Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 12:5

Και επειδή ο θάνατος, ο διάβολος που είναι ο πατέρας του θανάτου, στέκεται ως ισχυρός αντίπαλος εναντίον μου, για να με κρατήσει και να με ρίξει και να πει: Ενίκησα, παρακαλώ, Δέσποτα, φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μη με πλήξει μέσω της όρασης, δείχνοντάς μου την ομορφιά γυναίκας, για να μη με παγιδεύσει από την ακοή, τραγουδώντας πορνικό άσμα, για να μη με αδράξει από την κόμη των αρετών, για να μη μου βάλει τρικλοποδιά με τις επιθυμίες και με φυλακίσει στους πειρασμούς και με ρίξει στην ασέβεια, μήπως τυχόν πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του. Ας μη χαρούν, Δέσποτα, σαν σε θέατρο, οι κακοί θεατές δαίμονες και οι φιλοδαίμονες, διότι αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν εάν κλονιστώ, χοροπηδώντας και γελώντας και λέγοντας: Πού είναι ο Δαβίδ που καυχιόταν τόσο πολύ και έλεγε: Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα; Πώς κλονίστηκε και έπεσε ο βασιλιάς και αριστέας και προφήτης του Θεού; Αλλά εκείνοι μεν αλείφονται ως αντίπαλοι εναντίον μου, εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα, αλειφόμενος με το λάδι της δικής σου ευσπλαχνίας και τρέποντας σε φυγή τους ανελέητους δαίμονες με τις προσευχές. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, του Θεού μου και Σωτήρα. Θα ανακηρυχθώ πατέρας, διότι ο δικός μου Σωτήρας θα είναι ο φωστήρας του κόσμου.

Ας ψάλουμε λοιπόν και εμείς οι ίδιοι λέγοντας προς τον Θεό: «Φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μην υπνώσω τον ύπνο του θανάτου, μήπως τυχόν πει ο εχθρός μου: Υπερίσχυσα εναντίον του». Διότι, καταυγαζόμενοι από το θείο φως και έχοντας λάβει στον νου τη λάμψη της άνωθεν και παρά Θεού σοφίας, θα είμαστε αλώβητοι από τους εχθρούς, και διαφεύγοντας από τα δεινά της θείας οργής, θα βρεθούμε στην ευνοϊκή κατάσταση της άνωθεν χαράς, και οπωσδήποτε θα ευημερήσουμε εν Χριστώ. <Και τώρα γιατί γνώρισες κακά; Μήπως δεν είχες βασιλιά; Ή μήπως χάθηκε η βουλή σου, και σε κυρίευσαν ωδίνες σαν της γυναίκας που γεννά; Κοιλοπόνα και δείξε ανδρεία και πλησίαζε, θυγατέρα Σιών, σαν αυτήν που γεννά, διότι τώρα θα εξέλθεις από την πόλη, και θα κατασκηνώσεις στην πεδιάδα, και θα φτάσεις έως τη Βαβυλώνα. Από εκεί θα σε γλιτώσει, και από εκεί θα σε λυτρώσει Κύριος ο Θεός σου από το χέρι των εχθρών σου.> Θα έρθει λοιπόν σε σένα, λέει, η πρώτη αρχή. Όμως, ποια είναι άραγε η αιτία, για την οποία συντρίβεσαι από τόσο φοβερά κακά; Διότι το να γνωρίσεις κακά, σημαίνει το να περιπέσεις στα κακά, δηλαδή σε εκείνα που συνηθίζουν να προξενούν κακό, εννοώ δηλαδή τις συμφορές του πολέμου. Μήπως άραγε δεν υπήρχε για σένα βασιλιάς; Ή μήπως δεν είχες φροντίσει να βουλεύεσαι σοφά, και να κάνεις για τον εαυτό σου τις πιο άριστες σκέψεις; Την επιπλήττει δε πάλι με ευφυή τρόπο, και την ονειδίζει πλαγίως ως εντελώς ασύνετη και ως μη αποφεύγουσα να προσκρούει στον Θεό. Και ποιος είναι ο τρόπος αυτός, θα τον πω με συντομία.

Γιατί υψώνεται εναντίον μου για τόσο πολύ; <Μήπως κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου.> (C f. 23 b) Ονόμασε ύπνο τη ραθυμία, κατά την οποία ρεμβάζουμε με τις φαντασιώσεις του βίου, και βρισκόμαστε αδρανείς, πεσμένοι πάνω στην κλίνη της ηδονής. Επομένως, για να μην ακολουθήσει τον ύπνο της ραθυμίας ο σκληρός θάνατος, προσεύχεται να φωτιστούν οι οφθαλμοί του, δηλαδή οι αισθήσεις της ψυχής, για να βλέπουν την αλήθεια. Φοβάται μήπως ο ύπνος μεταπέσει σε θάνατο, καθώς η λύπη των συμφορών γίνεται ισχυρότερη. <Εκείνοι που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν, εάν κλονιστώ.> (C f. 23 b.) Όπως ακριβώς ένας αθλητής που έχει πηδήξει έξω από το σκάμμα θεωρείται ηττημένος, έτσι και ο πιστός, έχοντας εγκαταλείψει αυτά που παρέλαβε εξ αρχής, κλονίζεται και πέφτει. Ας μην αλλοιωθούμε λοιπόν, για να μην προξενήσουμε χαρά στους εχθρούς μας. <Θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε.> (C f. 24.) Πρέπει να γνωρίζουμε και τούτο, όπως και το προηγούμενο, όχι ότι ο προφήτης δεν γνωρίζει τώρα, αλλά ότι θα ψάλει τελειότερα καθώς προκόπτει και τελειοποιείται. Σε ποιον όμως θα ψάλει; Στον ευεργέτη προφανώς, σε Εκείνον που τον έπλασε και τον ανέπλασε. <Και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου.> (C f. 24.) Μακάριος όποιος ψάλλει με το πνεύμα και με τον νου, γνωρίζοντας σε ποιον ψάλλει, και αποδεικνύοντας με τα έργα του ότι γνωρίζει. Διότι αυτός που ψάλλει με αυτόν τον τρόπο, διασχίζει τον ουρανό, ξεπερνά τα νέφη, και παρίσταται ενώπιον του Υψίστου, στο όνομα του οποίου μελωδεί, χωρίς να τον εμποδίζει τίποτα.

ΕΙΣ ΤΟ ΤΕΛΟΣ. ΨΑΛΜΟΣ ΤΟΥ ΔΑΒΙΔ ΙΒʹ. Για το τέλος που βρίσκεται κοντά στον Θεό, αγωνιζόταν γενναία στα πάντα πριν από το τέλος· το τέλος δε, είναι ο καρπός των κόπων, ο οποίος εξασφαλίζει αιώνια ζωή και βασιλεία των ουρανών. Αναφορικά με το τέλος, λοιπόν, ανέπεμψε την ωδή στον Θεό· στην αρχή όμως, επειδή αγωνίζεται ακόμη, αρθρώνει τις πρώτες φωνές: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» Ο Θεός λησμονεί εκείνους που τον λησμονούν εξαιτίας της αμαρτίας· και αποστρέφει το πρόσωπό του από εκείνους που πράττουν κάτι αισχρό, κρίνοντάς τους ανάξιους της επίβλεψής του. Γι' αυτό, ελεγχόμενος από τη συνείδησή του και φοβούμενος την κρίση του Θεού, προσθέτει: «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου, πόνους στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα; Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου; Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου. Φώτισε τους οφθαλμούς μου, μήπως και αποκοιμηθώ στον θάνατο· μήπως πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του». Υψώνεται δε ο εχθρός εναντίον εκείνου που αμαρτάνει και ταπεινώνεται από την αμαρτία· και το αντίθετο συμβαίνει σε εκείνον που πράττει το δίκαιο. Επειδή μάλιστα δεν θέλει να εισακουστεί χωρίς αμοιβή, προτάσσει το «επίβλεψε», παρακαλώντας Τον να δει τα κατορθώματά του. Ή και επειδή ο Θεός δεν εισακούει, εάν κάποιος δεν είναι δίκαιος. Το δε πρόσωπο του Θεού είναι γεμάτο φως, όντας δύναμη που προνοεί για ευεργεσία· όποιος μετέχει σε αυτό θα φωτιστεί, όπως ακριβώς εκείνος που απολαμβάνει τις ηλιακές ακτίνες.

«Εις το τέλος» Διότι στο τέλος του αιώνος οι προφήτες ελάμβαναν την προφητεία για το μυστήριο, το οποίο επρόκειτο να φανερωθεί στο τέλος. «Έως πότε» Ο Χριστός βοά εκ προσώπου του Αδάμ: Γιατί, Κύριε, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα με άφησες να φθείρομαι (να φέρομαι) από την αμαρτία; «Έως πότε θα αποστρέφεις» Επειδή με βδελύσσεσαι για την παράβασή [μου], λέει ο Αδάμ. «Έως πότε θα θέτω» [Έως πότε με άφησες, λέει, να συλλογίζομαι για την παρουσία σου;] «Οδύνες» Διότι είναι ανείπωτη η οδύνη μου κάθε μέρα που εσύ βραδύνεις να με σώσεις. «Έως πότε θα υψώνεται» Διότι, καθώς η παρουσία σου, Δέσποτα, καθυστερεί, ο εχθρός δεν παύει να επιμένει [και να ασκεί βία]. «Επίβλεψον» Δηλαδή έλα γρήγορα και εκδικήσου για εμένα, λέει ο Αδάμ. «Φώτισον» Φώτισε τους οφθαλμούς της διανοίας μου, έως πότε θα κοιμάμαι τον βαρύ ύπνο της αμαρτίας; «Μήποτε πει» Ο διάβολος, λέει: ας μην καυχηθεί εναντίον μου, κυριεύοντάς με ολοκληρωτικά. «Οι θλίβοντες» Διότι, όταν κλονίστηκε ο άνθρωπος από την παράβαση, οι δαίμονες χάρηκαν. «Εγώ δε στο έλεος» Διότι γνώρισα ότι δεν πρόκειται να παραβλέψεις το πλάσμα σου, το οποίο δημιούργησες. «Θα αγαλλιάσει» Διότι αγαλλίασε ο Αδάμ για τη σωτηρία που πραγματοποιήθηκε μέσω της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού. «Θα ψάλω» Επειδή με ελέησε, λέει ο Αδάμ, και με ανακούφισε από τα δεινά, τα οποία μου προξένησε η παράβαση.

Ζ'. Λοιπόν, τεκνία, αφού μάθαμε τον τρόπο και διδαχθήκαμε την τέχνη, ας μην αμελήσουμε, αλλά ας μιμηθούμε τον Κύριό μας, και διά της ταπεινώσεως και των αρετών ας ομοιωθούμε με Αυτόν, και ας νικήσουμε με τη συνεργία του Κυρίου· και μάλιστα, ποθώντας εκείνα τα αγαθά, για τα οποία πολλές φορές ακούσατε, ας μην οκνήσουμε, ας μη δώσουμε ύπνο στα μάτια μας, ας μη νικηθούμε από τον δεινό κοσμοκράτορα, μήπως και πει ποτέ: «Υπερίσχυσα εναντίον του».

Αλίμονο, πόση ανοησία, πόση παραφροσύνη είναι το να συμμαχούμε με τους εχθρούς εναντίον του εαυτού μας και να δίνουμε αφορμή να χαίρονται και να αγαλλιούν εκείνοι που λυπούν και θλίβουν την ψυχή μας! Δες πόσα άτοπα συμβαίνουν. Ενώ έπρεπε να νικούμε τον εχθρό (διότι «εξασθένησαν οι ρομφαίες του ολοκληρωτικά και χάθηκε ο ασεβής»), ενώ έπρεπε να νικούμε, εμείς ηττώμαστε· και όχι μόνο αυτό, αλλά τον καθιστούμε κραταιό και ισχυρό. Και η μανία μας και η έσχατη αρρώστια μας δεν σταματούν καν έως εδώ, αλλά επιπλέον του παρέχουμε και τα μέσα για την ευφροσύνη και την αγαλλίασή του. Όντως, η αμαρτία είναι έσχατη μέθη και έσχατο κακό. «Θα αγαλλιάσουν, εάν σαλευθώ». Τρία επιχειρήματα προβάλλει ο Προφήτης για να συγκινήσει τον Δεσπότη, ώστε να επιβλέψει και να στρέψει το πρόσωπό Του σε αυτόν και να εισακούσει τη δέησή του: την κυριαρχία και τη δύναμη των εχθρών, και πριν από αυτό την υπεροψία και την έπαρσή τους, και τρίτον, την ευφροσύνη και την αγαλλίασή τους, σαν να έλεγε: «Αν, Κύριε, δεν στρέψεις το πρόσωπό Σου σε εμένα εξαιτίας της δέησής μου και εξαιτίας της ταλαιπωρίας μου, κάνε το τουλάχιστον εξαιτίας της αλαζονείας των εχθρών, διότι υπερηφανεύονται για τη δύναμή τους· διότι χαίρονται με τις συμφορές μου και περιγελούν την πτώση μου».

Ωδή όγδοη. Τους ευσεβείς παίδες μέσα στο καμίνι. Δώρισέ μου, Κύριε, νηφάλια διάνοια και οφθαλμό καρδιάς που να επαγρυπνεί πάντοτε και να είναι άγρυπνος, ώστε να μην κοιμηθώ κακώς τον ψυχικό και οικτρό θάνατο, και πει ο εχθρός περιγελώντας με: «Υπερίσχυσα εναντίον του», και αλαλάξει μεγαλόφωνα.

Ψαλμός 12ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου και οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;» Αυτά αρμόζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας των πολιορκιών και των θλίψεων από τους εχθρούς, αλλά βεβαίως αρμόζουν και σε κάθε άνθρωπο που θλίβεται από αόρατο και ορατό εχθρό, ώστε να λέει: «Έως πότε, Κύριε, επιτρέπεις στον εχθρό να ραδιουργεί εναντίον μου;» «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου» αποθρασυνόμενος; «Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου» και «φώτισε τους οφθαλμούς» της διανοίας μου, μήπως τυχόν, αν αποκοιμηθούμε προς την αμαρτία, ενισχυθεί ακόμη περισσότερο εναντίον μας ο εχθρός. «Αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν», εάν ταραχθώ. «Εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα», για να μην κλονιστώ· «θα αγαλλιάσει η καρδιά μου» όταν τύχει της σωτηρίας από εσένα. Γι' αυτό και εγώ «θα ψάλω στον Κύριο, ο οποίος με αυτόν τον τρόπο με ευεργέτησε, και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου».

Σώσε, σώσε, Χριστέ, τον ικέτη σου που αδικείται από τον δαίμονα και θεράπευσέ τον ως εύσπλαχνος. Ας μην καυχάται, Σωτήρα, ο εχθρός μας· στην ίδια του την κακία, ας μην πει: «Υπερίσχυσα». Γνωρίζουμε ότι είναι αδύναμος όταν το θελήσεις εσύ, Φιλάνθρωπε· αν μόνο νεύσεις, θα καταστραφεί· διότι με το δικό σου νεύμα τα πάντα δημιουργήθηκαν, και πάντοτε συντηρούνται, εσύ που είσαι ο Δεσπότης των πάντων.» Ακούγοντας ο Χριστός τους μαθητές του, ευφραινόταν με τα λόγια τους και αμέσως τους αποκρίθηκε: «Αποδέχομαι την προθυμία σας, επειδή θέλω να γίνετε ελεήμονες· όμως, πριν με παρακαλέσετε εσείς, προσέφερα σε αυτόν την ευσπλαχνία μου, και εξαιτίας του ήρθα τώρα από τη θάλασσα, εγώ που τον γνώριζα πριν καν γεννηθεί, ο Δεσπότης των πάντων. Εγώ ήρθα από τους ουρανούς για να σώσω τους πάντες, η αυτόκλητη βοήθεια όλων· γι' αυτό και έγινα άνθρωπος, για να λυτρώσω από την κατάρα το γένος που είναι συγγενικό με τη σάρκα μου, γι' αυτό και σαρκώθηκα με έμψυχη σάρκα ο εύσπλαχνος· διότι θέλω να σώσω τον άνθρωπο, τον οποίο σπλαχνίστηκα και ήρθα με τη θέλησή μου σε παρθενική μήτρα, χωρίς να εγκαταλείψω τους ουρανούς καθώς είμαι αχώριστος, ο Δεσπότης των πάντων.» Ο Χριστός διδάσκει τους μαθητές του· αλλά ο δαίμονας κώφευε σε αυτά και εκτράπηκε σε ύβρεις εναντίον του· τον Κριτή ο κατάκριτος μέμφεται, τον αγαθό Δικαστή κατηγορεί ο άδικος: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Ιησού;»

Γιατί να μην νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας, όπως διδάσκει ο απόστολος: την πορνεία, την ακαθαρσία και κάθε επιθυμία, και να γίνουμε ναοί του ζωντανού Θεού, σκεύη εκλογής, στα οποία κατοικεί ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα; Γιατί να μην διαφυλάττουμε τη μοναχική κατάσταση με προσοχή στα έργα και στα λόγια, ώστε ούτε να ζούμε με τρυφηλότητα, ούτε να αστειευόμαστε άπρεπα, ούτε να σκεφτόμαστε πονηρά, ούτε πάλι να γογγύζουμε, ούτε να υπερηφανευόμαστε εις βάρος του πλησίον· ούτε να μεγαλορρημονούμε λέγοντας: κάποτε είχα αυτό και αυτό, και μου ανήκαν αυτά και εκείνα. Αλλά ας γίνουμε άγγελοι πάνω στη γη, και φωστήρες μέσα στην αδελφότητα, ωφελώντας και ωφελούμενοι, σωφρονίζοντας και σωφρονιζόμενοι, διδάσκοντας και διδασκόμενοι, και αποτελώντας ο ένας για τον άλλον, τρόπον τινά, γνώμονες και κανόνες. Έως πότε λοιπόν θα μας κυριεύει ο δαίμονας της αργολογίας; Μέχρι πότε θα μας χειραγωγεί ο απατεώνας της παρακοής; Έως πότε θα υπερηφανεύεται η καρδιά μας, κενοδοξώντας για μικρά και μηδαμινά πράγματα, και ερχόμενη σε αντιπαράθεση με τον αδελφό, στηριζόμενη στην ταχύτητα της ανάγνωσης ή στην εμπειρία του λόγου, ή στην κατανόηση του νοήματος, ή στην ευφράδεια της ομιλίας, ή στην ευφυΐα κάποιας ενέργειας, ή σε άλλα παρόμοια; Επίβλεψε και εισάκουσέ με, Κύριε, φώτισε τα μάτια μας, μήπως και κοιμηθούμε τον ύπνο του θανάτου· μήπως πει ο εχθρός: υπερίσχυσα εναντίον τους. Διότι, σε αυτούς τους κλονισμούς μας, εκείνοι που μας θλίβουν θα αγαλλιάσουν.