Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 124:4

Ερώτηση ΣΙΔʹ Σε τι διαφέρουν μεταξύ τους η χρηστότητα και η αγαθοσύνη; Απόκριση Δεδομένου ότι ο Δαβίδ αναφέρει αφενός: «Χρηστός είναι ο Κύριος προς όλους», και «Χρηστός είναι ο άνθρωπος που ελεεί και δανείζει», αφετέρου δε: «Πράξε αγαθά, Κύριε, στους αγαθούς»· και ο Ιερεμίας αναφέρει: «Αγαθός είναι ο Κύριος προς εκείνους που τον υπομένουν», φρονώ ότι η μεν χρηστότητα είναι ευρύτερη, αποβλέποντας στην ευεργεσία εκείνων που την έχουν ανάγκη με οποιονδήποτε τρόπο. Η δε αγαθοσύνη είναι μάλλον πιο περιορισμένη, και κατά τις ευεργεσίες συνδυάζεται με τους λόγους της δικαιοσύνης.

Ποιος στρατηγός κάλεσε ποτέ στη διανομή των λαφύρων, ισότιμα με τους νικητές, εκείνους που ούτε καν εμφανίστηκαν στη μάχη; Αγαθός είναι ο Θεός, αλλά και δίκαιος. Ίδιον δε του δικαίου είναι η ανταπόδοση ανάλογα με την αξία, καθώς είναι γεγραμμένο: «Ευεργέτησε, Κύριε, τους αγαθούς». Εκείνους όμως που εκτρέπονται στις διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία. Είναι ελεήμων, αλλά και κριτής. Διότι ο Κύριος αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση. Έμαθες σε ποιους απευθύνεται το έλεος; «Μακάριοι», λέγει, «οι ελεήμονες, διότι αυτοί θα ελεηθούν».

Πώς θα βρεθεί μαζί με τον καθένα από τους αγίους εκείνος που δεν βάδισε στα ίχνη τους; Ποιος αγωνοθέτης είναι τόσο άκριτος, ώστε να αξιώσει με ίσα στεφάνια τον νικητή και εκείνον που δεν αγωνίστηκε καθόλου; Ποιος στρατηγός κάλεσε ποτέ στο μερίδιο των λαφύρων, εξίσου με τους νικητές, εκείνους που δεν εμφανίστηκαν καν στη μάχη; Ο Θεός είναι αγαθός, αλλά είναι και δίκαιος. Ίδιον δε του δικαίου είναι η ανταπόδοση ανάλογα με την αξία, καθώς έχει γραφτεί: «Κάνε αγαθά, Κύριε, στους αγαθούς και σε εκείνους που έχουν ευθεία καρδιά». Εκείνους δε που παρεκκλίνουν στις διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία. Είναι ελεήμων, αλλά και κριτής. Διότι, όπως λέγει η Γραφή, «ελεημοσύνη και κρίση αγαπά ο Κύριος». Γι' αυτό λέγει: «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε». Μάθαμε σε ποιους απευθύνεται το έλεος· διότι «Μακάριοι», λέγει, «είναι οι ελεήμονες, επειδή αυτοί θα ελεηθούν». Βλέπεις πώς με κρίση χρησιμοποιεί το έλεος; Ούτε ελεεί άκριτα, ούτε κρίνει ανελέητα. Διότι ο Κύριος είναι ελεήμων και δίκαιος. Ας μην γνωρίζουμε, λοιπόν, τον Θεό κατά το ήμισυ, και ας μην λαμβάνουμε τη φιλανθρωπία Του ως αφορμή για ραθυμία.

Διότι το απόλυτα αγαθό, λέει, ανήκει μόνο στον Θεό, ακόμη και αν ονομάζεται έτσι και ο άνθρωπος, όπως στο χωρίο: «Ο αγαθός άνθρωπος από τον αγαθό θησαυρό βγάζει το αγαθό»· και στο: «Θα δώσω τη βασιλεία σε κάποιον πιο αγαθό από εσένα», όταν ο Θεός μιλάει προς τον Σαούλ για τον Δαβίδ· και στο: «Κάνε αγαθά, Κύριε, στους αγαθούς»· και όσα άλλα παρόμοια λέγονται για εκείνους ανάμεσά μας που επαινούνται, στους οποίους έφτασε η απόρροια του πρώτου καλού, έστω και σε δεύτερο βαθμό. Αν, λοιπόν, πείθουμε για αυτό, είναι άριστο· αν όμως όχι, τι θα πεις σε αυτούς που λένε, από την άλλη πλευρά, ότι σύμφωνα με τις δικές σου προϋποθέσεις μόνο ο Υιός ονομάζεται Θεός; Σε ποια χωρία; Σε εκείνα που λένε: «Αυτός είναι ο Θεός σου, δεν θα λογαριαστεί άλλος ίσος με αυτόν»· και λίγο πιο κάτω: «Μετά από αυτό εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Διότι το ότι αυτό δεν λέγεται για τον Πατέρα αλλά για τον Υιό, η προσθήκη αυτή το αποδεικνύει σαφώς. Επειδή αυτός είναι που συναναστράφηκε μαζί μας σωματικώς και βρέθηκε ανάμεσα σε όσους είναι κάτω στη γη. Αν, όμως, επικρατήσει η άποψη ότι αυτό λέγεται εις βάρος του Πατρός, και όχι εναντίον των νομιζόμενων θεών, τότε έχουμε ηττηθεί ως προς τον Πατέρα εξαιτίας αυτών ακριβώς με τα οποία αγωνιστήκαμε υπέρ του Υιού. Και τι θα μπορούσε να είναι πιο άθλιο ή πιο ζημιογόνο από μια τέτοια νίκη;

Επειδή, λοιπόν, και σε όλα τα άλλα μαθαίνουμε από τη θεία φιλοσοφία αυτό το δόγμα, ότι δηλαδή το θείο γίνεται πάντοτε για εμάς τέτοιο, ανάλογα με το πώς θα δείξουμε τον εαυτό μας στον Θεό μέσω της προαιρέσεώς μας (διότι ο Δαβίδ στην προφητεία μαρτυρεί ότι Αυτός είναι αγαθός προς τους αγαθούς, ενώ για εκείνους που έχουν αποκτηνωθεί κατά τον βίο τους κάποιος άλλος από τους προφήτες Τον ονομάζει άρκτο και πάρδαλη, προεκθέτοντας με αινιγματικό τρόπο τα ευαγγελικά δόγματα, στα οποία διαφορετικός φαίνεται ο χαρακτήρας των λόγων του βασιλιά προς αυτούς που βρίσκονται στα δεξιά και διαφορετικός προς αυτούς που βρίσκονται στα αριστερά, στους μεν όντας αγαθός και μειλίχιος, στους δε φοβερός και αμείλικτος, προσαρμόζοντας τον Εαυτό Του καταλλήλως προς την προαίρεση εκείνων που κρίνονται), για τον λόγο αυτό και τώρα γίνεται από τον Λόγο η ταιριαστή ανταπόδοση στη νύμφη· διότι για τα όσα εκείνη ύμνησε το κάλλος του Δεσπότη, με παρόμοιο τρόπο ο Κύριος της ανταπέδωσε τον έπαινο. Διότι αποδέχεται και ο Ίδιος τη μεταβολή των μαστών της, η οποία συντελέστηκε προς το καλύτερο μέσω της ενέργειάς τους, επειδή, έχοντας πάψει να γαλακτοφορούν, αναβλύζουν οίνο και όχι γάλα, μέσω του οποίου επέρχεται η ευφροσύνη στις πιο τέλειες καρδιές, εκείνων που δεν κλυδωνίζονται πλέον από τη νηπιότητα, αλλά δύνανται να εμφορούνται και να ελκύουν με το στόμα τα αγαθά από τον κρατήρα της σοφίας.

Ονομάζει δε «ράβδο» το άκαμπτο και αμετανόητο των αμαρτωλών. Ώστε να μην συμβεί τώρα, διότι δεν αρμόζει στους δικαίους να πολεμούν τους αμαρτωλούς· επειδή λαμβάνουν την ανταπόδοση από τον ίδιο τους τον εαυτό. Στο «κάνε αγαθό»: Διότι πολλά αγαθά επιφυλάσσονται για τους αγαθούς και τους ευθείς, και εδώ και στον μέλλοντα αιώνα. Στο «εκείνους δε που εκτρέπονται»: Διότι όσοι διαστρέφονται από την κακοπιστία, στραγγαλιζόμενοι κατατάσσονται μαζί με τους ανόμους. Στο «ειρήνη»: Πάνω στον πιστό λαό.

ΡΙΖ΄. ΣΤΟΝ ΙΣΧΥΡΙΩΝΑ. Στο χωρίο: «Αν λοιπόν εσείς που είστε πονηροί». Μεγάλη είναι η αγαθότητα του Θεού και η σκληρότητα των ανθρώπων. Διότι εκείνος που ζήτησε αναβολή και έλαβε άφεση, ο ίδιος, όταν του ζητήθηκε αναβολή, όχι μόνο δεν έδωσε, αλλά και έκλεισε στη φυλακή τον σύνδουλό του· και μάλιστα, ενώ δεν του χρωστούσε τόσα όσα χρωστούσε ο ίδιος. Διότι ο ένας χρωστούσε δέκα χιλιάδες τάλαντα, και ο άλλος πενήντα δηνάρια. Εύλογα λοιπόν ο ευαγγελικός λόγος, παραβάλλοντας την αγαθότητα των ανθρώπων με τη θεία χρηστότητα, την ονόμασε πονηρία, λέγοντας: «Αν λοιπόν εσείς που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας», όχι επειδή καταδικάζει ολόκληρη τη φύση για πονηρία (προς Θεού! διότι είναι γραμμένο: «Κάνε καλό, Κύριε, στους αγαθούς». Και: «Ο αγαθός άνθρωπος βγάζει από τον θησαυρό του τα αγαθά»), αλλά συγκρίνοντας την ανθρώπινη με τη θεία αγαθότητα, την ονόμασε πονηρία. «Διότι πόσο μάλλον», λέει, «ο Πατέρας σας θα δώσει αγαθά σε αυτούς που του τα ζητούν;»

Αγάθυνε, Κύριε, τους αγαθούς. Άλλος αναφέρει: Αγαθοποίησε. Και στους ευθείς κατά την καρδιά. Εκείνους όμως που εκτρέπονται σε στρεβλές οδούς, θα τους αποπέμψει ο Κύριος μαζί με όσους εργάζονται την ανομία. Βλέπεις ότι παντού η αρχή προέρχεται από εμάς, τόσο για να απολαμβάνουμε τα αγαθά, όσο και για να υπομένουμε τιμωρίες;

Ψαλμός ρκδ΄. Ωδή των αναβαθμών. «Εκείνοι που ελπίζουν στον Κύριο είναι σαν το όρος Σιών», σταθεροί και αμετακίνητοι εξαιτίας της εμπιστοσύνης τους προς τον Θεό, «δεν θα κλονιστεί στον αιώνα αυτός που κατοικεί στην Ιερουσαλήμ». Ο Θεός που επισκέπτεται την Ιερουσαλήμ είναι ανεπίδεκτος κλονισμού και αναλλοίωτος. «Όρη την περικυκλώνουν» κατά την αισθητή έννοια· αναγωγικά όμως, είναι οι προφήτες και οι δάσκαλοι της Εκκλησίας. «Και ο Κύριος είναι γύρω από τον λαό του», προστατεύοντάς μας σαν τείχος από αόρατους και ορατούς εχθρούς «από τώρα και έως τον αιώνα». «Δεν θα αφήσει ο Κύριος τη ράβδο των αμαρτωλών πάνω στον κλήρο των δικαίων, για να μην απλώσουν οι δίκαιοι τα χέρια τους σε ανομίες». Κλήροι είναι τα κτήματα, οι περιουσίες και τα μερίδια των δικαίων, ή και τα έπαθλα των αρετών, από τα οποία ο Κύριος απομακρύνει με τη ράβδο του τις επιθέσεις των δαιμόνων και των ασεβών αμαρτωλών, για να μην ενοχληθούν από αυτούς οι δίκαιοι και πράξουν κάτι ανάξιο της δικαιοσύνης, «απλώνοντας τα χέρια τους». «Ο Κύριος ευεργετεί τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά», διότι, όπως λέει, «η ευθύτητα σε αγάπησε». «Εκείνους όμως που εκτρέπονται» προς τις διαστροφές και τις στρεβλώσεις των παθών «θα τους συναριθμήσει ο Κύριος με αυτούς που εργάζονται την ανομία, ενώ ειρήνη θα υπάρχει στον Ισραήλ», δηλαδή στον θεωρητικό και θεοειδέστατο νου.

Αυτά θα γίνουν, εάν και εσείς εξαρτάτε την επιτυχία από τη δεξιά του Υψίστου και από τον υψηλό βραχίονα, και εάν σας δοθεί από τον Θεό ηγεμόνας που να μην καταβροχθίζει τον λαό και διαψεύδει την κλήση του, ούτε να είναι άστατος στο ήθος και σκυμμένος συνεχώς πάνω από το τραπέζι, ούτε να κρατά διαρκώς στα δάχτυλα το ποτήρι, και να μην αποσπάται καθόλου από τα ανάκτορα, όπως ακριβώς εκείνοι που εικονίζονται στους τοίχους με ψηφίδες και χρώματα· διότι τα πάντα συνηθίζουν κατά κάποιον τρόπο να συνδιατίθενται και να ακολουθούν την κατάσταση του ανθρώπου. Επειδή, καθώς δημιουργήθηκαν εξ αρχής για αυτόν, όταν αυτός τρέπεται προς το κακό, μεταβάλλονται και αυτά, ενώ όταν τρέπεται προς το αγαθό, επανέρχονται πάλι στην αντίθετη πορεία, όπως ο Θεός, σύμφωνα με τον Δαβίδ, αγαθοποιεί τους αγαθούς και τους ευθείς, ενώ εκείνους που παρεκκλίνουν στις διεστραμμένες οδούς τους απομακρύνει μαζί με αυτούς που εργάζονται την πονηρία.

Έτσι καταρρίπτεται η περί αποκαταστάσεως θεωρία του Ωριγένη, και ο Θεός θα είναι τα πάντα εν πάσι επαξίως: όσιος με τους οσίους, διότι ο Κύριος είναι δίκαιος και όσιος· εκλεκτός με τους εκλεκτούς, ευθύς με τους ευθείς, ευεργετώντας τους αγαθούς και τους ευθείς στην καρδιά· ενώ με τους διεστραμμένους θα συμπεριφέρεται ανάλογα, και εκείνους που εκτρέπονται σε πλάγιες οδούς θα τους αποπέμπει και θα τους οδηγεί μαζί με όσους εργάζονται την ανομία. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες· αμήν. 6.