Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 124:1

Αν εκεί τα πέτρινα οικήματα δεν ωφέλησαν τους κατοίκους, ούτε τα προτειχίσματα φύλαξαν τους πολίτες, αλλά μαζί με τους φυλασσόμενους εξολοθρεύτηκαν και εκείνα που τους φύλασσαν, ποιος θα βεβαιώσει ή θα εγγυηθεί ότι, εμείς οι θνητοί άνθρωποι, καταφεύγοντας σε θνητούς ανθρώπους, θα βρούμε ασφάλεια; «Στον Κύριο έχω στηρίξει την ελπίδα μου». Επειδή λοιπόν, όταν ο Δαβίδ καταδιωκόταν και δεχόταν πόλεμο, οι σύμμαχοί του γίνονταν πιο δυσβάστακτοι από αυτούς που τον πολεμούσαν, και δραματοποιούσαν τις απειλές εκείνων ψιθυρίζοντάς τες, λέγοντάς του αφενός στον προηγούμενο, τον ένατο ψαλμό, για τον Σαούλ, πώς μαζί με τους στρατηγούς και τους γειτονικούς τυράννους στήνει κρυφά ενέδρα εναντίον του —«Κάθεται», λέει, «σε ενέδρα μαζί με πλουσίους σε απόκρυφα μέρη για να σκοτώσει αθώο· στήνει ενέδρα σε κρυφό μέρος σαν λιοντάρι στη φωλιά του»— αφετέρου στον προκείμενο ψαλμό του έλεγαν να καταληφθεί από τρόμο και να δειλιάσει μπροστά σε αυτούς που οπλίζονταν εναντίον του: «Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι, διότι, ιδού, οι αμαρτωλοί τέντωσαν το τόξο, ετοίμασαν τα βέλη τους στη φαρέτρα για να κατατοξεύσουν στο σκοτάδι τους ευθείς στην καρδιά», γι' αυτό, αποτινάσσοντας τη σκόνη τέτοιων λόγων, έλεγε: Ακόμη κι αν οι αμαρτωλοί έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε τόξα και βέλη και φαρέτρες, εγώ «στον Κύριο έχω ελπίσει». Επειδή, λοιπόν, «εκείνοι που έχουν στηριχθεί στον Κύριο γίνονται σαν το όρος Σιών», «πώς λέτε στην ψυχή μου: Μετανάστευσε στα βουνά σαν σπουργίτι;» Πώς το βουνό θα μεταναστεύσει στα βουνά σαν σπουργίτι;

Πλάστηκα άνθρωπος κατ' εικόνα του Δημιουργού, και θα γίνω φυγάς σαν το σπουργίτι που δελεάζεται με τον σπόρο; Και ποιος δεν θα γελάσει βλέποντας ένα λιοντάρι να δειλιάζει σαν σπουργίτι; «Ο δίκαιος έχει πεποίθηση σαν το λιοντάρι»· μη μου λέτε: «Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι». Διότι έχω φτερωθεί με λογισμούς, δεν παγιδεύομαι με τα φτερά. Το χέρι του Δημιουργού με έπλασε από πηλό —και πήρε ο Θεός χώμα από τη γη και έπλασε τον άνθρωπο— αλλά δεν με δημιούργησε από τα ύδατα με έναν λόγο όπως το σπουργίτι ή το πτηνό· «Ας βγάλουν τα ύδατα ερπετά και πετεινά φτερωτά». Επειδή λοιπόν δημιουργήθηκα με το χέρι του Θεού ως άνθρωπος, και δεν κλήθηκα στην ύπαρξη με τον λόγο Του όπως το σπουργίτι, «πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι;» Είπα ότι «ο δίκαιος έχει πεποίθηση σαν το λιοντάρι». Είπα: «Αυτοί που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών». Εάν λοιπόν λέτε σε εμένα: «Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι», πείτε και στο λιοντάρι να δειλιάσει και να φύγει σαν τον λαγό· πείτε και στο βουνό να πετάξει μακριά σαν μύγα που την διώχνουν. Εάν όμως αυτά είναι άτοπα, πολύ περισσότερο άτοπο είναι να τρέπεται σε φυγή, σαν το σπουργίτι, εκείνος που έχει εναποθέσει την ελπίδα του στον Θεό. «Στον Κύριο έχω ελπίσει· πώς θα πείτε στην ψυχή μου: Να μεταναστεύεις στα όρη σαν το σπουργίτι;» Πείτε μου λοιπόν, εσείς, άραγε τα όρη σώζουν αυτούς που καταφεύγουν σε αυτά;

Ωδή των αναβαθμών. ΡΚΔ'. Αυτοί που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών. Υπόθεση. Ψάλλουν την έκτη ωδή έχοντας φτάσει στο ίδιο το ποθούμενο όρος. Έπειτα, βλέποντας την πόλη ατείχιστη, εύχονται, όπως αναφέρει, να γίνει τείχος γι' αυτήν η αρωγή του Κυρίου, και μάλιστα έχουν την πεποίθηση ότι θα διαφύγουν τις επιβουλές των εχθρών· και αυτό πάλι χάρη στην ίδια την αρωγή του Θεού, ο Οποίος «δεν αφήνει τη ράβδο των αμαρτωλών πάνω στον κλήρο των δικαίων και των αγίων Του». Ειρήνη στον Ισραήλ. Διότι η ειρήνη, η οποία υπερέχει από κάθε νου, δίδεται μόνο σε εκείνον που διαθέτει νου. Αλλά και όταν οι εχθροί αφανίστηκαν, αυτοί απόλαυσαν την ειρήνη.

Διότι και εκεί άκουγαν θορύβους, και πολλές φωνές, και χτύπους σαν από όπλα· και έβλεπαν το βουνό κατά τη διάρκεια της νύχτας να γεμίζει από θηρία· τον έβλεπαν μάλιστα να μάχεται σαν απέναντι σε ορατούς εχθρούς και να προσεύχεται εναντίον τους. Και εκείνους μεν που έρχονταν προς αυτόν τους ενθάρρυνε, ενώ ο ίδιος αγωνιζόταν κλίνοντας τα γόνατα και προσευχόμενος στον Κύριο. Και ήταν αληθινά άξιο θαυμασμού το ότι, όντας μόνος σε μια τέτοια έρημο, ούτε πτοούνταν από τις επιθέσεις των δαιμόνων, ούτε φοβόταν την αγριότητα των θηρίων, παρότι υπήρχαν εκεί τόσα πολλά τετράποδα και ερπετά· αλλά αληθινά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, είχε στηρίξει την πεποίθησή του στον Κύριο σαν το όρος Σιών, έχοντας τον νου του ασάλευτο και ακύμαντο· ώστε μάλλον οι δαίμονες να τρέπονται σε φυγή, και τα άγρια θηρία, καθώς είναι γραμμένο, να ειρηνεύουν μαζί του.

Τον έβλεπαν δε και αυτόν να μάχεται ωσάν εναντίον ορατών εχθρών και να προσεύχεται εναντίον τους. 4. Και εκείνους μεν που τον επισκέπτονταν τους ενθάρρυνε, ενώ ο ίδιος αγωνιζόταν κάμπτοντας τα γόνατα και προσευχόμενος στον Θεό. 5. Και ήταν αληθινά άξιο θαυμασμού το ότι, όντας μόνος σε τέτοια έρημο, ούτε πτοούνταν από τις εμφανίσεις των δαιμόνων, ούτε φοβόταν την αγριότητα των τόσων θηρίων, τετράποδων και ερπετών, που υπήρχαν εκεί. Αλλά αληθινά, σύμφωνα με το γεγραμμένο, είχε εναποθέσει την εμπιστοσύνη του στον Κύριο σαν το όρος Σιών, διατηρώντας τον νου του ασάλευτο και ακύμαντο· με αποτέλεσμα μάλλον οι δαίμονες να τρέπονται σε φυγή και τα άγρια θηρία, όπως είναι γραμμένο, να ειρηνεύουν μαζί του. 1. Ο μεν λοιπόν διάβολος, όπως ψάλλει ο Δαβίδ, παραφύλαγε τον Αντώνιο και έτριζε τα δόντια του εναντίον του.

Τέτοια πάθη είναι χαρακτηριστικά του πολέμου, και συμφορές που αρμόζουν απόλυτα σε όσους έχουν πλέον αλωθεί και είναι εντελώς αβοήθητοι. <Οι δε υπόλοιποι από τον λαό μου δεν πρόκειται να εξολοθρευθούν από την πόλη>. Αυτό νομίζω ότι δεν σημαίνει τίποτε άλλο, παρά εκείνο που μόλις προείπα, ότι δηλαδή υπήρξε κάποια φειδώ για εκείνους που κατοικούσαν στην άνω πόλη, και διασώθηκε ένα μέρος των Ιεροσολύμων. Διότι οι Ρωμαίοι στρατηγοί συγκρατούσαν την ορμή των μαχητών, εάν βέβαια έβλεπαν κάποιους να κλαίνε, να υποτάσσονται και να προσέρχονται χωρίς να πολεμούν. Είτε λοιπόν ονομάζει «υπολοίπους του λαού του» εκείνους που βρίσκονταν στο διασωθέν τμήμα της πόλεως, είτε πιθανώς εκείνους που είχαν πιστέψει στον Σωτήρα των όλων Χριστό, για τους οποίους και λέει ότι δεν θα εξολοθρευθούν από την πόλη. Διότι θα είναι πάντοτε πολίτες της Εκκλησίας, και ακόμη κι αν εκπέσουν από την επίγεια και κατεστραμμένη Ιερουσαλήμ, έχουν εντούτοις την άνω πόλη, για την οποία γράφει και ο θεσπέσιος Παύλος: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ είναι ελεύθερη, η οποία είναι μητέρα όλων μας». Φαίνεται δε ότι και ο μακάριος Δαβίδ υπονοεί κάτι τέτοιο, λέγοντας κάπως έτσι: «Δεν θα κλονιστεί στον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ».

Προς αρχαρίους. Παραίνεση ζ'. Και μην αμελείς το εργόχειρο. Διότι πολλές φορές σου υποβάλλει ο λογισμός λέγοντας, ότι ποτέ δεν θα μπορέσεις να μάθεις αυτό το εργόχειρο· διότι είσαι ασθενής και ολιγόψυχος, και δεν μπορείς να υπομείνεις μέχρι τέλους τον κόπο αυτού του έργου. Διότι, να, τα μέλη σου άρχισαν να υποφέρουν από τον κόπο· διότι δεν έχεις συνηθίσει να κοπιάζεις. Αλλά αναχώρησε και πήγαινε από εκεί που ήρθες· διότι και εκεί, σου λέει, εάν θέλεις να φοβάσαι τον Θεό, θα σωθείς. Εσύ όμως, ως πιστός, μην αποθαρρύνεσαι από τέτοιους λογισμούς, αλλά δείξε υπομονή στον Κύριο που σε κάλεσε στη δική Του βασιλεία και χαρά. Διότι ο Ίδιος έχει πει: αλήθεια, αλήθεια σας λέω, εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε σε αυτό το βουνό· μετακινήσου· και θα μετακινηθεί· και τίποτα δεν θα είναι αδύνατο για εσάς. Και εμείς λοιπόν, αγαπητοί, ας δείξουμε υπομονή· διότι δεν ελπίσαμε σε άνθρωπο, ο οποίος δεν μπορεί να σώσει, αλλά στον Θεό, ο οποίος σώζει αυτούς που ελπίζουν σε Αυτόν. Όπως είναι γραμμένο: όσοι έχουν πεποίθηση στον Κύριο, είναι σαν το όρος Σιών. Και το Άγιο Πνεύμα μακαρίζει αυτούς που ελπίζουν στον Κύριο, λέγοντας: Κύριε, ο Θεός των δυνάμεων, μακάριος είναι ο άνθρωπος που ελπίζει σε Εσένα.

Παραίνεση 29η. Αδελφοί, εάν κάποιος από τους πιο ευλαβείς αδελφούς, ενώ στέκεται στη σύναξη ή περπατά, πάθει σκοτοδίνη και πέσει ξαφνικά κάτω, δεν πρέπει να απορείτε γι' αυτό, ούτε να εκπλήσσεστε. Πρέπει μάλλον να ικετεύετε τον Θεό με όλη σας τη διάνοια, ώστε να μας σκεπάζει σε όλα. Διότι, εάν τον υπηρετούμε με αληθινή καρδιά, δεν θα επιτρέψει να πειραστούμε πάνω από τις δυνάμεις μας, αλλά και όταν πειραστούμε, θα μας λυτρώσει. Έτσι γράφει άλλωστε στον ψαλμό: Τον Ύψιστο έκανες καταφυγή σου· δεν θα σε πλησιάσουν κακά, και μάστιγα δεν θα πλησιάσει στο σκήνωμά σου· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για εσένα, να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου, και θα σε σηκώσουν στα χέρια, μήπως και σκοντάψει το πόδι σου σε πέτρα. Πάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα πατήσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα. Επειδή σε εμένα ήλπισε, θα τον λυτρώσω· θα τον σκεπάσω, επειδή γνώρισε το όνομά μου. Θα με επικαλεστεί, και θα τον εισακούσω· μαζί του είμαι στη θλίψη· θα τον ελευθερώσω, και θα τον δοξάσω. Με μακροημέρευση θα τον χορτάσω, και θα του δείξω τη σωτηρία μου. Και πάλι: Εκείνοι που έχουν πεποίθηση στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα σαλευτεί εις τον αιώνα εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ. Και πάλι: Νέος ήμουν και πλέον γέρασα, και δεν είδα δίκαιο να έχει εγκαταλειφθεί, ούτε τους απογόνους του να ζητούν ψωμί.

Έτσι, ποτέ ο υιός της αλήθειας δεν παρέκκλινε από την αλήθεια· και μόνη του ελπίδα ήταν ο Θεός, από τον Οποίο προέρχονται οι χάριτες των ελπίδων που επιφυλάσσονται για τους αξίους. Διότι, μελετώντας το ψαλμικό ρητό σε όλη του τη ζωή με λόγια και με έργα, έλεγε: «Σε Αυτόν ήλπισε η καρδιά μου, και βοηθήθηκα». Επειδή κατ' αυτόν τον τρόπο ήλπισε στον Κύριο, το έλεος θα τον περικυκλώσει. Και η πεποίθησή του σε Αυτόν τον παρομοιάζει με το όρος Σιών· αλλά και καθιστά αυτόν που την κατέχει μέτοχο του ύψιστου μακαρισμού, όπως μπορεί κανείς να διδαχθεί από τους ίδιους τους προφήτες, με τον Δαβίδ να λέει: «Μακάριος ο άνθρωπος, του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου». Τον δε Ιερεμία: «Ευλογημένος ο άνθρωπος που έχει την πεποίθησή του στον Κύριο, και ο Κύριος θα είναι η ελπίδα του· και θα είναι σαν το δέντρο που θάλλει κοντά στα νερά, και που απλώνει τις ρίζες του προς την υγρασία». Και τον Ησαΐα: «Ο Κύριος είναι ο Βασιλιάς μας, ο Κύριος είναι ο Σωτήρας μας, Αυτός θα μας σώσει».

άρα το ύδωρ: Διότι σαν το νερό είναι οι πειρασμοί που παρασύρουν τον άνθρωπο, ως ακαταμάχητοι. χείμαρρον: Ομοίως και τα ρεύματα των πειρασμών, που εμφανίζονται σαν από φοβερό χειμώνα. άρα διήλθεν: Εννοεί τους χειμώνες των διωγμών και τους πειρασμούς των δαιμόνων, ως ακαταμάχητους. ευλογητός: Αναφέρεται στους δαίμονες· διότι επιχείρησαν να κατασπαράξουν [τον άνθρωπο] σαν θηρία. η ψυχή: Διότι, αφού έβγαλε φτερά σαν σπουργίτι η ψυχή του ανθρώπου μέσω των αρετών, λυτρώθηκε από τους δαίμονες. Διότι αυτοί και παγιδεύουν και κυνηγούν τον άνθρωπο. η παγίς: Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, κατήργησε τους δαίμονες και λύτρωσε τον άνθρωπο από αυτούς. βοήθεια: Από τον Χριστό προήλθε η βοήθεια του ανθρώπου. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. οι πεποιθότες: Όσοι έχουν τέλεια την εμπιστοσύνη στον Κύριο, παραμένουν αμετακίνητοι σαν το όρος Σιών, στο οποίο τελέστηκαν τα μυστήρια του Κυρίου (του Χριστού). ου σαλευθήσεται: Εκείνοι που εδραιώνονται στην πίστη των μυστηρίων που τελέστηκαν στην Ιερουσαλήμ· διότι αυτοί είναι ακλόνητοι και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. όρη κύκλω: Διότι περικύκλωσαν την Ιερουσαλήμ οι προφήτες· επειδή όλοι σε αυτήν μίλησαν. Διότι παντού η Γραφή ονομάζει τους προφήτες όρη· επειδή μέσω αυτών ο Κύριος προστατεύει τον πιστό λαό. ότι ουκ αφήσει: Διότι δεν μπορούν οι αμαρτωλοί να κληρονομήσουν μαζί με τους δικαίους.

Αλλά όχι για έναν μοναχό, ο οποίος οφείλει να έχει την πεποίθησή του στον Κύριο και να στέκεται σταθερός σαν το όρος Σιών. Γιατί λοιπόν, εγκαταλείποντας το να στηρίζεσαι με ασφάλεια στον Κύριο και να σηκώνεις τον σταυρό, που αποτελεί την ανάλογη άσκηση, αλλάζεις τον έναν τόπο μετά τον άλλο, αναζητώντας μάλλον, όπως φαίνεται, πιο πλούσιο τραπέζι και όχι αυστηρότερη παιδαγωγία; Και θα σου συμβεί, νομίζω, καθώς θα περιφέρεσαι σε όλες τις πόλεις του Ισραήλ και σε όλα τα πέρατα της γης με τέτοια κοιλιά και τέτοια νοοτροπία, να γίνεις σαν κάποιος Εύριπος, που παρασύρεται από κάθε άνεμο κνίσας και παραμένει για πάντα ασταθής.

Άκουσε τον ίδιο προφήτη να λέει: «Όσοι εμπιστεύονται τον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών». Τι άραγε σημαίνει το, «Σαν το όρος Σιών»; «Δεν θα σαλευθεί στον αιώνα», λέει. Διότι, όσα μηχανήματα κι αν επιστρατεύσεις, όσα βέλη κι αν εκτοξεύσεις, θέλοντας να καταστρέψεις ένα βουνό, αυτό δεν πρόκειται ποτέ να το καταβάλεις (πώς θα μπορούσες άλλωστε;), αλλά θα διαλύσεις όλα τα μηχανήματα, και θα καταλύσεις τη δική σου ισχύ. Τέτοιος είναι και ο δίκαιος· όσα χτυπήματα κι αν δεχθεί, ο ίδιος δεν παθαίνει κανένα δεινό, αλλά καταλύει τη δύναμη εκείνων που τον επιβουλεύονται, και όχι μόνο των ανθρώπων, αλλά και των ίδιων των δαιμόνων. Έχεις ακούσει εξάλλου πολλές φορές πόσα μηχανήματα έφερε εναντίον του Ιώβ ο διάβολος, και όχι μόνο δεν συγκλόνισε εκείνο το βουνό, αλλά και αποχώρησε εξαντλημένος, αφού τα βέλη του θρυμματίστηκαν και τα μηχανήματά του αχρηστεύτηκαν από εκείνη την επίθεση.

ΣΤΟΝ ΡΚΔ΄ ΨΑΛΜΟ. Όσοι έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών. Α΄. Τι σκοπό έχει η προσθήκη της λέξης «Σιών»; Γιατί δεν είπε απλώς «Σαν όρος», αλλά αναφέρει το συγκεκριμένο όρος; Διότι μας διδάσκει να μην καταρρέουμε στις συμφορές, ούτε να καταποντιζόμαστε, αλλά μένοντας σταθερά προσκολλημένοι στην ελπίδα προς τον Θεό, να υπομένουμε τα πάντα γενναία, και πολέμους και μάχες και ταραχές. Επειδή και το όρος αυτό, αν και κάποτε ερήμωσε και έμεινε γυμνό από τους κατοίκους του, επανήλθε και πάλι στην προηγούμενη ευημερία, ανακτώντας την αρχαία του ευπραγία με την επιστροφή των δικών του ανθρώπων και με την επίδειξη θαυμάτων. Έτσι και ο γενναίος άνθρωπος, ακόμη και αν υποστεί μύρια δεινά, δεν πρόκειται να ανατραπεί. Μην αναζητάς λοιπόν βίο ακίνδυνο, απράγμονα και χωρίς ταλαιπωρίες, αλλά εκείνον που δεν παρασύρεται από τους κινδύνους. Διότι δεν είναι το ίδιο να επιδεικνύει κανείς την τέχνη του καθισμένος με ασφάλεια στο λιμάνι σε σχέση με το να την επιδεικνύει παλεύοντας στα κύματα του πελάγους. Ο μεν πρώτος γίνεται νωθρός, χαύνος και άτονος, ενώ ο δεύτερος, έχοντας υπομείνει πολλές υφάλους, πολλούς βράχους, μεγάλη βία των ανέμων και τα υπόλοιπα δεινά της θάλασσας, και έχοντας ανταπεξέλθει σε όλα αυτά, καθιστά την ψυχή του ισχυρότερη. Διότι γι' αυτό ακριβώς τον λόγο ήλθες στον παρόντα βίο, όχι για να αδρανείς, ούτε για να παραμένεις ξαπλωμένος στη νωθρότητα, ούτε για να μην υποστείς κανένα δεινό, αλλά για να γίνεις λαμπρότερος μέσα από αυτά που θα υποστείς. Ας μην αναζητούμε λοιπόν την άνεση, ούτε τον βίο που είναι γεμάτος από τρυφή.

Γιατί δεν αξιοποιείς το χρέος αποκομίζοντας πνευματικό κέρδος; Διότι, εάν είναι ανάγκη να βαδίσεις αυτόν τον δρόμο είτε εκούσια είτε ακούσια, γιατί να μην το κάνεις με κέρδος; Αλλά, έπειτα από βασανιστήρια, να αποκτήσεις αγαθά όχι πρόσκαιρα, αλλά τέτοια που παρέχουν απόλαυση μεγαλύτερη από την οδύνη. Εάν δε αυτά σου φαίνονται ότι είναι σκληρά, αναλογίσου εκείνους που έχουν παραδοθεί σε μακροχρόνια φθορά χωρίς καμία ανταμοιβή, εκείνους που παλεύουν με αδιάκοπη πείνα, εκείνους που πάσχουν από νοσήματα ανίατα και μακροχρόνια, εξαιτίας των οποίων πολλές φορές ευχήθηκαν να δώσουν τέλος στη ζωή τους, και πολλοί μάλιστα οδηγήθηκαν και σε θηλιά και σε ξίφος. Σε εσένα όμως προσφέρεται ο ουρανός και τα αγαθά που βρίσκονται στους ουρανούς, και δεν φρίττεις και δεν φοβάσαι όταν επιδεικνύεις μαλθακότητα, και μάλιστα ενώ έχεις τέτοιον σύμμαχο; Δεν ακούς τον Προφήτη που λέει: «Εκείνοι που έχουν πεποίθηση στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών»; Διότι ανέφερε το όρος για να δηλώσει το αμετακίνητο της ελπίδας στον Θεό, το σταθερό, το ακαταμάχητο, το ανίκητο. Όπως ακριβώς, δηλαδή, ακόμη κι αν κάποιος επιστρατεύσει μύριες πολιορκητικές μηχανές, δεν θα μπορέσει ούτε να ξεριζώσει ούτε να κλονίσει ένα βουνό· έτσι και εκείνος που επιτίθεται σε αυτόν που έχει την ελπίδα του στον Θεό, θα αναχωρήσει για το σπίτι του με αδειανά χέρια. Διότι πολύ πιο ασφαλής από το όρος είναι η ελπίδα στον Θεό. «Δεν θα κλονιστεί στον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Ένας άλλος ερμηνευτής λέει: «Αμετακίνητος στον αιώνα είναι αυτός που κατοικεί γύρω από την Ιερουσαλήμ». Τι λοιπόν; Δεν κλονίστηκαν, λέει, οι τρεις παίδες και ο Δανιήλ;

Μην αποκαλείς, λοιπόν, σάλο την περίσταση των πραγμάτων. Διότι σάλος δεν είναι αυτό, αλλά η απώλεια της ψυχής και η έκπτωση από την αρετή· πράγμα που οι νήφοντες δεν υφίστανται μέσα στους κινδύνους, αλλά διατηρούν ασφαλέστερη τη δική τους φιλοσοφία και διαλάμπουν περισσότερο. Εάν δε θέλεις να εκλάβεις και αναγωγικά το ρηθέν, ότι δηλαδή «Δεν θα σαλευθεί εις τον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ», σκιαγράφησε τον εκεί κλήρο, στην άνω μητρόπολη.

Διότι, όπως είναι οι ασχολίες της ζωής μας, τέτοια είναι αναγκαίο να είναι και τα όνειρά μας. ΤΙΤΛΟΣ Ε΄. —Περί ελπίδος: ότι πρέπει να ελπίζουμε στον Θεό και όχι στις προστασίες των ανθρώπων. «Εκείνος που εμπιστεύεται τον Κύριο θα σωθεί.» «Ας ευφρανθούν όλοι όσοι ελπίζουν σε σένα εις τον αιώνα,» και τα λοιπά. «Είναι υπερασπιστής όλων εκείνων που ελπίζουν σε αυτόν.» «Αυτοί καυχώνται για τα άρματα και αυτοί για τα άλογα· εμείς όμως για το όνομα [του Κυρίου],» και τα λοιπά. «Σε σένα ήλπισαν οι πατέρες μας, ήλπισαν και τους λύτρωσες.» «Τα μάτια μου είναι διαρκώς στραμμένα προς τον Κύριο, διότι αυτός,» και τα λοιπά. «Ελπίζοντας στον Κύριο δεν θα κλονιστώ.» «Σε αυτόν ήλπισε η καρδιά μου και βοηθήθηκα.» «Σε σένα, Κύριε, ήλπισα, ας μην ντροπιαστώ ποτέ.» «Εκείνον που ελπίζει στον Κύριο θα τον περικυκλώσει το έλεος.» «Έλπισε στον Κύριο, πράττε το αγαθό και κατοίκησε τη γη. Φανέρωσε προς τον Κύριο τον δρόμο σου.» «Μακάριος ο άνθρωπος του οποίου η ελπίδα είναι το όνομα του Κυρίου.» «Εναπόθεσε στον Κύριο τη μέριμνά σου και αυτός θα σε συντηρήσει.» «Ελέησέ με, Θεέ, ελέησέ με, διότι σε σένα εναπόθεσε την εμπιστοσύνη της η ψυχή μου.» «Στον Θεό ήλπισα, δεν θα φοβηθώ τι θα μου κάνει ο άνθρωπος.» «Τους οδήγησε με ελπίδα και δεν δείλιασαν.» «Είναι προτιμότερο να έχει κανείς πεποίθηση στον Κύριο, παρά να έχει πεποίθηση σε άνθρωπο.» «Εκείνοι που έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών.» «

Ψαλμός ρκδ΄. Ωδή των αναβαθμών. «Εκείνοι που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών», σταθεροί και αμετακίνητοι εξαιτίας της εμπιστοσύνης τους προς τον Θεό, «δεν θα κλονιστεί στον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Ο Θεός που επισκέπτεται την Ιερουσαλήμ είναι ανεπίδεκτος κλονισμού και αναλλοίωτος. «Όρη την περικυκλώνουν» κατά την αισθητή έννοια· αναγωγικά όμως, είναι οι προφήτες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας. «Και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό του», προστατεύοντάς μας σαν τείχος από αόρατους και ορατούς εχθρούς «από τώρα και έως τον αιώνα». «Δεν θα αφήσει ο Κύριος τη ράβδο των αμαρτωλών πάνω στον κλήρο των δικαίων, για να μην απλώσουν οι δίκαιοι τα χέρια τους σε ανομίες». Κλήροι είναι τα κτήματα, οι περιουσίες και τα μερίδια των δικαίων, ή και τα έπαθλα των αρετών, από τα οποία ο Κύριος απομακρύνει με τη ράβδο του τις επιθέσεις των δαιμόνων και των ασεβών αμαρτωλών, για να μην ενοχληθούν από αυτούς οι δίκαιοι και πράξουν κάτι ανάξιο της δικαιοσύνης, «απλώνοντας τα χέρια τους». «Ο Κύριος ευεργετεί τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά», διότι, όπως λέει, «η ευθύτητα σε αγάπησε». «Εκείνους όμως που εκτρέπονται» προς τις διαστροφές και τις στρεβλώσεις των παθών «θα τους συναριθμήσει ο Κύριος με αυτούς που εργάζονται την ανομία, ενώ ειρήνη θα υπάρχει στον Ισραήλ», δηλαδή στον θεωρητικό και θεοειδέστατο νου.

Κάθε βάση τοποθετείται σε κάποιον συγκεκριμένο τόπο· και κανένας άλλος δεν είναι ο τόπος στηρίγματος της ψυχής παρά ο ίδιος ο Θεός, σύμφωνα με τα λόγια του σοφού Σολομώντα: «όταν εγερθεί εναντίον σου το πνεύμα του εξουσιάζοντος, μην εγκαταλείψεις τον τόπο σου», στον οποίο επιστρέφοντας η ψυχή μέσω της μεταμέλειας, κλείνοντας προφανώς τις αισθήσεις του σώματος, εγκαθιστά και πάλι σε αυτόν τις βάσεις της πιο σταθερά από ό,τι πριν, απ' όπου δεν θα κλονιστεί εις τον αιώνα, διότι Αυτός είναι μαζί της, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ που λέει τα εξής: «δεν θα κλονιστεί εις τον αιώνα εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ».

Για τον λόγο αυτό, ενώ όλες οι άλλες γυναίκες προσκυνούσαν και σηκώνονταν όρθιες με το που αντίκριζαν την αυτουργό, μυσταγωγό και διδάσκαλο αυτών των πραγμάτων, μόνο η δική μας μητέρα δεν καταδεχόταν ούτε το κεφάλι να κλίνει ποτέ, ούτε να προστρέξει σε αυτήν, ούτε πάλι να συμμετάσχει στη μαγγανεία, αν και πολλές φορές δέχθηκε απειλές από τα τελούμενα. Αλλά πράγματι, «οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο» και «αυτός που εμπιστεύεται τον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών», όπως αναφέρουν τα ιερά λόγια.

Κοίταξε ψηλά, πάτερ, δες τον Κύριο, παρατήρησε τις θείες τάξεις των αγγέλων, ατένισε τις χορείες των αγίων. Δες πάνω σε θρόνο υψηλό και επηρμένο τον κριτή του κόσμου, ο οποίος θα σε ανακηρύξει πιστό δούλο και τηρητή των εντολών του και, το σπουδαιότερο, ομολογητή. Έπειτα, πού θα σε στείλει; Όχι στο αιώνιο πυρ, το οποίο παραλαμβάνει τους απειθείς του νόμου του, αλλά σε ζωοδόχο τόπο και αθάνατη κατάπαυση και σε απείρως αγαλλιαστική θεία ευφροσύνη. Διότι, λέγει, είσελθε στη χαρά του κυρίου σου. Τα μάτια όλων μας είναι στραμμένα σε εσένα, όλοι παίρνουμε θάρρος, καθώς εσύ παραμένεις εδραιωμένος. Είθε η βοήθεια του Θεού να είναι μαζί σου ακόμη περισσότερο, οχυρώνοντάς σε, δυναμώνοντάς σε, ενισχύοντάς σε και δίνοντάς σου ανδρεία. Εσύ που φοβάσαι τον Θεό, μην φοβηθείς ό,τι σου έκανε ο άνθρωπος ή ίσως σου κάνει στο μέλλον. Έχεις πεποίθηση στον Κύριο, είσαι όρος Σιών, δεν θα σαλευθείς εις τον αιώνα. Διότι έχεις μέσα σου ως ένοικο τον τεχνίτη και δημιουργό της άνω Ιερουσαλήμ. Απόφευγε τις ιοβόλες και απατηλές φωνές εκείνων που σέρνονται προς εσένα σαν φίδια και θέλουν να σε απομακρύνουν από το ζωτικό δέντρο της αλήθειας, και δίνε προσοχή έχοντας ενδυναμωθεί μια για πάντα στην αλήθεια και έχοντας στερεωθεί μέσω πολλών μαρτυριών της Αγίας Γραφής, και ενίοτε ευσεβών ανθρώπων, φτάνοντας σε απόλυτη σταθερότητα, ώστε να επιτύχεις και το εγκώμιο εκείνης της φωνής: εκείνος που πράττει αυτά δεν θα σαλευθεί εις τον αιώνα.

Αν και βέβαια στην περίπτωση των ορατών εχθρών η επίθεση γίνεται σε συγκεκριμένο χρόνο, και η είδησή της που φτάνει από μακριά δίνει την ευχέρεια σε όσους το επιθυμούν να διαφύγουν προς κάθε κατεύθυνση, για τους αόρατους όμως εχθρούς δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο, διότι και τη νύχτα και την ημέρα και κάθε ώρα είναι αδέσμευτοι να μας κατατρέχουν, ώστε σχεδόν, για να το πούμε έτσι, δεν μας αφήνουν ούτε να αναπνεύσουμε. Επομένως, εδώ χρειάζεται περισσότερος φόβος και μεγαλύτερη επαγρύπνηση για να μην αιχμαλωτιστούμε, αλλά να αποφύγουμε τις ψυχοφθόρες επιδρομές τους. Και πού να καταφύγουμε; Στον Θεό προφανώς. «Διότι ο Θεός μας», λέει, «είναι καταφυγή και δύναμη, βοηθός στις θλίψεις που μας έχουν βρει σφοδρά». Και: «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους γλιτώσει». Και: «Εκείνοι που έχουν την πεποίθησή τους στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών· δεν θα κλονιστεί ποτέ εκείνος που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Άρα, εάν έχουμε τον φόβο του Θεού και την πεποίθηση σε Αυτόν, δεν θα φοβηθούμε μπροστά στους εχθρούς μας. Ας προσέξουμε όμως και τούτο: ότι ένα καταφύγιο δεν θα μπορούσε ποτέ να κυριευθεί, παρά μόνο από την έλλειψη άρτου και ύδατος.