Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 123:6

Αλλά το να επιλέξουμε και να μάθουμε να σκεφτόμαστε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο θα εξαρτάται πάντως από εμάς τους ίδιους, και δεν πρόκειται να καθίσουμε ήσυχα, αφήνοντας την οκνηρία τους να ξεστομίζει απλώς ό,τι της φαίνεται σωστό· αντίθετα, αποκρούοντας παντού, στο μέτρο του δυνατού, τα εφευρήματα του αλλόκοτου νου τους, και υπερπηδώντας με νεανικό σφρίγος το να πιαστούμε στις παγίδες της χυδαίας ψευδολογίας, θα αναμέλψουμε για τους εαυτούς μας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους.» Επειδή, όμως, όπως ακριβώς μας διακήρυξε ο σοφός και παροιμιώδης λόγος, «οι ασεβείς μηχανεύονται δόλους», ας αναφέρουμε αυτά που θα αποβούν προς ωφέλεια όσων μελετήσουν το κείμενο, καθώς και τα μέσα με τα οποία θα μπορούσαν να αποκρούσουν γενναία την έφοδο της απάτης.

Διότι υψώνουν αλαζονικά τον εαυτό τους εναντίον της ουσίας και της δόξας που υπερβαίνει τα πάντα· και, στο μέτρο που εξαρτάται από αυτούς, κατεβάζουν από τους υπέρτατους θρόνους τον Λόγο που γεννήθηκε από τον Θεό Πατέρα, συγκαταλέγοντας στα δημιουργήματα τον δημιουργό και τεχνίτη των πάντων, ενώπιον του οποίου σείονται και τρέμουν όλα τα έργα, και ο οποίος είναι απολύτως εστεμμένος με τα κατά φύσιν αξιώματα της αληθινής θεότητας· «Διότι ενώπιόν του κάμπτεται κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων, και καταχθονίων· και κάθε γλώσσα ομολογεί ότι ο Ιησούς Χριστός είναι Κύριος, εις δόξαν του Θεού Πατρός.» Υπάρχουν δε, επιπλέον, και εκείνοι που μερίζουν τον αμέριστο, εννοώ τον έναν Χριστό, και παραχαράσσουν το λαμπρό κάλλος της αλήθειας, αν και ο θεσπέσιος Παύλος μας έγραψε σαφώς και ολοκάθαρα: «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα.» Αλλά εάν υπήρχαν δύο κύριοι, οπωσδήποτε θα υπήρχαν και δύο πίστεις, και ισάριθμα θα έπρεπε να είναι και τα βαπτίσματα. Εκείνους που έχουν τέτοιες αντιλήψεις, ας τους προσπερνάμε ως ολέθριους και φθοροποιούς, και, βγάζοντας το πόδι μας έξω από την παγίδα, ας λέμε εκείνο το ψαλμικό: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η παγίδα συντρίφτηκε, και εμείς ελευθερωθήκαμε.» Διότι λυτρωθήκαμε μέσω του θανάτου του Χριστού, «ο οποίος έδωσε τον εαυτό του για τις αμαρτίες μας, σύμφωνα με τις Γραφές· για να μας ελευθερώσει από τον παρόντα πονηρό αιώνα, σύμφωνα με το θέλημα του Θεού και Πατρός.»

Αλλά όσοι με τη νήψη, μέσω της λογικής εμβάθυνσης, οχυρώνουν τον νου τους, δεν αιχμαλωτίζονται από τα λόγια εκείνων, αλλά κρατώντας σφιχτά την όντως υγιή πίστη, ψάλλουν μέσα τους λέγοντας: «Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους». Θεωρήσαμε, λοιπόν, σωστό να συγκεντρώσουμε τα ευρήματα της φιλομάθειας, και σε καμία περίπτωση να μη συνθέσουμε τον λόγο με τρόπο συγκεχυμένο, αλλά μάλλον να τον αναπτύξουμε έτσι ώστε η εξέταση σε καθένα από τα κεφάλαια να είναι πιο ευκρινής· διότι έτσι η γνώση των περιεχομένων θα γίνει πιο ευσύνοπτη και ξεκάθαρη σε όσους αγαπούν να ακούν. «Θησαυρός» είναι το όνομα του βιβλίου, το οποίο έχει αποθησαυρισμένο μέσα του μεγάλο πλήθος θείων νοημάτων, αν και εμείς είμαστε μέτριοι στους λόγους και όχι ιδιαίτερα οξυδερκείς στην ικανότητα της κατανόησης.

«Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σαν σπουργίτι διασώθηκε από την παγίδα των κυνηγών. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς διασωθήκαμε», οι μάρτυρες είναι εκείνοι που τα ψάλλουν αυτά. Δύο δε είναι οι χοροί των καλλίνικων μαρτύρων, ο ένας της Καινής Διαθήκης, και ο άλλος της Παλαιάς, οι οποίοι αναπέμπουν αρμονικά αντιφωνικό ύμνο προς τον υπέρμαχο Θεό και Βασιλέα των όλων: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι, μας οδήγησες στην παγίδα, έθεσες θλίψεις στα νώτα μας», υπονοώντας το δικαστήριο των εθνικών ή τους πειρασμούς, μέσα από τους οποίους, αφού θλίφτηκαν και δοκιμάστηκαν στο πυρ, υπέστησαν ισχυρή δοκιμασία· διότι λέει: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με, δοκίμασε στο πυρ τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Ας το πει λοιπόν και ο Αβραάμ, αφού φλέγονταν τα σπλάχνα του για τον μονογενή του, έχοντας προτιμήσει την προσταγή του Θεού περισσότερο από το παιδί του, και αφού άκουσε: «Αβραάμ, λυπήσου το παιδί σου», έριξε το ξίφος: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι». Ας το πει και ο Ιώβ, αφού απέρρευσε η σαπίλα του και αφού χλευάστηκε από τους φίλους του και πόνεσε το σώμα του, έχοντας ακούσει μέσα από τη θύελλα τον Θεό να του λέει: «Μήπως νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο παρά για να αναδειχθείς δίκαιος; Έθεσες θλίψεις ενώπιόν μας, Κύριε, για να μας δοκιμάσεις σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι».

Ευλογητός ο Κύριος, κ.λπ. Και ποιον έπρεπε να ευλογούμε και να υμνούμε για το ότι δεν αλωθήκαμε από τους ανθρώπους που ήθελαν να μας καταπιούν ζωντανούς, παρά τον Κύριο που βρίσκεται εντός μας; Εκείνοι που όρμησαν να μας θηρεύσουν, προκειμένου να μας κατασπαράξουν, δεν μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν αυτό που έσπευδαν να κάνουν· διότι, ως εξαγριωμένοι και σκληρόκαρδοι λέοντες, λαχταρούσαν να μας κατασπαράξουν με τα δόντια τους· αλλά δεν πέτυχαν αυτό που επιδίωκαν, επειδή ο Κύριος δεν μας παρέδωσε σε αυτούς· τον Οποίο και ευλογούμε, διότι μας ελευθέρωσε από εκείνους που είχαν φονικές διαθέσεις εναντίον μας.

Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός στον πόλεμο. Βʹ. Αυτός χώρισε τη θάλασσα· αυτός έθρεψε στην έρημο τον φυγάδα λαό, χαρίζοντάς του μια πρωτόγνωρη βροχή· αυτός έκανε τον βράχο να αναβλύσει νερό· αυτός καταπολέμησε τον Αμαλήκ, με το άρρητο και μυστικό σχήμα των χεριών. Διότι αυτό ακριβώς κατόρθωσαν τα χέρια του ιερέα, που υψώνονταν στο βουνό και έπαιρναν το σχήμα της προσευχής, κάτι που πολλές μυριάδες στρατού δεν κατάφεραν. Αυτός γκρέμισε τείχη αμαχητί και χωρίς πόλεμο· και, για να αναφέρω τα τελευταία, αυτός κατέβαλε τον Γολιάθ που τόλμησε να επιτεθεί εναντίον του μεγάλου Δαβίδ, τον υπερόπτη και αλαζόνα, τον απόγονο των γιγάντων. Γι' αυτά, λοιπόν, ας πούμε ομόφωνα: Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους· και, Η ψυχή μας διήλθε τον χείμαρρο· σαν στρουθίο ελευθερώθηκε από την παγίδα των κυνηγών· και όσα άλλα αναφωνεί η γεμάτη χαρά ψυχή για τη μεγάλη δωρεά του Θεού. Δεν ήρθαμε να φέρουμε μάχαιρα, αλλά ειρήνη. Δεν ήρθαμε για να ατιμάσουμε τον μεγάλο ποιμένα, ο οποίος προεδρεύει στη λαμπρή πόλη· τον θεωρούμε τίμιο, τον αναγνωρίζουμε ως κεφαλή, τον αποκαλούμε άγιο, ακόμη κι όταν αδικούμαστε· αρκεί μόνο να είναι φιλόστοργος στα τέκνα του και να προνοεί για όλη την Εκκλησία. Επιδιώξαμε την προσθήκη ιερέων, όχι την αφαίρεση· την ανατροπή των αιρετικών, όχι τη μείωση των Ορθοδόξων.

Εκεί λοιπόν γίνεται ακόμη περισσότερο φανερό σε όλους, ότι ο μεγάλος εκείνος άνδρας δεν αποφάσιζε τίποτε χωρίς τον Θεό. Διότι, έχοντας διαφυλάξει μέσω της φυγής τον εαυτό του για χάρη του λαού, αποτελούσε κοινό σύμμαχο για όλους όσους αγωνίζονταν υπέρ της πίστεως. Όπως ακριβώς δηλαδή ακούμε για τον Μωυσή, ότι, ενώ στεκόταν μακριά από την παράταξη των Αμαληκιτών, με την προσευχή του μετέδιδε στους ομοφύλους του δύναμη εναντίον των εχθρών· κατά τον ίδιο τρόπο και εκείνος, σαν να επέβλεπε με το μάτι της ψυχής τα όσα συνέβαιναν, επικαλούνταν τη θεία συμμαχία υπέρ εκείνων που αγωνίζονταν για την ομολογία της πίστεως. Και κάποτε, ενώ προσευχόταν στον Θεό μαζί με τους συνοδούς του όπως συνήθιζε, αιφνιδίως κυριεύθηκε από αγωνία και ταραχή, και ήταν ολοφάνερο στους παρευρισκόμενους ότι βίωνε κάτι το παράδοξο, και ότι αγωνιούσε με το θέαμα, τεντώνοντας την ακοή του, σαν να έφτανε σε αυτόν κάποιος ήχος. Και αφού παρήλθε όχι λίγος χρόνος, παραμένοντας καθ’ όλο αυτό το ενδιάμεσο διάστημα ευθυτενής και ακίνητος, έπειτα, σαν να είχε αίσια κατάληξη το θέαμα που εκτυλισσόταν ενώπιόν του, επανήλθε και πάλι στη φυσιολογική του κατάσταση και δόξασε τον Θεό με λαμπρότατη φωνή, αναφωνώντας τον επινίκιο και ευχαριστήριο ύμνο, τον οποίο συχνά ακούμε τον Δαβίδ να λέει στους Ψαλμούς: «Ευλογητός ο Θεός, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους».

Εάν όμως κάποιος εγκαταλείψει «αυτόν τον χείμαρρο», όπως λέει η Γραφή, «και το ακατάσχετο νερό», θα βρεθεί οπωσδήποτε έξω, σύμφωνα με τη συνέχεια της ωδής, από το να γίνει θήραμα στα δόντια του βίου, πετώντας μακριά από την παγίδα όπως ακριβώς το στρουθίο με το φτερό της αρετής.

άρα το ύδωρ: Διότι σαν το νερό είναι οι πειρασμοί που παρασύρουν τον άνθρωπο, ως ακαταμάχητοι. χείμαρρον: Ομοίως και τα ρεύματα των πειρασμών, που εμφανίζονται σαν από φοβερό χειμώνα. άρα διήλθεν: Εννοεί τους χειμώνες των διωγμών και τους πειρασμούς των δαιμόνων, ως ακαταμάχητους. ευλογητός: Αναφέρεται στους δαίμονες· διότι επιχείρησαν να κατασπαράξουν [τον άνθρωπο] σαν θηρία. η ψυχή: Διότι, αφού έβγαλε φτερά σαν σπουργίτι η ψυχή του ανθρώπου μέσω των αρετών, λυτρώθηκε από τους δαίμονες. Διότι αυτοί και παγιδεύουν και κυνηγούν τον άνθρωπο. η παγίς: Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, κατήργησε τους δαίμονες και λύτρωσε τον άνθρωπο από αυτούς. βοήθεια: Από τον Χριστό προήλθε η βοήθεια του ανθρώπου. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. οι πεποιθότες: Όσοι έχουν τέλεια την εμπιστοσύνη στον Κύριο, παραμένουν αμετακίνητοι σαν το όρος Σιών, στο οποίο τελέστηκαν τα μυστήρια του Κυρίου (του Χριστού). ου σαλευθήσεται: Εκείνοι που εδραιώνονται στην πίστη των μυστηρίων που τελέστηκαν στην Ιερουσαλήμ· διότι αυτοί είναι ακλόνητοι και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. όρη κύκλω: Διότι περικύκλωσαν την Ιερουσαλήμ οι προφήτες· επειδή όλοι σε αυτήν μίλησαν. Διότι παντού η Γραφή ονομάζει τους προφήτες όρη· επειδή μέσω αυτών ο Κύριος προστατεύει τον πιστό λαό. ότι ουκ αφήσει: Διότι δεν μπορούν οι αμαρτωλοί να κληρονομήσουν μαζί με τους δικαίους.

Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας διασώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών. Είδες πώς παρουσιάζει και τη δική μας αδυναμία, και τη δική τους ισχύ; Διότι οι μεν επιτίθονταν σαν θηρία και λέοντες, έτοιμοι να γευτούν τις ίδιες τις σάρκες τους, καθοπλισμένοι με δύναμη και οργή· οι δε βρίσκονταν σε κατάσταση πιο αδύναμη από κάθε στρουθίο.

Και διαβιούμε στη χώρα των ζώντων, όπου τα πάντα είναι ήρεμα και ατάραχα, όπου τα πάντα είναι φωτεινά και θεάρεστα, όπου κανείς δεν αδικεί ούτε τυραννείται, όπου δεν υπάρχει αμαρτία ούτε σκοτάδι, όπου υπάρχει το απρόσιτο φως και η ανεκλάλητη χαρά, όπου δεν υπάρχει πόνος ούτε δάκρυα, όπου δεν υπάρχει φροντίδα ούτε μέριμνα, ούτε στεναγμός ούτε οδυρμός, παρά μόνον ο Θεός ο οποίος αινείται και δοξάζεται. Εμάς οι άγιοι άγγελοι μας χώρισαν ειρηνικά από το σώμα· εμείς προσπεράσαμε αλώβητοι τις αρχές και τις εξουσίες του αέρα, διότι είχαμε αγαθούς οδηγούς. Διότι δεν βρήκαν σε εμάς αυτά που αναζητούσαν, δεν είδαν σε εμάς τίποτα από αυτά που ήλπιζαν. Είδαν το σώμα άσπιλο και καταντροπιάστηκαν· είδαν την ψυχή άκακη και καθαρή και ντράπηκαν· είδαν τη γλώσσα άσπιλη και καθαρή και άμωμη και φιμώθηκαν· τους προσπεράσαμε και τους εξευτελίσαμε· περάσαμε ανάμεσά τους και ψάλαμε θριαμβευτικά εναντίον τους· Η παγίδα συντρίφτηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Γι' αυτό και οι άγγελοι που μας προϋπαντούσαν χαίρονταν, οι δίκαιοι μας ασπάζονταν, οι όσιοι αγάλλονταν λέγοντας: Καλώς ήλθαν τα αρνία του Χριστού.

Κατόρθωσες με τον κόπο σου αυτό που ζητούσες ή δεν τα κατάφερες; Άνοιξες τη θύρα ή παραμένεις ακόμη υπόλογος; Έφτασες ή δεν επέτυχες; Έλαβες κάποια εσωτερική βεβαιότητα ή έχεις την ελπίδα σου αβέβαιη; Έλαβες ελευθερία ή κλονίζεται και αμφιβάλλει ακόμη ο λογισμός σου; Αισθάνθηκες κάποιον φωτισμό στην καρδιά ή παραμένει ακόμη σκοτισμένη και ατιμασμένη; Ακούστηκε μέσα σου κάποια φωνή που να λέει: Δες, έγινες υγιής· ή, Συγχωρούνται οι αμαρτίες σου· ή, Η πίστη σου σε έσωσε; Ή μήπως ακούς ακόμη εκείνη που λέει: Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη· και· Δέστε τα χέρια και τα πόδια· και· Ας εξολοθρευτεί ο ασεβής, για να μη δει τη δόξα του Κυρίου; Τι λες με λίγα λόγια, αδελφέ; Πες μας, σε ικετεύουμε, για να γνωρίζουμε και εμείς σε ποια κατάσταση πρόκειται να βρεθούμε· διότι για εσένα πλέον ο χρόνος έκλεισε, και άλλον δεν πρόκειται να βρεις ποτέ ξανά στον αιώνα. Σε αυτά, άλλοι μεν από εκείνους που κοιμήθηκαν, αποκρίνονταν: Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν απέρριψε την προσευχή μου και το έλεός Του από εμένα. Και άλλοι πάλι: Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Άλλοι δε έλεγαν εκείνο με οδύνη: Άραγε θα διαβεί η ψυχή μας το αβάσταχτο ύδωρ των πνευμάτων του αέρα; Μη έχοντας ακόμη θάρρος, αλλά προσμένοντας το τι πρόκειται να συμβεί σε εκείνο το κριτήριο.

Ψαλμός ρκγ'. Ωδή των αναβαθμών. Έπειτα, αφού αξιωθούμε τη θεία βοήθεια, λέμε πάλι: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς» οι εχθροί· «τότε το νερό» των πειρασμών «θα μας είχε πνίξει» και «η ψυχή μας δεν θα μπορούσε να περάσει το» αβάσταχτο «νερό» της θλίψης. «Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». Οι εχθροί, αφού έστησαν παγίδες τυραννίας εναντίον του λαού του Θεού, «συνετρίβησαν και εμείς σωθήκαμε. Η βοήθειά μας είναι στο όνομα του Κυρίου, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη», διότι εκτός από αυτόν δεν υπάρχει άλλος ισχυρός Θεός.

Τότε, λοιπόν, η πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα και μη βραδύνουσα χάρις, ταχύτερα από αστραπή, προσήλθε σε μένα και «έσωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τους οφθαλμούς μου από τα δάκρυα και τους πόδας μου από το ολίσθημα», κατά τον θείο Δαβίδ. Και δι' αγγελικής, νομίζω, κάποιας και αόρατης επιστασίας, ω παράδοξο θαύμα, ω καινό μυστήριο, ω ανέκφραστη και ακατάληπτη δύναμη του Θεού, φαινόταν ο λίθος να ωθείται προς τα πίσω και, εγκαταλείποντας την κατηφορική και φυσιολογική του ορμή, ωθούνταν παραδόξως προς την ανηφορική και δύσκολη κατεύθυνση, συγκρατώντας δε κάτω από αυτόν το δεξί μου χέρι μαζί με τη σκαπάνη και την άκρη του ενδύματός μου, για να μην απορριφθώ κάτω. Και, όπως ακριβώς πιάνεται ένα θήραμα, έτσι κατακρατούμουν δεινά από τον λίθο εκείνο, χωρίς να έχω καμία ελπίδα σωτηρίας σε τίποτα. Τότε, λοιπόν, βλέποντάς με σε αυτή τη δεινή θήρα και συμφορά οι αόρατοι θηρευτές, ήταν επόμενο να αισθάνονται ασυνήθιστη χαρά. «Ευλογητός όμως ο Θεός, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους, αλλά έσωσε την ψυχή μας από την παγίδα των θηρευτών· διότι η παγίδα τους συνετρίβη από τη δύναμη του Θεού και εμείς σωθήκαμε» με τη χάρη και τη φιλανθρωπία Του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.