Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 120:6

Ερώτηση πάλι του ίδιου προς τον ίδιο μέγα Γέροντα, εάν του επιτρέπει την τέλεια ησυχία. Απόκριση του Βαρσανουφίου: Είπα στην αγάπη σου, αγαπητέ αδελφέ, σχετικά με την ησυχία, να περιμένεις προς το παρόν, όχι επειδή δεν θέλω να εισέλθεις στην κατάσταση αυτού του μέτρου, μη γένοιτο, αλλά επειδή θέλω και εύχομαι να σου την χαρίσει ο Κύριος και ακόμη περισσότερο. Διότι η μεγάλη μου χαρά είναι η προκοπή όλων σας. Πρόκειται δε για χαρίσματα πνευματικά, τα οποία δίνονται από τον Θεό στους κατάλληλους καιρούς, και Αυτός καλεί και βοηθά και φυλάττει. Διότι λέγει ότι «δεν είναι δόκιμος εκείνος που συνιστά τον εαυτό του, αλλά εκείνος τον οποίο συνιστά ο Κύριος». Εάν λοιπόν θέλεις να οικοδομήσεις τον οίκο σου, πρώτα ετοίμασε τα υλικά και όλα τα αναγκαία. Και είναι πλέον έργο του τεχνίτη να έλθει και να οικοδομήσει. Τα δε αναγκαία για μια τέτοια οικοδομή είναι η στερεά πίστη για την οικοδόμηση των τοίχων, και ξύλινα παράθυρα φωτεινά, τα οποία εισάγουν το φως του ήλιου για να καταυγάσει τον οίκο, ώστε να μη βρεθεί σε αυτόν κανένα σκοτάδι. Τα δε ξύλινα παράθυρα είναι οι πέντε αισθήσεις, ασφαλισμένες με τον τίμιο σταυρό του Χριστού, οι οποίες εισάγουν το φως του νοητού ήλιου της δικαιοσύνης και δεν συγχωρούν να φανεί κανένα σκοτάδι στον οίκο, εννοώ το σκοτάδι του εχθρού και μισόκαλου. Λοιπόν, χρειάζεσαι στέγη που να σκεπάζει τον οίκο, «ώστε να μη σε κατακάψει ο ήλιος την ημέρα, ούτε η σελήνη τη νύχτα».

Ευώδης λοιπόν θα είναι, λέγει, ο καρπός των κεκλημένων και ευπρόσδεκτος ως θυσία στον φιλάρετο Θεό. «Θα επιστρέψουν και θα καθίσουν κάτω από τη σκέπη του». Θα παύσουν, λέγει, από τα παλαιά εγκλήματα και θα επιστρέψουν με σθένος στη λατρεία του «ζωντανού και αληθινού Θεού», και θα υποταχθούν σε Αυτόν αποκλειστικά, μην περιμένοντας από άλλον τη σωτηρία από τους εχθρούς τους, παρά μόνο από Αυτόν. Εκπληρώνοντας αυτό άριστα η εξ εθνών Εκκλησία, λέγει για τον Σωτήρα των πάντων στο Άσμα Ασμάτων: «Στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα». Σε όσους συνηθίζουν να πράττουν αυτό, ας απευθυνθεί λέγοντας και ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα». Αυτό πραγματοποιούνταν από τον Θεό στους αρχαιότερους, καθώς νεφέλη τους επισκίαζε στην έρημο και φανέρωνε με ωραίο τρόπο την άνωθεν και από τον Θεό σκηνή. Πολύ σωστά λέγει και το «θα καθίσουν», ώστε να νοηθεί μέσω αυτού το σταθερό και ασφαλώς θεμελιωμένο φρόνημα εκείνων που επιστρέφουν. «Θα ζήσουν και θα χορτάσουν από σίτο». Αυτές είναι οι αξιόλογες δωρεές της επιστροφής και της σταθερότητας. Διότι, λέγει, θα γίνουν μέτοχοι της αιώνιας ζωής, και θα έχουν αφθονία δύναμης, προφανώς και πνευματικής. Αυτό νομίζω ότι δηλώνει το ότι θα στηριχθούν με σίτο. Έχει γραφτεί δε, ότι «Ο άρτος στηρίζει την καρδιά του ανθρώπου».

Ας ακούει λοιπόν αυτός που δικαιώνεται με την πίστη σε αυτόν: «Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα». Λένε δε και κάποιοι κατά τη διανομή των μισθών, σύμφωνα με την ευαγγελική παραβολή: «Εμείς βαστάξαμε το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα», ονομάζοντας νομίζω βάρος της ημέρας και καύσωνα τη σφοδρή και στο έπακρο φλεγόμενη κατάσταση των ατίθασων ηδονών ή ίσως και των πειρασμών. Επομένως, βοηθός και σκεπαστής προς σωτηρίαν έγινε σε εμάς ο Χριστός. Όταν λοιπόν κάποιοι από αυτούς που αξιώθηκαν τη θεοπτία και όσοι έγιναν αυτήκοοι των θείων κηρυγμάτων, και οι οποίοι μέσω της ομολογίας της πίστεως έχουν ήδη κατά κάποιον τρόπο υποσχεθεί υπακοή, αθετούν με την αλλαγή τους προς το χειρότερο αυτόν που προπορεύεται και ηγείται, εννοώ τον Χριστό, ο οποίος μεριμνά για την ανάπαυσή τους, που πρεσβεύει ως μεσίτης, που νοείται ως σκεπαστής κατά τον τύπο της νεφέλης, τότε ακριβώς, και πολύ δικαιολογημένα, καλούμενοι να δώσουν λόγο για τη δική τους ανοησία, υπομένουν την άγρια τιμωρία του πυρός. Και αυτό, νομίζω, είναι εκείνο που και ο ίδιος ο σοφός Παύλος είπε: «Διότι, εάν εμείς αμαρτάνουμε εκουσίως μετά τη λήψη της επιγνώσεως της αληθείας, δεν απομένει πλέον θυσία για τις αμαρτίες, αλλά κάποια φοβερή αναμονή κρίσεως και οργή πυρός που μέλλει να καταφάγει τους αντιπάλους». ΠΑΛΛ.

Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει. Μια φωτεινή νεφέλη δεν επιτρέπει να κατακαίγονται από τον ήλιο όσοι πορεύονται κατά Θεόν· και με ανάλογο τρόπο παρέχει βοήθεια, ώστε να μην υποστούν κακό ούτε από τον νυκτερινό φωστήρα.

Επομένως, μαθαίνουμε από τη διδάσκαλο αυτό το δόγμα, ότι δηλαδή η μεν ανθρώπινη φύση δημιουργήθηκε ως απεικόνισμα του αληθινού φωτός, λάμποντας με την ομοιότητα προς το αρχέτυπο κάλλος, μακριά από τα σκοτεινά χαρακτηριστικά, ο δε πειρασμός, επιβάλλοντας με απάτη τον φλογερό καύσωνα, κατέλαβε την πρώτη βλάστηση ενώ ήταν ακόμη τρυφερή και χωρίς ρίζες· και, προτού αποκτήσει κάποια σταθερή έξη προς το αγαθό και προτού δώσει χώρο στις ρίζες να προχωρήσουν σε βάθος μέσω της καλλιέργειας των λογισμών, αμέσως την ξέρανε μέσω της παρακοής και μετέτρεψε τη χλοερή και ακμαία μορφή της σε μαύρη εξαιτίας της καύσης. Και αν η εχθρική προσβολή του πειρασμού ονομάζεται ήλιος, ας μην παραξενεύεται κανένας από τους ακροατές, εφόσον διδάσκεται κάτι τέτοιο σε πολλά σημεία από τη θεόπνευστη Γραφή. Διότι και στη δεύτερη ωδή των Αναβαθμών απευθύνει αυτήν την ευλογία σε εκείνον που έχει τη βοήθεια του Κυρίου, του ποιητή του ουρανού και της γης: το να μην κατακαίγεται από τον ήλιο κατά τη διάρκεια της ημέρας. Επίσης, και ο προφήτης Ησαΐας, προφητεύοντας την κατάσταση της Εκκλησίας, περιγράφει την πολιτεία της σαν μια πομπή, λαμπρύνοντας τον λόγο με τη διήγηση.

Ας εξετάσουμε μάλλον αυτό που παραλείφθηκε πριν από τα όσα ειπώθηκαν· ο Λόγος προσπέρασε τη νύμφη, γινόμενος απρόσιτος στη λαβή εκείνης που Τον ποθούσε. Την προσπέρασε όμως, όχι για να εγκαταλείψει αυτήν την οποία προσπέρασε, αλλά μάλλον για να την ελκύσει προς τον εαυτό Του. Διότι λέει: «Η ψυχή μου εξήλθε με τον λόγο Του». Η ψυχή, λοιπόν, εξέρχεται πρώτα από την κατάσταση στην οποία βρισκόταν, και έτσι βρίσκεται από εκείνους που φυλούν την πόλη. Διότι λέει: «Με βρήκαν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη». Εάν, βεβαίως, την έβρισκαν οι κίνδυνοι του Άδη, ή εάν έλεγε ότι βρέθηκε από ληστές, θα ήταν οδυνηρό να γίνει εύρημα τέτοιων (διότι «ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει, να σφάξει και να καταστρέψει»)· εάν, όμως, τη βρίσκουν οι φύλακες που περιπολούν στην πόλη, είναι οπωσδήποτε μακαρία για αυτή την εύρεση. Διότι εκείνος που βρίσκεται από τον φύλακα δεν μπορεί να κλαπεί από τους ληστές. Ποιοι είναι, λοιπόν, οι φύλακες; Ποιοι άλλοι, παρά βεβαίως οι υπηρέτες Εκείνου που φυλάει τον Ισραήλ, Εκείνου που δια της προστασίας σκεπάζει το δεξί χέρι, Εκείνου που έχει αναλάβει να φυλάει την ψυχή από κάθε κακό, ο Οποίος γίνεται φύλακας και της εισόδου και της εξόδου; Εκείνος είναι ο φύλακας της πόλης για τον οποίο λέγει: «Εάν ο Κύριος δεν φυλάξει την πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας». Επομένως, ο λόγος υποδεικνύει τα λειτουργικά πνεύματα, τα οποία αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία, μέσω των φυλάκων που περιπολούν την πόλη.

Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Ήρα: Δεν σήκωσα, λέει ο άνθρωπος, τα μάτια μου στα δόγματα (λόγια) των προφητών· διότι από εκεί κηρυσσόμενος ο Χριστός ερχόταν να βοηθήσει τον άνθρωπο. Η βοήθεια: Βλέπεις πώς απέβλεπε προς τον Χριστό περιμένοντας βοήθεια; Διότι γι' αυτό έγιναν τα πάντα. Μη δως: Για να μην σαλευτώ και πέσω σε ολίσθημα. Μηδέ νυστάξει: Ο Θεός δεν δέχεται ύπνο· διότι υπάρχει αναλλοίωτος και άυπνος (διότι είναι αόρατος και άυπνος). Ιδού: Ο Χριστός ως άυπνος φύλαξε τον λαό των εθνών. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται είδος Θεού (ερμηνεύεται αυτός που βλέπει τον Θεό). Κύριος: Ο Πατέρας τον Υιό, επειδή είναι η δεξιά του Πατέρα. Μιλάει δε για το δεσποτικό σώμα. Ημέρας: Διότι και τη νύχτα και την ημέρα ο Θεός φυλάει τους πιστούς· διότι και τη νύχτα και την ημέρα κοινώνησε στο πάθος. Κύριος φυλάξει: Μιλάει για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και έσωσε, κάνοντάς τον νοερό. Φυλάξαι: (Την ψυχή) που ανέλαβε μαζί με το σώμα ο Χριστός. Κύριος φυλάξει: Την είσοδο του ανθρώπου στον κόσμο· ομοίως μιλάει για την είσοδο από τον κόσμο και την έξοδο από την Παρθένο, ότι και οι δύο φυλάχθηκαν σώες. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Ευφράνθην: Με τους προφήτες· διότι αυτοί προμήνυσαν τον Χριστό, και έπειτα οι απόστολοι, οι οποίοι μας κήρυξαν την Εκκλησία. Εστώτες: Φανερώνει την Εκκλησία και με αυτόν τον τρόπο.

Βʹ. Σε πολλά σημεία η Γραφή αντλεί την παρηγοριά για τα δεινά από τα φαινόμενα του φυσικού κόσμου, όπως όταν λέει ο προφήτης: «Από τον καύσωνα και τη σκληρότητα του καιρού, και από τη βροχή θα σε λυτρώσει»· και ο Δαβίδ: «Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα». Αυτό λοιπόν λέει και εδώ, ότι η μνήμη εκείνων των αγίων, όπως ακριβώς ένα σύννεφο ρίχνει τη σκιά του σε αυτόν που φλέγεται από τις πολύ θερμές ακτίνες, έτσι ανορθώνει και αναζωογονεί την ψυχή που έχει καταπονηθεί από τα δεινά. Και δεν είπε: «που αιωρείται υπεράνω ημών», αλλά: «που μας περιβάλλει», το οποίο είναι σπουδαιότερο από το προηγούμενο, για να δείξει μέσω αυτού, ότι καθώς μας περιβάλλει κυκλικά, εύλογα θα μας προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια.

Γι' αυτό και πρόσθεσε λέγοντας: «Ο Κύριος θα σε φυλάξει· ο Κύριος θα είναι σκέπη σου στο δεξί σου χέρι». Κάποιος άλλος μεταφραστής αναφέρει: «Δίπλα στο δεξί σου χέρι». Θα σου είναι παραστάτης, λέει, σύμμαχος, βοηθός. Βλέπεις πώς και εδώ σε θέλει να είσαι ενεργός; Μεταφορικά λοιπόν, παίρνοντας την εικόνα από εκείνους που στέκονται σε πολεμική παράταξη, θα σταθεί δίπλα στο δεξί σου χέρι, ώστε να είσαι ακατανίκητος, ώστε να είσαι δραστήριος, ισχυρός, κυρίαρχος, ώστε να στήσεις τρόπαιο, ώστε να κατακτήσεις τη νίκη, επειδή ακριβώς το χέρι αυτό είναι το μέσο με το οποίο πράττουμε τα πάντα. Δεν θα σου είναι όμως μόνο παραστάτης, ούτε μόνο σύμμαχος, αλλά και σκέπη. Το λέω και πάλι: περιγράφει τις βοήθειες του Θεού μέσα από τα δικά μας ανθρώπινα δεδομένα, και παρουσιάζει την ολοκληρωτική Του προστασία και την άμεση συμμαχία Του με την εικόνα της δεξιάς πλευράς και της σκέπης. «Την ημέρα ο ήλιος δεν θα σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα». Και αυτό συνέβη όταν επέστρεφαν από την Αίγυπτο και διέμεναν στην έρημο. Εδώ όμως εννοεί την απόλυτη ασφάλεια. Είναι δε πιθανό και τότε, κατά την επιστροφή τους, να απόλαυσαν κάποιας τέτοιας θαυματουργικής επέμβασης με κάποιον άλλον τρόπο.

Επιθυμούσα, λοιπόν, να παρευρίσκομαι και εγώ μαζί σου και να σε συνοδεύω όπως ο Κλήμης τον Πέτρο και ο Τιμόθεος τον Παύλο. Επειδή όμως είναι πολλά αυτά που με εμποδίζουν και με απομακρύνουν από αυτήν την άριστη πρόθεση, συνέχισε την πορεία σου και να έχεις καλό κατευόδιο, με οδηγό τον Θεό, παραμένοντας προσηλωμένος στον σκοπό σου. Είθε ο ήλιος την ημέρα να μη σε κατακάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα. Είθε τα δυσκολοδιάβατα να σου γίνουν ευκολοδιάβατα, και η θάλασσα να είναι γαλήνια, προπέμποντάς σε με ούριο και ευνοϊκό άνεμο. Και αφού ολοκληρώσεις τα πάντα, σύμφωνα με όσα υπαγορεύει η επιθυμία σου, είθε να επιστρέψεις το ταχύτερο υγιής, χαρούμενος, πιο αγαπητός και πιο σεβάσμιος, ως άνθρωπος που δεν αγωνίστηκε μόνο για τα κοινά ζητήματα, αλλά και υπερασπίστηκε την αμώμητη πίστη μας, καταπολεμώντας κάθε αντίθετη δοξασία με τις διδασκαλίες του Πνεύματος. Από αυτές, αφού συνέθεσα και εγώ ο ίδιος αυτή την πανοπλία για σένα, την παρέδωσα στη μεγαλοπρέπειά σου, δίνοντας σε σένα τον σοφό την αφορμή να γίνεις κατ' αυτόν τον τρόπο σοφότερος.

Αλλά, φιλοχριστότατε βασιλιά, που ανάμεσα σε όσους άσκησαν ποτέ την εξουσία είσαι, μαζί με την ισχύ σου, ο πιο φιλοκίνδυνος και γενναίος, επειδή με αχαλίνωτη ορμή εξορμάς εναντίον των βαρβάρων για να τους ανταποδώσεις τα έργα τους στο πολλαπλάσιο, και δεν σε αποτρέπουν από αυτήν την υπέρ ημών πρόθεσή σου ούτε οι κόποι και οι αμφίρροποι αγώνες, ούτε η ανατολή του Κυνός, ούτε η φλόγωση του Σειρίου, ούτε τα ύψη των απότομων και δυσπρόσιτων βουνών, ούτε η στενή και ανηφορική οδοιπορία, ούτε τίποτε άλλο από όλα αυτά, γι' αυτό εμείς, οι υπήκοοί σου, σου απευθύνουμε αυτές τις κατευόδιες φωνές: Είθε να σου αποστείλει ο Κύριος βοήθεια από το Άγιό Του, εξομαλύνοντας τα όρη, καθιστώντας τα δυσκολοδιάβατα εύκολα, συντρίβοντας χάλκινες πύλες και σπάζοντας σιδερένιους μοχλούς· την ημέρα ο ήλιος να μην σε κάψει, ούτε η σελήνη τη νύχτα· ας βρει η χείρα σου όλους τους εχθρούς σου, η δεξιά σου ας βρει όλους όσοι σε μισούν, ας γίνουν σαν το χνούδι μπροστά στον άνεμο, και ο άγγελος του Κυρίου ας τους καταδιώκει και ας τους συνθλίβει· ας επιπέσει πάνω τους φόβος και τρόμος. Διότι είναι έθνος που έχει χάσει τη σύνεση, που διέφθειρε τον εαυτό του με τα έργα του, έχει αποστατήσει από τον Θεό και Σωτήρα με την παραβίαση των όρκων και έχει πολλές φορές εξαπατήσει τον ισόθεο βασιλιά, και γενικώς αποτελούν σκεύη οργής, προετοιμασμένα για την απώλεια.

Διότι μπροστά στη θύρα του ναού καθόταν, αναπαυόταν, έτρωγε και κοιμόταν· την εποχή του καλοκαιριού καιγόμενος από τον καύσωνα, και τον καιρό του χειμώνα παγώνοντας· και άλλοτε μεν βρεχόμενος από ραγδαίες βροχές, άλλοτε δε φλεγόμενος από σφοδρότατες ακτίνες, έχοντας πάνω από το κεφάλι του την ημέρα τον ήλιο να τον κατακαίει και τη νύχτα τη σελήνη να τον εξαντλεί. [7] Έτσι, αφού πέρασε οκτώ χρόνια στο ύπαιθρο, και χωρίς να αθετήσει την προσωπική του απόφαση, ούτε αναμένοντας να την αθετήσει στο μέλλον, ή να αναχωρήσει από εκεί, ακόμη και αν παρέμενε τυφλός μέχρι τον θάνατό του.

Γι' αυτόν τον λόγο και ο παλαιός αρχιερέας είχε συνυφασμένο στη στολή του το κόκκινο χρώμα, το οποίο φανέρωνε το χρώμα και την ενέργεια του πυρός, υποδεικνύοντας ότι ο αρχιερέας πρέπει να είναι και φωτιστικός και καυστικός προς εκείνα στα οποία θα τον παρακινούσε ο λόγος. Τέτοιος λοιπόν ήταν γι' αυτόν ο στύλος του πυρός. Τι είναι όμως η νεφέλη; Είναι ο πνευματικός βίος, ο οποίος μας προσφέρει δροσιά από τα πάθη· διότι πράγματι αυτά κατακαίουν τα κεφάλια μας και το ηγεμονικό από πάνω. Έτσι κατανοώ εγώ και εκείνο που αναφέρεται στις επαγγελίες του προφήτη: «την ημέρα δεν θα σε κατακάψει ο ήλιος, ούτε η σελήνη τη νύχτα»· όπου ήλιος είναι ο Σατανάς που μας πλανά ως άγγελος φωτός, ενώ η σελήνη είναι η νύχτα και το ολέθριο σκοτάδι.