Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 124:2

Διότι αναφέρουν ότι, αφού καταμέτρησαν τις οικίες της πόλης και έπειτα υπολόγισαν κατά προσέγγιση τα αποθέματα του νερού, αντελήφθησαν ότι είναι πολλές, και διοχέτευσαν το νερό της αρχαίας δεξαμενής μέσα στην πόλη, ώστε να έχουν, όπως τουλάχιστον θεωρούσαν, όσα θα τους επαρκούσαν, ακόμη και αν η διάρκεια της πολιορκίας παρατεινόταν περισσότερο. Και επιπροσθέτως, λέγει, κατασκεύαζαν τις οχυρώσεις των τειχών, κατεδαφίζοντας τις οικίες της πόλης. Αλλά δεν αποβλέψατε προς εκείνον που την δημιούργησε εξαρχής, ούτε είδατε εκείνον που την έκτισε. Διότι έπρεπε, έπρεπε, λέγει, να μην στηρίζονται στις δικές τους δυνάμεις, δηλαδή στις ευνοϊκές συγκυρίες, αλλά να υψώσουν τον οφθαλμό της διάνοιας προς εκείνον που πάντοτε περιτείχιζε την αγία πόλη. Διότι όρη, λέγει, υπάρχουν γύρω από αυτήν και ο Κύριος γύρω από τον λαό του, πράγμα το οποίο υπόσχεται σε αυτήν και δια της φωνής του προφήτη, λέγοντας: Και εγώ θα γίνω για αυτήν, λέγει ο Κύριος, τείχος πυρός ολόγυρα και θα είμαι προς δόξαν στο μέσο της. Εσείς όμως δεν θεωρήσατε το πράγμα άξιο κανενός λόγου, λέγει, αλλά παραβλέψατε την πρόνοια του Θεού, και σαν να μην είχατε καμία απολύτως ανάγκη της άνωθεν βοήθειας, εναποθέσατε ανοήτως το θάρρος σας στην προσθήκη των λίθων.

«Περίμενα να κάνει σταφύλια, αλλά έκανε αγκάθια.» Έπειτα προσθέτει: «Τώρα λοιπόν θα σας αναγγείλω τι θα κάνω στον αμπελώνα μου: θα αφαιρέσω τον φράχτη του, και θα γίνει αντικείμενο διαρπαγής· θα γκρεμίσω τον τοίχο του, και θα καταπατηθεί, και θα εγκαταλείψω τον αμπελώνα μου και δεν θα κλαδευτεί, ούτε θα σκαφτεί, και θα φυτρώσουν σε αυτόν αγκάθια όπως σε χέρσα γη, και θα δώσω εντολή στα σύννεφα να μη ρίξουν βροχή πάνω του.» Βλέπεις πόσο αληθινό είναι αυτό που είπα, δηλαδή το «Μάταια θα τον ποτίσω». Διότι δεν έδωσε πλέον τη νοητή βροχή στους προερχόμενους από τον Ισραήλ· γκρέμισε δε τον φράχτη του, και επιπλέον τον τοίχο του. Και φράχτη ίσως ονομάζει τη βοήθεια από τους αγγέλους· τοίχο δε την απόρθητη και σταθερή προστασία της δικής του δυνάμεως. Διότι, όπως λέει, τα βουνά είναι ολόγυρά του, και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό του. Και όταν λέει «έπεσε», δεν δηλώνει οπωσδήποτε ότι γκρεμίστηκε, αλλά μάλλον ότι έχει αφαιρεθεί. Διότι ο Ισραήλ παρέμεινε αβοήθητος, και εντελώς αμέτοχος της άνωθεν ευσπλαχνίας και αγάπης. <Δεν υπάρχει καμία που να μην την κατέλαβε. Ποιος θα με ορίσει να φυλάω καλαμιές στον αγρό; Εξαιτίας αυτής της έχθρας την απέρριψα.> Η χώρα των Ιουδαίων πράγματι πολιορκήθηκε μετά τον σταυρό του Σωτήρος. Και εκείνοι που συγκεντρώθηκαν από κάθε έθνος, δηλαδή η πανίσχυρη στρατιά των Ρωμαίων, ξεσηκώθηκαν με ανδρεία εναντίον του ιουδαϊκού έθνους.

Θα προσέθετα, μάλιστα, ότι αποτελεί και οχύρωση· διότι ο Κύριος βρισκόταν ολόγυρά της και ολόγυρα στον λαό Του, όπως είναι γεγραμμένο. Αλλά μέσα σε αυτήν, λέει, προσφέρεται θυσία στον Κύριο. Διότι θυσιάστηκαν από τα μαχαίρια των πολιορκητών, και δεν ανέρχονται προς τον Θεό ως οσμή ευωδίας, αλλά για τον χορτασμό του μαχαιριού που τους κατακόπτει.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΔ΄. Όρη την περικυκλώνουν. Αυτά τα λέγουν εκείνοι που επέστρεψαν μετά τη μακρά οδοιπορία στην αισθητή Ιερουσαλήμ, έχοντας πλέον βρεθεί σε ασφάλεια, αντλώντας θάρρος όχι από τον τόπο, αλλά από την εμπιστοσύνη τους στον Κύριο· πράγμα που είναι βεβαίως ανώτερο από το να κατοικεί κανείς στην Ιερουσαλήμ. Και αφού ισχύει αυτό, πού βρισκόταν η υπεροχή του λαού; Για μεν τον τόπο λέγεται ότι τον περικυκλώνουν όρη· τον δε λαό, για χάρη του οποίου τιμήθηκε και ο τόπος, τον περικυκλώνει πράγματι ο Θεός, ο οποίος είναι και εκείνος που προστατεύει τον τόπο, όταν ο λαός είναι άξιος.

Όσο για το επόμενο χωρίο που αναφέρεται, «καὶ ὁ ἅγιος ἐξ ὄρους κατασκίου δασέος», θα το κατανοήσεις παραθέτοντας τα εξής λόγια από τον Ζαχαρία: «είδα μέσα στη νύχτα, και ιδού άνδρας επιβαίνων σε ίππο πυρρό, και αυτός στεκόταν ανάμεσα στα κατάσκια όρη». Αυτόν, λοιπόν, που επιβαίνει «σε ίππο πυρρό» και στέκεται «ανάμεσα στα κατάσκια όρη», αυτόν θεωρώ πως υποδηλώνει η ανά χείρας προφητεία, η οποία αναφέρει ότι ο άγιος θα έλθει «εξ όρους κατασκίου δασέος». Και στις δύο περιπτώσεις, λοιπόν, γίνεται λόγος για «όρη κατάσκια», και θεωρώ πως πρόκειται για τον παράδεισο του Θεού, τον οποίο «εφύτευσε» «στην Εδέμ κατ' ανατολάς», ή και για την επουράνια Ιερουσαλήμ· διότι «όρη υπάρχουν γύρω της, και ο Κύριος βρίσκεται γύρω από τον λαό του». Αυτά, λοιπόν, επειδή είναι πλήρη θείων δυνάμεων και αγίων πνευμάτων, ονομάζονται κατάσκια, ωσάν να είναι κατάφυτα και αμφιλαφή. Αλλά στον μεν Ζαχαρία εμφανίζεται σαφώς ως άνδρας που επιβαίνει σε ίππο πυρρό, δηλώνοντας με αυτόν τον τρόπο την ενανθρώπηση του Σωτήρος ημών και τη σάρκα την οποία ανέλαβε ως όχημα· εδώ όμως έχει ονομαστεί Θεός και άγιος· διότι, επειδή πραγματοποίησε την άφιξή του από τον Θεό προς τους ανθρώπους, και ωσάν να έχει κατέλθει από τους θειότερους τόπους, λέγεται: «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν, και ο άγιος εξ όρους κατασκίου δασέος».

άρα το ύδωρ: Διότι σαν το νερό είναι οι πειρασμοί που παρασύρουν τον άνθρωπο, ως ακαταμάχητοι. χείμαρρον: Ομοίως και τα ρεύματα των πειρασμών, που εμφανίζονται σαν από φοβερό χειμώνα. άρα διήλθεν: Εννοεί τους χειμώνες των διωγμών και τους πειρασμούς των δαιμόνων, ως ακαταμάχητους. ευλογητός: Αναφέρεται στους δαίμονες· διότι επιχείρησαν να κατασπαράξουν [τον άνθρωπο] σαν θηρία. η ψυχή: Διότι, αφού έβγαλε φτερά σαν σπουργίτι η ψυχή του ανθρώπου μέσω των αρετών, λυτρώθηκε από τους δαίμονες. Διότι αυτοί και παγιδεύουν και κυνηγούν τον άνθρωπο. η παγίς: Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, κατήργησε τους δαίμονες και λύτρωσε τον άνθρωπο από αυτούς. βοήθεια: Από τον Χριστό προήλθε η βοήθεια του ανθρώπου. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. οι πεποιθότες: Όσοι έχουν τέλεια την εμπιστοσύνη στον Κύριο, παραμένουν αμετακίνητοι σαν το όρος Σιών, στο οποίο τελέστηκαν τα μυστήρια του Κυρίου (του Χριστού). ου σαλευθήσεται: Εκείνοι που εδραιώνονται στην πίστη των μυστηρίων που τελέστηκαν στην Ιερουσαλήμ· διότι αυτοί είναι ακλόνητοι και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. όρη κύκλω: Διότι περικύκλωσαν την Ιερουσαλήμ οι προφήτες· επειδή όλοι σε αυτήν μίλησαν. Διότι παντού η Γραφή ονομάζει τους προφήτες όρη· επειδή μέσω αυτών ο Κύριος προστατεύει τον πιστό λαό. ότι ουκ αφήσει: Διότι δεν μπορούν οι αμαρτωλοί να κληρονομήσουν μαζί με τους δικαίους.

«Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε κέρατο, σε τόπο εύφορο». Με το όνομα του αμπελώνα φανέρωσε όλη την πρόνοια και την επιμέλεια γι' αυτούς. Δεν σταματά όμως μέχρι εδώ, αλλά απαριθμεί και τις άλλες ευεργεσίες· και το κάνει αυτό αρχίζοντας πρώτα από τη θέση του τόπου. Διότι η φράση «σε κέρατο, σε τόπο εύφορο», τη μεν έλεγε επαινώντας τη φύση της γης, τη δε τη θέση της· πράγμα που και ο Δαβίδ είπε ψάλλοντας: «Στην Ιερουσαλήμ, βουνά υπάρχουν γύρω της, και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό Του». Διότι, λέει, την τείχισε και με τη φυσική θέση του τόπου· όμως δεν αρκέστηκε σε αυτό, αλλά ο Ίδιος έγινε το μέγιστο τείχος γι' αυτήν. Αυτό ακριβώς υπαινίσσεται και ο προφήτης λέγοντας: «Σε κέρατο», δηλώνοντας το ακατανίκητο και το ακαταμάχητο του τόπου και, πρωτίστως, τη βοήθεια του Θεού, χρησιμοποιώντας τη μεταφορά του κέρατου του βοδιού. Διότι έχει επικρατήσει μια τέτοια λαϊκή παροιμία για όσους καταφεύγουν σε κάποιο ασφαλές μέρος. Επειδή, δηλαδή, ο ταύρος είναι το ισχυρότερο από όλα τα ζώα, και το ισχυρότερο σημείο αυτού του ζώου είναι το κέρατο, καθώς το χρησιμοποιεί ως όπλο· εξαιτίας αυτού του δυσκολοκατάβλητου χαρακτηριστικού, οι πολλοί συνηθίζουν να χρησιμοποιούν αυτήν την έκφραση. Αλλά και η Γραφή πολλές φορές ονομάζει «κέρατο μονοκέρωτος» εκείνους που βρίσκονται σε ασφάλεια. «Σε κέρατο», λοιπόν, λέει εδώ, δηλαδή σε ασφάλεια, σε ύψος, όπως έλεγε και στην αρχή: «Υιούς γέννησα και ύψωσα». «Σε τόπο εύφορο»· πράγμα που είπε και ο Μωυσής: «Γη που ρέει γάλα και μέλι».

Διότι εκείνοι που την έχουν αποκτήσει έχουν απαλλαγεί από κάθε δοκιμασία· δεν υπάρχουν πλέον εκεί όσα προκαλούν πτώσεις, ούτε επιθυμία, ούτε ηδονές, ούτε περίσταση αμαρτίας, ούτε λύπη και αγωνία και κίνδυνος, αλλά όλα αυτά έχουν απομακρυνθεί. «Ιερουσαλήμ, όρη υπάρχουν γύρω της, και ο Κύριος βρίσκεται γύρω από τον λαό Του από τώρα και έως τον αιώνα». Μέσα από αυτά τα λόγια, βεβαίως, υποδηλώνει και την προστασία που παρέχεται στην πόλη εξαιτίας της τοποθεσίας της· ωστόσο δεν τους αφήνει να στηρίζονται σε αυτά, αλλά τους ανάγει στην ακατανίκητη βοήθεια, τον Θεό.

βʹ. Διότι, αν και τα όρη την περιτειχίζουν, λέγει, ωστόσο έχει ανάγκη από εκείνη την ασφάλεια· και αυτό την καθιστά απρόσβλητη. Γι' αυτό και ένας άλλος ερμηνευτής λέγει: «Ο δε Κύριος είναι γύρω από τον λαό Του». Δηλαδή, μην έχετε εμπιστοσύνη στην περιβολή των ορέων. Διότι αυτό που την καθιστά απρόσβλητη είναι το εξής: «Ότι δεν θα αφήσει ο Κύριος τη ράβδο των αμαρτωλών πάνω στον κλήρο των δικαίων». Αναφέρει κάποια εύλογη αιτία για τη βοήθεια του Θεού, ώστε να λάβουν και εκείνοι θάρρος. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Δεν θα ανεχόταν, λέγει, να βρίσκονται τα αγαθά των δικαίων στα χέρια των αμαρτωλών. Αυτό το είπε, αφενός για να τους ενθαρρύνει προετοιμάζοντάς τους για τη συμπαράσταση του Θεού, και αφετέρου για να τους πείσει να παραμένουν στην αρετή, εάν βεβαίως επιθυμούν να απολαμβάνουν διαρκώς τη δική Του βοήθεια και να παραμένουν κύριοι των δικών τους αγαθών.

Ψαλμός ρκδ΄. Ωδή των αναβαθμών. «Εκείνοι που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών», σταθεροί και αμετακίνητοι εξαιτίας της εμπιστοσύνης τους προς τον Θεό, «δεν θα κλονιστεί στον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Ο Θεός που επισκέπτεται την Ιερουσαλήμ είναι ανεπίδεκτος κλονισμού και αναλλοίωτος. «Όρη την περικυκλώνουν» κατά την αισθητή έννοια· αναγωγικά όμως, είναι οι προφήτες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας. «Και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό του», προστατεύοντάς μας σαν τείχος από αόρατους και ορατούς εχθρούς «από τώρα και έως τον αιώνα». «Δεν θα αφήσει ο Κύριος τη ράβδο των αμαρτωλών πάνω στον κλήρο των δικαίων, για να μην απλώσουν οι δίκαιοι τα χέρια τους σε ανομίες». Κλήροι είναι τα κτήματα, οι περιουσίες και τα μερίδια των δικαίων, ή και τα έπαθλα των αρετών, από τα οποία ο Κύριος απομακρύνει με τη ράβδο του τις επιθέσεις των δαιμόνων και των ασεβών αμαρτωλών, για να μην ενοχληθούν από αυτούς οι δίκαιοι και πράξουν κάτι ανάξιο της δικαιοσύνης, «απλώνοντας τα χέρια τους». «Ο Κύριος ευεργετεί τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά», διότι, όπως λέει, «η ευθύτητα σε αγάπησε». «Εκείνους όμως που εκτρέπονται» προς τις διαστροφές και τις στρεβλώσεις των παθών «θα τους συναριθμήσει ο Κύριος με αυτούς που εργάζονται την ανομία, ενώ ειρήνη θα υπάρχει στον Ισραήλ», δηλαδή στον θεωρητικό και θεοειδέστατο νου.