Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 12:6

Για να μην πάθει λοιπόν αυτό ο Δαβίδ, περικυκλωμένος από πολλούς και πολεμούμενος για πολύ καιρό, προκαλώντας τον Δεσπότη σε έλεος και ευσπλαχνία, φώναζε δυνατά: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» Και για το ότι ο Δαβίδ με τρόπο όμοιο με του περιστεριού έσπευδε να αποφύγει τους εχθρούς και να σωθεί, άκουσέ τον στον πεντηκοστό τέταρτο ψαλμό να λέει για τον φόβο που προερχόταν από τους εχθρούς: «Η καρδιά μου ταράχθηκε μέσα μου, και δειλία θανάτου έπεσε επάνω μου, φόβος και τρόμος ήλθε επάνω μου και με κάλυψε σκοτάδι, και είπα: Ποιος θα μου δώσει φτερά σαν του περιστεριού για να πετάξω και να αναπαυθώ;» Ποια είναι δε και η επιγραφή; «Εις το τέλος, ψαλμός τω Δαυίδ». Πολύ αντίθετη και ξένη είναι η επιγραφή προς την αρχή του ψαλμού. Διότι, αν ο ψαλμός είναι παρηγοριά αυτών που ευθυμούν, πώς ο Δαβίδ, έχοντας πει στην αρχή λόγια ανθρώπου που αθυμεί και ταλαιπωρείται, λέγοντας: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά;» και τα εξής, έδωσε την επιγραφή ψαλμός στον στεναγμό του; Αλλά προσέξτε: Διότι αν μεν έδινε την επιγραφή στην αρχή: «Ψαλμός τω Δαυίδ», θα ερχόταν σε αντίθεση με τον εαυτό του ονομάζοντας τον οδυρμό ψαλμό. Αν όμως είπε: «Εις το τέλος», διάβασε το τέλος του ψαλμού και θα βρεις τον Δαβίδ να ευθυμεί και να ψάλλει για όσα ευεργετήθηκε. Διότι τι λέει; «Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου».

Αλλά για να μη σκυθρωπάσεις, ω Δαβίδ, κατέχοντας τη δεύτερη θέση στη σύγκριση και την αντιπαραβολή με τον Μωυσή, και εκτός από τις άλλες θλίψεις σε λυπήσει και αυτό, σου έδωσα ένα χάρισμα και εξαίρετο απόκτημα, το οποίο υπερνικά όλες μαζί τις τιμές του Μωυσή. Μην αποθαρρύνεσαι, μη δυσανασχετείς, διότι εσύ είσαι πατέρας του Νομοθέτη, ενώ εκείνος διάκονος. Εσύ είσαι γεννήτορας και σπορέας, εκείνος προφήτης και συγγραφέας. Κανείς στα Ευαγγέλια δεν θα πει: «Ιησού υιέ του Μωυσή, ελέησόν με», αλλά: «Ιησού υιέ του Δαβίδ, ελέησόν με», «Ωσαννά στον υιό του Δαβίδ», όχι στον υιό του Μωυσή, «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού του Δαβίδ». Επειδή, λοιπόν, έχεις το κορυφαίο των χαρισμάτων, το να ονομαστείς πατέρας του Θεού σου, μη λες πλέον ως καταφρονημένος και λησμονημένος: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς παντελώς;» Αλλά να πεις, ως κάποιος που ευεργετήθηκε με μεγάλα δώρα: «Θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου»...

Και επειδή ο θάνατος, ο διάβολος που είναι ο πατέρας του θανάτου, στέκεται ως ισχυρός αντίπαλος εναντίον μου, για να με κρατήσει και να με ρίξει και να πει: Ενίκησα, παρακαλώ, Δέσποτα, φώτισε τους οφθαλμούς μου, για να μη με πλήξει μέσω της όρασης, δείχνοντάς μου την ομορφιά γυναίκας, για να μη με παγιδεύσει από την ακοή, τραγουδώντας πορνικό άσμα, για να μη με αδράξει από την κόμη των αρετών, για να μη μου βάλει τρικλοποδιά με τις επιθυμίες και με φυλακίσει στους πειρασμούς και με ρίξει στην ασέβεια, μήπως τυχόν πει ο εχθρός μου: Ίσχυσα εναντίον του. Ας μη χαρούν, Δέσποτα, σαν σε θέατρο, οι κακοί θεατές δαίμονες και οι φιλοδαίμονες, διότι αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν εάν κλονιστώ, χοροπηδώντας και γελώντας και λέγοντας: Πού είναι ο Δαβίδ που καυχιόταν τόσο πολύ και έλεγε: Δεν πρόκειται να κλονιστώ στον αιώνα; Πώς κλονίστηκε και έπεσε ο βασιλιάς και αριστέας και προφήτης του Θεού; Αλλά εκείνοι μεν αλείφονται ως αντίπαλοι εναντίον μου, εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα, αλειφόμενος με το λάδι της δικής σου ευσπλαχνίας και τρέποντας σε φυγή τους ανελέητους δαίμονες με τις προσευχές. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία σου, του Θεού μου και Σωτήρα. Θα ανακηρυχθώ πατέρας, διότι ο δικός μου Σωτήρας θα είναι ο φωστήρας του κόσμου.

Επειδή λοιπόν εγώ που φέρω σώμα νίκησα τους ασώματους μέσω εσού που με ενδυναμώνεις, αναπέμπω σε εσένα τον ευεργέτη επινίκια ωδή: 〈Θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε,〉 επειδή η αχαριστία είναι αδελφή της βλασφημίας, 〈και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου,〉 διότι πάντοτε και στα πάντα στάθηκε για μένα μέγα βοήθημα και καύχημα και αγαλλίαση. Διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Φώτισε τους οφθαλμούς μου. Εννοεί τους οφθαλμούς της διανοίας. Διότι, φωτίστε τους εαυτούς σας με το φως της γνώσεως. Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου. Έχω το θάρρος, λέει, ότι θα λάβω άφεση αμαρτιών στηριζόμενος στο δικό σου έλεος, μέσω του οποίου χάρισες τη σωτηρία σε όλους τους ανθρώπους· η σωτηρία αυτή θα κάνει την καρδιά μου να αγαλλιάσει, η οποία στο παρελθόν βρισκόταν σε οδύνη εξαιτίας της αμαρτίας.

Γιατί υψώνεται εναντίον μου για τόσο πολύ; <Μήπως κοιμηθώ τον ύπνο του θανάτου.> (C f. 23 b) Ονόμασε ύπνο τη ραθυμία, κατά την οποία ρεμβάζουμε με τις φαντασιώσεις του βίου, και βρισκόμαστε αδρανείς, πεσμένοι πάνω στην κλίνη της ηδονής. Επομένως, για να μην ακολουθήσει τον ύπνο της ραθυμίας ο σκληρός θάνατος, προσεύχεται να φωτιστούν οι οφθαλμοί του, δηλαδή οι αισθήσεις της ψυχής, για να βλέπουν την αλήθεια. Φοβάται μήπως ο ύπνος μεταπέσει σε θάνατο, καθώς η λύπη των συμφορών γίνεται ισχυρότερη. <Εκείνοι που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν, εάν κλονιστώ.> (C f. 23 b.) Όπως ακριβώς ένας αθλητής που έχει πηδήξει έξω από το σκάμμα θεωρείται ηττημένος, έτσι και ο πιστός, έχοντας εγκαταλείψει αυτά που παρέλαβε εξ αρχής, κλονίζεται και πέφτει. Ας μην αλλοιωθούμε λοιπόν, για να μην προξενήσουμε χαρά στους εχθρούς μας. <Θα ψάλω στον Κύριο που με ευεργέτησε.> (C f. 24.) Πρέπει να γνωρίζουμε και τούτο, όπως και το προηγούμενο, όχι ότι ο προφήτης δεν γνωρίζει τώρα, αλλά ότι θα ψάλει τελειότερα καθώς προκόπτει και τελειοποιείται. Σε ποιον όμως θα ψάλει; Στον ευεργέτη προφανώς, σε Εκείνον που τον έπλασε και τον ανέπλασε. <Και θα ψάλω στο όνομα του Κυρίου του Υψίστου.> (C f. 24.) Μακάριος όποιος ψάλλει με το πνεύμα και με τον νου, γνωρίζοντας σε ποιον ψάλλει, και αποδεικνύοντας με τα έργα του ότι γνωρίζει. Διότι αυτός που ψάλλει με αυτόν τον τρόπο, διασχίζει τον ουρανό, ξεπερνά τα νέφη, και παρίσταται ενώπιον του Υψίστου, στο όνομα του οποίου μελωδεί, χωρίς να τον εμποδίζει τίποτα.

Διότι ο ίδιος, αφού προσευχήθηκε στον δωδέκατο ψαλμό και είπε: «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς εντελώς; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;», και αφού επισύναψε όσα ακολουθούν αυτά, καταλήγει: «Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου. Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για το Σωτήριό σου». Και επειδή ακριβώς έκανε μνεία του Σωτηρίου στον δωδέκατο ψαλμό, στον δέκατο τρίτο αναφέρει στη συνέχεια: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ;».

«Εις το τέλος» Διότι στο τέλος του αιώνος οι προφήτες ελάμβαναν την προφητεία για το μυστήριο, το οποίο επρόκειτο να φανερωθεί στο τέλος. «Έως πότε» Ο Χριστός βοά εκ προσώπου του Αδάμ: Γιατί, Κύριε, για τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα με άφησες να φθείρομαι (να φέρομαι) από την αμαρτία; «Έως πότε θα αποστρέφεις» Επειδή με βδελύσσεσαι για την παράβασή [μου], λέει ο Αδάμ. «Έως πότε θα θέτω» [Έως πότε με άφησες, λέει, να συλλογίζομαι για την παρουσία σου;] «Οδύνες» Διότι είναι ανείπωτη η οδύνη μου κάθε μέρα που εσύ βραδύνεις να με σώσεις. «Έως πότε θα υψώνεται» Διότι, καθώς η παρουσία σου, Δέσποτα, καθυστερεί, ο εχθρός δεν παύει να επιμένει [και να ασκεί βία]. «Επίβλεψον» Δηλαδή έλα γρήγορα και εκδικήσου για εμένα, λέει ο Αδάμ. «Φώτισον» Φώτισε τους οφθαλμούς της διανοίας μου, έως πότε θα κοιμάμαι τον βαρύ ύπνο της αμαρτίας; «Μήποτε πει» Ο διάβολος, λέει: ας μην καυχηθεί εναντίον μου, κυριεύοντάς με ολοκληρωτικά. «Οι θλίβοντες» Διότι, όταν κλονίστηκε ο άνθρωπος από την παράβαση, οι δαίμονες χάρηκαν. «Εγώ δε στο έλεος» Διότι γνώρισα ότι δεν πρόκειται να παραβλέψεις το πλάσμα σου, το οποίο δημιούργησες. «Θα αγαλλιάσει» Διότι αγαλλίασε ο Αδάμ για τη σωτηρία που πραγματοποιήθηκε μέσω της ένσαρκης παρουσίας του Χριστού. «Θα ψάλω» Επειδή με ελέησε, λέει ο Αδάμ, και με ανακούφισε από τα δεινά, τα οποία μου προξένησε η παράβαση.

Εισάκουσέ με, φώτισε τους οφθαλμούς μου. Αφαίρεσε τον βαθύ ύπνο που προξένησαν οι αμαρτίες μου, διότι, παραδομένος σε αυτόν, παρά λίγο να αποκοιμηθώ στον θάνατο της ψυχής. Επειδή, εάν έστω και λίγο κλονιστώ από την ασφάλεια που παρέχεις, αυτό θεωρείται από τους εχθρούς χαρά και καύχημα και δύναμη· και εξαιτίας αυτού υπερηφανεύονται και γίνονται ανυπόφοροι. Εάν μάλιστα καταπέσω στον θάνατο, τι δεν θα έκαναν αυτοί; Βλέπεις πώς ο Προφήτης θεωρεί μέγιστη ζημία, και διόλου μικρότερη από την κόλαση και την τιμωρία, το να ευφράνει τον κοινό εχθρό, το να φανεί εκείνος ισχυρός και να φανεί ανώτερος; Διότι, εάν δεν τα θεωρούσε αυτά τα κακά μέγιστα και αφόρητα, δεν θα τα προέβαλλε ως παράκληση προς τον Θεό, προκειμένου να ελκύσει την εύνοιά Του. Έτσι ας πράττουμε και εμείς, και αυτό ας έχουμε ως σκοπό, και ας αγωνιζόμαστε, ώστε να μην υψώσουμε τον εχθρό, να μην τον δείξουμε ισχυρό, να μην τον ευφράνουμε, αλλά, αντίθετα, να τον καταστήσουμε ταπεινωμένο, εξουθενωμένο, αδύναμο, κατηφή και σκυθρωπό. Διότι, εάν δει αυτούς που αμαρτάνουν να κατορθώνουν την αρετή, όλα αυτά συμβαίνουν ταυτόχρονα. «Εγώ όμως ήλπισα στο έλεός σου». Τι έχεις κατορθώσει, λοιπόν, και τα ζητάς αυτά, δηλαδή να επιβλέψει και πάλι σε σένα ο Θεός, να εισακούσει τη δέησή σου και να φωτιστούν οι οφθαλμοί της διάνοιάς σου; Από πού σου πηγάζουν αυτά;

Οι μεν άλλοι, λέγει, αν έχουν κάτι να πουν, ας το πουν· εγώ όμως ένα γνωρίζω, ένα λέω, εκεί στήριξα όλη μου την ελπίδα, αυτό προβάλλω: το έλεός σου, τη φιλανθρωπία σου. Εγώ δε, λέγει, στο έλεός σου ήλπισα. Είδες ταπεινοφροσύνη Προφήτη; Είδες ευγνωμοσύνη ανδρός;

Αν και έχει αναρίθμητα κατορθώματα και θα μπορούσε μέσω αυτών να ικετεύσει τον Θεό, δεν αναφέρει τίποτα από αυτά, αλλά καταφεύγει μόνο στο έλεος του Θεού. Επομένως, είναι φανερό ότι, ακόμη και όταν λέει τέτοια λόγια, όπως το «Εάν το έκανα αυτό», «Εάν ανταπέδωσα» και τα παρόμοια, τα λέει έχοντας περιέλθει σε μεγάλη ανάγκη να τα πει. Εάν δεν συντρέχει αυτή η ανάγκη, δεν αναφέρει τίποτα από εκείνα, αλλά προβάλλει το έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού αντί για κάθε άλλη ικεσία. Έπειτα, έχοντας τη βεβαιότητα ότι δεν θα διαψευστεί η ελπίδα του, προσθέτει: «Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για τη σωτηρία Σου».

Είδες ψυχή γεμάτη ελπίδα; Ζήτησε, και πριν καν λάβει, ευχαριστεί σαν να έχει ήδη λάβει, και ψάλλει στον Θεό, και πράττει όλα τα προαναφερθέντα. Από πού όμως αντλούσε τόση ελπίδα; Από την πολλή ευγνωμοσύνη, από τον πολύν ζήλο κατά την παράκληση· διότι γνώριζε ότι ο Θεός εισακούει αυτόν που ζητά με τέτοιον τρόπο, με τόση θέρμη και εγρήγορση της καρδιάς. Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνοι που ζητούν με νωθρότητα και χαλαρότητα, ακόμη και όταν λάβουν, μετά βίας αντιλαμβάνονται τη δωρεά, έτσι και εκείνοι που κάνουν την παράκλησή τους με εντεινόμενη προθυμία και σπουδή, ακόμη και πριν λάβουν, εξαιτίας της σφοδρής και καθαρής τους διάθεσης, έχουν την αίσθηση του δώρου σαν να το έχουν ήδη λάβει, επειδή η θεία χάρη ενσταλάζει από πριν μέσα τους την ευφροσύνη· και γι' αυτό τον λόγο ευχαριστούν, και βρίσκονται πολύ κοντά στο να το λάβουν. «Θα αγαλλιάσει η καρδιά μου για το σωτήριό σου». Αυτό, λέει, ευφραίνει την ψυχή μου, το να αξιωθώ τη σωτηρία από εσένα· ευφραίνει την ψυχή, επειδή εσύ είσαι η σωτηρία της.

Γ΄. Είδες τη μία αγαλλίαση και την άλλη αγαλλίαση; Την αγαλλίαση των εχθρών για την πτώση του άλλου, και την αγαλλίαση της ψυχής για τη δική της σωτηρία; Η πρώτη είναι του Πονηρού, η δεύτερη των σωζομένων. Η πρώτη αποτελεί όλεθρο και για εκείνον που νομίζει ότι αγαλλιάζεται και για εκείνον σε βάρος του οποίου ένιωθε αγαλλίαση· η δεύτερη αποτελεί σωτηρία και ανόρθωση για όποιον αγαλλιάζεται. Ας ευφρανθούμε και ας αγαλλιάσουμε, λοιπόν, με τούτη την αγαλλίαση και τη χαρά, ενώ την άλλη ας την αποφύγουμε και ας τη βδελυχθούμε. «Θα ψάλω προς τον Κύριο που με ευεργέτησε και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου». Θα αφιερώσω, λέει, αυτή την ωδή προς τον Κύριο ως ενθύμιο της ευεργεσίας Του, διότι με ευεργέτησε, ταπείνωσε τον εχθρό, τον γέμισε ντροπή, τον απέδειξε αδύναμο, εισάκουσε τη δέησή μου, έστρεψε το πρόσωπό Του προς εμένα, διασκορπίζοντας την ομίχλη και το σκοτάδι μέσα από τα οποία οδηγούμουν προς τον θάνατο. Και, αγαλλιώμενος για τη σωτηρία που προέρχεται από Αυτόν, αφιερώνω τούτη την ωδή των ευεργεσιών Του προς εμένα σαν ένα ανεξίτηλο μνημείο, όχι μόνο ψάλλοντάς την τώρα και αναπολώντας στους λογισμούς μου τις ευεργεσίες, αλλά και στο μέλλον θα ψάλω και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου, φέροντας μέσα στην ψυχή μου αλησμόνητο το μέγεθος της ευεργεσίας. Επομένως, μια τέτοια ψυχή, όχι μόνο όταν εμπλακεί σε δεινά λυτρώνεται εύκολα από αυτά, αλλά καθίσταται και πιο ασφαλής, ώστε να μην περιπέσει πλέον σε παρόμοια. Διότι, όταν διατηρεί πάντοτε ζωντανή στη μνήμη της την ευεργεσία, είναι φανερό ότι θυμάται παράλληλα και τις δυσχέρειες από τις οποίες απαλλάχθηκε προκειμένου να τύχει της ευεργεσίας.

Ψαλμός 12ος. Του Δαβίδ· εις το τέλος. «Έως πότε, Κύριε, θα με ξεχνάς ολοκληρωτικά; Έως πότε θα αποστρέφεις το πρόσωπό σου από εμένα;» «Έως πότε θα βάζω λογισμούς στην ψυχή μου και οδύνες στην καρδιά μου ημέρα και νύχτα;» Αυτά αρμόζουν μεν στον Δαβίδ εξαιτίας των πολιορκιών και των θλίψεων από τους εχθρούς, αλλά βεβαίως αρμόζουν και σε κάθε άνθρωπο που θλίβεται από αόρατο και ορατό εχθρό, ώστε να λέει: «Έως πότε, Κύριε, επιτρέπεις στον εχθρό να ραδιουργεί εναντίον μου;» «Έως πότε θα υψώνεται ο εχθρός μου εναντίον μου» αποθρασυνόμενος; «Επίβλεψε, εισάκουσέ με, Κύριε ο Θεός μου» και «φώτισε τους οφθαλμούς» της διανοίας μου, μήπως τυχόν, αν αποκοιμηθούμε προς την αμαρτία, ενισχυθεί ακόμη περισσότερο εναντίον μας ο εχθρός. «Αυτοί που με θλίβουν θα αγαλλιάσουν», εάν ταραχθώ. «Εγώ όμως στο έλεός σου ήλπισα», για να μην κλονιστώ· «θα αγαλλιάσει η καρδιά μου» όταν τύχει της σωτηρίας από εσένα. Γι' αυτό και εγώ «θα ψάλω στον Κύριο, ο οποίος με αυτόν τον τρόπο με ευεργέτησε, και θα υμνήσω το όνομα του Κυρίου του Υψίστου».