπά. «Με περιέβαλαν ωδίνες θανάτου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου έγινε σαν κερί που λιώνει.» «Οι θλίψεις της καρδιάς μου πληθύνθηκαν,» και τα λοιπά. «Δεν υπάρχει ίαση στη σάρκα μου,» και τα λοιπά. «Η καρδιά μου ταράχτηκε, με εγκατέλειψε η δύναμή μου.» «Μας κατέστησες όνειδος στους γείτονές μας,» και τα λοιπά. «Μας ταπείνωσες σε τόπο κακό,» και τα λοιπά. «Ταπεινώθηκε στο χώμα η ψυχή μας,» και τα λοιπά. «Λυπήθηκα κατά τη μελέτη μου, και ταράχτηκα,» και τα λοιπά. «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα,» και τα λοιπά. «Πληθύνθηκαν περισσότερο από τις τρίχες,» και τα λοιπά. «Αποξενώθηκα από τους αδελφούς,» και τα λοιπά. —«Μου έγινε αφορμή για ονειδισμούς· και έθεσα,» και τα λοιπά. «Φτωχός και πονεμένος είμαι εγώ· η σωτηρία σου.» «Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι,» και τα λοιπά. «Γέμισε από κακά η ψυχή μου, και η ζωή μου,» και τα λοιπά. «Λιγόστεψαν και κακοπάθησαν από τη θλίψη,» και τα λοιπά. «Τα οστά του λυπημένου ανθρώπου ξηραίνονται.» «

Ψαλμός 12ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου και οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;» Αυτά αρμόζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας των πολιορκιών και των θλίψεων από τους εχθρούς, αλλά βεβαίως αρμόζουν και σε κάθε άνθρωπο που θλίβεται από αόρατο και ορατό εχθρό, ώστε να λέει: «Έως πότε, Κύριε, επιτρέπεις στον εχθρό να ραδιουργεί εναντίον μου;» «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου» αποθρασυνόμενος; «Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου» και «φώτισε τους οφθαλμούς» της διανοίας μου, μήπως τυχόν, αν αποκοιμηθούμε προς την αμαρτία, ενισχυθεί ακόμη περισσότερο εναντίον μας ο εχθρός. «Αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν», εάν ταραχθώ. «Εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα», για να μην κλονιστώ· «θα αγαλλιάσει η καρδιά μου» όταν τύχει της σωτηρίας από εσένα. Γι' αυτό και εγώ «θα ψάλω στον Κύριο, ο οποίος με αυτόν τον τρόπο με ευεργέτησε, και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου».

Αλλά μέχρι πότε, Κύριε, θα λησμονείς την κληρονομιά σου και, αποστρέφοντας το πρόσωπό σου από εμάς, θα ανοίγεις δρόμο στην οργή σου; Πότε θα επιβλέψεις από το άγιο κατοικητήριό σου και θα δεις καθαρά τη θλίψη και την κακουχία μας, και θα μας λυτρώσεις από τα παρόντα δεινά, παρέχοντας απαλλαγή και από όσα αναμένονται να είναι πολύ χειρότερα από αυτά;