Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 122:4

Ωδή των αναβαθμών. ΡΚΒ΄. Υπόθεση. Η τέταρτη ωδή περιέχει την προσευχή εκείνων που, κατά την οδοιπορία τους, πραγματοποιούν την επιστροφή τους έπειτα από πολλά έτη. Οι οποίοι, έχοντας καταπονηθεί στον δρόμο, δέονται να τύχουν ελέους και οίκτου από τον Θεό, καθώς έχουν εξουθενωθεί από τα έθνη. Γι' αυτό και το Πνεύμα αναφωνεί προς αυτούς παρηγορητικά, λέγοντας: Στους ευημερούντες ανήκει το όνειδος.

«Προς εσένα»: Ο Αδάμ λέει· προς τον Θεό μου ανέβλεψα, εσένα που έχεις την κατοικία σου στον ουρανό και η δόξα σου γεμίζει τη γη. «Ιδού»: Διότι, όπως ο δούλος κοιτάζει προς τα χέρια εκείνου που τον εξουσιάζει, έτσι και ο άνθρωπος είχε στραμμένη την προσοχή του προς τον Θεό για να λυτρωθεί από τα κακά. «Όπως τα μάτια»: Διότι σαν υπηρέτρια η ψυχή του πρωτοπλάστου περίμενε τη χάρη ως κυρία της. «Έτσι»: Διότι αυτός είναι δεσπότης των πάντων και στα χέρια του βρίσκεται όλη η ζωή μας. «Έως ότου»: Έως ότου έλθει και μας παράσχει τους πλούσιους οικτιρμούς του. «Ελέησον»: Οι πιστοί κράζουν προς τον Θεό, αποβλέποντας στα κακά του βίου. «Διότι επί πολύ»: Επειδή οι ασεβείς εξουθενώνουν τους πιστούς και δεν τους υπολογίζουν καθόλου. «Επί πλέον»: Διότι δεν τους χλευάζουν απλώς, αλλά και τους καταπατούν. «Το όνειδος»: Διότι πίπτουν εκεί αυτοί που ευημερούν στον παρόντα αιώνα και γίνονται όνειδος· επειδή ο Θεός αντιτάσσεται στους υπερήφανους. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Εάν ο Κύριος δεν»: Διότι εάν ο Χριστός δεν συμπαραστεκόταν στον άνθρωπο, αυτός δεν θα υπολογιζόταν σε τίποτα. Δηλαδή σε εμάς, λέει ο πιστός άνθρωπος, <στους πιστούς> [που σημαίνει ο νους που βλέπει τον Θεό]. «Κατά την επανάσταση»: Όταν οι ασεβείς επιτίθενται στους πιστούς. Εννοεί δε και τους μάρτυρες. «Άρα ζωντανούς»: Διότι έτσι παρανόμησαν οι δαίμονες και θέλησαν να τους καταπιούν ζωντανούς <να καταπιούν ζωντανό τον άνθρωπο>. «Όταν οργίστηκαν»: Διότι οι άρχοντες των Ελλήνων γέμισαν από θυμό και οργή εναντίον των μαρτύρων.

Αλλά ίσως μου πει κάποιος ότι οι επιγραφές των ψαλμών το δηλώνουν αυτό με σαφήνεια. Όμως, οι επιγραφές των ψαλμών δεν μας παρουσιάζουν πάντοτε τα πρόσωπα στα οποία ανήκουν τα ονόματα, αλλά την ερμηνεία και τη δύναμη των όσων λέγονται. Αυτό που λέω είναι το εξής. Υπάρχει η επιγραφή «ψαλμός τω Δαυίδ», και πάλι «του Δαυίδ». Και άλλοτε μεν το όνομα του Δαυίδ ερμηνεύεται ως «εξουθενωμένος», άλλοτε δε ως «ικανός στα χέρια»· πάλι, ερμηνεύεται ως «μόνος», και υπάρχουν φορές που ερμηνεύεται ως «αυτόν πόθησα» και «ποθητός» και «αυτός είναι αγαπητός». Σε όλες αυτές τις ερμηνείες ανταποκρίνεται το όνομα του Δαυίδ. Όλα αυτά λοιπόν εκλαμβάνονται αλληγορικά. Διότι, όταν η επιγραφή αναφέρει «ψαλμός τω Δαυίδ», και ο ψαλμός μιλά για λαό που επιστρέφει από την πονηρή οδό, τότε κατανοούμε το όνομα του Δαυίδ ως «εξουθενωμένος». Διότι έχει γραφτεί: «Όπως τα μάτια της δούλης είναι στραμμένα στα χέρια της κυρίας της, έτσι και τα δικά μας μάτια στρέφονται προς τον Κύριο τον Θεό μας, μέχρι να μας σπλαγχνιστεί. Επειδή χορτάσαμε από πολλή εξουθένωση· υπέρμετρα γέμισε η ψυχή μας». «Εξουθένωσες όλους εκείνους που αποστατούν από τα δικαιώματά σου, διότι άδικη είναι η σκέψη τους», και σε άλλο σημείο λέει: «Εκείνοι που με εξουθενώνουν, θα εξουθενωθούν».

Επικατάρατοι είναι όσοι απομακρύνονται από τις εντολές σου. Ας φοβηθούμε, λοιπόν, αδελφοί, μήπως έλθει πάνω μας η κατάρα του Αγίου Πνεύματος. Αυτήν την κατάρα επιβάλλει και ο νόμος στους παραβάτες. Διότι λέει: «Επικατάρατος είναι καθένας που δεν εμμένει σε όσα είναι γραμμένα στο βιβλίο του νόμου, ώστε να τα εφαρμόζει». Και εμείς επίσης, ψάλλοντας, γινόμαστε σύμφωνοι με το Άγιο Πνεύμα, παραδίδοντας στην κατάρα εκείνους που απομακρύνονται από τις εντολές του Θεού. Ας προσέξουμε, λοιπόν, μήπως, ενώ αποκαλούμε άλλους επικατάρατους, εμείς οι ίδιοι γίνουμε τέτοιοι με το να παρεκτραπούμε από τις εντολές του Θεού. Αφαίρεσε από εμένα τον ονειδισμό και την εξουθένωση, διότι αναζήτησα τα μαρτύριά σου. Ονείδισε τον προφήτη ο Νάβαλ, αποκαλώντας τον δραπέτη δούλο· τον ονείδισαν και οι Γεθαίοι. Αισθανόμενος πόνο, λοιπόν, εξαιτίας αυτών, παρακαλεί να εξαλειφθούν οι ονειδισμοί, καθότι αναζήτησε τα θεία μαρτύρια. Επομένως, τα παρόντα λόγια δεν ταιριάζουν με τους ονειδισμούς του Σεμεΐ. Διότι εκείνοι συνέβησαν μετά την αμαρτία, ενώ του Νάβαλ και των άλλων πριν από την αμαρτία. Σε άλλον ψαλμό, λοιπόν, λέει ο ίδιος προφήτης: «Ο ονειδισμός ανήκει σε αυτούς που ευημερούν, και η εξουθένωση στους υπερήφανους»· και, «Αυτοί είναι αμαρτωλοί και ευημερώντας παντοτινά απέκτησαν πλούτο»· και πάλι ένας άλλος προφήτης λέει: «Γιατί οι αμαρτωλοί ευημερούν, και έχουν παλιώσει μέσα στον πλούτο;». Προσεύχεται, λοιπόν, ο προφήτης να αφαιρεθεί από τον ίδιο αυτός ο ονειδισμός και η εξουθένωση.

Ως τέλειος, λοιπόν, και έχοντας φυλάξει τις εντολές του Θεού, ο προφήτης προσδοκά τιμή και δόξα κατά τη Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, του Θεού ημών, όπου ελπίζει να ζήσει την αιώνια ζωή και να μην καταισχυνθεί μαζί με τους αμαρτωλούς, τους απειθούντες και όσους απομάκρυναν τους εαυτούς τους από τις εντολές του Θεού. «Βοήθησέ με, και θα σωθώ, και θα μελετώ τα δικαιώματά σου διαπαντός». Διότι, ακόμη και όταν επιτύχω τη σωτηρία, δεν θα αμελήσω τα δικαιώματά σου, αλλά θα κάνω παντοτινά τη μελέτη τους. Και ως μελέτη δεν εννοεί μόνο αυτήν που γίνεται με τα λόγια, αλλά και με τα έργα. Διότι η διαρκής μελέτη των δικαιωμάτων του Θεού προσελκύει σε εμάς τη βοήθειά Του, και από αυτήν γεννάται η σωτηρία. «Εξουδένωσες όλους εκείνους που αποστατούν από τα δικαιώματά σου, διότι η σκέψη τους είναι άδικη». Θα επιδεικνύω δε αυτήν την προθυμία απέναντι στις εντολές σου, γνωρίζοντας ότι οι παραβάτες τους έχουν καταστεί αξιοονείδιστοι και καταγέλαστοι. Και σε άλλο ψαλμό λέγει περί των αμαρτωλών: «Θα εξουδενωθούν ωσάν το νερό που διαρρέει». Και πάλι: «Ο ονειδισμός ανήκει σε όσους ευημερούν, και η εξουδένωση στους υπερήφανους. Ως παραβάτες εθεώρησα όλους τους αμαρτωλούς της γης· διά τούτο αγάπησα τα μαρτύριά σου». Τη λέξη «Παραβάτες» (Παραβαίνοντας), ο μεν Θεοδοτίων την απέδωσε ως «Τίποτα» (Εις ουδέν), ο δε Σύμμαχος ως «Σκουριά» (Σκωρίαν).

Και αυτούς τους ίδιους τους Ιουδαίους, οι οποίοι εξαιτίας της ελευθερίας και της άνεσης στην πατρίδα τους έγιναν χειρότεροι, αποσκίρτησαν και παρεκτράπηκαν, τους διορθώνει με τα αντίθετα μέσα. Αυτοί, λοιπόν, ικετεύοντας να τύχουν ελέους, λένε προς τον Θεό: «Υπέρμετρα γέμισε η ψυχή μας. Ο ονειδισμός ανήκει σε αυτούς που ευημερούν, και η εξουθένωση στους υπερήφανους».

Ένας άλλος λέει: «Πολύ χόρτασε η ψυχή μας, από την καταλαλιά αυτών που ευημερούν, από τον εξευτελισμό των υπερηφάνων». Άλλος λέει: «Από τον χλευασμό των υπεροπτών». Άλλος: «Από την εξουθένωση εκ μέρους αυτών που ευημερούν». Αυτοί, λοιπόν, ακολουθούν το ίδιο νόημα· διότι θρηνούν την ταλαιπωρία λέγοντας ότι: «Χόρτασε η ψυχή μας από αυτούς που μας εξευτελίζουν»· οι Εβδομήκοντα, όμως, λένε κάτι διαφορετικό, ότι δηλαδή: Μακάρι να στραφούν αυτά εναντίον εκείνων, και να υποστούν τα ίδια με όσα έπραξαν, και να καταβιβαστεί η έπαρσή τους και η αλαζονεία τους. Πράγμα που βέβαια μπορεί κανείς να το δει να συμβαίνει πολλές φορές· διότι ο Θεός συνηθίζει να το πράττει αυτό συνεχώς, καταστέλλοντας όσους έχουν μεγάλη έπαρση και ταπεινώνοντας τους αλαζόνες, ώστε να απαλλαγούν από τον δρόμο που οδηγεί στην κακία. Διότι τίποτα δεν είναι χειρότερο από την υπερηφάνεια. Γι' αυτό υπάρχουν οι πειρασμοί και οι θλίψεις, και το θνητό σώμα, και οι πολλές περιστάσεις του βίου· γι' αυτό υπάρχουν τα πάθη και τα νοσήματα, ώστε να τίθενται αναρίθμητοι χαλινοί στην ψυχή που εύκολα κυριεύεται από έπαρση και υψώνεται με αλαζονεία. Μην ταράζεσαι, λοιπόν, αγαπητέ, όταν δοκιμάζεσαι από πειρασμούς, αλλά, φέρνοντας στον νου σου τον Προφήτη που λέει: «Είναι καλό για μένα που με ταπείνωσες, για να μάθω τα δικαιώματά σου», να δέχεσαι τη συμφορά ως φάρμακο και να χρησιμοποιείς τον πειρασμό όπως πρέπει, και έτσι θα μπορέσεις να επιτύχεις μεγαλύτερη ανακούφιση· την οποία μακάρι να αξιωθούμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων.

Διότι αμφότεροι απέβλεπαν ικετευτικά και αξιοθρήνητα προς τον Κύριο. Αλλά και ο καθένας από εμάς σε καιρό δοκιμασίας, «όπως τα μάτια των δούλων και των δουλίδων» στρέφονται προς τους κυρίους τους, έτσι και εμείς ατενίζοντας προς τον Θεό λέμε: «Ελέησόν μας, Κύριε, ελέησόν μας, διότι χορτάσαμε πλέον από την εξουθένωση και τον ονειδισμό εκείνων που ευημερούν και των υπερηφάνων», δηλαδή εκείνων που μας εμπαίζουν σαν να μην έχουμε τον Θεό για να μας απαλλάξει από τις περιστάσεις.