Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 120:2

Όπως από την ιατρική προέρχεται ο ιατρός και από την οικοδομική τέχνη ο τέκτονας, έτσι από τη δικαιοσύνη ο δίκαιος. Αλλά όπως ακριβώς εκείνος που γνωρίζει ένα μόνο μέρος της ιατρικής, αυτός που μόνο βάζει αλοιφές ή καταπλάσματα, δεν είναι ιατρός, έτσι και αυτός που έχει ένα μόνο είδος δικαιοσύνης δεν είναι δίκαιος. «Δικαιώθηκε η Θάμαρ», και όμως δεν είναι απολύτως δίκαιη. Δικαιώθηκαν τα Σόδομα, και δεν είναι δίκαια. Όπως δεν είναι δυνατόν να βρεθεί δίκαιος με σάρκα που να είναι αναμάρτητος, ει μη μόνον ο Ιησούς, έτσι δεν υπάρχει ούτε αμαρτωλός που να μην έχει έστω και μία δικαιοσύνη. Διότι εάν ο δίκαιος είναι οπωσδήποτε και σώφρων, πώς ο Δαβίδ δεν υπήρξε πάντοτε σώφρων; Και εάν ο δίκαιος είναι και ανδρείος, πώς ο Πέτρος φάνηκε δειλός; Πώς μία νεαρή υπηρέτρια κλόνισε την πέτρα; Πώς δε και ο Μωυσής, όταν είδε τη ράβδο να γίνεται φίδι, φοβήθηκε και έφυγε; Από κάτω ξεσηκωνόταν πλήθος εχθρών, «πολλοί επαναστάτησαν εναντίον μου», και από πάνω στρατός αγγέλων με βοηθούσε· «η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο», ο οποίος αποστέλλει τους αγγέλους. Αφού είπε στον προηγούμενο ψαλμό: «Κύριε, γιατί πληθύνθηκαν εκείνοι που με θλίβουν;», και επειδή «μέσα από τη θλίψη επικαλέστηκα τον Κύριο και με εισάκουσε οδηγώντας με σε ευρυχωρία», τώρα, στον παρόντα, λέγω: «Όταν τον επικαλέστηκα, με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου, μέσα στη θλίψη μού έδωσες ευρυχωρία». Και γιατί είπες, ω προφήτη: «Με εισάκουσε ο Θεός της δικαιοσύνης μου»; Ποιας δικαιοσύνης; Ποιας; Εκείνης σύμφωνα με την οποία έκρινα δίκαιο να τηρήσω την εντολή του Θεού και να μην πάρω εκδίκηση μόνος μου.

Ύψωσα τους οφθαλμούς μου προς τα όρη... Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη. Για να δείξει τη δύναμη του Θεού, λέγει, Εκείνου που εποίησε τον ουρανό και τη γη. Ας μην επιτρέψει να κλονιστεί το πόδι σου, ούτε να νυστάξει αυτός που σε φυλάττει. Αυτήν την ελπίδα να έχεις και θα σωθείς. Το δε «δεν θα νυστάξει» δεν αναφέρεται στον κόπο εκείνων που φυλάσσουν τα στρατόπεδα, τις πόλεις και τα ποίμνια, αλλά το απαθές της Θείας φύσεως φανερώνει η φράση: «δεν θα νυστάξει ούτε θα κοιμηθεί αυτός που φυλάσσει τον Ισραήλ». Δίνει δε την εντύπωση ότι νυστάζει, όταν εμείς κλονιζόμαστε από τις ασταθείς καταστάσεις της ζωής και από τις εναντίον μας επιβουλές.

Μέσα σε αυτά ο Ιωσήφ, κατεχόμενος από ευλάβεια, βάδιζε πλέον έναν διπλό δρόμο: με τα πόδια του πατούσε στη γη, ενώ με τους λογισμούς του ξεπερνούσε τα σύννεφα. Τι άλλο άλλωστε είχε να πράξει ο Ιωσήφ, παρά να έχει στραμμένο τον νου του στα άνω, αφού κάθε καλή δωρεά δίδεται άνωθεν. Για τον λόγο αυτό λοιπόν, ο Ιωσήφ συμπορευόταν με την Παρθένο, γινόμενος ταυτόχρονα βοηθός και φρουρός των μελλοντικών γεγονότων· όχι επειδή η Παρθένος είχε ανάγκη από βοηθό, και πολύ περισσότερο Εκείνος που κυοφορούνταν μέσα στην Παρθένο, διότι Αυτός ήταν και είναι ο βοηθός των πάντων, και προς Αυτόν κραύγαζε εκείνος που λέει: «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη». Αλλά επειδή ήταν αναγκαίο, ως έργο της θείας οικονομίας, να είναι ο Ιωσήφ βοηθός, ώστε η Παρθένος να θεωρείται ύπανδρη, για να μείνει κρυφό από τον διάβολο αυτό που ετοιμαζόταν, ώστε να μη μάθει το τι συνέβη: το πώς δηλαδή ο Θεός καταδέχθηκε να συναναστραφεί με τους ανθρώπους. Τι αναφέρει λοιπόν ο ευαγγελιστής Λουκάς; Διότι είναι καλό πλέον να κατανοήσουμε και τον Ιωσήφ που λαμβάνει τη βεβαίωση, και το μικρό οίκημα όπου η Παρθένος γέννησε, το οποίο λαμβάνει τον τύπο της Εκκλησίας· όπου θυσιαστήριο μεν είναι η φάτνη, εφημέριος δε ο Ιωσήφ, διάκονοι οι ποιμένες, ιερείς οι άγγελοι, αρχιερέας ο Κύριος, θρόνος η Παρθένος, κρατήρες οι μαστοί, αναβόλαιο η ενανθρώπηση, ριπίδια τα χερουβείμ, ιερός δίσκος το Άγιο Πνεύμα, και δισκοκάλυμμα ο Πατέρας.

Κεφ. 9, στ. 5. Αυτός που παλαιώνει τα όρη και δεν το γνωρίζουν, αυτός που τα ανατρέπει με οργή. Όρη είναι οι προφήτες, ο Μωυσής και οι καθεξής. Και αυτό το φανερώνει η Γραφή: «Ύψωσα τα μάτια μου προς τα όρη, από όπου θα έλθει η βοήθειά μου». Εκείνος που αφοσιώνει τον νου του στους λόγους των προφητών, ύψωσε τα μάτια του προς τα όρη, βλέποντας ότι η βοήθειά του θα έλθει μέσα από τους λόγους που γίνονται κατανοητοί στους προφήτες, από τον Κύριο που δημιούργησε τον ουρανό και τη γη, ο οποίος γέμισε με μυστήρια την καθαρή καρδιά των προφητών.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚ΄. Σήκωσα τα μάτια μου προς τα όρη. Εκείνος που απαλλάχτηκε από τη δουλεία στους εχθρούς, και βρίσκεται ήδη στον δρόμο που οδηγεί προς την πόλη του Θεού, σηκώνει ψηλά τα μάτια του εδώ κι εκεί προς τα όρη, αναλογιζόμενος και ερευνώντας από πού θα του έλθει βοήθεια. Αφού όμως περιεργάστηκε με το βλέμμα του όλα τα μέρη του κόσμου και τα ύψη, δεν βρίσκει το ζητούμενο σε κανένα από τα αισθητά. Ανατρέχοντας όμως με τον νου και τα μάτια της ψυχής στον Ποιητή και Δημιουργό των πάντων, στέκεται εκεί, και ψάλλει τη δεύτερη ωδή λέγοντας: Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη.

Επομένως, μαθαίνουμε από τη διδάσκαλο αυτό το δόγμα, ότι δηλαδή η μεν ανθρώπινη φύση δημιουργήθηκε ως απεικόνισμα του αληθινού φωτός, λάμποντας με την ομοιότητα προς το αρχέτυπο κάλλος, μακριά από τα σκοτεινά χαρακτηριστικά, ο δε πειρασμός, επιβάλλοντας με απάτη τον φλογερό καύσωνα, κατέλαβε την πρώτη βλάστηση ενώ ήταν ακόμη τρυφερή και χωρίς ρίζες· και, προτού αποκτήσει κάποια σταθερή έξη προς το αγαθό και προτού δώσει χώρο στις ρίζες να προχωρήσουν σε βάθος μέσω της καλλιέργειας των λογισμών, αμέσως την ξέρανε μέσω της παρακοής και μετέτρεψε τη χλοερή και ακμαία μορφή της σε μαύρη εξαιτίας της καύσης. Και αν η εχθρική προσβολή του πειρασμού ονομάζεται ήλιος, ας μην παραξενεύεται κανένας από τους ακροατές, εφόσον διδάσκεται κάτι τέτοιο σε πολλά σημεία από τη θεόπνευστη Γραφή. Διότι και στη δεύτερη ωδή των Αναβαθμών απευθύνει αυτήν την ευλογία σε εκείνον που έχει τη βοήθεια του Κυρίου, του ποιητή του ουρανού και της γης: το να μην κατακαίγεται από τον ήλιο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Επίσης, και ο προφήτης Ησαΐας, προφητεύοντας την κατάσταση της Εκκλησίας, περιγράφει την πολιτεία της σαν μια πομπή, λαμπρύνοντας τον λόγο με τη διήγηση.

Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Ήρα: Δεν σήκωσα, λέει ο άνθρωπος, τα μάτια μου στα δόγματα (λόγια) των προφητών· διότι από εκεί κηρυσσόμενος ο Χριστός ερχόταν να βοηθήσει τον άνθρωπο. Η βοήθεια: Βλέπεις πώς απέβλεπε προς τον Χριστό περιμένοντας βοήθεια; Διότι γι' αυτό έγιναν τα πάντα. Μη δως: Για να μην σαλευτώ και πέσω σε ολίσθημα. Μηδέ νυστάξει: Ο Θεός δεν δέχεται ύπνο· διότι υπάρχει αναλλοίωτος και άυπνος (διότι είναι αόρατος και άυπνος). Ιδού: Ο Χριστός ως άυπνος φύλαξε τον λαό των εθνών. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται είδος Θεού (ερμηνεύεται αυτός που βλέπει τον Θεό). Κύριος: Ο Πατέρας τον Υιό, επειδή είναι η δεξιά του Πατέρα. Μιλάει δε για το δεσποτικό σώμα. Ημέρας: Διότι και τη νύχτα και την ημέρα ο Θεός φυλάει τους πιστούς· διότι και τη νύχτα και την ημέρα κοινώνησε στο πάθος. Κύριος φυλάξει: Μιλάει για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και έσωσε, κάνοντάς τον νοερό. Φυλάξαι: (Την ψυχή) που ανέλαβε μαζί με το σώμα ο Χριστός. Κύριος φυλάξει: Την είσοδο του ανθρώπου στον κόσμο· ομοίως μιλάει για την είσοδο από τον κόσμο και την έξοδο από την Παρθένο, ότι και οι δύο φυλάχθηκαν σώες. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Ευφράνθην: Με τους προφήτες· διότι αυτοί προμήνυσαν τον Χριστό, και έπειτα οι απόστολοι, οι οποίοι μας κήρυξαν την Εκκλησία. Εστώτες: Φανερώνει την Εκκλησία και με αυτόν τον τρόπο.

Όλα όσα προέρχονται από τους ανθρώπους έχουν εγκαταλειφθεί, όλα είναι μάταια, όλα έχουν εκλείψει· μία, λοιπόν, σωτηρία έχει απομείνει, λέγει, αυτή που προέρχεται από τον Θεό. «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη». Είδες ότι αναζητούν τον Θεό παντού; Από τη γη, από τον ουρανό, από τα βουνά, από την έρημο, και ότι παντού τον οραματίζονται; Είδες τη διάνοιά τους να εξυψώνεται και να διακηρύττουν ότι η πρόνοιά του εκτείνεται παντού; Διότι δεν πρόσθεσε απλώς το «που εποίησε τον ουρανό και τη γη», αλλά συλλογιζόμενος αυτό αινιγματικά και λέγοντας: Εάν εποίησε τον ουρανό και τη γη, μπορεί και σε ξένη χώρα να βοηθήσει, και παντού, και σε βάρβαρο τόπο να απλώσει το χέρι του, και να διασώσει εκείνους που εκδιώχθηκαν από την πατρίδα τους.

Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, όχι από ανθρώπους, ούτε από ίππους, ούτε από χρήματα, ούτε από συμμάχους, ούτε από οχυρωματικά τείχη. Η βοήθειά μας προέρχεται από τον Κύριο· αυτή η συμμαχία είναι ακατανίκητη, αυτή η βοήθεια είναι ακαταμάχητη. Και δεν είναι μόνο ακαταμάχητη, αλλά συνάμα απλή και προσιτή. Διότι δεν χρειάζεται να βαδίσει κάποιος μακρά οδό, ούτε να κολακέψει θυρωρούς, ούτε να δαπανήσει χρήματα, ούτε να αποστείλει πρεσβεία, αλλά, παραμένοντας στην οικία του, είναι δυνατόν να προσελκύσει αυτή τη θεία συνδρομή, αρκεί μόνο να απομακρύνει τον εαυτό του από τα ανθρώπινα, να προσκολληθεί σταθερά σε εκείνη την ελπίδα, να έχει οξυδερκές βλέμμα και να ατενίζει ψηλά.

Ψαλμός ρκ΄. Ωδή των αναβαθμών. «Σήκωσα τα μάτια μου προς τα όρη» των ουρανών, «από όπου θα έλθει η βοήθειά μου», για να με απαλλάξει από τη μοχθηρή δουλεία του εχθρού. Και δεν διαψεύσθηκε η προσδοκία μου, αλλά «η βοήθειά μου προήλθε από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη», η οποία με διδάσκει και μου λέει: «Μην παραδώσεις σε κλυδωνισμό» της τρικυμίας των παθών εκουσίως «το πόδι» της προαιρέσεώς «σου και δεν πρόκειται να νυστάξει ο άγγελος που σε φυλάσσει». Και «ο Κύριος θα σε φυλάξει». Από κάθε κακό «θα φυλάξει την» μέσα στον βίο «είσοδό σου και την» από αυτόν «έξοδό σου» άθικτη «στον αιώνα του αιώνος».

Σε μία άλλη δε, ότι ο άνθρωπος δεν χρειάζεται καμία εσωτερική χάρη του Θεού, η οποία να τον παρακινεί προς το καλό, ή να τον βοηθά, ή να τον δικαιώνει, αλλά του αρκεί μόνο για τη σωτηρία του το αυτεξούσιο, ο νόμος, η διδασκαλία και το παράδειγμα. Και σε μία τρίτη, ότι, αν και δίνεται χάρη από τον Θεό, ωστόσο αυτή δίνεται λόγω της αξίας του αυτεξουσίου. Επομένως, από τη δεύτερη αυτή πρότασή τους εξαρτάται και αυτό που ορίζει ο παρών Κανόνας, δηλαδή ότι η χάρη του Θεού, η οποία δια του Ιησού Χριστού δικαιώνει τον άνθρωπο στο βάπτισμα, χαρίζει μόνο άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων, αλλά όχι και βοήθεια ώστε να μην αμαρτήσει κάποιος άλλη φορά, γι' αυτό και αναθεματίζει όσους υποστηρίζουν κάτι τέτοιο. Διότι η καθολική Εκκλησία πιστεύει εντελώς το αντίθετο, δηλαδή ότι η χάρη που δίνεται δια του Ιησού Χριστού στο Βάπτισμα, και άφεση των προηγούμενων αμαρτιών παρέχει, και δύναμη και βοήθεια στο να μην αμαρτήσουμε πλέον, εάν εμείς από αμέλεια δεν παραδώσουμε τον εαυτό μας στις αμαρτίες. Γι' αυτό και ο Δαβίδ λέει: «Ο Θεός εις την βοήθειάν μου πρόσχες, Κύριε, εις το βοηθήσαι μοι σπεύσον». Και «Η βοήθειά μου παρά Κυρίου» κ.λπ. Και ο Παύλος: «Το Πνεύμα συναντιλαμβάνεται ταις ασθενείαις ημών, και αυτό υπερεντυγχάνει υπέρ υμών». Και μύρια άλλα βρίσκονται στις θείες Γραφές.

«Αυτός που λυτρώνει τον φτωχό από τα χέρια των ισχυροτέρων του, και τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον λεηλατούν.» Και πάλι: «Η βοήθειά μου προέρχεται από τον Κύριο, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη.» Και: «Αν ο Κύριος δεν με είχε βοηθήσει, για λίγο θα είχε κατοικήσει η ψυχή μου στον άδη.» Και πάλι: «Ο Κύριος είναι βοηθός μου, και δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» Επειδή λοιπόν έχουμε έναν τέτοιο Παράκλητο, το Άγιο Πνεύμα, την ακατανίκητη δύναμη, τον μεγάλο προστάτη και Θεό και σύμμαχο, ας μη δειλιάσουμε, αδελφοί και πατέρες, από τον φόβο του εχθρού, ας μην πτοηθούμε από τις αντίπαλες δυνάμεις· αλλά, καθώς Τον έχουμε να μας συντρέχει και να μοιράζεται μαζί μας τους ασκητικούς και ομολογιακούς αγώνες, ας αγωνιστούμε ακόμη πιο γενναία και σταθερά προχωρώντας μέρα με τη μέρα, χωρίς να δελεαζόμαστε από τις απάτες του δράκοντα και χωρίς να χαλαρώνουμε από τις ακατάπαυστες επιθέσεις του. Ας σβήσουμε το πάθος της σάρκας, διότι πυρπολεί τον οίκο της ψυχής μας. Δεν είναι ηδονή, αλλά οδύνη σκληρή· δεν είναι χαρά, αλλά παραφροσύνη και πονηρή αλλοίωση. Και αυτό το γνωρίζουν όσοι έχουν απονίψει τη μανία της σάρκας και έχουν την επιθυμία τους στραμμένη μόνο προς τον Θεό. Από το οποίο, τι θα μπορούσε να είναι γλυκύτερο και πιο ευφρόσυνο;