Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
13 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
᾿ῼδὴ τῶν ἀναβαθμῶν. ΕΥΦΡΑΝΘΗΝ ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–13 από 13
ᾨδὴ τῶν ἀναβαθμῶν. ΡΚΑʹ. Ὑπόθεσις. Ἡ τρίτη ᾠδὴ τοὺς ἔτι ὁδοιποροῦντας εὐαγγελίζεται, τὴν εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ ἄφιξιν. Διὸ καὶ ἀναφθέγγεται. Ηὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.
Ωδή των αναβαθμών. ΡΚΑ΄. Υπόθεση. Η τρίτη ωδή ευαγγελίζεται σε όσους ακόμη οδοιπορούν την άφιξη στον οίκο του Θεού. Γι' αυτό και αναφωνεί: Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: «Θα πορευθούμε στον οίκο του Κυρίου».
Λεπτομέρειες
εἰ δὲ δὴ γένοιτο καὶ τοῦδε τυχεῖν, ἐπαίνου παντὸς ἀξιώσομεν τοὺς εἰς τοῦτο κεκληκότας, πάλιν ἐκεῖνο λέγοντες “Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς ”εἰρηκόσι μοι Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.” τέρψεως γὰρ ἡμῖν τῆς ἀνωτάτω τὸ χρῆμα καρπὸς νοοῖτ᾽ ἂν εἰκότως. τοιγάρτοι πάλιν ἐροῦμεν κατὰ τὸν ἅγιον ψαλμῳδόν “Μίαν ”ᾐτησάμην παρὰ Κυρίου, ταύτην ἐκζητήσω, τοῦ κατοικεῖν “με ἐν οἴκῳ Κυρίου πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου, τοῦ ”θεωρεῖν με τὴν τερπνότητα Κυρίου, καὶ ἐπισκέπτεσθαι τὸν “ναὸν τὸν ἅγιον αὐτοῦ.” ΤΟΜΟΣ Αʹ.
Εάν λοιπόν συμβεί να επιτύχουμε και αυτό, θα θεωρήσουμε άξιους κάθε επαίνου αυτούς που μας κάλεσαν σε αυτό, λέγοντας πάλι εκείνο: «Ευφράνθηκα με αυτούς που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε». Διότι το γεγονός αυτό θα μπορούσε εύλογα να θεωρηθεί καρπός της ύψιστης τέρψης για εμάς. Γι' αυτό, πάλι θα πούμε σύμφωνα με τον άγιο ψαλμωδό: «Ένα ζήτησα από τον Κύριο, και αυτό θα επιζητήσω: το να κατοικώ στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, το να θεωρώ την τερπνότητα του Κυρίου και να επισκέπτομαι τον άγιο ναό του». ΤΟΜΟΣ Α΄.
Λεπτομέρειες
Αὐτοὶ δὲ τὸ χρῆμα ταῖς σφῶν κεφαλαῖς οἷά τινα στέφανον ἀναπλέκοντες ἁλοῖεν ἂν, καὶ μὴν καὶ εὐημερίας καταλογιζόμενοι τρόπον. Ταύτῃτοί φασι, ποτὲ μὲν, ὅτι «Ηὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσώμεθα·» ποτὲ δὲ αὖ, «Μίαν ᾐτησάμην παρὰ Κυρίου, ταύτην ζητήσω.» Καὶ τί τὸ αἴτημα; ποία δὲ καὶ ἡ μία χάρις; «Τὸ κατοικεῖν με ἐν οἴκῳ Κυρίου, φησὶ, πάσας τὰς ἡμέρας τῆς ζωῆς μου, τοῦ θεωρεῖν με τὴν τερπνότητα Κυρίου, καὶ ἐπισκέπτεσθαι τὸν ναὸν τὸν ἅγιον αὐτοῦ.» Ἀκούεις ὅπως ἐν τάξει χάριτος λαμπρᾶς καὶ ἐξῃρημένης καταλογεῖσθαί φησι τὸ κατοικεῖν ἐν οἴκῳ Θεοῦ, καὶ ἐν αὐλαῖς ταῖς θείαις ποιεῖσθαι τὰς διατριβάς; Ἡ δέ γε οἴκησις οὐ σωματικὴ, νοοῖτο δ᾽ ἂν μᾶλλον ὡς ἐν ἑδραιότητι γνώμης καὶ ἐναρέτου ζωῆς. Ἀλλ᾽, «Ἠγάπα, φησὶν, ὁ Ἰσαὰκ τὸν Ἡσαῦ, ὅτι ἡ θήρα αὐτοῦ βρῶσις αὐτῷ.» Ἠξίωτο γὰρ ἀγάπης τῆς ἄνωθεν ὁ πρωτότοκος Ἰσραὴλ, ὅτι τῆς ἐν νόμῳ πολιτείας τὴν κατόρθωσιν, καὶ τοὺς ἐπὶ τῷδε πόνους, τροφὴν ὥσπερ τινὰ προσεκόμιζε τῷ Θεῷ. Γεγόνασι γὰρ ἅγιοι καὶ ἐν Ἰσραὴλ, φιλόθεοί τε καὶ νομοφύλακες. Καὶ γοῦν ὁ προφήτης Ἡσαΐας ἐταλάνιζε μὲν ὡς πεπορνευμένην τὴν Ἱερουσαλήμ. Ἔφη δὲ ὅτι δικαιοσύνη κατὰ καιροὺς ἐκοιμήθη ἐν αὐτῇ, τουτέστιν, ἀνεπαύσατο, καὶ κατέλυσε, διά τοι τὸ ἐν αὐτῇ γενέσθαι πολλοὺς τῆς ἐν νόμῳ πολιτείας ἀνειλημμένους τὰ αὐχήματα.
Αυτοί όμως θα διαπιστωνόταν ότι πλέκουν αυτό το πράγμα στα κεφάλια τους σαν ένα είδος στεφανιού, και μάλιστα το θεωρούν ως τρόπο ευημερίας. Γι' αυτόν τον λόγο λένε, πότε μεν: «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Ας πορευτούμε στον οίκο του Κυρίου», πότε πάλι: «Ένα πράγμα ζήτησα από τον Κύριο, και αυτό θα επιζητώ.» Και ποιο είναι το αίτημα; Και ποια είναι αυτή η μία χάρη; «Το να κατοικώ, λέει, στον οίκο του Κυρίου όλες τις ημέρες της ζωής μου, για να αντικρίζω την τερπνότητα του Κυρίου, και να επισκέπτομαι τον άγιο ναό του.» Ακούς πώς αναφέρει ότι συγκαταλέγεται στην τάξη μιας λαμπρής και εξαιρετικής χάρης το να κατοικεί κανείς στον οίκο του Θεού και να διατρίβει στις θείες αυλές; Αυτή δε η κατοίκηση δεν νοείται σωματικά, αλλά μάλλον ως σταθερότητα του φρονήματος και της ενάρετης ζωής. Αλλά, «Ο Ισαάκ», λέει, «αγαπούσε τον Ησαύ, επειδή το κυνήγι του ήταν τροφή γι' αυτόν.» Διότι ο πρωτότοκος Ισραήλ είχε αξιωθεί της άνωθεν αγάπης, επειδή προσέφερε στον Θεό, σαν ένα είδος τροφής, τα κατορθώματα της κατά τον νόμο πολιτείας και τους κόπους που συνδέονταν με αυτήν. Επειδή έχουν αναδειχθεί άγιοι και μέσα στον Ισραήλ, φιλόθεοι και τηρητές του νόμου. Και βέβαια ο προφήτης Ησαΐας θρηνούσε για την Ιερουσαλήμ ως εκπορνευμένη. Είπε όμως ότι η δικαιοσύνη κατά καιρούς αναπαύθηκε μέσα σε αυτήν, δηλαδή εγκαταστάθηκε και διέμεινε, εξαιτίας του γεγονότος ότι υπήρξαν σε αυτήν πολλοί που είχαν οικειοποιηθεί τα καυχήματα της κατά τον νόμο πολιτείας.
Λεπτομέρειες
Σκηνῆς μὲν οὖν πέρι καὶ μέν τοι καὶ περὶ ἱερέων καὶ Λευιτικῆς ὑπουργίας διαρκέστατά μοι ταῦτα λελέχθαι φαίνεται, καὶ λεπτῶς διεσκέφθαι δοκῶ. Πρέποι δ᾽ ἂν ὅτι μάλιστά γε τοὺς οἵπερ ἂν ἕλοιντο βιοῦν ὀρθῶς, καὶ τῆς ἐν Χριστῷ πολιτείας τὸ εἰσάπαν εὐπρεπὲς, οἷά τινα στέφανον ταῖς σφῶν αὐτῶν ἀναδεῖν κεφαλαῖς, προτροπάδην ὥσπερ ἀλλήλοις διακελεύεσθαι λέγοντας· «Δεῦτε, καὶ ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακὼβ, καὶ ἀναγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ, καὶ πορευσόμεθα ἐν αὐτῇ·» ὅτε καί τινες τὴν οὕτως εὐκλεᾶ τε καὶ ὀνησιφόρον εἰσδεδεγμένοι φωνὴν, μονονουχὶ καὶ ἀνασκιρτῶσι λέγοντες· «Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.» Ἆρ᾽ οὖν, ὦ Παλλάδιε, τοῖς εἰς οἶκον ἰέναι Θεοῦ διασπεύδουσι, ποταπὸς ἂν εἴη σκοπὸς καὶ ὁ νοῦς αὐτοῖς ὅποι ποτὲ ἄρα βλέποι, καὶ τί κατορθοῦν γλιχόμενοι, πρὸς τὴν ἱεράν τε καὶ θείαν ἴενται σκηνήν; ΠΑΛΛ. Καὶ μὴν, ὦ ἑταῖρε, τὸ χρῆμά ἐστιν οὐκ ἀσυμφανές· γέγραπται γὰρ, ὅτι «Προσκυνήσατε τῷ Κυρίῳ ἐν αὐλῇ ἁγίᾳ αὐτοῦ·» καὶ «Ἄρατε θυσίας, καὶ εἰσπορεύεσθε εἰς τὰς αὐλὰς αὐτοῦ.» ΚΥΡ. Προσκομίζοντες οὖν ἄρα τὰς ὑπέρ γε σφῶν αὐτῶν θυσίας, δῆλον δὲ ὅτι τὰς πνευματικὰς, καὶ μὴν καὶ προσελευσόμενοι κατὰ νοητὴν προσκύνησιν, εἰσίασί τινες εἰς τὸν οἶκον Κυρίου καὶ εἰς τὰς αὐλὰς αὐτοῦ. ΠΑΛΛ. Οὕτω φημί. ΚΥΡ.
Σχετικά με τη Σκηνή, λοιπόν, και μάλιστα για τους ιερείς και τη λευιτική υπηρεσία, μου φαίνεται ότι αυτά τα έχω αναφέρει επαρκέστατα, και νομίζω ότι τα έχω εξετάσει λεπτομερώς. Θα άρμοζε δε πάρα πολύ, εκείνοι οι οποίοι επιλέγουν να ζουν ορθά και να περιδέσουν γύρω από τα κεφάλια τους ως κάποιο στεφάνι την απόλυτη ευπρέπεια της εν Χριστώ πολιτείας, να προτρέπουν θερμά ο ένας τον άλλον λέγοντας: «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν»· οπότε και ορισμένοι, έχοντας αποδεχθεί αυτήν την τόσο ένδοξη και ωφέλιμη φωνή, σχεδόν σκιρτούν από χαρά λέγοντας: «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε». Άραγε, λοιπόν, Παλλάδιε, για αυτούς που σπεύδουν να μεταβούν στον οίκο του Θεού, ποιος να είναι άραγε ο σκοπός και πού να είναι στραμμένος ο νους τους, και τι επιθυμώντας να κατορθώσουν κατευθύνονται προς την ιερή και θεία σκηνή; ΠΑΛΛ. Και βέβαια, φίλε μου, το ζήτημα δεν είναι ασαφές· διότι έχει γραφτεί ότι: «Προσκυνήστε τον Κύριο στην άγια αυλή του»· και «Λάβετε θυσίες και εισέλθετε στις αυλές του». ΚΥΡ. Επομένως, προσκομίζοντας τις θυσίες υπέρ του εαυτού τους, δηλαδή προφανώς τις πνευματικές θυσίες, και προσερχόμενοι με νοητή προσκύνηση, εισέρχονται ορισμένοι στον οίκο του Κυρίου και στις αυλές του. ΠΑΛΛ. Έτσι λέω. ΚΥΡ.
Λεπτομέρειες
ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΑʹ. Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι, κ.τ.λ. Τὴν ὁδὸν βαδίζων τὴν ἐπὶ τὸν Θεὸν ἄγουσαν, παιδευόμενος περὶ τοῦ τέλους αὐτῆς, εὐφροσύνης ἐπ᾽ αὐτῇ τῇ τῶν μελλόντων ἀκοῇ πληροῦται· διὸ καὶ ὁμολογεῖ καλῶν καὶ ἀγαθῶν διδασκάλων τυχὼν τῶν εἰρηκότων αὐτῷ· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσώμεθα· καὶ μᾶλλον ἐπείγεται, τὴν πορείαν μετ᾽ εὐφροσύνης ποιούμενος. —Τῶν ἐπανιόντων ἀπὸ Βαβυλῶνος, ὁ μὲν πολὺς νέος ἦν λαὸς ἐν αὐτῇ γεννηθεὶς Βαβυλῶνι· βραχεῖς δέ τινες ἐν αὐτοῖς ὑπῆρχον παλαιοὶ ἄνδρες καὶ σφόδρα πρεσβύτεροι, οἱ ἀπὸ Ἱερουσαλὴμ καταβεβηκότες ἐκεῖ, καὶ παραμείναντες τὸν ἑβδομήκοντα ἔτι χρόνον, μεθ᾽ ὃν ὑπέστρεφον ἅμα τῷ νέῳ λαῷ· τούτων τοίνυν ἐρωτωμένων παρὰ τοῦ νέου λαοῦ ὅπου τὴν πορείαν ποιοῖντο, ἀποκρινομένους οἱονεὶ καὶ λέγοντας· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσώμεθα.
ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΑ΄. Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν, κ.λπ. Βαδίζοντας την οδό που οδηγεί προς τον Θεό και διδασκόμενος για το τέρμα της, γεμίζει με ευφροσύνη και μόνο στο άκουσμα των μελλοντικών αγαθών· γι' αυτό και ομολογεί ότι βρήκε καλούς και αγαθούς δασκάλους στο πρόσωπο εκείνων που του είπαν: «Ας πορευτούμε στον οίκο του Κυρίου»· και βιάζεται ακόμη περισσότερο, πραγματοποιώντας την πορεία του με ευφροσύνη. —Από εκείνους που επέστρεφαν από τη Βαβυλώνα, το μεγαλύτερο μέρος ήταν νέος λαός που είχε γεννηθεί εκεί, στη Βαβυλώνα· υπήρχαν όμως ανάμεσά τους και ελάχιστοι παλαιοί άνδρες, σε πολύ προχωρημένη ηλικία, οι οποίοι είχαν κατέβει εκεί από την Ιερουσαλήμ και είχαν παραμείνει καθ' όλο το διάστημα των εβδομήντα ετών, μετά το οποίο επέστρεφαν μαζί με τον νέο λαό· όταν, λοιπόν, αυτοί ερωτώνταν από τον νέο λαό πού κατευθύνονται, ήταν σαν να απαντούσαν λέγοντας: «Ας πορευτούμε στον οίκο του Κυρίου».
Λεπτομέρειες
ποίᾳ δὲ πόλει ἢ τῇδε τῇ νεοπαγεῖ καὶ θεοτεύκτῳ; 〈ἥτις ἐστὶν ἐκκλησία θεοῦ ζῶντος, στῦλος καὶ ἑδραίωμα τῆς ἀληθείας〉, περὶ ἧς καὶ ἄλλο τι θεῖον λόγιον ὧδέ πως εὐαγγελίζεται 〈δεδοξασμένα ἐλαλήθη περὶ σοῦ, ἡ πόλις τοῦ θεοῦ〉· ἐφ᾽ ἣν τοῦ παναγάθου συγκροτήσαντος ἡμᾶς θεοῦ διὰ τῆς τοῦ μονογενοῦς αὐτοῦ χάριτος, τῶν ἀνακεκλημένων ἕκαστος ὑμνείτω μόνον οὐχὶ βοῶν καὶ λέγων 〈εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσιν μοι 〈εἰς οἶκον κυρίου πορευσόμεθα〉〉 καὶ 〈κύριε, ἠγάπησα εὐπρέπειαν οἴκου σου καὶ τόπον σκηνώματος δόξης σου〉, καὶ μὴ μόνον γε ὁ καθεῖς, ἀλλὰ καὶ οἱ πάντες ἀθρόως ἑνὶ πνεύματι καὶ μιᾷ ψυχῇ γεραίροντες ἀνευφημῶμεν, 〈μέγας κύριος ἐπιλέγοντες καὶ αἰνετὸς σφόδρα ἐν πόλει τοῦ θεοῦ ἡμῶν, ἐν ὄρει ἁγίῳ αὐτοῦ〉. καὶ γὰρ οὖν μέγας ὡς ἀληθῶς, καὶ 〈μέγας ὁ οἶκος αὐτοῦ〉, ὑψηλὸς 〈καὶ ἐπιμήκης καὶ ὡραῖος κάλλει παρὰ τοὺς υἱοὺς τῶν ἀνθρώπων〉· μέγας κύριος ὁ ποιῶν θαυμάσια μόνος· μέγας ὁ 〈ποιῶν μεγάλα καὶ ἀνεξιχνίαστα ἔνδοξά τε καὶ ἐξαίσια, ὧν οὐκ ἔστιν ἀριθμός〉· μέγας ὁ 〈ἀλλοιῶν καιροὺς καὶ χρόνους, μεθιστῶν βασιλεῖς καὶ καθιστῶν, ἐγείρων ἀπὸ γῆς πτωχὸν καὶ ἀπὸ κοπρίας ἀνιστῶν πένητα.
Σε ποια δε πόλη, παρά σε τούτη την αρτισύστατη και θεότευκτη; 〈η οποία είναι εκκλησία του ζώντος Θεού, στύλος και εδραίωμα της αλήθειας〉, για την οποία και άλλο ένα θείο λόγιο διαγγέλλει χαρμόσυνα τα εξής: 〈ένδοξα πράγματα ελέχθησαν για σένα, πόλη του Θεού〉· στην οποία, αφού μας συγκέντρωσε ο πανάγαθος Θεός διά της χάριτος του Μονογενούς Του, ο καθένας από τους προσκεκλημένους ας υμνεί, σχεδόν φωνάζοντας και λέγοντας: 〈ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν 〈στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε〉〉 και 〈Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου〉. Και όχι μόνο βέβαια ο καθένας ξεχωριστά, αλλά και όλοι μαζί ταυτόχρονα, αποδίδοντας τιμή με ένα πνεύμα και με μία ψυχή, ας επευφημούμε, προσθέτοντας: 〈μέγας είναι ο Κύριος και πάρα πολύ αινετός στην πόλη του Θεού μας, στο άγιο όρος του〉. Διότι είναι όντως αληθινά μέγας, και 〈μέγας είναι ο οίκος του〉, υψηλός 〈και επιμήκης και ωραίος σε κάλλος περισσότερο από τους υιούς των ανθρώπων〉· μέγας είναι ο Κύριος, που μόνος αυτός κάνει θαυμάσια· μέγας είναι αυτός 〈που κάνει μεγάλα και ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, τα οποία δεν έχουν αριθμό〉· μέγας είναι αυτός 〈που μεταβάλλει καιρούς και χρόνους, που καθαιρεί και εγκαθιστά βασιλείς, που εγείρει από το χώμα τον φτωχό και ανυψώνει από την κοπριά τον πένητα.
Λεπτομέρειες
Ἐνταῦθά μοι καὶ τὸ τοῦ διηγήματος ἥδιστον· Ἔδοξεν, ὃ μήπω πρότερον, καίτοι πολλάκις τῆς γυναικὸς ἱκετευούσης καὶ δεομένης, ψάλλειν ἐκ τῶν τοῦ θείου Δαβὶδ ἐκεῖνο τὸ μέρος· Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.
Εδώ βρίσκεται για εμένα και το πιο ευχάριστο σημείο της διήγησης: Αποφάσισε, πράγμα που δεν είχε γίνει ποτέ προηγουμένως, μολονότι η γυναίκα του τον ικέτευε και τον παρακαλούσε πολλές φορές, να ψάλει από τους ψαλμούς του θείου Δαβίδ εκείνο το χωρίο: «Ευφράνθην επί τοις ειρηκόσι μοι· εις οίκον Κυρίου πορευσόμεθα».
Λεπτομέρειες
ᾨδὴ τῶν ἀναβαθμῶν· ᾆσμα τῶν ὑψηλῶν. ἦρα Οὐκ ἐκούφισα (ἐφεῖσα), φησὶν ὁ ἄνθρωπος, τοὺς ὀφθαλμούς μου εἰς τὰ δόγματα (λόγια) τῶν προφητῶν· ἐκεῖθεν γὰρ κηρυττόμενος ὁ Χριστὸς ἤρχετο βοηθῆσαι τῷ ἀνθρώπῳ. ἡ βοήθεια Ὁρᾷς, πῶς πρὸς τὸν Χριστὸν ἀπέβλεπεν ἐκδεχόμενος βοήθειαν. διὰ τοῦτο γὰρ πάντα ἐγένετο. μὴ δῷς Ἵνα μὴ σαλευθεὶς <σαλευθῶ, σαλευθῶσιν> εἰς ὄλισθον (ὀλίσθημα) καταπέσω. μηδὲ νυστάξει Θεὸς ὕπνον οὐ παραδέχεται· ἀναλλοίωτος γὰρ ὑπάρχει καὶ ἄυπνος (ἀνόρατος γάρ ἐστιν καὶ ἄνυπνος). ἰδού Ὁ Χριστὸς ὡς ἄυπνος τὸν λαὸν τῶν ἐθνῶν ἐφύλαξεν. Ἰσραὴλ γὰρ εἶδος θεοῦ ἑρμηνεύεται (θεὸν ἑρμηνεύεται ὁρᾶν). κύριος Ὁ πατὴρ τὸν υἱόν, ὡς δεξιὰν ὄντα τοῦ πατρός. λέγει δὲ τὸ σῶμα τὸ δεσποτικόν. ἡμέρας Καὶ ἐν νυκτὶ γὰρ καὶ ἐν ἡμέρᾳ ὁ θεὸς φυλάσσει τοὺς πιστούς· καὶ ἐν νυκτὶ γὰρ καὶ ἐν ἡμέρᾳ τῷ πάθει ἐκοινώνησεν. κύριος φυλάξει Περὶ τοῦ ἀνθρώπου λέγει, ὃν ἀνέλαβε καὶ ἔσωσε, νοερὸν ἐργασάμενος. φυλάξαι Ἣν ἀνέλαβε σὺν τῷ σώματι ὁ Χριστός. κύριος φυλάξει Τὴν ἐν τῷ κόσμῳ τοῦ ἀνθρώπου εἴσοδον· ὁμοίως τὴν ἐκ τοῦ κόσμου λέγει εἴσοδον καὶ ἔξοδον τὴν ἐκ τῆς παρθένου, ὅτι ἀμφότεραι σῶαι ἐφυλάχθησαν. ᾨδὴ τῶν ἀναβαθμῶν· ᾆσμα τῶν ὑψηλῶν. εὐφράνθην Ἐπὶ τοῖς προφήταις· αὐτοὶ γὰρ ἐσήμαναν τὸν Χριστόν, ἔπειτα οἱ ἀπόστολοι, οἵτινες ἐκήρυξαν ἡμῖν τὴν ἐκκλησίαν. ἑστῶτες Δηλοῖ τὴν ἐκκλησίαν καὶ οὕτως.
Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Ήρα: Δεν σήκωσα, λέει ο άνθρωπος, τα μάτια μου στα δόγματα (λόγια) των προφητών· διότι από εκεί κηρυσσόμενος ο Χριστός ερχόταν να βοηθήσει τον άνθρωπο. Η βοήθεια: Βλέπεις πώς απέβλεπε προς τον Χριστό περιμένοντας βοήθεια; Διότι γι' αυτό έγιναν τα πάντα. Μη δως: Για να μην σαλευτώ και πέσω σε ολίσθημα. Μηδέ νυστάξει: Ο Θεός δεν δέχεται ύπνο· διότι υπάρχει αναλλοίωτος και άυπνος (διότι είναι αόρατος και άυπνος). Ιδού: Ο Χριστός ως άυπνος φύλαξε τον λαό των εθνών. Διότι Ισραήλ ερμηνεύεται είδος Θεού (ερμηνεύεται αυτός που βλέπει τον Θεό). Κύριος: Ο Πατέρας τον Υιό, επειδή είναι η δεξιά του Πατέρα. Μιλάει δε για το δεσποτικό σώμα. Ημέρας: Διότι και τη νύχτα και την ημέρα ο Θεός φυλάει τους πιστούς· διότι και τη νύχτα και την ημέρα κοινώνησε στο πάθος. Κύριος φυλάξει: Μιλάει για τον άνθρωπο, τον οποίο ανέλαβε και έσωσε, κάνοντάς τον νοερό. Φυλάξαι: (Την ψυχή) που ανέλαβε μαζί με το σώμα ο Χριστός. Κύριος φυλάξει: Την είσοδο του ανθρώπου στον κόσμο· ομοίως μιλάει για την είσοδο από τον κόσμο και την έξοδο από την Παρθένο, ότι και οι δύο φυλάχθηκαν σώες. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Ευφράνθην: Με τους προφήτες· διότι αυτοί προμήνυσαν τον Χριστό, και έπειτα οι απόστολοι, οι οποίοι μας κήρυξαν την Εκκλησία. Εστώτες: Φανερώνει την Εκκλησία και με αυτόν τον τρόπο.
Λεπτομέρειες
ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΚΑʹ ΨΑΛΜΟΝ. Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι, Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα. αʹ. Ἀλλὰ νῦν πολλοὶ καὶ δυσχεραίνουσιν ἐπὶ τῷ ῥήματι· κἂν μέν τις εἰς ἱπποδρομίας, ἢ εἰς θέατρα παρονομίας ἀναβαίνων καλέσῃ, πολλοὶ οἱ συντρέχοντες· ἂν δὲ ἐπὶ τὸν εὐκτήριον οἶκον, ὀλίγοι οἱ μὴ ὀκνοῦντες. Ἀλλ᾽ οὐχ οἱ Ἰουδαῖοι οὕτως· οὗ τί γένοιτ᾽ ἂν χαλεπώτερον, ὅταν καὶ ἐκείνων φαίνωνται ῥᾳθυμότεροι οἱ Χριστιανοί; Πόθεν δὲ οὗτοι οὕτως;
ΣΤΟΝ ΡΚΑʹ ΨΑΛΜΟ. Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε. αʹ. Αλλά τώρα πολλοί δυσανασχετούν με αυτόν τον λόγο· και αν βέβαια κάποιος τους καλέσει πηγαίνοντας στις ιπποδρομίες ή στα θέατρα της παρανομίας, πολλοί είναι αυτοί που συντρέχουν· αν όμως τους καλέσει στον ευκτήριο οίκο, λίγοι είναι εκείνοι που δεν οκνούν. Αλλά οι Ιουδαίοι δεν ενεργούσαν έτσι· και τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο, όταν οι Χριστιανοί αποδεικνύονται πιο ράθυμοι και από εκείνους; Από πού όμως ήταν αυτοί έτσι;
Λεπτομέρειες
Πάλιν λέγω· ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας ἐγένοντο βελτίους. Ἐντεῦθεν οἱ πρὸ τούτου ναυτιῶντες, καὶ τὸν μὲν ναὸν ἀφιέντες, καὶ τὴν ἀκρόασιν τῶν θείων λογίων, ὄρεσι δὲ καὶ νάπαις καὶ βουνοῖς ἑαυτοὺς διδόντες καὶ πολλῇ τῇ ἀσεβείᾳ, τὴν ἐπιθυμίαν ἔστησαν τῆς λατρείας ἐκείνης, καὶ πρὸς τὴν ἐπαγγελίαν αὐτὴν διαθερμαίνονται, καὶ ὀρθοῦνται, καὶ ἵστανται, καὶ γάννυνται τῇ διανοίᾳ. Ἐπειδὴ γὰρ ἐν λιμῷ κατέστησαν καὶ δίψει, οὐ λιμῷ ἄρτου, καὶ δίψει ὕδατος, ἀλλὰ τοῦ ἀκοῦσαι λόγον Κυρίου, κολασθέντες τῇ τιμωρίᾳ ταύτῃ μετὰ πλείονος τῆς ἐπιθυμίας ταῦτα ἐπιζητοῦσιν, ὧν πρώην ἐξέπεσον. Οὕτω καὶ τὸ ἔδαφος αὐτὸ περιέπλεκον λέγοντες, ὅτι Εὐδόκησαν οἱ δοῦλοί σου τοὺς λίθους αὐτῆς, καὶ τὸν χοῦν αὐτῆς οἰκτειρήσουσι· καὶ πάλιν, Πότε ἥξω, καὶ ὀφθήσομαι τῷ προσώπῳ τοῦ Θεοῦ; καὶ πάλιν, Μνησθήσομαί σου ἐκ γῆς Ἰορδάνου καὶ Ἑρμονιεὶμ, ἀπὸ ὄρους μικροῦ· καὶ πάλιν· Ταῦτα ἐμνήσθην, καὶ ἐξέχεα ἐπ᾽ ἐμὲ τὴν ψυχήν μου. Τί ἐμνήσθης, εἰπέ μοι; Ὅτι διελεύσομαι ἐν τόπῳ σκηνῆς θαυμαστῆς ἕως τοῦ οἴκου τοῦ Θεοῦ. Τουτέστιν, ὅτι Διηρχόμην τὰς χορείας, τὰς πανηγύρεις, τὴν λατρείαν ἐκείνην. Ἑστῶτες ἦσαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς αὐλαῖς σου, Ἱερουσαλήμ. Ἕτερος, Εὐφράνθην εἰπόντων μοι· Εἰς τὸν οἶκον Κυρίου ἤλθομεν Ἔστησαν οἱ πόδες ἡμῶν ἐν ταῖς αὐλαῖς σου, Ἱερουσαλήμ. Εἶδες ἡδονῆς ὑπερβολήν;
Πάλι το λέω: μέσα από την αιχμαλωσία έγιναν καλύτεροι. Έκτοτε, αυτοί που προηγουμένως δυσανασχετούσαν, και αφενός εγκατέλειπαν τον ναό και την ακρόαση των θείων λογίων, αφετέρου παραδίδονταν σε όρη, σε φαράγγια και σε λόφους, επιδεικνύοντας πολλή ασέβεια, τώρα στήριξαν την επιθυμία τους σε εκείνη τη λατρεία, και αναθερμαίνονται με την ίδια της την υπόσχεση, και ανορθώνονται, και στέκονται σταθεροί, και αγάλλονται στη διάνοιά τους. Διότι, επειδή βρέθηκαν σε κατάσταση πείνας και δίψας, όχι πείνας για άρτο ούτε δίψας για νερό, αλλά δίψας για να ακούσουν τον λόγο του Κυρίου, έχοντας παιδευτεί με αυτή την τιμωρία, αναζητούν με μεγαλύτερη επιθυμία εκείνα από τα οποία προηγουμένως είχαν εκπέσει. Έτσι, αγκάλιαζαν ακόμη και αυτό το ίδιο το έδαφος, λέγοντας: «Ευαρεστήθηκαν οι δούλοι σου στους λίθους της, και το χώμα της θα σπλαχνιστούν»· και πάλι: «Πότε θα έρθω και θα εμφανιστώ στο πρόσωπο του Θεού;»· και πάλι: «Θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμών, από το μικρό όρος»· και πάλι: «Αυτά θυμήθηκα, και ξεχείλισε μέσα μου η ψυχή μου». Τι θυμήθηκες, πες μου; «Ότι θα διαβώ μέσα από τόπο θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού». Δηλαδή ότι: Συμμετείχα στις χορείες, στις πανηγύρεις, σε εκείνη τη λατρεία. «Στέκονταν τα πόδια μας στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ». Κάποιος άλλος λέει: «Ευφράνθηκα όταν μου είπαν: Ήρθαμε στον οίκο του Κυρίου. Στάθηκαν τα πόδια μας στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ». Είδες το μέγεθος της αγαλλιάσεως;
Λεπτομέρειες
Τῷ οἴκῳ σου πρέπει ἁγίασμα, Κύριε, εἰς μακρότητα ἡμερῶν.» «Εἰσέλθετε εἰς τὰς πύλας αὐτοῦ ἐν ἐξομολογήσει.» «Ὑψωσάτωσαν αὐτὸν ἐν ἐκκλησίᾳ λαοῦ. »Ἀνοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης, εἰσελθὼν ἐν αὐταῖς,» κ.τ.λ. «Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι, Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα.» «Κύριος ἐν ναῷ ἁγίῳ αὐτοῦ, εὐλαβείσθω ἀπὸ προσώπου αὐτοῦ πᾶσα ἡ γῆ.» «Μεγάλη ἔσται ἡ δόξα τούτου τοῦ οἴκου ἡ ἐσχάτη ὑπὲρ τὴν πρώτην, λέγει Κύριος ὁ παντοκράτωρ.» «Δεῦτε, ἀναβῶμεν εἰς τὸ ὄρος Κυρίου, καὶ εἰς τὸν οἶκον τοῦ Θεοῦ Ἰακώβ. Ἀγγελεῖ ἡμῖν τὴν ὁδὸν αὐτοῦ.» «Ὁ οἶκός μου οἶκος προσευχῆς κληθήσεται πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν.» «Ὡς μέγας ὁ οἶκος τοῦ Θεοῦ, καὶ εὐμήκης ὁ τόπος τῆς κτίσεως αὐτοῦ! Μέγας, καὶ οὐκ ἔχει τελευτήν· ὑψηλὸς καὶ ἀμέτρητος.» «Σὺ εἶ Πέτρος, καὶ ἐπὶ ταύτῃ τῇ πέτρᾳ οἰκοδομήσω μου τὴν Ἐκκλησίαν, καὶ πύλαι ᾅδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς.
«Στον οίκο σου πρέπει αγιότητα, Κύριε, εις μακρότητα ημερών.» «Εισέλθετε στις πύλες του με δοξολογία.» «Ας τον υψώσουν σε σύναξη του λαού.» «Ανοίξτε μου τις πύλες της δικαιοσύνης, για να εισέλθω μέσα από αυτές,» κ.λπ. «Ευφράνθηκα για εκείνους που μου είπαν: Θα πορευθούμε στον οίκο του Κυρίου.» «Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του, ας στέκεται με ευλάβεια ενώπιόν του όλη η γη.» «Η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ.» «Ελάτε, ας ανεβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ. Θα μας αναγγείλει την οδό του.» «Ο οίκος μου θα ονομαστεί οίκος προσευχής για όλα τα έθνη.» «Πόσο μεγάλος είναι ο οίκος του Θεού, και εκτεταμένος ο τόπος της κτίσεώς του! Μεγάλος, και δεν έχει τέλος· υψηλός και αμέτρητος.» «Εσύ είσαι ο Πέτρος, και πάνω σε αυτήν την πέτρα θα οικοδομήσω την Εκκλησία μου, και οι πύλες του άδη δεν θα την κατανικήσουν.»
Λεπτομέρειες
Ψαλμὸς ρκαʹ ᾨδὴ τῶν ἀναβαθμῶν. «Εὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα». Οἶκος Κυρίου Ἰερουσαλὴμ ἐπωνομάζετο τότε καὶ εὐφράνθη ὁ λαὸς ἀκούσας παρὰ Μωυσέως καὶ Ἀαρὼν ἐξαιρεθῆναι τῆς δουλείας τῶν Αἰγυπτίων καὶ πορευθῆναι εἰς οἶκον Κυρίου, ἤτοι εἰς Ἰερουσαλήμ. «Ἐκεῖ γάρ», φησίν, «ἀνέβησαν αἱ φυλαί», ἤτοι, αἱ δώδεκα φυλαὶ Ἰσραήλ, καὶ ὅτι «ἐκεῖ ἐκάθισαν θρόνοι εἰς κρίσιν». Οὐ γὰρ ἐξήρκει Μωυσῆς μόνος κρίνειν τὰς δώδεκα φυλάς· ἦσαν γὰρ χιλιάδες ἑξακόσιαι τεσσαράκοντα ὀκτὼ καὶ ἐπέκεινα ψυχαὶ διακόσιαι ἑβδομήκοντα καὶ τρεῖς, ὡς ἡ βίβλος διαγορεύει τῶν Ἀριθμῶν. Διὸ καὶ ὅσας εἶχε χιλιάδας τοσούτους κατέστησε καὶ χιλιάρχους καὶ ἑκατοντάρχους καὶ πεντηκοντάρχους καὶ δεκάρχους καὶ γραμματοεισαγωγεῖς.
Ψαλμός 121ος. Ωδή των αναβαθμών. «Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευθούμε». Οίκος του Κυρίου ονομαζόταν τότε η Ιερουσαλήμ, και ευφράνθηκε ο λαός ακούγοντας από τον Μωυσή και τον Ααρών ότι θα απελευθερωθούν από τη δουλεία των Αιγυπτίων και θα πορευθούν στον οίκο του Κυρίου, δηλαδή στην Ιερουσαλήμ. «Διότι εκεί», λέει, «ανέβηκαν οι φυλές», δηλαδή οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ, και ότι «εκεί τοποθετήθηκαν θρόνοι για κρίση». Διότι δεν αρκούσε ο Μωυσής μόνος του να κρίνει τις δώδεκα φυλές· επειδή ήταν εξακόσιες σαράντα οκτώ χιλιάδες και επιπλέον διακόσιες εβδομήντα τρεις ψυχές, όπως αναφέρει το βιβλίο των Αριθμών. Γι' αυτό τον λόγο, όσες χιλιάδες είχε, τόσους όρισε και χιλιάρχους, και εκατοντάρχους, και πεντηκοντάρχους, και δεκάρχους, και γραμματοεισαγωγείς.
Λεπτομέρειες
Ναὶ μὴν ἀλλὰ καὶ πρὸς τοῦ ἱεροῦ τοῦδε σηκοῦ τὰ ἐγκαίνια περιθέοντες «ἀγαλλομένῳ ποδὶ» φράσωμεν οὕτως· «Ηὐφράνθην ἐπὶ τοῖς εἰρηκόσι μοι· Εἰς οἶκον Κυρίου πορευσόμεθα». Καί· «Κύριε, ἠγάπησα εὐπρέπειαν οἴκου σου καὶ τόπον σκηνώματος δόξης σου»· οὕτω γάρ, κατὰ τὸν ἅγιον Ἠσαΐαν, καὶ νῆσοι ἐθνῶν ἐγκαινίζονται Θεῷ ἐξ ἀσεβείας πρὸς εὐσέβειαν.
Αλλά βέβαια, τρέχοντας με «αγαλλόμενο πόδι» προς τα εγκαίνια αυτού του ιερού ναού, ας πούμε τα εξής: «Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: Στον οίκο του Κυρίου θα πορευτούμε». Και: «Κύριε, αγάπησα την ευπρέπεια του οίκου σου και τον τόπο του σκηνώματος της δόξας σου»· διότι με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, και τα νησιά των εθνών εγκαινιάζονται για τον Θεό, μεταβαίνοντας από την ασέβεια στην ευσέβεια.
Λεπτομέρειες