Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 125:1

Κύριε, σώσε τον βασιλιά και εισάκουσέ μας σε όποια ημέρα σε επικαλεστούμε. Όσα δε αφορούν τον Έσδρα τα ψάλλει στον εκατοστό εικοστό πέμπτο ψαλμό των αναβαθμών: Όταν ο Κύριος ανέστρεψε την αιχμαλωσία της Σιών, γίναμε σαν να είχαμε βρει παρηγοριά· και πάλι στον εκατοστό εικοστό πρώτο: Ευφράνθηκα με εκείνους που μου είπαν: Ας πορευθούμε στον οίκο του Κυρίου. Τα πόδια μας στέκονταν στις αυλές σου, Ιερουσαλήμ.

Ωδή των αναβαθμών. ΡΚΕ΄. Υπόθεση. Την έβδομη ωδή ψάλλουν εκείνοι που έχουν εξασφαλίσει τη λύτρωση, επειδή βρίσκονται πλέον μέσα στην ίδια την πόλη. Παρακαλούν δε υπέρ των υπολοίπων, οι οποίοι βρίσκονται ακόμη στη Βαβυλώνα, προκειμένου να λυτρωθούν και αυτοί.

Όταν ο Κύριος επανέφερε την αιχμαλωσία της Σιών, γίναμε σαν παρηγορημένοι. Οι απόστολοι προφητεύουν αυτά για τους εαυτούς τους και για εκείνους που βρίσκονται ανάμεσα στα έθνη. Διότι κατά την εποχή του Δαβίδ δεν υπήρχε αιχμαλωσία. Ίσως, λοιπόν, αυτά να τα λέει αναφερόμενος στη νοητή αιχμαλωσία. Διότι η λέξη «θα πουν» δηλώνει προφητικώς το μέλλον.

Διότι, όπως ακριβώς το ζωύφιο που ονομάζεται σφήκα, όταν χτυπά πάνω σε πέτρα, με το χτύπημα δεν τη βλάπτει, αλλά μάλλον χάνει το κεντρί της· έτσι και ο θάνατος έσφαλε οικτρά προσβάλλοντας τη ζωή, που είναι ο Χριστός. Διότι δεν μπόρεσε να τον κρατήσει στην εξουσία του θανάτου, αλλά μάλλον έχασε και ο ίδιος το κεντρί του. Ώστε και εκείνοι τους οποίους προηγουμένως φόβιζε το κεντρί, τώρα να τον χλευάζουν και να λένε: «Πού είναι, θάνατε, το κεντρί σου; Πού είναι, άδη, η νίκη σου;». Και πάλι: «Κατέπιε ο θάνατος επικρατώντας»· και πάλι: «Εξάλειψε ο Θεός κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο». Έπειτα, εκδιωγμένος ο άθλιος από τον άδη, καθισμένος κοντά στις πύλες, βλέπει να εξάγονται όλοι οι δεσμώτες με την ανδρεία του Σωτήρος, και τους μεν νεκρούς να ξαναζούν, τους δε αιχμαλώτους να απελευθερώνονται, και τους μεν αγίους να προϋπαντούν εκείνους που βρίσκονταν γύρω από τον Αβραάμ, και όλους να ψάλλουν, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Προπορεύθηκαν οι άρχοντες, ακολουθούμενοι από εκείνους που έψαλλαν, ανάμεσα σε νεανίδες που έπαιζαν τύμπανα»· και τους απελευθερωμένους να χαίρονται και να λένε: «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών, γίναμε σαν να είχαμε παρηγορηθεί. Τότε το στόμα μας γέμισε χαρά και η γλώσσα μας αγαλλίαση». Διότι και οι άγγελοι, και όλη η στρατιά των αγγέλων υμνούσαν και έλεγαν: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ, καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία»· και προϋπαντούσαν τις λυτρωμένες νεανικές ψυχές.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΕʹ. Όταν ο Κύριος επανέφερε την αιχμαλωσία της Σιών. Προφητεύεται ότι οι απόστολοι πρόκειται να πουν αυτά για τον εαυτό τους και για όσους βρίσκονται ανάμεσα στα έθνη, και έπειτα από αυτά θα αποφανθούν περί του σπόρου και του θερισμού. Κατά τους χρόνους του Δαβίδ δεν υπήρχε αιχμαλωσία· ίσως λοιπόν λέει αυτά αναφερόμενος στη νοητή αιχμαλωσία· άλλος όμως θα πει ότι το μέλλον φανερώνεται με προφητικό τρόπο. — Ένα μέρος των αιχμαλώτων, αφού επέστρεψε από τη Βαβυλώνα και ανέλαβε ξανά την Ιερουσαλήμ, αναπέμπει την προκείμενη ωδή για όσους απέμειναν στη Βαβυλώνα, με αγαθές προσδοκίες. Και λένε ότι δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη τελείως η χαρά μας· αυτό θα συμβεί, όταν ολόκληρο το έθνος επιστρέψει από την εχθρική χώρα στην πατρική του γη. Αυτό το νόημα παρουσιάζει και η ερμηνεία των υπολοίπων· διότι αντί του «γίναμε σαν παρηγορημένοι», όλοι συμφώνως λένε, «γίναμε σαν ονειρευόμενοι», και ότι δεν βιώναμε την ελευθερία μας ως πραγματικότητα. Η χαρά μας όμως θα γίνει πραγματική και ολοφάνερη, όταν και οι υπόλοιποι αδελφοί μας επιστρέψουν από την αιχμαλωσία· για αυτό και τα έθνη θα μας μακαρίσουν, επειδή ανακτήσαμε τα δικά μας μέλη· διότι το σώμα των σωζομένων είναι ένα.

Στους ποταμούς της Βαβυλώνας καθίσαμε και κλάψαμε· όταν όμως ο Κύριος επέστρεψε τους αιχμαλώτους, γέμισε από χαρά το στόμα μας. Όταν τοποθετήσουμε φρουρά στο στόμα μας· και το, «Το στόμα του δικαίου μελετά σοφία»· και το, «Άνοιξε το στόμα σου», λέει ο Θεός· και τα παρόμοια· «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι»· τότε, λέγοντας την αλήθεια, θα πούμε: Τότε γέμισε από χαρά το στόμα μας.

Εάν, λοιπόν, η αίρεση διαβεβαιώνει ότι όσα δεν ανήκει σε κανέναν άλλον να πράξει παρά μόνον στον Θεό, αυτά ενεργούνται με τη δύναμη του Πνεύματος, τότε έχουμε ακόμη και από τους εχθρούς τη μαρτυρία υπέρ αυτών για τα οποία αγωνιζόμαστε. Πώς ο προφήτης ζητά τη θεραπεία από τον Θεό λέγοντας: «Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής· θεράπευσέ με, Κύριε, διότι ταράχθηκαν τα οστά μου»; Προς τον Θεό λέει ο Ησαΐας ότι «Η δρόσος που προέρχεται από εσένα είναι θεραπεία για αυτούς», και η προφητεία μαρτυρεί ότι η επιστροφή των πλανωμένων είναι έργο του Θεού: «Διότι περιπλανήθηκαν», λέει, «στην άνυδρη έρημο», και προσθέτει ότι «Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό, για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας»· καθώς και το «Όταν ο Κύριος επανέφερε τους αιχμαλώτους της Σιών». Ομοίως, και η παρηγοριά των θλιβομένων ανάγεται στον Θεό, όπως λέει ο Παύλος: «Ευλογητός ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ο οποίος μας παρηγορεί σε κάθε θλίψη μας». Και ο προφήτης, εκ μέρους του Θεού, λέει: «Στη θλίψη με επικαλέστηκες και σε ελευθέρωσα». Η δε ανόρθωση εκείνων που κλονίζονται ανάγεται με μυρίους τρόπους από την Αγία Γραφή στη δύναμη του Θεού: «Σπρώχτηκα δυνατά για να πέσω, και ο Κύριος με συγκράτησε», και «Όταν πέσει, δεν θα συντριβεί, διότι ο Κύριος στηρίζει το χέρι του», και «Ο Κύριος ανορθώνει τους συντριμμένους».

Διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται «αυτός που βλέπει τον Θεό». Ποιος όμως βλέπει τον Θεό, παρά μόνον όσοι μετέχουν σε Αυτόν μυστικώς; Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Λέγοντας «ἐν τῷ ἐπιτρέψαι» αναφέρεται μεν στην επάνοδο από τη Βαβυλώνα, αλλά συνολικά εννοεί την Εκκλησία, όταν επέστρεψε από την αιχμαλωσία των ειδώλων. Στο «ἐγενήθημεν», επειδή παρηγορήθηκαν όχι λίγο όταν επανήλθε ο λαός από τη Βαβυλώνα· έτσι και ο λαός των εθνών χάρηκε με την επιστροφή της πίστης. Στο «τότε ἐπλήσθη», τρώγοντας πλέον το σώμα του Χριστού και πίνοντας το αίμα Αυτού και ψάλλοντας τον καινό ύμνο. Στο «καὶ ἡ γλῶσσα», καθώς κινείται με τον ύμνο των αγγέλων. Στο «τότε ἐροῦσιν», επειδή, βλέποντας τη δόξα που συντελέστηκε στον πιστό λαό, τα [λοιπά] έθνη θαύμασαν (εθαύμαζαν) σφόδρα. Ξανά στο «τότε ἐροῦσιν», ομοίως ο πιστός λαός, λαμβάνοντας τη χάρη, ευχαριστεί για τη συμμετοχή του στα μυστήρια. Στο «ἐπίστρεψον», τα έθνη βοούν, προετοιμαζόμενα για μετάνοια· «χειμάρρους» ονομάζει τους παλαιούς και αποσκληρυμένους, ενώ «νότον» ονομάζει το πλέον απαλό και τρυφερό ήθος. Στο «οἱ σπείροντες», όσοι σε τούτον τον αιώνα περιέλθουν σε θλίψη για το όνομα του Χριστού, στον μέλλοντα αιώνα θα βρουν τον θερισμό με αγαλλίαση. Στο «πορευόμενοι», σπέρμα ονομάζει τις εντολές [του Χριστού], τις οποίες εφαρμόζουν επιτυχώς οι δίκαιοι όντες στη σάρκα [με δάκρυα]. Στο «ἐρχόμενοι», όταν έρχονται τότε στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι, βαστάζοντας τα φορτία των δικών τους έργων. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών.

Ας κατανοήσουμε τι ευαγγελίζεται ο κήρυκας, ο οποίος προτρέχει της βασιλείας πολύ χρόνο πριν. Ελάτε να απολαύσουμε, ως λογικοί συνδαιτυμόνες, τα λόγια που εκπορεύονται από το στόμα του Θεού μέσω του πνευματικού οικοδεσπότη Ζαχαρία· διότι σε αυτόν έλαχε να μας θρέψει σε τούτη τη γιορτή, καθώς λέει ο Κύριος ότι «δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Επειδή, λοιπόν, η λύπη είναι μισητή στους ανθρώπους, ενώ η χαρά είναι ποθητή, αρχίζει να αναφωνεί με χαρά λέγοντας: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών». «Χαίρε σφόδρα», αναφωνεί ο προφήτης προς την αιχμαλωσία. «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης του Θεού». Γιατί «Χαίρε»; Και γιατί «σφόδρα» «τέρπου και ευφραίνου»; Διότι έρχεται αυτός που σε επαναφέρει, καθώς προανήγγειλε ο πατέρας του βασιλιά που σε επαναφέρει, λέγοντας: «Όταν ο Κύριος επέστρεψε την αιχμαλωσία της Σιών, γίναμε σαν παρηγορημένοι· τότε το στόμα μας γέμισε με χαρά και η γλώσσα μας με αγαλλίαση.» «

ΣΤΟΝ ΡΚΕ΄ ΨΑΛΜΟ. Όταν ο Κύριος επέστρεψε την αιχμαλωσία της Σιών, γίναμε σαν να είχαμε παρηγορηθεί. Κάποιος άλλος ερμηνευτής λέει: Όταν επιστρέψει ο Κύριος την αιχμαλωσία, θα είμαστε παρηγορημένοι. α΄. Η λέξη αιχμαλωσία είναι μεν απλή κατά την προφορά, αλλά έχει πολλές έννοιες. Διότι υπάρχει και καλή αιχμαλωσία, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στον Χριστό»· υπάρχει και κακή, όπως όταν λέει: «Αιχμαλωτίζοντας γυναικάρια φορτωμένα με αμαρτίες». Υπάρχει η νοητή, για την οποία λέει: «Να κηρύξω άφεση στους αιχμαλώτους». Υπάρχει και η αισθητή, αυτή από τους εχθρούς. Πιο σκληρή όμως είναι η πρώτη. Διότι εκείνοι που συλλαμβάνουν κάποιους με τον νόμο του πολέμου, πολλές φορές σπλαχνίζονται αυτούς που έχουν συλλάβει· και αν τους διατάξουν να κουβαλούν νερό, να κόβουν ξύλα, και τους κάνουν ιπποκόμους, σε τίποτα δεν έβλαψαν την ψυχή τους. Εκείνος όμως που πιάνεται αιχμάλωτος από την αμαρτία, αποκτά μια άσπλαχνη και βάρβαρη δέσποινα, η οποία τον καταβιβάζει στα πιο ατιμωτικά έργα. Διότι αυτή η τυραννία δεν γνωρίζει να λυπάται ούτε να ελεεί. Άκουσε, λοιπόν, πώς, όταν έπιασε αιχμάλωτο τον άθλιο και ταλαίπωρο Ιούδα, δεν τον σπλαχνίστηκε, αλλά τον έκανε ιερόσυλο, προδότη, και αφού διέπραξε την αμαρτία, τον οδήγησε στο θέατρο των Ιουδαίων και αποκάλυψε το σφάλμα του, και ούτε έτσι τον άφησε να καρπωθεί το κέρδος από τη μετάνοια, αλλά τον άρπαξε πριν προφτάσει να μετανοήσει, οδηγώντας τον στην αγχόνη.

Διότι είναι σκληρή τύραννος, που επιβάλλει πονηρά προστάγματα και καταισχύνει όσους την υπακούουν. Γι' αυτό, παρακαλώ, ας αποφεύγουμε με μεγάλη προθυμία την κυριαρχία της, ας την πολεμούμε και ας μη συμφιλιωνόμαστε ποτέ μαζί της, και, έχοντας πλέον ελευθερωθεί, ας παραμένουμε σταθεροί στην ελευθερία. Διότι, εάν εκείνοι, όταν απαλλάχθηκαν από τους βαρβάρους, έγιναν «παρακεκλημένοι» (παρηγορημένοι), πολύ περισσότερο εμείς, που ελευθερωθήκαμε από την αμαρτία, πρέπει να χαιρόμαστε και να σκιρτούμε, και να διατηρούμε αθάνατη αυτή τη χαρά, χωρίς να την καταστρέφουμε ούτε να τη θολώνουμε επιχειρώντας πάλι τα ίδια κακά. «Εγενήθημεν ωσεί παρακεκλημένοι». Αυτό βέβαια οι άλλοι ερμηνευτές το αποδίδουν: «Σαν ονειρευόμενοι». Το δε εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «Χαωλεμίμ». Τι σημαίνει όμως «παρακεκλημένοι»;

Γίναμε ευφραινόμενοι. Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο. Πώς, ενώ αρχίζοντας τον ψαλμό είπε: «Όταν ο Κύριος επέστρεψε την αιχμαλωσία της Σιών», εδώ λέει: «Επίστρεψε»; Επειδή ομιλεί σαν να πρόκειται για το μέλλον.

Διότι μάλιστα ο έτερος ερμηνευτής μάς οδηγεί σε αυτό, λέγοντας όχι, «Κατά την επιστροφή», αλλά, «Όταν επιστρέψει»· επειδή τότε ελάμβανε αρχή το γεγονός, και δεν κατορθώθηκε το παν ευθύς εξ αρχής, αλλά πραγματοποιήθηκαν πολλές αναβάσεις τους· διότι υπήρξε και πρώτη, και δεύτερη, και τρίτη.

Ψαλμός 125ος. Ωδή των αναβαθμών. «Όταν επέστρεψε» εμάς ο Θεός από την αιχμαλωσία στην πατρίδα μας, τη «Σιών, γίναμε σαν τους προσκεκλημένους» σε πλούσιο γεύμα ή δείπνο, «και γέμισε το στόμα μας από χαρά, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση», όπως ακριβώς οι συνδαιτυμόνες μπροστά σε εύγευστα ψητά. Διότι έτσι ευφραίνεται κανείς όταν ελευθερώνεται από την αιχμαλωσία και επιστρέφει στον τόπο του, πράγμα που βίωσε και εκείνος ο λαός τότε. «Τότε είπαν τα έθνη: μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε αυτούς». Και όντως: «Μεγαλούργησε ο Κύριος» δείχνοντας σε εμάς έλεος, «αναστρέφοντας την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Ως χειμάρρους πρέπει να εννοήσουμε τα πλήθη των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, οι οποίοι «έσπειραν δάκρυα» πικρά, καθώς πορεύονταν προς την αιχμαλωσία της Βαβυλωνίας, ενώ επιστρέφοντας ήρθαν «με αγαλλίαση», κουβαλώντας, σαν δεμάτια γεμάτα χαρά, τους σπόρους που είχαν προηγουμένως ρίξει με τα δάκρυά τους. Αλλά και όσοι σπέρνουν δάκρυα μετανοίας, κατά την αιχμαλωσία της παρούσας ζωής, θα συλλέξουν σε λίγο δεμάτια αιώνιας ζωής.

Αυτό κατηύθυνε και τον πόλεμο εναντίον των Ιταλών, οι οποίοι κατείχαν ήδη τη Θεσσαλία και είχαν υποτάξει την Αμφίπολη, αποθρασυνόμενοι αναιδώς ακόμη και απέναντι στην ίδια την περίφημη μεγαλόπολη και καυχώμενοι ότι, περικυκλώνοντάς την και από ξηρά και από θάλασσα, θα την καταλάμβαναν πολύ εύκολα σαν έρημη φωλιά και θα την λαφυραγωγούσαν αβίαστα σε πολύ λίγες ημέρες. Διότι οι άνθρωποι, βλέποντας την εξουσία του Ισαακίου ως μετάβαση από τον χειμώνα στην άνοιξη ή ως σταθερή γαλήνη μετά από τρικυμία, συνέρρεαν από παντού από τα ρωμαϊκά εδάφη, όχι μόνο όσοι οπλοφορούσαν, αλλά και εκείνοι που ήταν πλέον απόμαχοι, όπως εξίσου και νέοι, άλλοι μεν για να δουν μόνο τον ελευθερωτή Μωυσή και τον Ζοροβάβελ που επαναφέρει την αιχμαλωσία της Σιών (διότι έτσι θεωρούσαν τον Ισαάκιο), άλλοι για να λάβουν τους συνήθεις μισθούς των στρατιωτών, και κάποιοι για να στρατολογηθούν και να ανδραγαθήσουν εναντίον των Σικελών.