Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 12:4

Αυτά, αδελφοί, έχουν γραφτεί για νουθεσία, ώστε και εμείς, όταν αμαρτήσουμε, να γίνουμε κατήγοροι και ελεγκτές, κριτές και τιμωροί του εαυτού μας, για να μπορέσουμε να διαφύγουμε την αιώνια οργή. «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου;» Του αρκεί ότι υψώθηκε εκείνος μία φορά· αφού εγώ ταπεινώθηκα με την αμαρτία, γιατί υψώνεται πάλι εναντίον μου, ενώ εγώ ικετεύω τον Θεό και δεν επιτυγχάνω τίποτα; Για να ταπεινωθεί λοιπόν ο εχθρός διάβολος και κάθε συμμέτοχός του: «επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου». Και γιατί λέει πρώτα «επίβλεψε» και έπειτα «εισάκουσε»; Για να δει πρώτα τα κατορθώματα και έπειτα να χορηγήσει τα αιτήματα. Εκείνος λοιπόν που είναι σπιλωμένος με αμαρτίες και μολυσμένος με παρανομίες ας μην τολμά να λέει στον Θεό: «Επίβλεψε», αλλά ας παρακαλεί: «Απόστρεψε το πρόσωπό σου από τις αμαρτίες μου. Φώτισε τους οφθαλμούς μου». Ο άνθρωπος έχει ανάγκη και από τα δύο, και από το φως που ανατέλλει και από τον οφθαλμό που είναι υγιής. Διότι τι ωφελείται ο τυφλός, όταν ανατέλλει ο ήλιος;

Πάλι, τι ωφελείται αυτός που βλέπει, όταν το σκοτάδι περιβάλλει τα πάντα; Επειδή λοιπόν ο Θεός είναι φως και σκοτάδι σε αυτόν δεν υπάρχει, αλλά είναι φως αληθινό, άδυτο, ακοίμητο, άσβεστο, ενώ ο προφήτης, έχοντας κοιτάξει με κακό τρόπο τη γυναίκα, θολώθηκε από την επιθυμία σαν από καπνό, προσβλήθηκε από την ανομία και τυφλώθηκε ως προς την προφητεία, χάνοντας όχι τον εξωτερικό, αλλά τον εσωτερικό του οφθαλμό, γι' αυτό παρακαλεί τον Θεό ως ιατρό: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου». Όπως αυτός που νυστάζει αρχικά κλείνει λίγο τα μάτια του και τα ξανανοίγει, και κάνοντάς το αυτό αποκοιμιέται, αποχαιρετώντας το φως και υφαίνοντας για τον εαυτό του ένα πρόχειρο σκοτάδι, έτσι και αυτός που πρόκειται να αμαρτήσει κλείνει λίγο τα μάτια, μη βλέποντας την κρίση του Θεού, και τα ξανανοίγει λίγο, βλέποντας την ντροπή.

Συστέλλεται, πάλι κλείνει τα μάτια και τα ξανανοίγει, πότε φοβούμενος και πότε περιφρονώντας, και βαδίζοντας έτσι στο κενό με το βλέμμα, αποκοιμιέται στην αμαρτία, εγκαταλείποντας το φως της αγνείας και προσελκύοντας επάνω του το σκοτάδι της μοιχείας. Έτσι έλεγε ο Ιώβ: «Το μάτι του μοιχού περίμενε το σκοτάδι». Για να μην το υποστεί, λοιπόν, αυτό και πάλι για δεύτερη φορά ο Δαβίδ, παρακαλούσε τον Θεό: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μην υπνώσω ποτέ προς θάνατον. Φώτισε τους οφθαλμούς μου», που αναλώθηκαν από τα δάκρυα, «για να μην υπνώσω προς θάνατον», όχι τον κοινό θεριστή του ανθρωπίνου γένους, αλλά τον κατεξοχήν εξολοθρευτή των αμαρτωλών. Διότι θάνατος κυρίως είναι εκείνος, όχι αυτός που χωρίζει την ψυχή από το σώμα, αλλά αυτός που διαχωρίζει την ψυχή από τον Θεό. Ο Θεός είναι ζωή· και αυτός που χωρίζεται από τη ζωή έχει πεθάνει. Όπως «υπάρχει αμαρτία προς θάνατον και υπάρχει αμαρτία όχι προς θάνατον», καθώς λέει ο Ιωάννης στην επιστολή του, έτσι υπάρχει και ύπνος, ο ένας προς θάνατον, και ο άλλος όχι προς θάνατον. Και ο προφήτης αναφέρει: «Η ψυχή που αμαρτάνει, αυτή και θα πεθάνει», αποβάλλοντας την παρρησία προς τον Θεό, η οποία είναι η ζωή.

Και επειδή ο θάνατος, ο διάβολος που είναι ο πατέρας του θανάτου, στέκεται ως ισχυρός αντίπαλος εναντίον μου, για να με κρατήσει και να με ρίξει και να πει: Ενίκησα, παρακαλώ, Δέσποτα, φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μη με πλήξει μέσω της όρασης, δείχνοντάς μου την ομορφιά γυναίκας, για να μη με παγιδεύσει από την ακοή, τραγουδώντας πορνικό άσμα, για να μη με αδράξει από την κόμη των αρετών, για να μη μου βάλει τρικλοποδιά με τις επιθυμίες και με φυλακίσει στους πειρασμούς και με ρίξει στην ασέβεια, μήπως τυχόν πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του. Ας μη χαρούν, Δέσποτα, σαν σε θέατρο, οι κακοί θεατές δαίμονες και οι φιλοδαίμονες, διότι αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν εάν κλονιστώ, χοροπηδώντας και γελώντας και λέγοντας: Πού είναι ο Δαβίδ που καυχιόταν τόσο πολύ και έλεγε: Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα; Πώς κλονίστηκε και έπεσε ο βασιλιάς και αριστέας και προφήτης του Θεού; Αλλά εκείνοι μεν αλείφονται ως αντίπαλοι εναντίον μου, εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα, αλειφόμενος με το λάδι της δικής σου ευσπλαχνίας και τρέποντας σε φυγή τους ανελέητους δαίμονες με τις προσευχές. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, του Θεού μου και Σωτήρα. Θα ανακηρυχθώ πατέρας, διότι ο δικός μου Σωτήρας θα είναι ο φωστήρας του κόσμου.

Φώτισε τους οφθαλμούς μου. Εννοεί τους οφθαλμούς της διανοίας. Διότι, φωτίστε τους εαυτούς σας με το φως της γνώσεως. Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου. Έχω το θάρρος, λέει, ότι θα λάβω άφεση αμαρτιών στηριζόμενος στο δικό σου έλεος, μέσω του οποίου χάρισες τη σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους· η σωτηρία αυτή θα κάνει την καρδιά μου να αγαλλιάσει, η οποία στο παρελθόν βρισκόταν σε οδύνη εξαιτίας της αμαρτίας.

Ερώτηση του ιδίου προς τον ίδιο: Τι είναι αυτό που μου φανέρωσες, Πάτερ, ότι τον νήφοντα δεν τον βλάπτει καθόλου ο ύπνος; Απόκριση του Ιωάννη: Από εκείνον που φυλάει το ποίμνιό του όπως ο Ιακώβ, απομακρύνεται ο ύπνος, και όταν αρπάξει λίγο, ο ύπνος του ισοδυναμεί με την εγρήγορση κάποιου άλλου. Διότι το πυρ της καύσεως της καρδίας δεν τον αφήνει να βυθιστεί στον ύπνο, καθώς συμψάλλει με τον Δαβίδ μελωδώντας: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως ποτέ υπνώσω εις θάνατον». Όποιος φθάνει σε αυτό το μέτρο και γεύεται τη γλυκύτητά του, κατανοεί τα λεγόμενα. Διότι ο τέτοιος δεν έχει μεθύσει από τον υλικό ύπνο, αλλά κάνει χρήση του φυσικού.

Απάντηση του ιδίου προς τον ίδιο μέσω επιστολής: Αδελφέ, ιδού αυτή είναι η δεύτερη μικρή επιστολή που σου στέλνω, επιτρέποντος του Θεού, μέσω της οποίας παρακαλώ την εν Θεώ αγάπη σου να ξυπνήσει τον νοητό σου οφθαλμό που νυστάζει από την ακηδία, για να μην κοιμηθεί τον ύπνο του θανάτου. Και εσύ, λοιπόν, κράτα σε εγρήγορση τον νου σου ώστε να κατανοήσει να «βαδίσει τη νοητή σου γη», μήπως τυχόν φυτρώσουν τα αγκάθια και πνίξουν τον σπόρο, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «Διότι ολόγυρα περιπατούν οι ασεβείς». Όμως είναι ισχυρός Εκείνος που μπορεί να συντρίψει γρήγορα τον ζυγό και το κέρας τους. Αμήν.

Έχει δε η από κοινού ζωή και περισσότερα αγαθά, τα οποία δεν είναι εύκολο να απαριθμηθούν όλα. Διότι και για την τήρηση των αγαθών που μας έχουν δοθεί από τον Θεό είναι πιο χρήσιμη από την απομόνωση, και για την προστασία από την εξωτερική επιβουλή του εχθρού είναι πιο ασφαλής η αφύπνιση που προέρχεται από όσους αγρυπνούν, εάν τυχόν συμβεί στον έναν να αποκοιμηθεί πέφτοντας σε εκείνον τον ύπνο που οδηγεί στον θάνατο, για τον οποίο διδαχθήκαμε από τον Δαβίδ να απευχόμαστε να μας συμβεί, όταν λέει: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως ποτέ υπνώσω εις θάνατον». Και σε εκείνον μεν που αμαρτάνει, η απομάκρυνση από την αμαρτία είναι ευκολότερη, καθώς ντρέπεται από την ομόφωνη αποδοκιμασία των περισσοτέρων, ώστε να του αρμόζει το ρητό: «Αρκετή είναι για τον άνθρωπο αυτόν η επιτίμηση τούτη, η οποία γίνεται από τους περισσοτέρους». Σε εκείνον δε που κατορθώνει το καλό, η πνευματική βεβαιότητα είναι μεγάλη, τόσο μέσω της δοκιμασίας όσο και της επιδοκιμασίας του έργου του από τους πολλούς. Διότι, εάν επί στόματος δύο και τριών μαρτύρων θα στηριχθεί κάθε λόγος, προφανώς πολύ πιο σταθερά θα επιβεβαιωθεί με τη μαρτυρία των περισσοτέρων εκείνος που επιτελεί το αγαθό έργο. Στη μοναχική ζωή, εξάλλου, ακολουθεί και ένας κίνδυνος, πέραν όσων έχουν ειπωθεί. Πρώτος και μέγιστος, ο κίνδυνος της αυταρέσκειας.

Εδώ, λοιπόν, ο λόγος απέδειξε την εμφανιζόμενη κακία ως χαρακτηριστικό γνώρισμα μιας τέτοιας ασέβειας που φωλιάζει κρυφά στην ψυχή. Ο μακάριος απόστολος Παύλος, όμως, στρέφοντας με μεγαλύτερη σφοδρότητα προς τον φόβο των κριμάτων του Θεού αυτούς που έχουν χάσει την καρδιά τους, ορίζει το εξής ως τιμωρία: το να καταδικάζονται όσοι αμέλησαν την αληθινή θεογνωσία. Διότι τι λέει; «Και καθώς δεν αποδέχθηκαν να έχουν τον Θεό σε επίγνωση, ο Θεός τους παρέδωσε σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα μη πρέποντα, γεμάτοι από κάθε αδικία, πονηρία, πλεονεξία, κακία, μεστοί από φθόνο» και τα εξής. Και θεωρώ ότι ο Απόστολος κατενόησε αυτό το κρίμα όχι αφ' εαυτού του (διότι είχε μέσα του τον Χριστό που μιλούσε), αλλά επειδή καθοδηγήθηκε από εκείνη τη δική Του φωνή, με την οποία λέει ότι γι' αυτό τον λόγο μιλάει στα πλήθη με παραβολές, για να μην κατανοήσουν τα θεία μυστήρια του Ευαγγελίου, επειδή οι ίδιοι προηγουμένως έκλεισαν τα μάτια τους, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και πάχυνε η ασύνετη καρδιά τους· ώστε να έχουν να υπομένουν ως τιμωρία την τυφλότητα ως προς τα ανώτερα, αυτοί οι οποίοι, προτρέχοντας θεληματικά, τύφλωσαν το μάτι της ψυχής τους και σκοτίστηκαν. Αυτό ακριβώς φοβούμενος ο Δαβίδ μήπως το πάθει, έλεγε: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως ποτέ υπνώσω εις θάνατον».

Και μου φαίνεται πως, για να ναρκώσουμε αυτήν την τόσο απεχθή νόσο, πρέπει να ψάλουμε προς τον Θεό μαζί με τον θεσπέσιο Δαβίδ: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου». Εμπρός λοιπόν, με γρήγορο και νηφάλιο νου, ας εξετάσουμε σε βάθος τη γνώση των προκειμένων θεμάτων, και όπως ακριβώς τα καλά κυνηγόσκυλα με την οξεία όσφρηση, ας ιχνηλατήσουμε την αλήθεια που βρίσκεται ακόμη μακριά και δεν μπορεί να συλληφθεί από τους πονηρούς. Διότι, ομολογουμένως, ο Υιός είπε ότι ο ίδιος κτίστηκε, ωστόσο δεν είπε ότι το υπέστη αυτό αναίτια, αλλά μάλλον για τα έργα Του, και ως «αρχή των οδών Του», δηλαδή προφανώς του Θεού και Πατέρα. Επομένως, η λέξη «κτίση» σε αυτές τις περιπτώσεις θα μπορούσε να σημαίνει, όχι τη δημιουργία από το μηδέν, αλλά την παραγωγή εκείνου που ήδη υπάρχει και υφίσταται, με σκοπό κάποια συγκεκριμένα έργα που πρόκειται να γίνουν. Όπως ακριβώς, για παράδειγμα, σε έναν υφαντή ή σε έναν σιδερά, οι οποίοι στέκονται και νοούνται έξω από κάθε δράση, η θέληση εκείνου που τους παρακινεί σε εργασία τους κάνει μεν ενεργούς στο έργο για το οποίο ο καθένας έχει ικανότητα, αλλά σε καμία περίπτωση δεν θα μπορούσε να υπονοηθεί ότι τους έφερε και στην ύπαρξη.

Ας ψάλουμε λοιπόν και εμείς οι ίδιοι λέγοντας προς τον Θεό: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μην υπνώσω τον ύπνο του θανάτου, μήπως τυχόν πει ο εχθρός μου: Υπερίσχυσα εναντίον του». Διότι, καταυγαζόμενοι από το θείο φως και έχοντας λάβει στον νου τη λάμψη της άνωθεν και παρά Θεού σοφίας, θα είμαστε αλώβητοι από τους εχθρούς, και διαφεύγοντας από τα δεινά της θείας οργής, θα βρεθούμε στην ευνοϊκή κατάσταση της άνωθεν χαράς, και οπωσδήποτε θα ευημερήσουμε εν Χριστώ. <Και τώρα γιατί γνώρισες κακά; Μήπως δεν είχες βασιλιά; Ή μήπως χάθηκε η βουλή σου, και σε κυρίευσαν ωδίνες σαν της γυναίκας που γεννά; Κοιλοπόνα και δείξε ανδρεία και πλησίαζε, θυγατέρα Σιών, σαν αυτήν που γεννά, διότι τώρα θα εξέλθεις από την πόλη, και θα κατασκηνώσεις στην πεδιάδα, και θα φτάσεις έως τη Βαβυλώνα. Από εκεί θα σε γλιτώσει, και από εκεί θα σε λυτρώσει Κύριος ο Θεός σου από το χέρι των εχθρών σου.> Θα έρθει λοιπόν σε σένα, λέει, η πρώτη αρχή. Όμως, ποια είναι άραγε η αιτία, για την οποία συντρίβεσαι από τόσο φοβερά κακά; Διότι το να γνωρίσεις κακά, σημαίνει το να περιπέσεις στα κακά, δηλαδή σε εκείνα που συνηθίζουν να προξενούν κακό, εννοώ δηλαδή τις συμφορές του πολέμου. Μήπως άραγε δεν υπήρχε για σένα βασιλιάς; Ή μήπως δεν είχες φροντίσει να βουλεύεσαι σοφά, και να κάνεις για τον εαυτό σου τις πιο άριστες σκέψεις; Την επιπλήττει δε πάλι με ευφυή τρόπο, και την ονειδίζει πλαγίως ως εντελώς ασύνετη και ως μη αποφεύγουσα να προσκρούει στον Θεό. Και ποιος είναι ο τρόπος αυτός, θα τον πω με συντομία.

Γιατί υψώνεται εναντίον μου για τόσο πολύ; <Μήπως κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου.> (C f. 23 b) Ονόμασε ύπνο τη ραθυμία, κατά την οποία ρεμβάζουμε με τις φαντασιώσεις του βίου, και βρισκόμαστε αδρανείς, πεσμένοι πάνω στην κλίνη της ηδονής. Επομένως, για να μην ακολουθήσει τον ύπνο της ραθυμίας ο σκληρός θάνατος, προσεύχεται να φωτιστούν οι οφθαλμοί του, δηλαδή οι αισθήσεις της ψυχής, για να βλέπουν την αλήθεια. Φοβάται μήπως ο ύπνος μεταπέσει σε θάνατο, καθώς η λύπη των συμφορών γίνεται ισχυρότερη. <Εκείνοι που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν, εάν κλονιστώ.> (C f. 23 b.) Όπως ακριβώς ένας αθλητής που έχει πηδήξει έξω από το σκάμμα θεωρείται ηττημένος, έτσι και ο πιστός, έχοντας εγκαταλείψει αυτά που παρέλαβε εξ αρχής, κλονίζεται και πέφτει. Ας μην αλλοιωθούμε λοιπόν, για να μην προξενήσουμε χαρά στους εχθρούς μας. <Θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε.> (C f. 24.) Πρέπει να γνωρίζουμε και τούτο, όπως και το προηγούμενο, όχι ότι ο προφήτης δεν γνωρίζει τώρα, αλλά ότι θα ψάλει τελειότερα καθώς προκόπτει και τελειοποιείται. Σε ποιον όμως θα ψάλει; Στον ευεργέτη προφανώς, σε Εκείνον που τον έπλασε και τον ανέπλασε. <Και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου.> (C f. 24.) Μακάριος όποιος ψάλλει με το πνεύμα και με τον νου, γνωρίζοντας σε ποιον ψάλλει, και αποδεικνύοντας με τα έργα του ότι γνωρίζει. Διότι αυτός που ψάλλει με αυτόν τον τρόπο, διασχίζει τον ουρανό, ξεπερνά τα νέφη, και παρίσταται ενώπιον του Υψίστου, στο όνομα του οποίου μελωδεί, χωρίς να τον εμποδίζει τίποτα.

Ναι, Δέσποινα, Μητέρα του φιλάνθρωπου Θεού, σύντριψε την καρδιά μου και ταπείνωσέ την, και γέμισε τα μάτια μου με πνευματικά δάκρυα, και φώτισέ τα με το φως των πρεσβειών σου, για να μην αποκοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου.

Λόγος κατανυκτικός. Ελάτε, αγαπητοί, ελάτε, πατέρες και αδελφοί μου, το εκλεκτό ποίμνιο του Πατρός, οι σφραγισμένοι στρατιώτες του Χριστού. Ελάτε, τέκνα, ακούστε λόγο σωτήριο για τις ψυχές σας. Ελάτε να πραγματευθούμε όσο διαρκεί η πανήγυρις. Ελάτε να λάβουμε ζωή αιώνια. Ελάτε να αγοράσουμε τη σωτηρία των ψυχών μας. Γεμίστε τα μάτια σας με δάκρυα, και αμέσως θα ανοίξουν τα μάτια της διανοίας σας. Ελάτε, όλοι ομόθυμα, πλούσιοι και φτωχοί, άρχοντες και αρχόμενοι, ηλικιωμένοι μαζί με τους νεότερους, γιοι και θυγατέρες και κάθε ηλικία· όσοι επιθυμείτε να λυτρωθείτε από την αιώνια κόλαση και να γίνετε κληρονόμοι της βασιλείας των ουρανών. Μαζί με τον άγιο Δαβίδ ας παρακαλέσουμε τον ελεήμονα και φιλάνθρωπο Κύριο, λέγοντας: αποκάλυψε τα μάτια μου, για να κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου· φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου. Ας κραυγάσουμε, όπως κραύγασε ο τυφλός: ελέησέ με, Κύριε, Υιέ του Θεού του Υψίστου. Και εάν κάποιοι μας εμποδίζουν ή μας επιτιμούν για να σιωπήσουμε, εμείς ας φωνάξουμε δυνατότερα, και ας μην αποκάμουμε κράζοντας, μέχρι να ανοίξει τα μάτια της καρδιάς μας ο φωτοδότης Ιησούς. Προσέλθετε στον Χριστό.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ. ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΙΒʹ. Για το τέλος που βρίσκεται κοντά στον Θεό, αγωνιζόταν γενναία στα πάντα πριν από το τέλος· το τέλος δε, είναι ο καρπός των κόπων, ο οποίος εξασφαλίζει αιώνια ζωή και βασιλεία των ουρανών. Αναφορικά με το τέλος, λοιπόν, ανέπεμψε την ωδή στον Θεό· στην αρχή όμως, επειδή αγωνίζεται ακόμη, αρθρώνει τις πρώτες φωνές: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Ο Θεός λησμονεί εκείνους που τον λησμονούν εξαιτίας της αμαρτίας· και αποστρέφει το πρόσωπό του από εκείνους που πράττουν κάτι αισχρό, κρίνοντάς τους ανάξιους της επίβλεψής του. Γι' αυτό, ελεγχόμενος από τη συνείδησή του και φοβούμενος την κρίση του Θεού, προσθέτει: «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου, πόνους στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα; Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου; Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου. Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως και αποκοιμηθώ στον θάνατο· μήπως πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του». Υψώνεται δε ο εχθρός εναντίον εκείνου που αμαρτάνει και ταπεινώνεται από την αμαρτία· και το αντίθετο συμβαίνει σε εκείνον που πράττει το δίκαιο. Επειδή μάλιστα δεν θέλει να εισακουστεί χωρίς αμοιβή, προτάσσει το «επίβλεψε», παρακαλώντας Τον να δει τα κατορθώματά του. Ή και επειδή ο Θεός δεν εισακούει, εάν κάποιος δεν είναι δίκαιος. Το δε πρόσωπο του Θεού είναι γεμάτο φως, όντας δύναμη που προνοεί για ευεργεσία· όποιος μετέχει σε αυτό θα φωτιστεί, όπως ακριβώς εκείνος που απολαμβάνει τις ηλιακές ακτίνες.

Αν ήσουν κουφός και άλαλος, ας ηχήσει μέσα σου ο Λόγος· ή μάλλον κράτησε σφιχτά εκείνον που ήχησε. Μην κλείσεις τα αυτιά σου στην παιδεία και τη νουθεσία του Κυρίου, όπως η οχιά στις επωδούς. Αν είσαι τυφλός και αφώτιστος, φώτισε τα μάτια σου, για να μην αποκοιμηθείς ποτέ τον ύπνο του θανάτου. Μέσα στο φως του Κυρίου δες το φως, μέσα στο Πνεύμα του Θεού καταυγάσου από τον Υιό, το τρισσό και αμέριστο φως. Εάν δεχθείς μέσα σου ολόκληρο τον Λόγο, θα συγκεντρώσεις στη δική σου ψυχή όλες τις θεραπείες του Χριστού, από τις οποίες ο καθένας έχει θεραπευθεί εν μέρει.

Τώρα λοιπόν, τείνοντας ευήκοον ους, άκουσε πάλι και τον φερώνυμο Μακάριο, τον οποίο ο σπουδαίος στα θεία Νείλος ονόμασε «σκεύος εκλογής», και ο οποίος λέει στα Κεφάλαια που μεταφράστηκαν από τον Μεταφραστή: «Η τέλεια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι μόνο αποκάλυψη νοημάτων, αλλά βέβαιη και συνεχής έλλαμψη ενυπόστατου φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο, 'ο Θεός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, αυτός έλαμψε στις καρδιές μας', και το 'φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου', και το 'εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά θα με οδηγήσουν στο άγιο όρος σου', και το 'σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου', και όλα όσα είναι παρόμοια με αυτά, το ίδιο ακριβώς πράγμα φανερώνουν».

Και πάλι λέει: «Μια τέτοια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι μόνο μια αποκάλυψη νοημάτων και ένας φωτισμός της χάριτος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά μια βέβαιη και διαρκής έλλαμψη του υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο που λέει ότι από το σκοτάδι θα λάμψει φως, το οποίο έλαμψε μέσα στις καρδιές μας προς φωτισμό της γνώσης της δόξας του Χριστού, καθώς και το: Φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου, δηλαδή ώστε, όταν διαλύεται η σάρκα, να μην επισκοτίζεται η ψυχή από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας, και επιπλέον το: Αποκάλυψε τα μάτια μου και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου, και το: Στείλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου, αλλά βέβαια και το: Εντυπώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε, όλα αυτά καταδεικνύουν την ίδια ακολουθία του σκοπού». Και συνεχίζει: «Στον μακάριο Παύλο το φως που έλαμψε καθ' οδόν, μέσω του οποίου ανυψώθηκε έως τον τρίτο ουρανό και έγινε ακροατής άρρητων μυστηρίων, δεν ήταν κάποιος φωτισμός νοημάτων και γνώσης, αλλά έλλαμψη καθ' υπόσταση της δύναμης του αγαθού Πνεύματος μέσα στην ψυχή, του οποίου την υπερβολική λαμπρότητα, επειδή δεν μπόρεσαν να αντέξουν τα σαρκικά μάτια, τυφλώθηκαν. Μέσω αυτού του φωτός αποκαλύπτεται κάθε γνώση και ο Θεός γίνεται αληθινά γνωστός στην άξια και αγαπημένη ψυχή».

Γι' αυτό και προς τον Θεό και Πατέρα, επαναλαμβάνοντας τα λόγια μαζί με τον Δαβίδ, ας πούμε τα εξής: «Δικός σου είναι ο βραχίονας που ενανθρώπησε με πολλή δύναμη· ας κραταιωθεί το παντοδύναμο χέρι σου, Ύψιστε και υπερούσιε Πατέρα, και ας υψωθεί η δεξιά σου, η οποία σήμερα μεταμορφώθηκε θαυμαστά ανάμεσά μας. Μακάριος είναι ο λαός σου, εμείς που γνωρίζουμε την ιαχή, τον επινίκιο ύμνο για τη νίκη που εμείς οι πιστοί κατακτήσαμε μέσω του Υιού σου». Και έπειτα, απευθύνοντας την ικεσία προς τον Υιό εν Πνεύματι, με έκσταση και ευχαριστία ας πούμε: «Κύριε, αξίωσέ μας να πορευόμαστε πάντοτε στο φως του προσώπου σου· μέσα στο φως της σημερινής σου μεταμορφώσεως θα δούμε εσένα, το άδυτο πατρικό φως. Φώτισε τους οφθαλμούς μας με την αστραπή της θεότητάς σου, για να μην υπνώσουμε στο σκοτάδι τον αιώνιο θάνατο· ανάτειλε σε εμάς φως ευφροσύνης, φως αλήθειας και επιγνώσεως· Θεέ, εσύ θα φωτίσεις ως λύχνο τον σκοτεινό και παραμελημένο μας νου, και θα φωτίζεις πάντοτε το σκοτάδι της άγνοιάς μας, ώστε να σε ατενίζουμε, να σε ανυμνούμε και να σε δοξάζουμε».

«Εις το τέλος» Διότι στο τέλος του αιώνος οι προφήτες ελάμβαναν την προφητεία για το μυστήριο, το οποίο επρόκειτο να φανερωθεί στο τέλος. «Έως πότε» Ο Χριστός βοά εκ προσώπου του Αδάμ: Γιατί, Κύριε, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα με άφησες να φθείρομαι (να φέρομαι) από την αμαρτία; «Έως πότε θα αποστρέφεις» Επειδή με βδελύσσεσαι για την παράβασή [μου], λέει ο Αδάμ. «Έως πότε θα θέτω» [Έως πότε με άφησες, λέει, να συλλογίζομαι για την παρουσία σου;] «Οδύνες» Διότι είναι ανείπωτη η οδύνη μου κάθε μέρα που εσύ βραδύνεις να με σώσεις. «Έως πότε θα υψώνεται» Διότι, καθώς η παρουσία σου, Δέσποτα, καθυστερεί, ο εχθρός δεν παύει να επιμένει [και να ασκεί βία]. «Επίβλεψον» Δηλαδή έλα γρήγορα και εκδικήσου για εμένα, λέει ο Αδάμ. «Φώτισον» Φώτισε τους οφθαλμούς της διανοίας μου, έως πότε θα κοιμάμαι τον βαρύ ύπνο της αμαρτίας; «Μήποτε πει» Ο διάβολος, λέει: ας μην καυχηθεί εναντίον μου, κυριεύοντάς με ολοκληρωτικά. «Οι θλίβοντες» Διότι, όταν κλονίστηκε ο άνθρωπος από την παράβαση, οι δαίμονες χάρηκαν. «Εγώ δε στο έλεος» Διότι γνώρισα ότι δεν πρόκειται να παραβλέψεις το πλάσμα σου, το οποίο δημιούργησες. «Θα αγαλλιάσει» Διότι αγαλλίασε ο Αδάμ για τη σωτηρία που πραγματοποιήθηκε μέσω της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού. «Θα ψάλω» Επειδή με ελέησε, λέει ο Αδάμ, και με ανακούφισε από τα δεινά, τα οποία μου προξένησε η παράβαση.

Ενώ ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων και βασιλιάς της δόξης, τον οποίο φρίττει όλη η κτίση και υμνεί κάθε πνοή, μας μιλάει μέσα από τα άχραντα Ευαγγέλια, μας νουθετεί, μας απειλεί, μας παρακαλεί, μας προσκαλεί και μας δωρίζει την ατελεύτητη και άφθαρτη βασιλεία του, εμείς τον προσέχουμε τόσο, όσο όταν μας φλυαρεί μιλώντας ένας ανίσχυρος ή φτωχός άνθρωπος, και δεν του δίνουμε σημασία ούτε καν όπως σε κάποιον φίλο. Όντως μάταιοι είναι οι υιοί των ανθρώπων· όντως είναι επίκαιρο να πούμε σε τέτοιους ανθρώπους: «Μωροί, πότε θα αποκτήσετε φρόνηση;». Ταιριάζει όμως σε αυτούς και ένας άλλος στίχος του προφήτη που λέει: «Χάθηκαν μέσα στη ματαιότητα οι ημέρες τους»· διότι, αφού απέρριψαν τον αγγελικό ύμνο και τα θεία λόγια και τα θεώρησαν ανοησίες, αγάπησαν την αργολογία και παραδόθηκαν στον ύπνο. Ο ύπνος όμως τέτοιων ανθρώπων δεν είναι αυτός ο φυσικός ύπνος, αλλά η ραθυμία, ο βαρύς ύπνος της ψυχής, αυτός που ζημιώνει τους πιο νωθρούς, η τύφλωση της καρδιάς, η ληστεύτρια των θησαυρών του Πνεύματος. Για τον ύπνο αυτόν ο Προφήτης παρακαλούσε τον Θεό λέγοντας: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως ποτέ κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· και γι' αυτόν επίσης ο Σολομών έγραψε πιο ελεγκτικά λέγοντας: «Πότε θα εγερθείς από τον ύπνο;». Αυτοί είναι που θα ακούσουν και το εξής: «Γιατί στέκεστε όλη την ημέρα», δηλαδή όλη σας τη ζωή, «αργόσχολοι;».

Και σε έναν άλλο ψαλμό με αυτό το νόημα προσεύχεται ο προφήτης λέγοντας: Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως και αποκοιμηθώ στον θάνατο, ονομάζοντας θάνατο την αμαρτία. Την οδό της αδικίας απομάκρυνε από εμένα, και διά του νόμου σου ελέησέ με. Την οδό της αλήθειας επέλεξα, και τα κρίματά σου δεν τα λησμόνησα. Αναγκαία είναι και αυτή η δέηση. Διότι αρμόζει να ζητούμε από τον Θεό των πάντων βοήθεια, ώστε να αποφεύγουμε την οδό της αδικίας και να προτιμούμε την πορεία της αλήθειας, και να διατηρούμε αλησμόνητη τη μνήμη των μαρτυρίων του Θεού. Κάθε δε πονηρή πράξη εύχεται ο προφήτης να αφαιρεθεί από αυτόν (διότι αυτό είναι η αδικία), και να ελεηθεί διά του νόμου Του και των εντολών Του.

Έχοντας δε αναφέρει την αποστροφή, κάνει λόγο και για τη λήθη, καθώς και για όσα του συνέβησαν εξαιτίας αυτής. Ποια είναι λοιπόν αυτά; Εκείνα που προσθέτει λέγοντας: «Έως πότε θα θέτω βουλές στην ψυχή μου;». Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που βγήκε από το λιμάνι περιπλανάται παντού, και εκείνος που στερήθηκε το φως σκοντάφτει σε πολλά, έτσι ακριβώς και αυτός που έπεσε στη λήθη του Θεού παραδίδεται συνεχώς σε φροντίδες, σε μέριμνες και σε οδύνες. Δεν είναι όμως μικρό πράγμα και τούτο για να κάνει τον Θεό να επιστρέψει κοντά του: το να μεριμνά, να ανησυχεί, να λιώνει από τον πόνο, να οδυνάται, το να λαμβάνει σοβαρά υπόψη του την αποστροφή του Θεού. Αυτό ακριβώς λέει και ο Παύλος γράφοντας στους Κορινθίους για τον εαυτό του: «Και ποιος είναι αυτός που με ευφραίνει, παρά εκείνος που λυπείται από εμένα;». Διότι δεν είναι μικρό κέρδος αυτό, αγαπητέ, το να αντιλαμβάνεται κανείς την αποστροφή του Θεού, το να θλίβεται, το να οδυνάται. Επειδή, με αυτόν τον τρόπο, γρήγορα θα Τον κάνουμε να επιστρέψει σε εμάς. «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου; Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου. Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως και υπνώσω τον ύπνο του θανάτου».

Αλίμονο, πόση ανοησία, πόση παραφροσύνη είναι το να συμμαχούμε με τους εχθρούς εναντίον του εαυτού μας και να δίνουμε αφορμή να χαίρονται και να αγαλλιούν εκείνοι που λυπούν και θλίβουν την ψυχή μας! Δες πόσα άτοπα συμβαίνουν. Ενώ έπρεπε να νικούμε τον εχθρό (διότι «εξασθένησαν οι ρομφαίες του ολοκληρωτικά και χάθηκε ο ασεβής»), ενώ έπρεπε να νικούμε, εμείς ηττώμαστε· και όχι μόνο αυτό, αλλά τον καθιστούμε κραταιό και ισχυρό. Και η μανία μας και η έσχατη αρρώστια μας δεν σταματούν καν έως εδώ, αλλά επιπλέον του παρέχουμε και τα μέσα για την ευφροσύνη και την αγαλλίασή του. Όντως, η αμαρτία είναι έσχατη μέθη και έσχατο κακό. «Θα αγαλλιάσουν, εάν σαλευθώ». Τρία επιχειρήματα προβάλλει ο Προφήτης για να συγκινήσει τον Δεσπότη, ώστε να επιβλέψει και να στρέψει το πρόσωπό Του σε αυτόν και να εισακούσει τη δέησή του: την κυριαρχία και τη δύναμη των εχθρών, και πριν από αυτό την υπεροψία και την έπαρσή τους, και τρίτον, την ευφροσύνη και την αγαλλίασή τους, σαν να έλεγε: «Αν, Κύριε, δεν στρέψεις το πρόσωπό Σου σε εμένα εξαιτίας της δέησής μου και εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου, κάνε το τουλάχιστον εξαιτίας της αλαζονείας των εχθρών, διότι υπερηφανεύονται για τη δύναμή τους· διότι χαίρονται με τις συμφορές μου και περιγελούν την πτώση μου».

Εισάκουσέ με, φώτισε τους οφθαλμούς μου. Αφαίρεσε τον βαθύ ύπνο που προξένησαν οι αμαρτίες μου, διότι, παραδομένος σε αυτόν, παρά λίγο να αποκοιμηθώ στον θάνατο της ψυχής. Επειδή, εάν έστω και λίγο κλονιστώ από την ασφάλεια που παρέχεις, αυτό θεωρείται από τους εχθρούς χαρά και καύχημα και δύναμη· και εξαιτίας αυτού υπερηφανεύονται και γίνονται ανυπόφοροι. Εάν μάλιστα καταπέσω στον θάνατο, τι δεν θα έκαναν αυτοί; Βλέπεις πώς ο Προφήτης θεωρεί μέγιστη ζημία, και διόλου μικρότερη από την κόλαση και την τιμωρία, το να ευφράνει τον κοινό εχθρό, το να φανεί εκείνος ισχυρός και να φανεί ανώτερος; Διότι, εάν δεν τα θεωρούσε αυτά τα κακά μέγιστα και αφόρητα, δεν θα τα προέβαλλε ως παράκληση προς τον Θεό, προκειμένου να ελκύσει την εύνοιά Του. Έτσι ας πράττουμε και εμείς, και αυτό ας έχουμε ως σκοπό, και ας αγωνιζόμαστε, ώστε να μην υψώσουμε τον εχθρό, να μην τον δείξουμε ισχυρό, να μην τον ευφράνουμε, αλλά, αντίθετα, να τον καταστήσουμε ταπεινωμένο, εξουθενωμένο, αδύναμο, κατηφή και σκυθρωπό. Διότι, εάν δει αυτούς που αμαρτάνουν να κατορθώνουν την αρετή, όλα αυτά συμβαίνουν ταυτόχρονα. «Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου». Τι έχεις κατορθώσει, λοιπόν, και τα ζητάς αυτά, δηλαδή να επιβλέψει και πάλι σε σένα ο Θεός, να εισακούσει τη δέησή σου και να φωτιστούν οι οφθαλμοί της διάνοιάς σου; Από πού σου πηγάζουν αυτά;

Έτσι και ο Δαβίδ όλα αυτά τα συλλογιζόταν μέσα του· διότι, όταν αναλογιζόταν τις ευεργεσίες του Θεού, έλεγε: «Τι είναι ο άνθρωπος, ώστε να τον ενθυμείσαι, ή ο υιός του ανθρώπου, ώστε να τον επισκέπτεσαι; Τον έκανες λίγο κατώτερο από τους αγγέλους, με δόξα και τιμή τον στεφάνωσες». Και τα δικά του κατορθώματα τόσο πολύ τα είχε λησμονήσει, ώστε μετά από εκείνη την απέραντη σοφία να λέει: «Ποιος είμαι εγώ, Κύριέ μου, Κύριε, και ποιος είναι ο οίκος του πατέρα μου, ώστε να με αγαπήσεις έως αυτό το σημείο; Και αυτά θεωρήθηκαν μικρά ενώπιόν σου, Κύριέ μου, και μίλησες για τον οίκο του δούλου σου για το μακρινό μέλλον. Αυτός δε είναι ο νόμος του ανθρώπου, Κύριέ μου, Κύριε, προς εσένα. Και τι παραπάνω να προσθέσει πλέον ο Δαβίδ για να σου πει;» Επίσης, αναλογιζόμενος συνεχώς την αρετή των προγόνων του, συγκρίνοντας τον εαυτό του με εκείνους, θεωρούσε ότι είναι ένα τίποτα. Διότι, αφού είπε, «Σε εσένα ήλπισαν οι πατέρες μας», αναφερόμενος στον εαυτό του πρόσθεσε: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος». Και είχε τόσο πολύ μπροστά στα μάτια του το άδηλο του μέλλοντος, ώστε να λέει: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως τυχόν κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου». Αλλά και για τόσα πολλά αμαρτήματα θεωρούσε τον εαυτό του υπόλογο, ώστε να λέει: «Συγχώρησε την αμαρτία μου, διότι είναι μεγάλη». Σε εσάς λοιπόν, τους μεγάλους, αρκούν και αυτά· για εμάς όμως, ακόμη και μετά από αυτά τα φάρμακα, υπάρχει ισχυρή και ικανή ανάγκη να καταρρίψουμε το υψηλό φρόνημα και κάθε αλαζονεία. Τι είναι λοιπόν αυτό;

Σοφία είναι και το να γνωρίζει κανείς τον εαυτό του, αλλά και να μην υπερηφανεύεται, ούτε να παθαίνει ό,τι και οι φωνές, οι οποίες σβήνουν εντελώς, εάν υψώνονται υπερβολικά από αμετρία. Γνωρίζοντας αυτό, αδελφοί, ας μην είμαστε νωθροί απέναντι στο καλό, αλλά ας ζέουμε στο πνεύμα, μήπως και σιγά-σιγά αποκοιμηθούμε προς τον θάνατο, ή μήπως, ενώ εμείς κοιμόμαστε, ο εχθρός επισπείρει τα πονηρά σπέρματα· διότι η νωθρότητα είναι σύντροφος του ύπνου. Αλλά ούτε και να είμαστε υπερβολικά φλογεροί, ούτε να εκπίπτουμε από τη βασιλική οδό, σφάλλοντας οπωσδήποτε σε κάποιο από τα δύο: είτε έχοντας ανάγκη από κεντρί εξαιτίας της νωθρότητας, είτε από χαλινάρι εξαιτίας της υπερβολικής θερμότητας, προκειμένου να μην κατακρημνιστούμε.

Ότι η τέλεια έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι απλώς αποκάλυψη νοημάτων, αλλά βέβαιη και διηνεκής έλλαμψη ενυπόστατου φωτός μέσα στις ψυχές· διότι το «εκείνος που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, αυτός έλαμψε στις καρδιές σας»· και το «φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως τυχόν κοιμηθώ σε θάνατο»· και το «εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου, αυτά με οδήγησαν και με έφεραν στο άγιό σου όρος και στα σκηνώματα της δόξας σου»· και το «σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου»· και όλα όσα είναι παρόμοια με αυτά, το ίδιο πράγμα φανερώνουν.

Ωδή όγδοη. Τους ευσεβείς παίδες μέσα στο καμίνι. Δώρισέ μου, Κύριε, νηφάλια διάνοια και οφθαλμό καρδιάς που να επαγρυπνεί πάντοτε και να είναι άγρυπνος, ώστε να μην κοιμηθώ κακώς τον ψυχικό και οικτρό θάνατο, και πει ο εχθρός περιγελώντας με: «Υπερίσχυσα εναντίον του», και αλαλάξει μεγαλόφωνα.

Ψαλμός 12ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου και οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;» Αυτά αρμόζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας των πολιορκιών και των θλίψεων από τους εχθρούς, αλλά βεβαίως αρμόζουν και σε κάθε άνθρωπο που θλίβεται από αόρατο και ορατό εχθρό, ώστε να λέει: «Έως πότε, Κύριε, επιτρέπεις στον εχθρό να ραδιουργεί εναντίον μου;» «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου» αποθρασυνόμενος; «Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου» και «φώτισε τους οφθαλμούς» της διανοίας μου, μήπως τυχόν, αν αποκοιμηθούμε προς την αμαρτία, ενισχυθεί ακόμη περισσότερο εναντίον μας ο εχθρός. «Αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν», εάν ταραχθώ. «Εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα», για να μην κλονιστώ· «θα αγαλλιάσει η καρδιά μου» όταν τύχει της σωτηρίας από εσένα. Γι' αυτό και εγώ «θα ψάλω στον Κύριο, ο οποίος με αυτόν τον τρόπο με ευεργέτησε, και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου».

Ζητούν, λοιπόν, να φωτιστούν τα νοερά τους μάτια, ώστε να μην αποκοιμηθούν τον ύπνο του θανάτου. Έπειτα, εκείνοι που προηγουμένως είχαν βουλωμένα τα αυτιά της καρδιάς, τα παρέχουν πλέον ανοιγμένα και δεκτικά, ώστε να αντηχήσει μέσα τους η γλυκόηχη φωνή της αινέσεώς Του. Έτσι, οι γλώσσες των μογιλάλων που πρώτα ψέλλιζαν, οι οποίες κάποτε είχαν συνηθίσει να αρθρώνουν άσημα και άσχημα λόγια, ονομάζοντας θεούς τα κωφά και άψυχα είδωλα, αφού έγιναν πλέον καθαρές και αρθρωμένες σωστά, έμαθαν να λαλούν την ειρήνη διά της πίστεως, ανυμνώντας το μυστήριο της Τριάδος και ομολογώντας ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός. Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, και ο Θεός της ειρήνης, και η ειρήνη Του δεν έχει όριο. Έτσι προετοιμάστηκαν να μελετούν νύχτα και μέρα τα λόγια του Θεού, να κηρύττουν τα μεγαλεία Του, να διηγούνται τα θαυμάσιά Του και να του προσφέρουν πάντοτε τη λογική λατρεία, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί, ότι με την καρδιά πιστεύει κανείς εις δικαιοσύνην, ενώ με το στόμα ομολογεί εις σωτηρίαν.

ΚΒ'. Τέτοια, λέγει, έλλαμψη του Πνεύματος δεν είναι απλώς αποκάλυψη νοημάτων και φωτισμός χάριτος, όπως έχει ειπωθεί, αλλά σταθερή και συνεχής έλλαμψη υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι το χωρίο: «Εκείνος που είπε να λάμψει φως από το σκοτάδι, είναι αυτός που έλαμψε μέσα στις καρδιές μας για τον φωτισμό της γνώσεως της δόξης του Χριστού». Και το: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου»· δηλαδή: για να μην σκοτιστεί η ψυχή από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας, όταν χωριστεί από τη σάρκα· καθώς επίσης και το: «Αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμάσια του νόμου σου». Και το: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου»· αλλά βεβαίως και το: «Εντυπώθηκε επάνω μας το φως του προσώπου σου», και τα υπόλοιπα, φανερώνουν την ίδια συνέπεια του σκοπού.

Επομένως, ο φωτισμός της χάριτος δεν είναι μόνο αποκάλυψη νοημάτων και γνώσης, αλλά η βέβαιη και αιώνια έλλαμψη του υποστατικού φωτός μέσα στις ψυχές. Διότι έχει γραφτεί: «αυτός που είπε να λάμψει φως μέσα από το σκοτάδι, έλαμψε στις καρδιές μας για τον φωτισμό της γνώσης της δόξας του Χριστού», και: «φώτισε τα μάτια μου, για να μην κοιμηθώ ποτέ τον ύπνο του θανάτου» —δηλαδή, ώστε βγαίνοντας η ψυχή μου από τη σάρκα να μην καλυφθεί από το κάλυμμα του θανάτου της κακίας— και: «αποκάλυψε τα μάτια μου, και θα κατανοήσω τα θαυμαστά του νόμου σου», και: «στείλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν και θα με φέρουν στο άγιο όρος σου και στα σκηνώματά σου», και: «σημειώθηκε πάνω μας το φως του προσώπου σου, Κύριε· έδωσες χαρά στην καρδιά μου»· τα οποία φανερώνουν ακριβώς τον ίδιο σκοπό. Και για τον μακάριο Παύλο, το ουράνιο «φως» του Πνεύματος που «τον περιέλαμψε» στον δρόμο πιο δυνατά από τον ήλιο, και μέσω του οποίου αξιώθηκε της χάριτος, δεν ήταν φωτισμός νοημάτων και γνώσης, αλλά υποστατική έλλαμψη της δύναμης του φωτός του Πνεύματος στην ψυχή και υποστατική αποκάλυψη των ουράνιων μυστηρίων. Την υπερβολική λαμπρότητα αυτού του φωτός δεν μπόρεσαν να αντέξουν τα σαρκικά μάτια και τυφλώθηκαν. Μέσω αυτού του φωτός αποκαλύπτεται κάθε γνώση και ο Θεός γνωρίζεται αληθινά στην ψυχή. «

Ο λόγος έχει τη μορφή συνομιλίας με τον Θεό και Πατέρα των λόγων. Και πώς, ελλαμπόμενος από το Άγιο Πνεύμα, ο θείος αυτός πατέρας συνομιλούσε με τον Θεό και μυσταγωγούνταν από Εκείνον στα θεία και τα ανθρώπινα. Δες, Χριστέ μου, τη θλίψη μου, δες την αθυμία μου· δες την αδυναμία μου, δες και τη φτώχεια μου· δες την ασθένειά μου και σπλαχνίσου με, Λόγε· λάμψε μου και τώρα όπως άλλοτε και καταύγασε την ψυχή μου· φώτισε τα μάτια μου για να βλέπω εσένα το φως του κόσμου, τη χαρά, την ευφροσύνη, την αιώνια ζωή, την τρυφή των αγγέλων, εσένα που είσαι η βασιλεία των ουρανών και ο παράδεισος, το στεφάνι των δικαίων και κριτής και βασιλιάς. Γιατί κρύβεις το πρόσωπό σου; Γιατί χωρίζεσαι από εμένα, Θεέ μου, εσύ που δεν θέλεις να χωριστείς ποτέ από εκείνους που σε αγαπούν; Γιατί με αποφεύγεις, γιατί με καις, γιατί με τέμνεις και με συντρίβεις;

Γιατί να μην νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας, όπως διδάσκει ο απόστολος: την πορνεία, την ακαθαρσία και κάθε επιθυμία, και να γίνουμε ναοί του ζωντανού Θεού, σκεύη εκλογής, στα οποία κατοικεί ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα; Γιατί να μην διαφυλάττουμε τη μοναχική κατάσταση με προσοχή στα έργα και στα λόγια, ώστε ούτε να ζούμε με τρυφηλότητα, ούτε να αστειευόμαστε άπρεπα, ούτε να σκεφτόμαστε πονηρά, ούτε πάλι να γογγύζουμε, ούτε να υπερηφανευόμαστε εις βάρος του πλησίον· ούτε να μεγαλορρημονούμε λέγοντας: κάποτε είχα αυτό και αυτό, και μου ανήκαν αυτά και εκείνα. Αλλά ας γίνουμε άγγελοι πάνω στη γη, και φωστήρες μέσα στην αδελφότητα, ωφελώντας και ωφελούμενοι, σωφρονίζοντας και σωφρονιζόμενοι, διδάσκοντας και διδασκόμενοι, και αποτελώντας ο ένας για τον άλλον, τρόπον τινά, γνώμονες και κανόνες. Έως πότε λοιπόν θα μας κυριεύει ο δαίμονας της αργολογίας; Μέχρι πότε θα μας χειραγωγεί ο απατεώνας της παρακοής; Έως πότε θα υπερηφανεύεται η καρδιά μας, κενοδοξώντας για μικρά και μηδαμινά πράγματα, και ερχόμενη σε αντιπαράθεση με τον αδελφό, στηριζόμενη στην ταχύτητα της ανάγνωσης ή στην εμπειρία του λόγου, ή στην κατανόηση του νοήματος, ή στην ευφράδεια της ομιλίας, ή στην ευφυΐα κάποιας ενέργειας, ή σε άλλα παρόμοια; Επίβλεψε και εισάκουσέ με, Κύριε, φώτισε τα μάτια μας, μήπως και κοιμηθούμε τον ύπνο του θανάτου· μήπως πει ο εχθρός: υπερίσχυσα εναντίον τους. Διότι, σε αυτούς τους κλονισμούς μας, εκείνοι που μας θλίβουν θα αγαλλιάσουν.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΙΔ'. ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΕΝΘΕΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ ΜΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗΝ ΥΠΟΧΩΡΟΥΜΕ ΣΤΟΥΣ ΠΕΙΡΑΣΜΟΥΣ Αδελφοί και πατέρες, πρέπει να μιλάμε και να μη σιωπούμε για πολύ. Διότι η σιωπή προκαλεί ύπνο στην ψυχή, και ο ύπνος είναι αιτία θανάτου. Αυτό ακριβώς απευχόμενος ο άγιος Δαβίδ έλεγε: «Φώτισε τα μάτια μου, μήπως και κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου». Ο λόγος όμως που κινείται μέσα στην καρδιά, είναι «πηγή νερού που αναβλύζει για την αιώνια ζωή». Από αυτό, τι θα μπορούσε να είναι ωφελιμότερο; Γνωρίζοντας πάλι αυτό ο μακάριος Απόστολος, έλεγε: «Ο λόγος του Χριστού ας κατοικεί μέσα σας πλούσια, με κάθε σοφία, διδάσκοντας και νουθετώντας τους εαυτούς σας». Βλέπεις ότι μας προτρέπει να διδάσκουμε και να νουθετούμε τους εαυτούς μας, και να μην αρκούμαστε μόνο στις δικές μας σκέψεις; Εγώ λοιπόν, ο ταπεινός, όσες φορές συνομιλώ μαζί σας, ομολογώ ότι ωφελούμαι, διότι ανακαλώ τον εαυτό μου από τη σύγχυση της παρούσας ζωής, γίνομαι πιο νηφάλιος και έρχομαι σε επίγνωση των δικών μου σφαλμάτων. Διότι η παρούσα ζωή είναι σύγχυση, και πονηροί λόγοι εισβάλλουν σε αυτήν καθημερινά, καθώς και μάταια ακούσματα, με τη συνεπίθεση και του διαβόλου μέσω των ενάντιων λογισμών. Και πρέπει να τα απομακρύνουμε πάντοτε αυτά μέσω του λόγου, να διατηρούμε καθαρή τη συνείδηση και να προσέχουμε τον σκοπό για τον οποίο έχουμε ταχθεί. Σε τι όμως έχουμε ταχθεί;

Αλλά εξάλλου και πριν από αυτόν, ο Αθανάσιος, ο ένδοξος ηγούμενος του Παυλοπετρίου, δεν ασθένησε ούτε για μια μέρα, αλλά αναρπάχτηκε από τους ανθρώπους πεθαίνοντας ξαφνικά. Μαθαίνουμε επίσης ότι κάποιοι χτυπιούνται από κεραυνό και καίγονται, άλλοι καταποντίζονται στη θάλασσα, και γενικά είναι πολλά τα απροσδόκητα περιστατικά. Εξαιτίας αυτών πρέπει να φοβόμαστε και να προσέχουμε, μήπως μας εξαπατήσει ο διάβολος παρασύροντάς μας από μέρα σε μέρα, μέχρι να μας οδηγήσει στην τελευταία ώρα της απόγνωσης, κατά την οποία οι προσπάθειες για μετάνοια καθίστανται πλέον άπρακτες και ανώφελες. Δεν μας φοβίζουν λοιπόν τα παραδείγματα που προαναφέρθηκαν; Δεν μας προκαλεί τρόμο η σκέψη πώς εκείνη την ώρα η γλώσσα δεσμεύεται και δεν μπορεί να μιλήσει, και πώς η ψυχή βγαίνει από το σώμα με βίαιο αποχωρισμό; Τότε που ίσως πολλοί παρίστανται και θρηνούν, κανείς όμως δεν θα μπορεί να βοηθήσει, παρά μόνο η αγαθή συνείδηση. Γι' αυτό σας υπενθυμίζω και σας παρακαλώ, ας προλάβουμε εκείνη την ώρα με εξομολόγηση, με δάκρυα, με προσευχές, με υπακοή, με ταπεινοφροσύνη, με πρόθυμη διακονία, με κάθε αγαθή αναστροφή, μήπως και, καταληφθέντες από αμέλεια και χαλάρωση, κοιμηθούμε τον αιώνιο θάνατο· πράγμα το οποίο απεύχεται ο άγιος Δαβίδ. Αλλά ίσως πει κάποιος ότι θέλει μεν, αλλά δεν μπορεί. Και τι σημαίνει πάλι αυτό;