Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 122:1

Ωδή των αναβαθμών. ΡΚΒ΄. Υπόθεση. Η τέταρτη ωδή περιέχει την προσευχή εκείνων που, κατά την οδοιπορία τους, πραγματοποιούν την επιστροφή τους έπειτα από πολλά έτη. Οι οποίοι, έχοντας καταπονηθεί στον δρόμο, δέονται να τύχουν ελέους και οίκτου από τον Θεό, καθώς έχουν εξουθενωθεί από τα έθνη. Γι' αυτό και το Πνεύμα αναφωνεί προς αυτούς παρηγορητικά, λέγοντας: Στους ευημερούντες ανήκει το όνειδος.

Προς εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, που κατοικείς στον ουρανό. Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων στρέφονται στα χέρια των κυρίων τους. Εκείνων μεν που έχουν το πνεύμα της δουλείας που γεννά τον φόβο, οι οφθαλμοί είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων και της κυρίας· εκείνου δε που έχει το πνεύμα της υιοθεσίας, είναι στραμμένοι προς τον Κύριο τον Θεό.

Τα πάθη είναι κύματα, και εάν διατηρείς τον εαυτό σου υψηλότερα από αυτά, θα είσαι ασφαλής κυβερνήτης του βίου σου. Εάν όμως δεν αποφεύγεις το καθένα από αυτά με σύνεση και σταθερότητα, περιφερόμενος σαν ένα πλοίο χωρίς έρμα από τα κύματα που διαρκώς προσκρούουν επάνω σου, θα αφανιστείς στο πέλαγος της αμαρτίας. Άκου λοιπόν πώς μπορείς να αποκτήσεις και εσύ την τέχνη αυτής της κυβερνήσεως. Είναι συνήθεια των ναυτιλλομένων να προσηλώνουν το βλέμμα τους στον ουρανό και από εκεί να λαμβάνουν την καθοδήγηση του πλου, την μεν ημέρα από τον ήλιο, τη δε νύχτα από την Άρκτο ή κάποιον άλλον από τους αειφανείς αστέρες· και με βάση αυτά να υπολογίζουν πάντοτε την ορθή πορεία. Έτσι και εσύ, λοιπόν, να έχεις στραμμένο το βλέμμα σου προς τον ουρανό, σύμφωνα με εκείνον που είπε: «Προς Εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, Εσένα που κατοικείς στον ουρανό». Να αποβλέπεις προς τον Ήλιο της Δικαιοσύνης· και, κατευθυνόμενος από τις εντολές του Κυρίου σαν από ολόλαμπρα άστρα, να διατηρείς άγρυπνο το βλέμμα σου, μη δίνοντας ύπνο στους οφθαλμούς σου ούτε νυσταγμό στα βλέφαρά σου, ώστε να έχεις διαρκή την καθοδήγηση από τις εντολές. Διότι, όπως λέγει: «Λύχνος για τα πόδια μου είναι ο νόμος Σου, και φως στα μονοπάτιά μου».

Δώσε μου δάκρυα κατανύξεως, 〈μετάνοια που να οδηγεί στη σωτηρία, διότι προς εσένα〉 ύψωσα τους νοερούς οφθαλμούς της ψυχής μου· διότι σε εσένα, Κύριε, 〈στηρίχθηκα από την κοιλιά της μητέρας μου·〉 και μη με απορρίψεις από το πρόσωπό σου, 〈διότι είναι πολλοί οι οικτιρμοί σου προς όλους όσους επικαλούνται το όνομά σου εν αληθεία· διότι είσαι ευλογητός στους αιώνες των αιώνων. Αμήν〉.

Και εσύ, αδελφέ, μην ομιλείς για κοσμικά, αλλά για πνευματικά. Όχι για τα γήινα, αλλά για τα επουράνια. Έχε ψηλά την καρδιά σου προς τον Σωτήρα Χριστό, και πες μαζί με τον Δαβίδ: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου. Προς Αυτόν να αποβλέπεις πάντοτε, λέγοντας: Προς Εσένα, που κατοικείς στον ουρανό, σήκωσα τα μάτια μου. Χύσε δάκρυα, διότι αυτοί που σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν. Νύχτα και ημέρα να αποβλέπεις προς την έσχατη ώρα. Ο ψαλμός ας είναι στο στόμα σου αδιαλείπτως· διότι η επίκληση του ονόματος του Θεού φυγαδεύει τους δαίμονες. Να μιλάς στον Θεό πολύ, και στους ανθρώπους λίγο. Πάντοτε να μνημονεύεις τον Θεό, και η διάνοιά σου θα γίνει ουρανός. Μην αγαπάς την τρυφή, αλλά να αποφεύγεις τις ηδονές. Μίσησε κάθε χαρά αυτού του κόσμου. Μη δυσανασχετείς με τη χαμοκοιτία, διότι είναι πρόξενος αιώνιας απόλαυσης. Μη σου φανεί βάρος η νηστεία, διότι σε οδηγεί σε αιώνια ευφροσύνη. Έγινες στρατιώτης του Χριστού; Μην εμπλέκεσαι στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσεις σε Εκείνον που σε στρατολόγησε. Απαρνήθηκες τον κόσμο; Μην αγαπάς τον κόσμο, ούτε τα όσα υπάρχουν στον κόσμο.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΒ΄. Προς εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, που κατοικείς στον ουρανό. Επειδή ακριβώς ο ουρανός είναι ο θρόνος του Θεού, για τον λόγο αυτό λέγεται ότι κατοικεί στον ουρανό. Κανένας, όμως, από όσους θησαυρίζουν πάνω στη γη δεν θα μπορούσε να πει στον Θεό: «Προς εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, που κατοικείς στον ουρανό»· διότι όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί θα είναι και η καρδιά σου. Επομένως, οι οφθαλμοί του άφρονος στρέφονται στα πέρατα της γης ή σε οτιδήποτε αυτός επιθυμεί· διότι κοιτάζει κάποτε μια γυναίκα για να την επιθυμήσει. Αντιθέτως, οι οφθαλμοί του δικαίου είναι διαρκώς στραμμένοι προς τον Θεό.

«Προς εσένα»: Ο Αδάμ λέει· προς τον Θεό μου ανέβλεψα, εσένα που έχεις την κατοικία σου στον ουρανό και η δόξα σου γεμίζει τη γη. «Ιδού»: Διότι, όπως ο δούλος κοιτάζει προς τα χέρια εκείνου που τον εξουσιάζει, έτσι και ο άνθρωπος είχε στραμμένη την προσοχή του προς τον Θεό για να λυτρωθεί από τα κακά. «Όπως τα μάτια»: Διότι σαν υπηρέτρια η ψυχή του πρωτοπλάστου περίμενε τη χάρη ως κυρία της. «Έτσι»: Διότι αυτός είναι δεσπότης των πάντων και στα χέρια του βρίσκεται όλη η ζωή μας. «Έως ότου»: Έως ότου έλθει και μας παράσχει τους πλούσιους οικτιρμούς του. «Ελέησον»: Οι πιστοί κράζουν προς τον Θεό, αποβλέποντας στα κακά του βίου. «Διότι επί πολύ»: Επειδή οι ασεβείς εξουθενώνουν τους πιστούς και δεν τους υπολογίζουν καθόλου. «Επί πλέον»: Διότι δεν τους χλευάζουν απλώς, αλλά και τους καταπατούν. «Το όνειδος»: Διότι πίπτουν εκεί αυτοί που ευημερούν στον παρόντα αιώνα και γίνονται όνειδος· επειδή ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Εάν ο Κύριος δεν»: Διότι εάν ο Χριστός δεν συμπαραστεκόταν στον άνθρωπο, αυτός δεν θα υπολογιζόταν σε τίποτα. Δηλαδή σε εμάς, λέει ο πιστός άνθρωπος, <στους πιστούς> [που σημαίνει ο νους που βλέπει τον Θεό]. «Κατά την επανάσταση»: Όταν οι ασεβείς επιτίθενται στους πιστούς. Εννοεί δε και τους μάρτυρες. «Άρα ζωντανούς»: Διότι έτσι παρανόμησαν οι δαίμονες και θέλησαν να τους καταπιούν ζωντανούς <να καταπιούν ζωντανό τον άνθρωπο>. «Όταν οργίστηκαν»: Διότι οι άρχοντες των Ελλήνων γέμισαν από θυμό και οργή εναντίον των μαρτύρων.

Διότι η παρθένος είναι ιερατικό σκεύος, πορφύρα, η οποία δεν επιτρέπεται να δοθεί σε κανέναν άλλον παρά μόνο στον Βασιλέα των όλων, νύμφη που διατηρεί πάντοτε παρθενικό τον γάμο της. Ω, μακάριοι γάμοι, των οποίων η νυφική κλίνη είναι η παρθενία. Για χάρη αυτών υπέστη τους κινδύνους η μακαρία μάρτυς· διότι αντίκρισε το κάλλος του Νυμφίου και δεν αποσπούσε το βλέμμα της από τη θέα του. Την πίεζε η μητέρα της παρακινώντας την σε γάμο, εκείνη όμως αναβοούσε προς τον Νυμφίο που βρίσκεται στους ουρανούς: «Προς Εσένα ύψωσα τα μάτια μου, που κατοικείς στον ουρανό»· την επισκεπτόταν ο μνηστήρας δελεάζοντάς την με γαμήλιες υποσχέσεις, αλλά εκείνη τασσόταν εσωτερικά με τον Χριστό, λέγοντας: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου οπίσω Σου»· συνέρρεαν οι συγγενείς με κολακείες, εκείνη όμως έφερνε στον νου της τον Παύλο να διαβεβαιώνει: «Σε αρραβώνιασα με έναν άνδρα, για να σε παρουσιάσω ως αγνή παρθένο στον Χριστό»· την ικέτευαν οι υπηρέτες με δάκρυα, αλλά εκείνη έψαλλε γεμάτη ένθεο έρωτα προς τον Νυμφίο: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού;»· την φοβέριζαν οι δικαστές με τιμωρίες, εκείνη όμως τις καταπατούσε όλες με φρόνημα που βροντοφώναζε: «Οι άρχοντες δεν αποτελούν φόβο για τα αγαθά έργα, αλλά για τα κακά».

Ω, τι χρυσόπτερος έρωτας, ή μάλλον Χριστός, που ανυψώνει στους ουρανούς την ψυχή που Τον κατέχει! Ήδη ο θείος έρωτας, που τον εξύψωσε από τη γη, τον κατέστησε δενδροβάτη· δεν του επέτρεπε πλέον να βλέπει τα επίγεια, ούτε τον άφηνε πια να συναναστρέφεται με ανθρώπους, αλλά, ατενίζοντας προς τη θεία αγάπη, προσδοκούσε τα ουράνια. Από τα μεν έτρεχε προς τα δε για τα οποία επειγόταν, και αφού ανέβηκε στο δέντρο, αναζητούσε με το βλέμμα του τον Χριστό, και με τη διάνοιά του ανέβαινε πάνω στη νεφέλη. Όταν δε ο Ζακχαίος είδε τον Χριστό, έλεγε αρμοδίως: «Προς Εσένα, που κατοικείς στον ουρανό, ύψωσα τα μάτια μου». Είδε ο Ζακχαίος τον Κύριο και εκαιγόταν ακόμη περισσότερο από πόθο· Εκείνος άγγιξε την καρδιά του, και ο Ζακχαίος μεταμορφωνόταν σε άλλον άνθρωπο: αντί για τελώνης έγινε ζηλωτής, αντί για άπιστος πιστός, και αντί για λύκος πρόβατο που φέρει τη σφραγίδα. Ποιος ποθεί τόσο πολύ τον πατέρα ή τη μητέρα του, ποιος αγάπησε ποτέ τόσο πολύ τη γυναίκα ή τα παιδιά του, όσο ο Ζακχαίος τον Κύριο, όπως μπορεί κανείς να διαπιστώσει από τα ίδια τα γεγονότα; Διότι όλα τα υπάρχοντά του τα έδωσε στους φτωχούς για χάρη του Χριστού, και σε όσους είχε αδικήσει με συκοφαντίες, τα επέστρεψε στο τετραπλάσιο. Ω, τι αγαθό ήθος του μαθητή! Ω, τι επιείκεια και θεία δύναμη του Διδασκάλου, η οποία τον ώθησε στην πράξη μόνο και μόνο με την εμφάνιση του Ιησού! Διότι ο Κύριος δεν είχε απευθύνει ακόμη κατηχητικό λόγο στον Ζακχαίο, αλλά απλώς εμφανίστηκε σε αυτόν που Τον ποθούσε, και η δύναμη της πίστεως ανυψωνόταν μέσα από την καρδιά εκείνου που φλεγόταν από τον πόθο.

ΣΤΟΝ ΡΚΒ΄ ΨΑΛΜΟ. Προς εσένα σήκωσα τα μάτια μου, σε εσένα που κατοικείς στον ουρανό. Βλέπεις παντού να λάμπει το κέρδος της αιχμαλωσίας. Διότι αυτοί που ήταν πάντοτε προσηλωμένοι στα βιοτικά πράγματα και στήριζαν τις ελπίδες τους στους Ασσυρίους και στους Αιγυπτίους, στα τείχη που τους περιέβαλλαν και στο πλήθος των χρημάτων, αφού αποκόπηκαν από όλα εκείνα, καταφεύγουν στο ακαταμάχητο χέρι, κρέμονται από εκείνη την ελπίδα και αποκτούν υψηλό φρόνημα. Και έχοντας απαλλαγεί από τη γη και από την προσκόλληση στον ναό, επειδή τους κατέστρεψαν τον ναό, επικαλούνται πλέον τον Θεό από τον ουρανό. Λέγεται δε ότι κατοικεί στον ουρανό, όχι επειδή περιορίζεται σε κάποιον τόπο, μη γένοιτο· διότι αυτός τα πάντα πληροί· αλλά μάλλον διότι επαναπαύεται στις εκεί ουράνιες δυνάμεις. Επειδή λέγεται ότι ενοικεί και στους ανθρώπους: «Διότι θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους». Βρισκόμενοι, λοιπόν, στη χώρα των βαρβάρων, διδάχθηκαν σπουδαία δόγματα: αφενός το να είναι αποκομμένοι από όλα τα βιοτικά, και αφετέρου το να γνωρίζουν σαφώς ότι ο Θεός, οπουδήποτε και αν επικαλείται, ανταποκρίνεται πρόθυμα. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο πλέον να ανατείλει η ακτίνα της νέας πολιτείας, ο Προφήτης αρχίζει να προαναγγέλλει τα μέλλοντα, καταργώντας σιγά-σιγά και αινιγματικά την προσήλωση στους τόπους: «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας, μέχρι να μας ελεήσει».