Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 122:2

Προς εσένα ύψωσα τους οφθαλμούς μου, που κατοικείς στον ουρανό. Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων στρέφονται στα χέρια των κυρίων τους. Εκείνων μεν που έχουν το πνεύμα της δουλείας που γεννά τον φόβο, οι οφθαλμοί είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων και της κυρίας· εκείνου δε που έχει το πνεύμα της υιοθεσίας, είναι στραμμένοι προς τον Κύριο τον Θεό.

Ερώτηση ΣΟΖ΄. Ποιο είναι το ταμείο, στο οποίο προστάζει ο Κύριος να εισέλθει αυτός που προσεύχεται; Απόκριση. Η συνήθεια γνωρίζει να ονομάζει ταμείο τον χώρο που είναι κενός και απομονωμένος, στον οποίο αποθέτουμε όσα θα θέλαμε να αποταμιεύσουμε· ή εκείνο στο οποίο είναι δυνατόν να κρυφτούμε, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί και από τον προφήτη: «Βάδισε, λαέ μου, είσελθε στο ταμείο σου, κρύψου». Το νόημα όμως της εντολής το αποσαφηνίζει η αφορμή της· διότι ο λόγος απευθύνεται προς αυτούς που νοσούν από το πάθος της ανθρωπαρέσκειας. Ώστε, εάν κάποιος ενοχλείται από το πάθος εκείνο, καλά κάνει να αποσύρεται κατά την προσευχή και να απομονώνεται, μέχρις ότου μπορέσει να αποκτήσει τη σταθερή έξη να μην αποβλέπει στους επαίνους των ανθρώπων, αλλά να στρέφει το βλέμμα του μόνο στον Θεό, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας». Εάν όμως κάποιος, με τη χάρη του Θεού, είναι καθαρός από το πάθος εκείνο, δεν έχει ανάγκη να κρύβει το καλό. Διδάσκοντας ακριβώς αυτό ο ίδιος ο Κύριος, λέει: «Δεν μπορεί να κρυφτεί μια πόλη που βρίσκεται χτισμένη πάνω σε βουνό. Ούτε ανάβουν λύχνο και τον τοποθετούν κάτω από τον μόδιο, αλλά πάνω στον λυχνοστάτη, και φέγγει σε όλους όσους βρίσκονται μέσα στο σπίτι. Έτσι ας λάμψει το φως σας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα σας τον εν τοις ουρανοίς».

ΕΡΩΤΗΣΗ Τϛ΄. Με ποιον τρόπο κατορθώνεται το αμετεώριστο. ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εάν κάποιος υιοθετήσει το φρόνημα του εκλεκτού Δαβίδ, ο οποίος έλεγε άλλοτε μεν: «Έβλεπα τον Κύριο πάντοτε μπροστά μου, διότι είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ»· άλλοτε δε: «Οι οφθαλμοί μου είναι πάντοτε στραμμένοι προς τον Κύριο, διότι αυτός θα ελευθερώσει τα πόδια μου από την παγίδα»· και άλλοτε: «Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων τους, όπως οι οφθαλμοί της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και οι οφθαλμοί οι δικοί μας είναι στραμμένοι προς Κύριον τον Θεό μας». Και για να φροντίσουμε, μέσω του μικρότερου παραδείγματος, να κατορθώσουμε με μεγαλύτερη επιμέλεια τα σπουδαιότερα, ας αναλογίζεται ο καθένας πώς συμπεριφέρεται ενώπιον των παρισταμένων, ακόμη κι αν τυγχάνουν ομότιμοι· πώς φροντίζει να διατηρεί τον εαυτό του ακατάκριτο, και στη στάση, και στο βάδισμα, και στην κίνηση κάθε μέλους του σώματος, και στην ομιλία.

Ιδού, οι οφθαλμοί του Κυρίου στρέφονται σε αυτούς που τον φοβούνται. Αλλού μεν έχει ειπωθεί: «Οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τους δικαίους»· εδώ όμως: «Σε αυτούς που τον φοβούνται». Όταν εμείς αποβλέπουμε προς τον Κύριο, και οι οφθαλμοί μας είναι στραμμένοι προς αυτόν, έτσι ώστε να μπορούμε να πούμε: «Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι στα χέρια των κυρίων τους, έτσι και οι δικοί μας οφθαλμοί προς τον Κύριο τον Θεό μας»· τότε, τρόπον τινά, ελκύουμε τον οφθαλμό του Κυρίου προς επίβλεψή μας. Σε εκείνους που ελπίζουν στο έλεός του.

Ο καθένας, βεβαίως, οφείλει να προσέχει τη δική του εργασία, να φροντίζει για αυτήν με ζήλο και, έχοντας την επίγνωση ότι τον επιβλέπει ο Θεός, να την εκπληρώνει άμεμπτα με άοκνη σπουδή και ιδιαίτερη επιμέλεια, ώστε να έχει την παρρησία να λέει πάντοτε: «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, έτσι τα μάτια μας είναι στραμμένα προς Κύριον τον Θεόν ημών»· και να μην μεταπηδά διαρκώς από το ένα στο άλλο. Διότι ούτε η φύση μας δύναται να φέρει εις πέρας ταυτόχρονα πολλές ασχολίες, και το να εκτελεί κανείς φιλόπονα μία είναι χρησιμότερο από το να καταπιάνεται ατελώς με πολλές. Επειδή ο κατακερματισμός σε περισσότερες ασχολίες και η συνεχής μετάβαση από τη μία στην άλλη, πέραν του ότι οδηγεί στο να μην ολοκληρώνεται κανένα από τα έργα, επιπλέον είτε αποδεικνύει την ελαφρότητα του ήθους που ήδη προϋπάρχει, είτε τη δημιουργεί εάν δεν υπάρχει. Εάν όμως κάποτε προκύψει ανάγκη, είναι εύλογο εκείνος που έχει την ανάλογη ικανότητα να συνδράμει και σε άλλες τέχνες. Αλλά ούτε και αυτό πρέπει να το κάνει με δική του πρωτοβουλία, παρά μόνον εάν κληθεί, χωρίς να το πράττουμε αυτό ως κύριο έργο, αλλά κατά περίσταση· όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα μέλη του σώματος, όταν, επειδή λύγισε το πόδι, στηριζόμαστε στο χέρι.

«Ιδού, όπως οι οφθαλμοί των δούλων είναι στραμμένοι προς τα χέρια των κυρίων τους». Ο νέος λαός, αφού έλαβε το χαρμόσυνο άγγελμα από τους πρεσβυτέρους μέσω της προηγούμενης ωδής, λέγει: «Σε τίποτε άλλο δεν ελπίζω, παρά μόνο σε Εσένα, που δεν κατοικείς στην κάτω Ιερουσαλήμ, αλλά στον ουρανό». Αλλά αυτό αρμόζει να το λέγουν μόνο εκείνοι που έχουν απαλλαγεί από την αιχμαλωσία και έχουν ακμαία τη διορατική ικανότητα της ψυχής. Διότι ο οφθαλμός της ψυχής, όταν βλέπει προς τα άνω, ωφελείται· όταν όμως βλέπει προς τα κάτω, βλάπτεται.

Ακόμη και αν γνωρίζει ότι έχει επιτελέσει κάτι αξιέπαινο, οφείλει να αποδίδει την αιτία του κατορθώματος στον Θεό και σε Αυτόν πρέπει με ευγνωμοσύνη να αναπέμπει δόξα για αυτό, και όχι στον εαυτό του. Διότι με αυτόν τον τρόπο, αφενός θα χαίρεται, επειδή έλαβε την αρετή ως δώρο, αφετέρου δεν θα υπερηφανεύεται, αφού από τον εαυτό του δεν έχει τίποτα· αλλά και θα ταπεινώνεται, έχοντας τα μάτια της διανοίας του στραμμένα προς τον Θεό ημέρα και νύχτα, όπως ακριβώς, για να χρησιμοποιήσουμε τα λόγια του ψαλμού, η δούλη έχει τα μάτια της στραμμένα στα χέρια της κυρίας της. Θα πράττει έτσι, φοβούμενος μήπως αποχωριστεί από τον Μόνο που χορηγεί και συγκρατεί το αγαθό, και κατακρημνιστεί στο βάραθρο της κακίας· διότι αυτό ακριβώς παθαίνει όποιος είναι υπόδουλος στην οίηση και την κενοδοξία.

«Προς εσένα»: Ο Αδάμ λέει· προς τον Θεό μου ανέβλεψα, εσένα που έχεις την κατοικία σου στον ουρανό και η δόξα σου γεμίζει τη γη. «Ιδού»: Διότι, όπως ο δούλος κοιτάζει προς τα χέρια εκείνου που τον εξουσιάζει, έτσι και ο άνθρωπος είχε στραμμένη την προσοχή του προς τον Θεό για να λυτρωθεί από τα κακά. «Όπως τα μάτια»: Διότι σαν υπηρέτρια η ψυχή του πρωτοπλάστου περίμενε τη χάρη ως κυρία της. «Έτσι»: Διότι αυτός είναι δεσπότης των πάντων και στα χέρια του βρίσκεται όλη η ζωή μας. «Έως ότου»: Έως ότου έλθει και μας παράσχει τους πλούσιους οικτιρμούς του. «Ελέησον»: Οι πιστοί κράζουν προς τον Θεό, αποβλέποντας στα κακά του βίου. «Διότι επί πολύ»: Επειδή οι ασεβείς εξουθενώνουν τους πιστούς και δεν τους υπολογίζουν καθόλου. «Επί πλέον»: Διότι δεν τους χλευάζουν απλώς, αλλά και τους καταπατούν. «Το όνειδος»: Διότι πίπτουν εκεί αυτοί που ευημερούν στον παρόντα αιώνα και γίνονται όνειδος· επειδή ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Εάν ο Κύριος δεν»: Διότι εάν ο Χριστός δεν συμπαραστεκόταν στον άνθρωπο, αυτός δεν θα υπολογιζόταν σε τίποτα. Δηλαδή σε εμάς, λέει ο πιστός άνθρωπος, <στους πιστούς> [που σημαίνει ο νους που βλέπει τον Θεό]. «Κατά την επανάσταση»: Όταν οι ασεβείς επιτίθενται στους πιστούς. Εννοεί δε και τους μάρτυρες. «Άρα ζωντανούς»: Διότι έτσι παρανόμησαν οι δαίμονες και θέλησαν να τους καταπιούν ζωντανούς <να καταπιούν ζωντανό τον άνθρωπο>. «Όταν οργίστηκαν»: Διότι οι άρχοντες των Ελλήνων γέμισαν από θυμό και οργή εναντίον των μαρτύρων.

Αλλά ίσως μου πει κάποιος ότι οι επιγραφές των ψαλμών το δηλώνουν αυτό με σαφήνεια. Όμως, οι επιγραφές των ψαλμών δεν μας παρουσιάζουν πάντοτε τα πρόσωπα στα οποία ανήκουν τα ονόματα, αλλά την ερμηνεία και τη δύναμη των όσων λέγονται. Αυτό που λέω είναι το εξής. Υπάρχει η επιγραφή «ψαλμός τω Δαυίδ», και πάλι «του Δαυίδ». Και άλλοτε μεν το όνομα του Δαυίδ ερμηνεύεται ως «εξουθενωμένος», άλλοτε δε ως «ικανός στα χέρια»· πάλι, ερμηνεύεται ως «μόνος», και υπάρχουν φορές που ερμηνεύεται ως «αυτόν πόθησα» και «ποθητός» και «αυτός είναι αγαπητός». Σε όλες αυτές τις ερμηνείες ανταποκρίνεται το όνομα του Δαυίδ. Όλα αυτά λοιπόν εκλαμβάνονται αλληγορικά. Διότι, όταν η επιγραφή αναφέρει «ψαλμός τω Δαυίδ», και ο ψαλμός μιλά για λαό που επιστρέφει από την πονηρή οδό, τότε κατανοούμε το όνομα του Δαυίδ ως «εξουθενωμένος». Διότι έχει γραφτεί: «Όπως τα μάτια της δούλης είναι στραμμένα στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα δικά μας μάτια στρέφονται προς τον Κύριο τον Θεό μας, μέχρι να μας σπλαγχνιστεί. Επειδή χορτάσαμε από πολλή εξουθένωση· υπέρμετρα γέμισε η ψυχή μας». «Εξουθένωσες όλους εκείνους που αποστατούν από τα δικαιώματά σου, διότι άδικη είναι η σκέψη τους», και σε άλλο σημείο λέει: «Εκείνοι που με εξουθενώνουν, θα εξουθενωθούν».

Δεν γνωρίζετε τι λέει ο άγιος Δαβίδ; «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας». Σεβάσου την εικόνα, δείξε ευλάβεια στα γεγραμμένα, κατέβα ως βοηθός σε αυτήν που ασθενεί. Ο Σωτήρας, ο Μονογενής Υιός του Θεού, ευδόκησε να γίνει άνθρωπος υπέρ των ανθρώπων· εσύ, όντας άνθρωπος, απορρίπτεις τον ομότιμό σου σαν να μην είναι ισότιμος, απορρίπτεις τη συμπάθεια προς την ίδια σου τη φύση; Και όταν μεν ένα άλογο ζώο κουτσαίνει, το περιποιείσαι εξαιτίας της χρησιμότητάς του· όταν όμως το λογικό ον, δηλαδή ο υπηρέτης σου, ασθενεί, τον εγκαταλείπεις και δεν προνοείς γι' αυτόν. Παραβλέπεις ότι αυτός που σε υπηρετεί είναι λογικό ον; Γι' αυτόν τον λόγο ζηλοτυπούμε. Πολύ σπουδαίο πράγμα είναι ο άνθρωπος ενώπιον του Θεού, αλλά το πλέον πολύτιμο είναι ο ελεήμων άνθρωπος.

ΣΤΟΝ ΡΚΒ΄ ΨΑΛΜΟ. Προς εσένα σήκωσα τα μάτια μου, σε εσένα που κατοικείς στον ουρανό. Βλέπεις παντού να λάμπει το κέρδος της αιχμαλωσίας. Διότι αυτοί που ήταν πάντοτε προσηλωμένοι στα βιοτικά πράγματα και στήριζαν τις ελπίδες τους στους Ασσυρίους και στους Αιγυπτίους, στα τείχη που τους περιέβαλλαν και στο πλήθος των χρημάτων, αφού αποκόπηκαν από όλα εκείνα, καταφεύγουν στο ακαταμάχητο χέρι, κρέμονται από εκείνη την ελπίδα και αποκτούν υψηλό φρόνημα. Και έχοντας απαλλαγεί από τη γη και από την προσκόλληση στον ναό, επειδή τους κατέστρεψαν τον ναό, επικαλούνται πλέον τον Θεό από τον ουρανό. Λέγεται δε ότι κατοικεί στον ουρανό, όχι επειδή περιορίζεται σε κάποιον τόπο, μη γένοιτο· διότι αυτός τα πάντα πληροί· αλλά μάλλον διότι επαναπαύεται στις εκεί ουράνιες δυνάμεις. Επειδή λέγεται ότι ενοικεί και στους ανθρώπους: «Διότι θα κατοικήσω ανάμεσά τους και θα περπατήσω μαζί τους». Βρισκόμενοι, λοιπόν, στη χώρα των βαρβάρων, διδάχθηκαν σπουδαία δόγματα: αφενός το να είναι αποκομμένοι από όλα τα βιοτικά, και αφετέρου το να γνωρίζουν σαφώς ότι ο Θεός, οπουδήποτε και αν επικαλείται, ανταποκρίνεται πρόθυμα. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο πλέον να ανατείλει η ακτίνα της νέας πολιτείας, ο Προφήτης αρχίζει να προαναγγέλλει τα μέλλοντα, καταργώντας σιγά-σιγά και αινιγματικά την προσήλωση στους τόπους: «Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας, μέχρι να μας ελεήσει».

Παρατήρησε πάλι εδώ την αύξηση της ευλάβειας· διότι δεν ελπίζουν μόνο για λίγο, αλλά είναι συνεχώς προσηλωμένοι και περιμένουν με προσμονή. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο έφεραν και το παράδειγμα στο μέσον, υπονοώντας ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή από πουθενά αλλού δεν έχουν ελπίδα βοήθειας, ούτε προστασίας, και δεν αποβλέπουν σε τίποτε άλλο, επειδή και η υπηρέτρια και ο υπηρέτης αυτό το μοναδικό στήριγμα έχουν και για τη διατροφή και για τα ενδύματα και για την υπόλοιπη διαβίωσή τους, το να αποβλέπουν δηλαδή στους κυρίους τους· και δεν απομακρύνονται, αλλά παραμένουν έως ότου λάβουν, και αν λάβουν, νιώθουν ευγνωμοσύνη· και αυτό είναι το συνεχές έργο τους. Αυτό λοιπόν θέλοντας να δηλώσει, ότι δηλαδή και σε Αυτόν αποβλέπουν, και το κάνουν αυτό συνεχώς, και δεν έχουν καμία άλλη ελπίδα, και ότι είναι προσηλωμένοι στην προσδοκία της προστασίας από Εκείνον, και ότι όλα τα δικά τους εξαρτώνται από Αυτόν, έκανε μνεία της υπηρέτριας και των δούλων. Παρατήρησε πώς εκείνοι που πρωτύτερα παρακαλούνταν να προστρέξουν στον Θεό, και δυσφορούσαν και ολιγωρούσαν, αυτοί τώρα έγιναν τόσο καλύτεροι εξαιτίας της συμφοράς, ώστε να μη θέλουν να απομακρυνθούν από Αυτόν, αλλά να παραμένουν και να Τον υπηρετούν, και να ζητούν τη δική Του χάρη, λέγοντας: «Έως ότου μας σπλαχνιστεί». Δεν είπε, έως ότου μας αποδώσει τον μισθό, ούτε έως ότου μας δώσει την αμοιβή, αλλά, «έως ότου μας ελεήσει». Και συ λοιπόν, άνθρωπε, να παραμένεις συνεχώς κοντά Του, είτε λάβεις είτε δεν λάβεις· και αν δεν λάβεις, μην απομακρυνθείς, και οπωσδήποτε θα λάβεις.

Πρέπει λοιπόν να προφυλάσσουμε, να κατευθύνουμε και να χαλιναγωγούμε τον νου, και να καταστέλλουμε κάθε λογισμό και κάθε ενέργεια του πονηρού μέσω της επικλήσεως του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Και όπου στέκεται το σώμα, εκεί ας βρίσκεται και ο νους, ώστε ανάμεσα στον Θεό και την καρδιά να μη βρίσκεται τίποτε άλλο σαν μεσότοιχος ή σαν φραγμός που να σκοτίζει την καρδιά και να την χωρίζει από τον Θεό. Εάν όμως κάποιες φορές παρασυρθεί ο νους, δεν πρέπει να χρονοτριβούμε στους λογισμούς, ώστε η συγκατάθεσή μας σε αυτούς να μην καταλογιστεί ως πράξη ενώπιον του Κυρίου κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων. Αφιερωθείτε, επομένως, ακατάπαυστα και παραμείνετε προσηλωμένοι στον Κύριο τον Θεό μας, μέχρις ότου μας σπλαγχνιστεί, και να μη ζητάτε τίποτε άλλο παρά μόνο το έλεος με καρδιά ταπεινή και συντετριμμένη. Ζητάτε και κραυγάζετε από το πρωί έως το βράδυ, και αν είναι δυνατόν και όλη τη νύχτα, το: Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν μας.

Έχοντας, λοιπόν, τέτοιες επαγγελίες, αφοσιωθείτε διαρκώς και παραμείνετε στον Κύριο και Θεό μας, μέχρις ότου σας οικτιρήσει, και να μη ζητήσετε τίποτε άλλο, παρά μόνο έλεος από τον Κύριο της δόξης, και αυτό σας αρκεί. Όταν δε ζητάτε έλεος, να το ζητάτε με ταπεινή και συντετριμμένη καρδιά. Επομένως, να βοάτε από το πρωί έως το βράδυ, αν είναι δυνατόν, και όλη τη νύχτα, λέγοντας ακατάπαυστα: Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησον· Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησον· Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησον ημάς.

Διότι αυτός ο μιαρός λογισμός, σαν κάποιος ξύλινος ζυγός που έχει επικαθίσει πάνω στον αυχένα της ψυχής και την εξαναγκάζει να σκύβει προς τα κάτω, την εμποδίζει να αναβλέψει προς τον Δεσπότη της. Είναι δε γνώρισμα ανθρώπου γενναίου και θαυμαστού το να συντρίψει αυτό το ξύλο, να αποκρούσει τον δήμιο που του το φόρεσε και να αναφωνήσει τα λόγια του προφήτη: «Όπως τα μάτια της δούλης είναι στραμμένα στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα δικά μας μάτια είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας, μέχρις ότου μας σπλαγχνιστεί. Ελέησέ μας, Κύριε, ελέησέ μας, διότι χορτάσαμε πια από περιφρόνηση». Αυτά είναι αληθινά θεία διδάγματα και δόγματα της ανώτατης φιλοσοφίας: «Χορτάσαμε, λέγει, από περιφρόνηση» και υποστήκαμε μύρια δεινά· αλλά παρ' όλα αυτά, δεν θα αποστούμε από το να αναβλέπουμε προς τον Θεό, ούτε θα παύσουμε να τον παρακαλούμε προτού να λάβουμε αυτό που ζητάμε. Διότι αυτό είναι ίδιον γενναίας ψυχής, το να μην καταπίπτει και να μην απελπίζεται μπροστά στο πλήθος των δεινών που την κατατρύχουν, ούτε, παρακαλώντας πολλές φορές και αποτυγχάνοντας, να υποχωρεί, αλλά να επιμένει «μέχρις ότου μας σπλαγχνιστεί».

Πολλοί από τους πλουσίους απαιτούν τις υπηρεσίες από όσους είναι υγιείς, και τις απαιτούν χωρίς καμία επιείκεια, ενώ για εκείνους που ασθενούν δεν δείχνουν καμία φροντίδα. Αλλά, όταν προκύψει κάποια αρρώστια, η δούλη κείτεται χωρίς να την επισκέπτεται κανείς, ριγμένη καταγής. Ούτε ο κύριος της δίνει σημασία, ούτε η κυρία την επισκέπτεται. Και αν κάποτε παραστεί ανάγκη να πλησιάσει η κυρία τη δούλη, δεν την επισκέπτεται ως άνθρωπος της ίδιας φύσης, αλλά την κοιτάζει με βλοσυρό βλέμμα και της απευθύνεται με αυστηρά λόγια, αρνούμενη εξαιτίας του όγκου της υπερηφάνειάς της τη συγγένεια της ανθρώπινης φύσης. Δεν αναγινώσκετε τις Γραφές; Δεν γνωρίζετε τι λέει ο άγιος Δαβίδ: Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα δικά μας μάτια είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας;

Ψαλμός ρκβ΄ Ωδή των αναβαθμών. «Προς εσένα ύψωσα τα μάτια μου, εσένα που κατοικείς στον ουρανό. Ιδού, όπως τα μάτια των δούλων είναι στραμμένα στα χέρια των κυρίων τους, όπως τα μάτια της δούλης στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα μάτια μας είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας, έως ότου μας σπλαχνιστεί». Αυτά πρέπει να θεωρηθεί ότι αναφέρονται και στον προαναφερθέντα αιχμάλωτο λαό και στις Εκκλησίες του Θεού που καταπιέζονται από τους τυράννους, καθώς και σε αυτούς που κρατούνται στον άδη.

Διότι αμφότεροι απέβλεπαν ικετευτικά και αξιοθρήνητα προς τον Κύριο. Αλλά και ο καθένας από εμάς σε καιρό δοκιμασίας, «όπως τα μάτια των δούλων και των δουλίδων» στρέφονται προς τους κυρίους τους, έτσι και εμείς ατενίζοντας προς τον Θεό λέμε: «Ελέησόν μας, Κύριε, ελέησόν μας, διότι χορτάσαμε πλέον από την εξουθένωση και τον ονειδισμό εκείνων που ευημερούν και των υπερηφάνων», δηλαδή εκείνων που μας εμπαίζουν σαν να μην έχουμε τον Θεό για να μας απαλλάξει από τις περιστάσεις.

Σε εκείνον όμως που έχει κατορθώσει με ζήλο και σοφία την ελεημοσύνη, αυτού τα μάτια θα βρίσκονται πάνω στο κεφάλι, δηλαδή η εποπτική και διακριτική έξη και δύναμη που ξεχωρίζει το χειρότερο από το καλύτερο. Διότι σε όσους απομακρύνονται από την πράξη του ελέους και της συμπόνιας, τα μάτια και η διάκριση δεν βρίσκονται πλέον στο κεφάλι, ούτε ώστε να φωτίζουν και να οδηγούν εκείνον που τα χρησιμοποιεί, αλλά βρίσκονται στην οσφύ ή στην κοιλιά, ή μάλλον έχουν γίνει υποπόδιο των ποδιών, καταπατούμενα και αχρηστευόμενα, εγκαταλείποντας τον άνθρωπο τυφλό και πλανώμενο σε βαθύ σκοτάδι. Αν δε και «κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός», το ρητό μας προτρέπει να αποβλέπουμε πάντοτε και διαρκώς προς Αυτόν, και σε Αυτόν να στηρίζουμε και να υψώνουμε όλη την εποπτική και θεωρητική μας μέριμνα· διότι, «έβλεπα τον Κύριο διαρκώς ενώπιόν μου, επειδή είναι στα δεξιά μου, για να μην κλονιστώ». Αλλά και «όπως τα μάτια της δούλης», λέει, «είναι στραμμένα στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα δικά μας μάτια είναι στραμμένα προς τον Κύριο τον Θεό μας»· και ποιο είναι το όφελος; Μας κατακλύζουν οι γενναιόδωρες και πλούσιες δωρεές. Και πράγματι, όταν τα μάτια μας είναι πάντοτε στραμμένα προς τον Κύριο, οι παγίδες που στήνει ο εχθρός δίπλα στα βήματά μας παραμένουν ανενεργές και άπρακτες, και δεν έχουν καμία δύναμη να παγιδεύσουν τα πόδια μας.

Ας γίνει, αν το επιθυμεί, σαν την πόρνη, κρατώντας νοερά, φιλώντας και βρέχοντας με τα δάκρυά του τα πόδια του Κυρίου, χωρίς να στρέφει το βλέμμα του σε κανέναν άλλον παρά μόνο σε Εκείνον που έχει τη δύναμη να συγχωρεί τις αμαρτίες του. Ας γίνει και σαν την υπηρέτρια, που τα μάτια της είναι στραμμένα στα χέρια της κυρίας της, ατενίζοντας και αυτός ασκαρδαμυκτί τα χέρια του Κυρίου και Θεού του.