Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 123:5

Και πάλι, όταν λέει: «Σώσε με, Θεέ μου, διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου» και, «Άραγε διήλθε η ψυχή μας το ακατάσχετο ύδωρ», αναφέρεται στους πειρασμούς της ψυχής. Ερώτηση 81η. Τι σημαίνει το: «Αφού ανέβηκες στο ύψος, αιχμαλώτισες αιχμαλωσία;» Απόκριση. Αυτό σημαίνει ότι ο Χριστός, αφού ανέβηκε στον σταυρό, σκύλεψε τον Άδη και τον αιχμαλώτισε. Αυτό εννοεί και το χωρίο: «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω», δηλαδή από τον σταυρό θα επιστρέψω στον Άδη. Διότι η λέξη Βασάν ερμηνεύεται ως αισχύνη. Επειδή οι Ιουδαίοι θεωρούσαν τον σταυρό ως αισχύνη και τον ονόμαζαν όργανο κατάρας. Αλλά ο Χριστός τον αγίασε, καθώς μέσω αυτού κατεργάστηκε τη σωτηρία των ανθρώπων.

Τέτοιον λοιπόν φαίνεται να εννοεί και τώρα τον άρχοντα των Ασσυρίων, ως άφθονο νερό, δίκην χειμάρρου, που παρασύρει βίαια και ραγδαία όσους βρεθούν μπροστά του· για τον οποίο, όσοι αξιώθηκαν να διαβούν αβλαβώς τους πειρασμούς του, λέγουν: «Χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας, το ύδωρ το ανυπόστατο».

Όταν λοιπόν καταφρονούμε τον Θεό, εμείς οι ίδιοι θα προκαλέσουμε απέναντί μας τις αντίπαλες δυνάμεις, ώστε να περιπέσουμε σε ταραχή και λύπες, διαρπαζόμενοι κατά κάποιον τρόπο από αυτές και υποκύπτοντας αναγκαστικά σε δουλοπρεπή υποταγή. Διότι θα ξεσηκωθούν εναντίον μας σαν ακαταμάχητο νερό που μας παρασύρει στον όλεθρο και μας καταποντίζει στην απώλεια. «Αλλά οι ποταμοί δεν θα μας κατακλύσουν», σύμφωνα με το γεγραμμένο, ούτε «θα μας καταπιεί ο βυθός, αλλά ούτε θα μας καταποντίσει η καταιγίδα», εάν επιθυμούμε να είμαστε ευάρεστοι στον Θεό. Διότι τότε ακριβώς, αποβάλλοντας με ανδρεία τις πλεονεξίες των δαιμόνων και ελάχιστα φροντίζοντας για τη σκληρότητά τους, γεμάτοι χαρά θα πούμε: «Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, ας το πει τώρα ο Ισραήλ, εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας, όταν επαναστάτησαν άνθρωποι εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς» και πάλι «Χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας, άρα διήλθε η ψυχή μας το ακαταμάχητο νερό.» Διότι, έστω κι αν το νερό της διαβολικής επήρειας, δηλαδή ο κατακλυσμός που προκαλείται μέσω των παθών, είναι ακατανίκητο και ακαταμάχητο για τις δικές μας διάνοιες, εντούτοις διά του Χριστού θα μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε.

Και θα διαβούν και πειρασμούς, σαν κάποιους ποταμούς που κατακλύζουν τα πάντα, ώστε γι' αυτό ακριβώς το γεγονός να χαίρονται πολύ και να λένε: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, ας το πει τώρα ο Ισραήλ, αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, όταν ξεσηκώθηκαν άνθρωποι εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς, όταν άναψε ο θυμός τους εναντίον μας, τότε το νερό θα μας είχε καταποντίσει, χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας, τότε η ψυχή μας διήλθε το ακαταμάχητο νερό». Και όπως ακριβώς, λέει, ο Ισραήλ, όταν έγινε αιχμάλωτος και μεταφέρθηκε στους Ασσυρίους και στους Μήδους, διέφυγε τις ύβρεις και τις πλεονεξίες τους· διότι επέστρεψε και πάλι στην Ιουδαία, και όπως αποτίναξε την καταπίεση των Αιγυπτίων, οι οποίοι συνεχώς τους έκαναν επιθέσεις και συνήθιζαν να τους πολεμούν· με τον ίδιο τρόπο, λέει, οι λυτρωμένοι διά του Χριστού θα υπερισχύσουν των εχθρών, ορατών δηλαδή και αοράτων, οι οποίοι σχεδόν τους εξανάγκαζαν σε αθέλητη δουλεία, και, σαν να είχαν γίνει αιχμάλωτοι, τους κρατούσαν με τα δεσμά της δικής τους μοχθηρίας. Αλλά θα γίνουν ανώτεροι και από αυτούς, και θα διαφύγουν τις ύβρεις και τις καταπιέσεις τους, με την ενδυνάμωση του Θεού, για τον οποίο και θα καυχηθούν. Διότι έχουμε υψηλό φρόνημα εν Χριστώ, και Αυτόν έχουμε καταστήσει δύναμή μας, και σε Αυτόν έχουμε εναποθέσει το θάρρος μας και όλες τις ελπίδες της ζωής μας. «Διότι ούτε πρεσβευτής ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος μας έσωσε».

Διότι επιθυμώ, εφόσον πλέον φτάσαμε στο σημείο να αντιμετωπίσουμε και να ανασκευάσουμε τη μοχθηρία τους, να αποκαλύψω και την πρόφαση που προβάλλουν για αυτήν την προφητεία: «Ο Θεός μας δοκίμασε· μας δοκίμασε στο πυρ, όπως δοκιμάζεται στο πυρ το ασήμι». Εφόσον οι μάρτυρες δοκιμάστηκαν αδιάκοπα κατά τις επιθέσεις των πειρασμών των βασανιστηρίων (διότι οι περισσότερες προφητείες εκπληρώνονται σύμφωνα με τη δική μας πίστη) και αφού αγωνίστηκαν ένδοξα και με μεγάλη ρωμαλεότητα, ευχαριστούν τον Θεό λέγοντάς Του το «μας δοκίμασας», θεωρώντας ότι, για να αποκτήσουν κοντά Του μεγαλύτερη δόξα, τους δοκίμασε μέσα από πολλούς πόνους, θέτοντας ενώπιόν τους να νικήσουν στον αληθινό Ολυμπιακό αγώνα. Και παρατηρήστε πώς, σε απόλυτη συμφωνία με αυτούς τους λόγους για τους μάρτυρες, αναφωνεί σαφώς και ο Σολομών (διότι η διδασκαλία δεν στερείται μαρτυρίας και από άλλες Γραφές), ότι «ο Θεός τους δοκίμασε και τους βρήκε άξιους του εαυτού Του· τους δοκίμασε όπως το χρυσάφι στο χωνευτήρι και τους έκανε δεκτούς ως ολοκαύτωμα ευωδίας, και κατά τον καιρό της επισκέψεώς τους θα αναλάμψουν»· έχοντας πει πρωτύτερα: «Διότι, ακόμη κι αν στα μάτια των ανθρώπων τιμωρήθηκαν, η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία, και αφού παιδεύτηκαν λίγο, θα ευεργετηθούν τα μέγιστα». Αλλά και στον 123ο (ρκγ΄) Ψαλμό αναφέρεται το εξής: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, όταν οι άνθρωποι επαναστάτησαν εναντίον μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς· τότε το νερό θα μας είχε καταποντίσει· η ψυχή μας θα είχε διασχίσει χείμαρρο, τότε η ψυχή μας θα είχε διασχίσει το ορμητικό και ακαταμάχητο νερό».

Γι' αυτό λέγεται ότι το εν λόγω έθνος δημιουργήθηκε «σε τμήμα του ποταμού της χώρας» του Θεού. Σύμφωνα δε με τους υπόλοιπους ερμηνευτές, έχει ειπωθεί «του οποίου τη γη λεηλάτησαν ποταμοί»· διότι οι εχθροί και διώκτες αυτού του έθνους του Θεού ήταν κάποτε «αυτοί που λεηλάτησαν τη γη», όταν τους κατεδίωκαν «καταθλίβοντας και καταπατώντας» τους οι επιβουλευτές της πόλης του Θεού, για τους οποίους έχει γραφτεί: «ήλθαν οι ποταμοί, έπνευσαν οι άνεμοι», και πάλι: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ανυπόστατο ύδωρ». Αλλά βεβαίως, έχοντας ελευθερωθεί από όλα αυτά, ο άλλοτε «θλιμμένος και καταπονημένος λαός» και το έθνος που αν και ήταν «καταπατημένο», εντούτοις «ήλπιζε» στον Θεό, «θα προσφέρει δώρα στον Κύριο Σαβαώθ». Και πού λέγεται ότι «θα τα προσφέρει» παρά «στον τόπο όπου βρίσκεται το όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, στο όρος Σιών»· διότι, έχοντας αξιωθεί την «επουράνια πόλη», ο λαός που υπέφερε τόσα πολλά θα προσφέρει τις πνευματικές θυσίες, υπό τον Αρχιερέα Υιό του Θεού, «στον τόπο όπου βρίσκεται το όνομα του Κυρίου Σαβαώθ, στο όρος Σιών», για το οποίο λέει ο Απόστολος: «Έχουμε προσέλθει στο όρος Σιών και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ». Αυτό είναι το τέλος της προφητείας κατά της Δαμασκού, η οποία άρχισε μεν από τους χρόνους που δηλώθηκαν, αλλά κατέληξε «στη συντέλεια του αιώνος» και στο τρισμακάριο τέλος των αθλητών της θεοσέβειας. Πρέπει δε να επιστήσουμε την προσοχή μας στο πώς έχει ειπωθεί: «Όραση της Αιγύπτου».

Αυτά μεν λοιπόν αναφέρονται σε εκείνα· διά μέσου όμως των προκειμένων χωρίων αναπτύσσει εκτενώς εκείνα που είχαν ειπωθεί τότε παρεμπιπτόντως, δείχνοντας πώς ακριβώς είχαν λεχθεί: «Και του Κυρίου, του Κυρίου είναι οι διέξοδοι του θανάτου», και το, «Είπε ο Κύριος: Από τη Βασάν θα επιστρέψω, θα επιστρέψω από τα βάθη της θάλασσας». Διότι αυτά τα αναλύει εκτενώς εδώ, λέγοντας: «Σώσε με, Θεέ, διότι εισήλθαν ύδατα μέχρι την ψυχή μου. Βυθίστηκα σε λάσπη του βυθού, και δεν υπάρχει κανένα στήριγμα. Ήλθα στα βάθη της θάλασσας και η καταιγίδα με καταπόντισε». Ο Λόγος δε συνηθίζει να ονομάζει ύδατα τους πειρασμούς και τους διωγμούς και τις επαναστάσεις των ασεβών ανδρών. Έτσι βέβαια έχει λεχθεί και αλλού: «Τον χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε πέρασε η ψυχή μας το ακατάσχετο ύδωρ;». Και ο ίδιος δε ο Σωτήρας το δίδασκε αυτό λέγοντας: «Κατέβηκε η βροχή, ήλθαν τα ποτάμια, φύσηξαν οι άνεμοι, και προσέκρουσαν πάνω στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε· διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στην πέτρα». Και στα προκείμενα λοιπόν, ονομάζοντας ύδατα τους πειρασμούς και τις εναντίον του επιβουλές, διδάσκει ότι εισήλθαν μέχρι την ψυχή του. Στην περίπτωση βέβαια του Ιώβ, αν και ήταν γενναίος αθλητής, έχει γραφτεί ότι ο Θεός είπε προς εκείνον που τον πείραζε: «Ιδού, όλα όσα του ανήκουν τα παραδίδω στο χέρι σου, μόνο την ψυχή του διαφύλαξε».

Προχωρώντας παρακάτω ο ψαλμός, φανερώνει με συγκεκαλυμμένο τρόπο και το πάθος Εκείνου που προφητεύεται, λέγοντας: «από χείμαρρο στον δρόμο θα πιει· γι' αυτό θα υψώσει το κεφάλι του». Και ότι ο χείμαρρος υποδηλώνει τον καιρό των πειρασμών, το φανερώνει ένας άλλος ψαλμός που λέει: «χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας· άραγε διήλθε η ψυχή μας το ορμητικό και ακατανίκητο νερό». Μέσα στον χείμαρρο, λοιπόν, λέει, θα πιει το ποτήρι, δηλαδή εκείνο που υπονοούσε κατά τον καιρό του πάθους, όταν έλεγε: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήρι», και πάλι: «εάν δεν είναι δυνατόν να παρέλθει, χωρίς να το πιω, ας γίνει το θέλημά σου». Πίνοντας, επομένως, αυτό το ποτήρι ύψωσε το κεφάλι, και σύμφωνα με τον Απόστολο, επειδή έγινε «υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, γι' αυτό», λέει, «ο Θεός τον υπερύψωσε», «ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και καθίζοντάς τον στα δεξιά του, πάνω από κάθε αρχή και εξουσία και δύναμη και κυριότητα και από κάθε όνομα που ονομάζεται, όχι μόνο στον παρόντα αιώνα αλλά και στον μέλλοντα· και υπέταξε τα πάντα», λέει, «κάτω από τα πόδια του», σύμφωνα με την υπόσχεση προς αυτόν, την οποία παρουσιάζει μέσω του ψαλμού λέγοντας: «Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», και «κυριάρχησε ανάμεσα στους εχθρούς σου».

Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός στον πόλεμο. Βʹ. Αυτός χώρισε τη θάλασσα· αυτός έθρεψε στην έρημο τον φυγάδα λαό, χαρίζοντάς του μια πρωτόγνωρη βροχή· αυτός έκανε τον βράχο να αναβλύσει νερό· αυτός καταπολέμησε τον Αμαλήκ, με το άρρητο και μυστικό σχήμα των χεριών. Διότι αυτό ακριβώς κατόρθωσαν τα χέρια του ιερέα, που υψώνονταν στο βουνό και έπαιρναν το σχήμα της προσευχής, κάτι που πολλές μυριάδες στρατού δεν κατάφεραν. Αυτός γκρέμισε τείχη αμαχητί και χωρίς πόλεμο· και, για να αναφέρω τα τελευταία, αυτός κατέβαλε τον Γολιάθ που τόλμησε να επιτεθεί εναντίον του μεγάλου Δαβίδ, τον υπερόπτη και αλαζόνα, τον απόγονο των γιγάντων. Γι' αυτά, λοιπόν, ας πούμε ομόφωνα: Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους· και, Η ψυχή μας διήλθε τον χείμαρρο· σαν στρουθίο ελευθερώθηκε από την παγίδα των κυνηγών· και όσα άλλα αναφωνεί η γεμάτη χαρά ψυχή για τη μεγάλη δωρεά του Θεού. Δεν ήρθαμε να φέρουμε μάχαιρα, αλλά ειρήνη. Δεν ήρθαμε για να ατιμάσουμε τον μεγάλο ποιμένα, ο οποίος προεδρεύει στη λαμπρή πόλη· τον θεωρούμε τίμιο, τον αναγνωρίζουμε ως κεφαλή, τον αποκαλούμε άγιο, ακόμη κι όταν αδικούμαστε· αρκεί μόνο να είναι φιλόστοργος στα τέκνα του και να προνοεί για όλη την Εκκλησία. Επιδιώξαμε την προσθήκη ιερέων, όχι την αφαίρεση· την ανατροπή των αιρετικών, όχι τη μείωση των Ορθοδόξων.

Εάν όμως κάποιος εγκαταλείψει «αυτόν τον χείμαρρο», όπως λέει η Γραφή, «και το ακατάσχετο νερό», θα βρεθεί οπωσδήποτε έξω, σύμφωνα με τη συνέχεια της ωδής, από το να γίνει θήραμα στα δόντια του βίου, πετώντας μακριά από την παγίδα όπως ακριβώς το στρουθίο με το φτερό της αρετής.

άρα το ύδωρ: Διότι σαν το νερό είναι οι πειρασμοί που παρασύρουν τον άνθρωπο, ως ακαταμάχητοι. χείμαρρον: Ομοίως και τα ρεύματα των πειρασμών, που εμφανίζονται σαν από φοβερό χειμώνα. άρα διήλθεν: Εννοεί τους χειμώνες των διωγμών και τους πειρασμούς των δαιμόνων, ως ακαταμάχητους. ευλογητός: Αναφέρεται στους δαίμονες· διότι επιχείρησαν να κατασπαράξουν [τον άνθρωπο] σαν θηρία. η ψυχή: Διότι, αφού έβγαλε φτερά σαν σπουργίτι η ψυχή του ανθρώπου μέσω των αρετών, λυτρώθηκε από τους δαίμονες. Διότι αυτοί και παγιδεύουν και κυνηγούν τον άνθρωπο. η παγίς: Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, κατήργησε τους δαίμονες και λύτρωσε τον άνθρωπο από αυτούς. βοήθεια: Από τον Χριστό προήλθε η βοήθεια του ανθρώπου. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. οι πεποιθότες: Όσοι έχουν τέλεια την εμπιστοσύνη στον Κύριο, παραμένουν αμετακίνητοι σαν το όρος Σιών, στο οποίο τελέστηκαν τα μυστήρια του Κυρίου (του Χριστού). ου σαλευθήσεται: Εκείνοι που εδραιώνονται στην πίστη των μυστηρίων που τελέστηκαν στην Ιερουσαλήμ· διότι αυτοί είναι ακλόνητοι και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. όρη κύκλω: Διότι περικύκλωσαν την Ιερουσαλήμ οι προφήτες· επειδή όλοι σε αυτήν μίλησαν. Διότι παντού η Γραφή ονομάζει τους προφήτες όρη· επειδή μέσω αυτών ο Κύριος προστατεύει τον πιστό λαό. ότι ουκ αφήσει: Διότι δεν μπορούν οι αμαρτωλοί να κληρονομήσουν μαζί με τους δικαίους.

Εδώ ονομάζει χείμαρρο και ύδωρ την άφατη ορμή των εχθρών· διότι πρόκειται για νερό που κινείται άτακτα, και με πολλή ορμή και βία παρασύρει ό,τι συναντά. Δεν εννοεί όμως εδώ μόνο τη σφοδρότητα των δεινών, αλλά και την παρέλευσή τους.

Διότι και ο χείμαρρος είναι φοβερός για ορισμένο καιρό, και έπειτα πάλι ταπεινώνεται υπέρμετρα. Άρα το ύδωρ θα μας είχε καταποντίσει. Άλλος ερμηνευτής λέει: Τότε τα ύδατα θα μας είχαν κατακλύσει, περνώντας σαν φάραγγα πάνω από την ψυχή μας. Επομένως, η ψυχή μας διήλθε το ακατανίκητο ύδωρ. Άλλος λέει: Τότε πέρασαν πάνω από την ψυχή μας οι υπερήφανοι, σαν τα ύδατα.

Φανέρωσε μόνο το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε. Άλλος πάλι: Φανερώσου στους ταπεινούς που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου. Έτερος: Ας μας προφτάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε, διότι χαθήκαμε, διότι απελπιστήκαμε, διότι εξαντληθήκαμε πάρα πολύ. Οι μεν έλεγαν: Άραγε θα φανερωθεί ο Κύριος στο εξής σε εμάς; άλλοι δε: Άραγε πέρασε η ψυχή μας το αβάσταχτο χρέος;

Ψαλμός ρκγ'. Ωδή των αναβαθμών. Έπειτα, αφού αξιωθούμε τη θεία βοήθεια, λέμε πάλι: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς» οι εχθροί· «τότε το νερό» των πειρασμών «θα μας είχε πνίξει» και «η ψυχή μας δεν θα μπορούσε να περάσει το» αβάσταχτο «νερό» της θλίψης. «Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». Οι εχθροί, αφού έστησαν παγίδες τυραννίας εναντίον του λαού του Θεού, «συνετρίβησαν και εμείς σωθήκαμε. Η βοήθειά μας είναι στο όνομα του Κυρίου, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη», διότι εκτός από αυτόν δεν υπάρχει άλλος ισχυρός Θεός.

Διότι πρόλαβες να τον θεμελιώσεις πάνω στην πέτρα ως φρόνιμος, και η πέτρα είναι ο Χριστός. Οι άνεμοι λοιπόν θα φυσήξουν και οι ποταμοί θα ορμήσουν από την άνωθεν βροχή και παραχώρηση· αυτός όμως ας παραμένει για σένα σταθερός και ασάλευτος, ώστε να λες καυχώμενος εν Κυρίω: χείμαρρο διήλθε η ψυχή μας, άρα διήλθε η ψυχή μας το ακαταμάχητο ύδωρ. Ο δε Θεός πάσης παρακλήσεως είθε ο ίδιος να σε παρηγορήσει τελειότερα διά του Παρακλήτου και ομοδυνάμου Πνεύματος.