Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 123:7

«Αγρύπνησα και έγινα σαν το σπουργίτι που μένει μονάχο στη στέγη», κελαηδώντας τις ψαλμωδίες και χωρίς να πάσχω από δειλία. Γι' αυτό και η ψυχή μου πάντοτε «λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών, διότι ιδού», λέει, «οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο»· πράγματι οι αμαρτωλοί το τέντωσαν. Και πότε τα άστρα φοβήθηκαν την άμμο; Ή πότε οι αετοί δείλιασαν μπροστά στα σκαθάρια;

Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά για τον εαυτό του, όπου θα εναποθέσει τους νεοσσούς του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε. Με το στρουθίο, αφενός, υπονοεί την ανθρώπινη ψυχή, η οποία θηρεύεται από τον νοητό θηρευτή, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Η ψυχή μας διασώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών»· με το τρυγόνι, αφετέρου, υπονοεί την ψυχή που διάγει τον βίο της με αγνεία και σωφροσύνη. Λέει, λοιπόν, ότι κάθε ψυχή θα βρει αυτό το καταφύγιο, δηλαδή την είσοδο στα θυσιαστήρια.

Ποια είναι λοιπόν η ωφέλεια για εμένα ή, προφανώς, η βλάβη της ψυχής; Γι' αυτό λοιπόν εγώ καταφεύγω στα όρη σαν το στρουθίο. Διότι σαν το στρουθίο σώθηκα από την παγίδα των κυνηγών. Και τούτο, διότι σε αυτήν εδώ την έρημο διαβιώ, ω κακέ λογισμέ, στην οποία διέτριβε και ο Κύριος. Εδώ είναι η δρυς του Μαμβρή, εδώ η ουρανοφόρος κλίμακα και οι παρατάξεις των αγγέλων που εμφανίστηκαν στον Ιακώβ, εδώ η έρημος στην οποία ο λαός, αφού εξαγνίστηκε, έλαβε τον Νόμο, και έτσι εισερχόμενος στη Γη της Επαγγελίας είδε τον Θεό. Εδώ είναι το όρος Κάρμηλο, στο οποίο ο Ηλίας διαμένοντας ευαρέστησε τον Θεό. Εδώ είναι η πεδιάδα στην οποία ο Έσδρας, αφού αποσύρθηκε, εξέφερε όλα τα θεόπνευστα βιβλία κατόπιν προσταγής του Θεού. Εδώ είναι η έρημος στην οποία ο μακάριος Ιωάννης, τρεφόμενος με ακρίδες, κήρυξε στους ανθρώπους τη μετάνοια. Εδώ είναι το Όρος των Ελαιών, στο οποίο ο Χριστός ανεβαίνοντας προσευχόταν, διδάσκοντάς μας να προσευχόμαστε.

Καθιστά δε μάλλον τραχιά την οδό της ευσέβειας, μολονότι είναι ομαλότατη και πολύ εύκολη για όσους θέλουν να τη βαδίσουν.] <Θα κυνηγήσουν την ψυχή του δικαίου.> (B f. 385, H f. 421. Cord. Anonymi.) [Διότι επιβουλεύονται τους αγίους και οι πονηροί και αλιτήριοι δαίμονες, αλλά και οι άνθρωποι που μαζί με αυτούς είναι άδικοι, βδελυρότατοι και θεοστυγείς· οι οποίοι φροντίζουν να έχουν τα δικά τους φρονήματα· και στήνουν ποικίλες παγίδες· αλλά, όπως λέει ο Σολομών, «Ο δόλιος δεν θα επιτύχει θήραμα.» Διότι ο Θεός λυτρώνει και σώζει όσους είναι αφιερωμένοι σε Αυτόν, ώστε να λένε γεμάτοι χαρά για αυτό: «Η ψυχή μας λυτρώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· η παγίδα συνετρίβη, και εμείς λυτρωθήκαμε.»] Και λίγο πιο κάτω: Έχουν κυνηγήσει τις ψυχές των αγίων, και τους έστησαν παγίδες οι πονηροί και αλιτήριοι δαίμονες, καθώς και ο ίδιος ο αρχηγός τους, ο Σατανάς. Διότι επιβουλεύονται κάθε άγιο και τρίζουν τα δόντια τους εναντίον εκείνων που συνηθίζουν να ευδοκιμούν.

«Ευλογητός ο Κύριος, ο οποίος δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σαν σπουργίτι διασώθηκε από την παγίδα των κυνηγών. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς διασωθήκαμε», οι μάρτυρες είναι εκείνοι που τα ψάλλουν αυτά. Δύο δε είναι οι χοροί των καλλίνικων μαρτύρων, ο ένας της Καινής Διαθήκης, και ο άλλος της Παλαιάς, οι οποίοι αναπέμπουν αρμονικά αντιφωνικό ύμνο προς τον υπέρμαχο Θεό και Βασιλέα των όλων: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι, μας οδήγησες στην παγίδα, έθεσες θλίψεις στα νώτα μας», υπονοώντας το δικαστήριο των εθνικών ή τους πειρασμούς, μέσα από τους οποίους, αφού θλίφτηκαν και δοκιμάστηκαν στο πυρ, υπέστησαν ισχυρή δοκιμασία· διότι λέει: «Δοκίμασέ με, Κύριε, και πείρασέ με, δοκίμασε στο πυρ τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Ας το πει λοιπόν και ο Αβραάμ, αφού φλέγονταν τα σπλάχνα του για τον μονογενή του, έχοντας προτιμήσει την προσταγή του Θεού περισσότερο από το παιδί του, και αφού άκουσε: «Αβραάμ, λυπήσου το παιδί σου», έριξε το ξίφος: «Μας δοκίμασες, ω Θεέ, μας δοκίμασες στο πυρ όπως καθαρίζεται στο πυρ το ασήμι». Ας το πει και ο Ιώβ, αφού απέρρευσε η σαπίλα του και αφού χλευάστηκε από τους φίλους του και πόνεσε το σώμα του, έχοντας ακούσει μέσα από τη θύελλα τον Θεό να του λέει: «Μήπως νομίζεις ότι σου μίλησα για άλλον λόγο παρά για να αναδειχθείς δίκαιος; Έθεσες θλίψεις ενώπιόν μας, Κύριε, για να μας δοκιμάσεις σαν τον χρυσό στο χωνευτήρι».

Όπως ακριβώς το στρουθίο αποφεύγει τους κυνηγούς, έτσι και αυτός που, εάν διαφύγει, θα έλεγε: «Η ψυχή μας σώθηκε σαν το στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». «Διότι όσα εσύ κατασκεύασες, εκείνοι τα γκρέμισαν· ο δε δίκαιος τι έπραξε; Ο Κύριος βρίσκεται στον άγιο ναό του, ο θρόνος του Κυρίου είναι στον ουρανό. Οι οφθαλμοί του αποβλέπουν στον πένητα, τα βλέφαρά του εξετάζουν τους υιούς των ανθρώπων. Ο Κύριος εξετάζει τον δίκαιο και τον ασεβή». Ο μόνος δίκαιος και κριτής Θεός, βλέποντας τους δικούς του να δέχονται πόλεμο, τι έπραξε; Κατοικώντας στον ουρανό και έχοντας βασιλεία ασάλευτη, δεν παραβλέπει τίποτα από τα επίγεια. Προσφέρει στον πένητα την επίβλεψη των ευεργετικών του δυνάμεων, τις οποίες ονομάζει «οφθαλμούς»· όπως επίσης ονομάζει «βλέφαρα» την κριτική και τα πάντα διακρίνουσα πρόνοιά του. Με δικαιοσύνη δε θα κρίνει και τους δικαίους, μήπως τυχόν έχει σφάλει σε κάτι και ο ίδιος.

Την παγίδα αυτήν μνημονεύουν και αλλού οι ίδιοι, λέγοντας: «Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· η παγίδα συνετρίβη και εμείς σωθήκαμε». Καταρχάς, λοιπόν, αυτοί που δοκιμάζονται στο πυρ εισάγονται στην παγίδα, ή στο οχύρωμα, ή στον περιορισμό, ή στην πολιορκία· έπειτα αγωνίζονται σε έναν δεύτερο άθλο, τον οποίο διασαφηνίζουν λέγοντας: «Έθεσες θλίψεις στις πλάτες μας». Κατά δε τον Ακύλα λένε: «Έθεσες τριγμό στην πλάτη μας»· και κατά τον Σύμμαχο: «Έθεσες περικύκλωση στην οσφύ μας». Με αυτά δηλώνουν τις σωματικές πληγές, τις οποίες εξέφρασε σαφέστερα ο Απόστολος λέγοντας: «Τρεις φορές ραβδίστηκα, μία φορά λιθοβολήθηκα, από τους Ιουδαίους έλαβα σαράντα παρά μία μαστιγώσεις». Και μετά τις φυλακίσεις και τις πληγές στις πλάτες ή στις οσφύες λέγουν: «Επέβαλες ανθρώπους πάνω στα κεφάλια μας». Και αυτό θα το κατανοήσεις, βλέποντας κατά τους καιρούς των διωγμών να καταπατούν οι άθεοι και ασεβείς άνδρες και να υπερηφανεύονται αλαζονικά εις βάρος των αθλητών της θεοσεβείας, και τους τελευταίους να ταπεινώνονται και να έχουν συσταλμένα τα πρόσωπα εξαιτίας των βλασφημιών και των καυχησιολογιών των αθέων. Πολλές φορές, μάλιστα, χτύπησαν κατακέφαλα, καταφέροντας πληγές στα κεφάλια των αθλητών του Θεού. Αλλά όλα αυτά, λένε οι μάρτυρες του Θεού, Εσύ τα επέφερες σε εμάς, Θεέ. Διότι, εάν Εσύ δεν το ήθελες, τίποτα τέτοιο δεν θα τολμούσαν εναντίον μας· αλλά επειδή Εσύ το παραχωρούσες, γίνονταν αυτά.

Αυτά δε τα λέει ο Προφήτης, διδάσκοντας τι είδους έρωτα και πόθο είχε για όσα προφητεύονταν από αυτόν. Γι' αυτό ο Σωτήρας μας έλεγε: Πολλοί προφήτες και δίκαιοι επιθύμησαν να δουν αυτά που εσείς βλέπετε, και δεν τα είδαν. Αναφέρει δε ότι η σάρκα μαζί με την καρδιά αγάλλεται για τον ζωντανό Θεό, υπονοώντας, όπως νομίζω, και την εκ νεκρών ανάσταση του Σωτήρα. Επειδή βέβαια οι θεωρούμενοι θεοί των εθνών τυγχάνουν να είναι νεκροί και άψυχοι· διότι τα είδωλα των εθνών είναι ασήμι και χρυσάφι, έργα ανθρώπινων χεριών· αυτά λοιπόν σέβονταν οι τότε άνθρωποι· εγώ όμως, λέει, επειδή προέβλεπα όχι κάποιον τέτοιο Θεό, αλλά τον ζωντανό Θεό, ευφραίνομαι στην καρδιά μου· και αυτή η ίδια η σάρκα μου αγαλλίασε για αυτόν τον Θεό, ως για Θεό αληθινά ζωντανό και ο οποίος ζωοποιεί τους νεκρούς, ο οποίος θα ζωοποιήσει και τη δική μου σάρκα μέσω της δικής του ανάστασης. Γι' αυτό, μαζί με την ψυχή, αγαλλίασε και η σάρκα μου. Διότι και το στρουθίο βρήκε κατοικία για τον εαυτό του, και το τρυγόνι φωλιά, όπου θα εναποθέσει τα νεογνά του: τα θυσιαστήριά σου, Κύριε των δυνάμεων. Και πώς λοιπόν δεν είναι δίκαιο, λέει, να ομολογούμε ότι είναι προσφιλή και αγαπητά τα σκηνώματά σου, ω Κύριε, εφόσον έγιναν καταφύγιο για τον καθένα που είναι σε θέση να λέει: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών· και πάλι για εκείνον που αναφωνεί: Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου, πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν στρουθίο;

Και αφού γλίτωσαν από τα χέρια των εχθρών, ομολογούσαν λέγοντας και οι ίδιοι: Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών. Αφανείς, λοιπόν, και αόρατοι ήταν οι κυνηγοί, οι οποίοι επιβουλεύονταν τις ψυχές που επιδίωκαν τον ουράνιο και υψιπετή βίο, στήνοντας δίχτυα και παγίδες, και κατασκεύαζαν κάθε λογής θήρατρα για να τις παγιδεύσουν. Και αυτά τα πράγματα παραστάθηκαν μέσω του προηγούμενου ψαλμού, στον οποίο ειπώθηκε: Διότι ιδού, οι εχθροί σου βρυχήθηκαν, και εκείνοι που σε μισούν σήκωσαν κεφάλι. Σοφίστηκαν πανούργα σχέδια εναντίον του λαού σου, συνεδρίασαν εναντίον των οσίων σου. Κατά τους καιρούς εκείνους των διωγμών, κατά τους οποίους οι εχθροί του Θεού πολεμούσαν και καταδίωκαν τον λαό του, οι άνθρωποι του Θεού τρέπονταν σε φυγή εδώ και εκεί σαν στρουθία, και όταν αργότερα αξιώθηκαν την ειρήνη, βρήκαν τα σκηνώματα του Θεού, τις αυλές του και τα θυσιαστήρια ως καταφύγιο και ανάπαυσή τους. Θα μπορούσε, μάλιστα, να πει κανείς ότι το μεν στρουθίο συμβολίζει εκείνους που ζουν απερίσπαστοι και έχουν αναλάβει τον μοναχικό βίο, ενώ το τρυγόνι, το οποίο, όπως λέει, πρέπει να προσφέρει τους νεοσσούς του στον Θεό και να τους αφιερώνει σαν μέσα σε φωλιά στα θυσιαστήριά του, συμβολίζει εκείνους που έχουν μεριμνήσει για την τεκνοποιία και τις υπόλοιπες βιοτικές υποχρεώσεις.

Αν λοιπόν κάποτε, λέει, οι θηρευτές των ανθρώπινων ψυχών, αφανείς και αόρατες δυνάμεις που σύμφωνα με τη συνήθειά τους κρύβουν μυστικά παγίδες, προσπαθήσουν να επιτεθούν εναντίον σου, δεν θα καταφέρουν τίποτα· διότι ο ίδιος ο Κύριος θα σε λυτρώσει από την παγίδα των θηρευτών. Η παγίδα συντρίφθηκε, και εμείς λυτρωθήκαμε.

Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός στον πόλεμο. Βʹ. Αυτός χώρισε τη θάλασσα· αυτός έθρεψε στην έρημο τον φυγάδα λαό, χαρίζοντάς του μια πρωτόγνωρη βροχή· αυτός έκανε τον βράχο να αναβλύσει νερό· αυτός καταπολέμησε τον Αμαλήκ, με το άρρητο και μυστικό σχήμα των χεριών. Διότι αυτό ακριβώς κατόρθωσαν τα χέρια του ιερέα, που υψώνονταν στο βουνό και έπαιρναν το σχήμα της προσευχής, κάτι που πολλές μυριάδες στρατού δεν κατάφεραν. Αυτός γκρέμισε τείχη αμαχητί και χωρίς πόλεμο· και, για να αναφέρω τα τελευταία, αυτός κατέβαλε τον Γολιάθ που τόλμησε να επιτεθεί εναντίον του μεγάλου Δαβίδ, τον υπερόπτη και αλαζόνα, τον απόγονο των γιγάντων. Γι' αυτά, λοιπόν, ας πούμε ομόφωνα: Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας παρέδωσε ως θήραμα στα δόντια τους· και, Η ψυχή μας διήλθε τον χείμαρρο· σαν στρουθίο ελευθερώθηκε από την παγίδα των κυνηγών· και όσα άλλα αναφωνεί η γεμάτη χαρά ψυχή για τη μεγάλη δωρεά του Θεού. Δεν ήρθαμε να φέρουμε μάχαιρα, αλλά ειρήνη. Δεν ήρθαμε για να ατιμάσουμε τον μεγάλο ποιμένα, ο οποίος προεδρεύει στη λαμπρή πόλη· τον θεωρούμε τίμιο, τον αναγνωρίζουμε ως κεφαλή, τον αποκαλούμε άγιο, ακόμη κι όταν αδικούμαστε· αρκεί μόνο να είναι φιλόστοργος στα τέκνα του και να προνοεί για όλη την Εκκλησία. Επιδιώξαμε την προσθήκη ιερέων, όχι την αφαίρεση· την ανατροπή των αιρετικών, όχι τη μείωση των Ορθοδόξων.

ΙΣΤ΄. Γι' αυτό λοιπόν, επειδή δεν πρόκειται να παραλείψω τα θεία λόγια καθώς ερμηνεύω τη θεία δύναμη, ας αγαλλιάσει η έρημος και ας ανθίσει σαν κρίνο η Εκκλησία, που χθες και προχθές φαινόταν χήρα και δίχως νυμφίο, καθώς και καθένας που μέχρι τώρα βρισκόταν συρρικνωμένος από τον φθονερό και θλιβερό χειμώνα της ασέβειας· διότι ο Κύριος ελέησε τον λαό του και δεν εγκατέλειψε την κληρονομία του· διότι έκανε θαυμαστά έργα, εκπληρώνοντας βουλή αρχαία και αληθινή· η οποία ήταν να ευαρεστείται σε εκείνους που τον φοβούνται και σε όσους ελπίζουν στο έλεός του· διότι συνέτριψε χάλκινες πύλες και έσπασε σιδερένιους μοχλούς· διότι εξαιτίας των ανομιών μας ταπεινωθήκαμε, αλλά ανακληθήκαμε, και, αφού συντρίφθηκε η παγίδα, ελευθερωθήκαμε με τη χάρη του Θεού, ο οποίος μας κάλεσε και παρηγορεί τους ταπεινούς στην καρδιά.

Αλλά σκουπίστε μου τα δάκρυα· διότι αισθάνομαι ότι, εξαιτίας του πόνου, εκδηλώνω αδυναμία περισσότερο από το πρέπον. Δεν αφαιρέθηκε από εμάς ο νυμφίος, στέκεται ανάμεσά μας, έστω κι αν εμείς δεν τον βλέπουμε. Ο ιερέας βρίσκεται στα άδυτα· στο εσωτερικό του καταπετάσματος, όπου εισήλθε για χάρη μας ως πρόδρομος ο Χριστός. Εγκατέλειψε το παραπέτασμα της σάρκας. Δεν λατρεύει πλέον με το υπόδειγμα και τη σκιά των επουρανίων, αλλά βλέπει την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Όχι πια σαν μέσα από καθρέφτη και αινιγματικά, αλλά αυτοπροσώπως συναντά τον Θεό, και μεσιτεύει για εμάς και για τα αγνοήματα του λαού. Απέβαλε τους δερμάτινους χιτώνες· διότι δεν έχουν ανάγκη από τέτοιους χιτώνες όσοι ζουν στον παράδεισο, αλλά φέρει ενδύματα τα οποία πήρε μαζί του, αφού τα ύφανε ο ίδιος με την καθαρότητα του βίου του. Τίμιος είναι ενώπιον του Κυρίου ο θάνατος του οσίου του, ή μάλλον δεν πρόκειται για θάνατο, αλλά για ρήξη των δεσμών. Διότι λέει: «διέρρηξας τους δεσμούς μου». Ο Συμεών απολύθηκε, ελευθερώθηκε από τα δεσμά του σώματος. Η παγίδα συνετρίβη, και το στρουθίο πέταξε μακριά. Εγκατέλειψε την Αίγυπτο, τον βορβορώδη βίο. Πέρασε όχι εκείνη την Ερυθρά, αλλά τούτη τη μαύρη και ζοφερή θάλασσα της ζωής. Εισήλθε στη γη της επαγγελίας, και πάνω στο όρος βρίσκεται σε πνευματική θεωρία με τον Θεό. Έλυσε το υπόδημα της ψυχής, ώστε με καθαρό το βήμα της διανοίας να βαδίσει πάνω στην άγια γη, μέσα στην οποία καθοράται ο Θεός.

Εάν όμως κάποιος εγκαταλείψει «αυτόν τον χείμαρρο», όπως λέει η Γραφή, «και το ακατάσχετο νερό», θα βρεθεί οπωσδήποτε έξω, σύμφωνα με τη συνέχεια της ωδής, από το να γίνει θήραμα στα δόντια του βίου, πετώντας μακριά από την παγίδα όπως ακριβώς το στρουθίο με το φτερό της αρετής.

Έτσι, σύμφωνα με το γεγραμμένο ότι «έγινε παγίδα στη σκοπιά και σαν δίχτυ απλωμένο πάνω στο Ιταβύριο», ωστόσο οδεύοντας και ο ίδιος ρίχνει τον εαυτό του στις θηλιές που ο ίδιος έστησε και τον τυλίγει στο δίχτυ της κοινής απώλειας, και δικαίως· διότι «θα πέσουν στο δίχτυ τους οι αμαρτωλοί», λέει ένας άλλος προφήτης, και «στην παγίδα που έκρυψαν πιάστηκε το πόδι τους». Αυτός δε πιάνεται σε αυτές με πολλούς τρόπους· διότι και από τις δύο πλευρές, ή μάλλον από παντού, καθίσταται υπόδικος σε αυτά τα έγγραφα επιτίμια εξαιτίας των αντιφάσεων που ο ίδιος έθεσε, και η προσθήκη του μαζί με τους καταδικασθέντες, όλων εκείνων που συνελήφθησαν αργότερα, ως εμπερικλειόμενοι μόνο από αυτόν, προκαλεί τη δίκαιη άρση της άκριτης καταδίκης και τους απαλλάσσει δικαίως από τα άδικα δεσμά. Έτσι, είναι καιρός να ψάλλουμε με χαρά εκείνο το ψαλμικό: «η ψυχή μας λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών, η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς λυτρωθήκαμε».

Διότι, υποβάλλοντας σε αυτό και τις δύο πλευρές, και αυτούς που φρονούν ότι η θεουργός χάρις είναι άκτιστη -η οποία κατά τους θεοφόρους είναι η λαμπρότητα της θείας φύσεως, σύμφωνα με την οποία και ο Κύριος έλαμψε στο όρος και υπέδειξε τη λαμπρότητα των αγίων κατά μέθεξη- και αυτούς που διαβεβαιώνουν ότι αυτή είναι κτιστή, «επειδή μεταξύ κτιστού και ακτίστου, κατά τον θεολόγο Γρηγόριο, ούτε αυτοί που πλάθουν τραγελάφους θα μπορούσαν να αναπλάσουν κάτι ενδιάμεσο», και επειδή είναι ανάγκη όλοι ανεξαιρέτως να φρονούν ότι αυτή είναι είτε κτιστή είτε άκτιστη, δεν υπάρχει κανείς που να μην υποπίπτει στο ανάθεμα του Ακινδύνου. Πολλαπλασίως όμως ο ίδιος υπόκειται σε αυτό· διότι αυτός όχι μόνο εξαιτίας της άμεσης αντίφασης, αλλά και επειδή φανερά έχει ήδη αποφανθεί άλλοτε ότι αυτή είναι κτιστή και άλλοτε άκτιστη, περιπίπτει στο δικό του ανάθεμα εναντίον όλων, καθώς ο Θεός εγκατέλειψε οπωσδήποτε τον ίδιο και τον επικυρωτή και προστάτη του δικαίως και προς συμφέρον του κοινού πληρώματος των ευσεβών. Διότι, καθώς αυτοί που έχουν στραφεί εναντίον μας έχουν προχωρήσει με αυτόν τον τρόπο, εγκλωβισμένοι όχι μόνο από τις φρικωδέστατες αποκηρύξεις εκείνων των μεγίστων συνόδων, αλλά πιανόμενοι και στις δικές τους θηλιές και πέφτοντας στα βάραθρα που οι ίδιοι άνοιξαν, όλοι εμείς παραμένουμε απολύτως αθώοι και αλώβητοι· διότι, για να το πούμε ψαλμικά, «η παγίδα συνετρίβη και εμείς λυτρωθήκαμε», εμείς που απορρίπτουμε αυτές τις διπροσωπίες.

άρα το ύδωρ: Διότι σαν το νερό είναι οι πειρασμοί που παρασύρουν τον άνθρωπο, ως ακαταμάχητοι. χείμαρρον: Ομοίως και τα ρεύματα των πειρασμών, που εμφανίζονται σαν από φοβερό χειμώνα. άρα διήλθεν: Εννοεί τους χειμώνες των διωγμών και τους πειρασμούς των δαιμόνων, ως ακαταμάχητους. ευλογητός: Αναφέρεται στους δαίμονες· διότι επιχείρησαν να κατασπαράξουν [τον άνθρωπο] σαν θηρία. η ψυχή: Διότι, αφού έβγαλε φτερά σαν σπουργίτι η ψυχή του ανθρώπου μέσω των αρετών, λυτρώθηκε από τους δαίμονες. Διότι αυτοί και παγιδεύουν και κυνηγούν τον άνθρωπο. η παγίς: Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, κατήργησε τους δαίμονες και λύτρωσε τον άνθρωπο από αυτούς. βοήθεια: Από τον Χριστό προήλθε η βοήθεια του ανθρώπου. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. οι πεποιθότες: Όσοι έχουν τέλεια την εμπιστοσύνη στον Κύριο, παραμένουν αμετακίνητοι σαν το όρος Σιών, στο οποίο τελέστηκαν τα μυστήρια του Κυρίου (του Χριστού). ου σαλευθήσεται: Εκείνοι που εδραιώνονται στην πίστη των μυστηρίων που τελέστηκαν στην Ιερουσαλήμ· διότι αυτοί είναι ακλόνητοι και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. όρη κύκλω: Διότι περικύκλωσαν την Ιερουσαλήμ οι προφήτες· επειδή όλοι σε αυτήν μίλησαν. Διότι παντού η Γραφή ονομάζει τους προφήτες όρη· επειδή μέσω αυτών ο Κύριος προστατεύει τον πιστό λαό. ότι ουκ αφήσει: Διότι δεν μπορούν οι αμαρτωλοί να κληρονομήσουν μαζί με τους δικαίους.

Διότι και αν προέρχονται από τα έθνη, των οποίων σύμβολο είναι ο Λίβανος, αφού φυτεύτηκαν από τον Θεό με την υιοθεσία του βαπτίσματος και μελέτησαν, και αυτοί χορταίνουν από τον νόμο της θεογνωσίας. Στρουθία (σπουργίτια) ονομάζει τις ψυχές που διώκονται από τον διάβολο και από όσους συμπράττουν με αυτόν, οι οποίες λόγω της ευσεβείας τους μπόρεσαν να ξεφύγουν από τις παγίδες του, για τις οποίες ο Δαβίδ έχει πει: «Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». «Η κατοικία του ερωδιού ηγείται αυτών». Δεν θα έκανες λάθος αν ονόμαζες ερωδιό τον Πέτρο, επειδή ακολουθούσε συνεχώς τον Χριστό. Διότι όπως λέγεται ότι ο ερωδιός δεν θέλει να αποχωρίζεται εκείνους που τον κατέχουν, έτσι λέγεται και ότι ηγείται των στρουθίων. Διότι τους δείχνει πώς πρέπει να υπερπηδούν τις παγίδες των κυνηγών, επειδή και ο ίδιος, αφού παγιδεύτηκε με την άρνησή του, διέφυγε την παγίδα μέσω της μετάνοιας. «Ο βράχος είναι καταφύγιο στους λαγούς». Ο Σύμμαχος το απέδωσε «στους χοιρογρυλλίους». Οι λαγοί και οι χοιρογρύλλιοι κατατάσσονται στα ακάθαρτα και αδύναμα ζώα. Γι' αυτό ο Σολομών λέει: Οι χοιρογρύλλιοι είναι έθνος όχι ισχυρό, που έφτιαξαν τις κατοικίες τους μέσα στους βράχους. Ο Μωυσής δε:

Διότι η λαμπρότητα των νεοφωτίστων έγινε σκοτάδι για τους Ιουδαίους, και η δική τους ευωχία ταλαιπωρία για εκείνους, και η δική τους σωτηρία πνιγμός για εκείνους και για τον διάβολο. Διότι αυτοί βρίσκονται στην εκκλησία και εκείνοι στην έρημο, αυτοί είναι με τους αγγέλους και εκείνος με τους χοίρους. Από εκεί όπου εκείνος εξέπεσε, αυτοί ανυψώθηκαν· οι αιχμάλωτοι βρίσκονται στην ελευθερία και ο τύραννος στη δουλεία. Ας μιλήσουν οι λυτρωμένοι από τον Κύριο. Τι να πουν; Μακάριοι είναι εκείνοι των οποίων συγχωρήθηκαν οι ανομίες και των οποίων σκεπάστηκαν οι αμαρτίες. Τι να πουν; Ο Χριστός μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου. Τι να πουν; Η παγίδα συντρίφθηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Τι να πουν; Τα ελέη σου, Κύριε, στον αιώνα θα ψάλλουμε.

Θέλοντας, λοιπόν, να καταδείξει αυτό, είπε τα εξής: «Η ψυχή μας διασώθηκε σαν το σπουργίτι από την παγίδα των κυνηγών. Η παγίδα συντρίφτηκε, και εμείς διασωθήκαμε». Έπειτα, υποδεικνύοντας και το πώς, πρόσθεσε: «Η βοήθειά μας βρίσκεται στο όνομα του Κυρίου, ο οποίος εποίησε τον ουρανό και τη γη». Είδες τη δύναμη του προστάτη; Είδες την ισχύ του; Εξουδετέρωσε ακόμη και αυτές τις ίδιες τις αφορμές της επιβουλής.

Στρουθία δε ονομάζει τις ψυχές που διώκονται για την ευσέβειά τους από τον διάβολο και από όσους πράττουν τα ίδια με αυτόν, οι οποίες όμως κατόρθωσαν να διαφύγουν από τις παγίδες του, για τις οποίες έλεγε ο Δαβίδ: «Η ψυχή μας λυτρώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». Ερωδιό δε δεν θα έσφαλλες εάν αποκαλούσες τον Πέτρο, επειδή ακολουθούσε διαρκώς τον Χριστό, όπως ακριβώς λέγεται ότι ο ερωδιός δεν επιθυμεί να αποχωρίζεται αυτούς που τον κατέχουν.

Ασφαλώς εννοεί τον άνθρωπο· διότι η ψυχή μας, σαν στρουθίο, λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών. Ο δε Κύριος, θέλοντας να δείξει στους μαθητές του πόσο υπερέχουν από τους άλλους στην αγιότητα, τους λέει: Μη φοβάστε· εσείς αξίζετε περισσότερο από πολλά στρουθία. Γι' αυτό και ο Σολομών αναφωνούσε λέγοντας: Για να σωθείς, όπως το ζαρκάδι από τις θηλιές, και όπως το πουλί από την παγίδα.

Και διαβιούμε στη χώρα των ζώντων, όπου τα πάντα είναι ήρεμα και ατάραχα, όπου τα πάντα είναι φωτεινά και θεάρεστα, όπου κανείς δεν αδικεί ούτε τυραννείται, όπου δεν υπάρχει αμαρτία ούτε σκοτάδι, όπου υπάρχει το απρόσιτο φως και η ανεκλάλητη χαρά, όπου δεν υπάρχει πόνος ούτε δάκρυα, όπου δεν υπάρχει φροντίδα ούτε μέριμνα, ούτε στεναγμός ούτε οδυρμός, παρά μόνον ο Θεός ο οποίος αινείται και δοξάζεται. Εμάς οι άγιοι άγγελοι μας χώρισαν ειρηνικά από το σώμα· εμείς προσπεράσαμε αλώβητοι τις αρχές και τις εξουσίες του αέρα, διότι είχαμε αγαθούς οδηγούς. Διότι δεν βρήκαν σε εμάς αυτά που αναζητούσαν, δεν είδαν σε εμάς τίποτα από αυτά που ήλπιζαν. Είδαν το σώμα άσπιλο και καταντροπιάστηκαν· είδαν την ψυχή άκακη και καθαρή και ντράπηκαν· είδαν τη γλώσσα άσπιλη και καθαρή και άμωμη και φιμώθηκαν· τους προσπεράσαμε και τους εξευτελίσαμε· περάσαμε ανάμεσά τους και ψάλαμε θριαμβευτικά εναντίον τους· Η παγίδα συντρίφτηκε και εμείς ελευθερωθήκαμε. Ευλογημένος ο Θεός, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Γι' αυτό και οι άγγελοι που μας προϋπαντούσαν χαίρονταν, οι δίκαιοι μας ασπάζονταν, οι όσιοι αγάλλονταν λέγοντας: Καλώς ήλθαν τα αρνία του Χριστού.

Δεν πρέπει να περιθάλπουμε τους λογισμούς που είναι αρεστοί στον διάβολο, αλλά πρέπει να τους εξοντώνουμε με το ξίφος του θείου λόγου. Η ψυχή μας, λέγει, λυτρώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των δαιμόνων που την καταδιώκουν. Διότι, όπως ακριβώς τα στρουθία με την κίνηση των φτερών τους υψώνονται πάνω από τη γη, έτσι και ο θεοσεβής άνθρωπος μεταθέτει τον εαυτό του από τα επίγεια προς τα επουράνια μέσω των προσευχών.

Ψαλμός ρκγ'. Ωδή των αναβαθμών. Έπειτα, αφού αξιωθούμε τη θεία βοήθεια, λέμε πάλι: «Αν ο Κύριος δεν ήταν μαζί μας, τότε θα μας είχαν καταπιεί ζωντανούς» οι εχθροί· «τότε το νερό» των πειρασμών «θα μας είχε πνίξει» και «η ψυχή μας δεν θα μπορούσε να περάσει το» αβάσταχτο «νερό» της θλίψης. «Ευλογημένος ο Κύριος, που δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους. Η ψυχή μας σώθηκε σαν στρουθίο από την παγίδα των κυνηγών». Οι εχθροί, αφού έστησαν παγίδες τυραννίας εναντίον του λαού του Θεού, «συνετρίβησαν και εμείς σωθήκαμε. Η βοήθειά μας είναι στο όνομα του Κυρίου, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη», διότι εκτός από αυτόν δεν υπάρχει άλλος ισχυρός Θεός.

Τότε, λοιπόν, η πανταχού παρούσα και τα πάντα πληρούσα και μη βραδύνουσα χάρις, ταχύτερα από αστραπή, προσήλθε σε μένα και «έσωσε την ψυχή μου από τον θάνατο, τους οφθαλμούς μου από τα δάκρυα και τους πόδας μου από το ολίσθημα», κατά τον θείο Δαβίδ. Και δι' αγγελικής, νομίζω, κάποιας και αόρατης επιστασίας, ω παράδοξο θαύμα, ω καινό μυστήριο, ω ανέκφραστη και ακατάληπτη δύναμη του Θεού, φαινόταν ο λίθος να ωθείται προς τα πίσω και, εγκαταλείποντας την κατηφορική και φυσιολογική του ορμή, ωθούνταν παραδόξως προς την ανηφορική και δύσκολη κατεύθυνση, συγκρατώντας δε κάτω από αυτόν το δεξί μου χέρι μαζί με τη σκαπάνη και την άκρη του ενδύματός μου, για να μην απορριφθώ κάτω. Και, όπως ακριβώς πιάνεται ένα θήραμα, έτσι κατακρατούμουν δεινά από τον λίθο εκείνο, χωρίς να έχω καμία ελπίδα σωτηρίας σε τίποτα. Τότε, λοιπόν, βλέποντάς με σε αυτή τη δεινή θήρα και συμφορά οι αόρατοι θηρευτές, ήταν επόμενο να αισθάνονται ασυνήθιστη χαρά. «Ευλογητός όμως ο Θεός, ο οποίος δεν μας έδωσε ως θήραμα στα δόντια τους, αλλά έσωσε την ψυχή μας από την παγίδα των θηρευτών· διότι η παγίδα τους συνετρίβη από τη δύναμη του Θεού και εμείς σωθήκαμε» με τη χάρη και τη φιλανθρωπία Του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Αφού λοιπόν αποσύρθηκαν σε ένα από τα ασκητήρια κοντά στον πορθμό του Ελλησπόντου, έψαλλαν μαζί με τον Δαβίδ: «η ψυχή μας λυτρώθηκε από την παγίδα των κυνηγών», και συναγωνιζόμενοι τους κορυφαίους των μοναχών, αν και διέφεραν στο ένδυμα, ταυτίζονταν στο φρόνημα, και κρίνοντας για τον εαυτό τους ότι η ευάρεστη στον Θεό χαρμολύπη είναι προτιμότερη και πολύ ανώτερη από τον αναμενόμενο σε κάποιους σατυρικό κλαυσίγελο, προς το παρόν δεν έβαψαν μαύρο το ένδυμά τους, αλλά απεκδύονταν τον παλαιό άνθρωπο σαν δέρμα φιδιού και ενδύονταν τον νέο άνθρωπο κατά Χριστόν, και παραδίδοντας το γήινο σκήνωμά τους στο ασκητικό γναφείο σαν ένα πιο υλικό δέρμα, το καθάριζαν με τα δάκρυα όπως με το σαπούνι αυτών που πλένουν· δεν υιοθέτησαν το τεχνητό μαύρισμα που προσφέρουν οι βαφείς των ενδυμάτων, αλλά εκείνο που εισχωρεί στα βάθη της ψυχής, και για το οποίο καυχάται η νύμφη στο Άσμα: «είμαι μαύρη και ωραία», ψάλλοντας περίτρανα, «διότι με κοίταξε ο ήλιος», και το οποίο βραβεύει ο Θεός, ο οποίος αγγίζει τα όρη και καπνίζουν.

Μόλις εγκαταστάθηκε στην έρημο, οικοδόμησε οίκο, όπως κάποτε ο Αβραάμ θυσιαστήριο στον Πλάστη· αποφεύγοντας τον κοσμικό βίο σαν να ήταν βία, μόνασε σε εκείνον τον τόπο· και σώζεται σαν το ζαρκάδι που ξέφυγε από φοβερές παγίδες, ή σαν το πτηνό από το κυνήγι ή το στρουθίο που λυτρώνεται από την παγίδα, αφού πέρασε γκρεμούς και βουνά, καθοδηγούμενος απλανώς ο σοφός, πρεσβεύοντας ακατάπαυστα υπέρ πάντων ημών.

Αυτός λοιπόν ήταν ο κραταιός, Αιγύπτιος μεν στην καταγωγή, όπως λέγεται, που διακρινόταν στους στρατιωτικούς καταλόγους της Φρυγίας και ήταν γενναία πρόθυμος, έχοντας πανίσχυρο χέρι εναντίον των βαρβάρων, ευειδής και αξιότιμος. Και βρισκόταν ο ευσεβής ανάμεσα στους ασεβείς, το άστρο της αυγής ανάμεσα σε εκείνους που είχαν σκοτισμένο νου. Ο αμνός είχε περικυκλωθεί από θηρία, όπως λέει η Γραφή, σαν σπουργίτι ανάμεσα στους κυνηγούς. Αλλά γλίτωσε από αυτούς, διότι η παγίδα συνετρίβη και έλαβε το αήττητο καύχημα.

Είμαστε λοιπόν πεπεισμένοι ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε δυνάμεις, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού την εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, εξαιτίας της υπεροχής της γνώσεως και του υπερβάλλοντος πλούτου της φιλανθρώπου αγαθότητάς Του· και ότι «τα παθήματα του παρόντος καιρού, καθώς και η ρευστή απόλαυση των παρόντων πραγμάτων, δεν είναι άξια να συγκριθούν με τη δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς». Αφού λοιπόν γνώρισαν αυτή την απόφαση των αγίων οι δικαστές και θαύμασαν το φρόνημά τους, επειδή θεώρησαν ότι ήταν αδύνατο να τους μεταπείσουν με λόγια εάν δεν δοκίμαζαν ανυπόφορες τιμωρίες, και επειδή λογάριασαν ότι εκείνοι διέθεταν αρετή στα λόγια αλλά όχι ανδρεία στα έργα, τους υπέβαλαν σε σκληρότερα βασανιστήρια, επιδιώκοντας δύο πράγματα: αφενός μεν νόμιζαν ότι έτσι θα οδηγούσαν τους αγίους, όπως οι ίδιοι ήθελαν, στην προσκύνηση των ειδώλων, αφετέρου δε ότι οι γυναίκες που συμμετείχαν στον άθλο και στον αγώνα τους θα παρασύρονταν από τον τρόμο των όσων εκτυλίσσονταν. Όμως «δεν θα επιτύχει ο δόλιος θήραμα», κατά το ρητό· διότι, καθώς ο Χριστός ενέδυε αμφότερους με δύναμη εξ ύψους, τα ποικίλα δίχτυα των δικαστών διαλύονταν, και οι ψυχές των αγίων διασώθηκαν από την παγίδα όπως το στρουθίο.