Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 125:2

Τότε θα πουν ανάμεσα στα έθνη: «Εμεγάλυνε ο Κύριος», κ.τ.λ. Αυτό μας κατέστησε αξιοθρήνητους σε όλους. Διότι άπαντες θαυμάζουν τη μεγαλουργία του Θεού, επειδή μας απάλλαξε από εκείνη την πικρή δουλεία· και εμείς, βεβαίως, αναβοούμε, διότι δεν είμαστε απαθείς, έστω και αν δεν έχουμε λάβει πίσω τους υπολοίπους, για τους οποίους ικετεύουμε λέγοντας: «Επίστρεψον, Κύριε, την αιχμαλωσίαν ημών ως χειμάρρους εν τω νότω».

Ο λαός λέγει: Και στο πνεύμα σου. Ο διάκονος λέγει: Προσευχηθείτε υπέρ της, κ.λπ. Ο λαός λέγει: Κύριε, ελέησον. Ο ιερέας λέγει αυτή την ευχή: Γέμισε από χαρά το στόμα μας, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση, για τη μετάληψη των αγίων σου μυστηρίων, Κύριε. Αυτά που μάτι δεν είδε, και αυτί δεν άκουσε, και σε καρδιά ανθρώπου δεν ανέβηκαν, τα ετοίμασας, Θεέ, για όσους αγαπούν το άγιο όνομά σου, και τα αποκάλυψες στα νήπια της αγίας σου Εκκλησίας.

Ολοκληρώθηκε εν ειρήνη η θεία λειτουργία του εν αγίοις πατρός ημών του θαυματουργού Βασιλείου. Πρέπει να γνωρίζουμε ότι το «Επλήσθη χαράς το στόμα ημών», δεν το λέει ο ιερέας τη Μεγάλη Πέμπτη, αλλά θα πει αντί του «Επλήσθη»: «Σε ευχαριστούμε, Δέσποτα φιλάνθρωπε, ευεργέτη των ψυχών μας, που και κατά τη σημερινή ημέρα μας αξίωσες των επουρανίων και αθανάτων σου μυστηρίων, τα οποία οφθαλμός δεν είδε», μέχρι το τέλος.

Τότε γέμισε από χαρά το στόμα μας. Σε εκείνους που ομιλούν για τα θεία, στα οποία υπάρχει ο καρπός του Πνεύματος, το στόμα τους γίνεται χαρά για αυτούς που τους ακούν και γέμισε από χαρά, ενώ η γλώσσα τους από αγαλλίαση, από τα οποία αναβλύζει η χαρά και η αγαλλίαση. Όταν δε γίνονται αυτά, οι προερχόμενοι από τα έθνη, καθώς διδάσκονται, λένε: «Μεγαλούργησε ο Κύριος σε όσα έπραξε σε αυτούς»· και για τους εαυτούς τους πάλι λένε με ευχαριστία: «Μεγαλούργησε ο Κύριος σε όσα έπραξε σε εμάς· και γεμίσαμε ευφροσύνη».

Στους ποταμούς της Βαβυλώνας καθίσαμε και κλάψαμε· όταν όμως ο Κύριος επέστρεψε τους αιχμαλώτους, γέμισε από χαρά το στόμα μας. Όταν τοποθετήσουμε φρουρά στο στόμα μας· και το, «Το στόμα του δικαίου μελετά σοφία»· και το, «Άνοιξε το στόμα σου», λέει ο Θεός· και τα παρόμοια· «Το στόμα μας έχει ανοίξει προς εσάς, Κορίνθιοι»· τότε, λέγοντας την αλήθεια, θα πούμε: Τότε γέμισε από χαρά το στόμα μας.

Και μετά από λίγα: Όταν, λοιπόν, φυλάξουμε τις οδούς ώστε να μην αμαρτάνουμε, τότε θα γεμίσει η γλώσσα μας από αγαλλίαση· γέμισε δε από χαρά και το στόμα του Φιλίππου, όταν, ανοίγοντας το στόμα του και αρχίζοντας από το «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», ευαγγελίστηκε τον Ιησού στον Αιθίοπα ευνούχο.

Ο Κύριος μεγαλούργησε για εμάς. Πιο πάνω μεν οι δύο στίχοι έχουν ειπωθεί σαν να είχε ήδη συντελεστεί η επιστροφή από την αιχμαλωσία· τώρα όμως ο Προφήτης λέει αυτά τα λόγια σαν να βρίσκεται ακόμη στην αιχμαλωσία, όπου στο πρώτο μέρος προφητεύει, νομίζω, για τους αποστόλους, ενώ στο δεύτερο ομιλεί εκ προσώπου των εθνών. Διότι σε εκείνους που προέρχονται από τα έθνη ανήκουν τα λόγια από το «Ο Κύριος μεγαλούργησε για εμάς», έως το «όπως τους χειμάρρους στον νότο».

«Τότε θα πουν στα έθνη», και «Όταν σας απέστειλα», και «Τότε θα ομοιωθεί η βασιλεία», και μύρια τέτοια μπορεί να λάβει κανείς από όλη τη Γραφή προς απόδειξη του προκειμένου, ότι δηλαδή με τέτοιου είδους μόρια του λόγου η συνήθεια της Γραφής επισημαίνει τον χρόνο. Αν, λοιπόν, δεν υπήρχε χρόνος, όπως παραδέχεται και ο αντίπαλος, έχει οπωσδήποτε συναναιρεθεί και η χρονική σημασία· και εφόσον αυτή δεν υπάρχει, θα υπεισέλθει στη θέση της κατ' απόλυτη ανάγκη το αΐδιο της έννοιας. Διότι, μαζί με τη φράση «να μην υπάρχει», συνυπονοείται οπωσδήποτε και το «κάποτε». Διότι, αν έλεγε το «να μην υπάρχει» χωρίς το «κάποτε», δεν θα παραδεχόταν ότι υπάρχει ούτε τώρα· αν όμως, αποδεχόμενος το «τώρα», μάχεται προς το αΐδιο, οπωσδήποτε δεν έχει κατά νου το να μην υπάρχει καθόλου, αλλά το να μην υπάρχει κάποτε. Εφόσον όμως αυτή η έκφραση είναι εντελώς ανυπόστατη, εάν δεν στηρίζεται στη σημασία του χρόνου, θα ήταν ανόητο και μάταιο να λέει κανείς ότι δεν υπάρχει τίποτα πριν από τον Υιό, και ταυτόχρονα να υποστηρίζει ότι ο Υιός δεν υπάρχει πάντοτε. Διότι, εάν δεν υπάρχει ούτε τόπος ούτε χρόνος ούτε καμία άλλη κτίση στην οποία να μην υπάρχει ο Λόγος, ο οποίος υπήρχε «εν αρχή», εξαλείφεται παντελώς από το δόγμα της ευσέβειας το ότι κάποτε ο Κύριος δεν υπήρχε. Επομένως, δεν μάχεται με εμάς, αλλά με τον εαυτό του εκείνος που δογματίζει ότι ο Μονογενής και υπάρχει και δεν υπάρχει. Διότι, με το να ομολογεί ότι η συνάφεια του Υιού με τον Πατέρα δεν διακόπτεται από τίποτα, έχει οπωσδήποτε επιμαρτυρήσει το αΐδιον σε Αυτόν.

Διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται «αυτός που βλέπει τον Θεό». Ποιος όμως βλέπει τον Θεό, παρά μόνον όσοι μετέχουν σε Αυτόν μυστικώς; Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Λέγοντας «ἐν τῷ ἐπιτρέψαι» αναφέρεται μεν στην επάνοδο από τη Βαβυλώνα, αλλά συνολικά εννοεί την Εκκλησία, όταν επέστρεψε από την αιχμαλωσία των ειδώλων. Στο «ἐγενήθημεν», επειδή παρηγορήθηκαν όχι λίγο όταν επανήλθε ο λαός από τη Βαβυλώνα· έτσι και ο λαός των εθνών χάρηκε με την επιστροφή της πίστης. Στο «τότε ἐπλήσθη», τρώγοντας πλέον το σώμα του Χριστού και πίνοντας το αίμα Αυτού και ψάλλοντας τον καινό ύμνο. Στο «καὶ ἡ γλῶσσα», καθώς κινείται με τον ύμνο των αγγέλων. Στο «τότε ἐροῦσιν», επειδή, βλέποντας τη δόξα που συντελέστηκε στον πιστό λαό, τα [λοιπά] έθνη θαύμασαν (εθαύμαζαν) σφόδρα. Ξανά στο «τότε ἐροῦσιν», ομοίως ο πιστός λαός, λαμβάνοντας τη χάρη, ευχαριστεί για τη συμμετοχή του στα μυστήρια. Στο «ἐπίστρεψον», τα έθνη βοούν, προετοιμαζόμενα για μετάνοια· «χειμάρρους» ονομάζει τους παλαιούς και αποσκληρυμένους, ενώ «νότον» ονομάζει το πλέον απαλό και τρυφερό ήθος. Στο «οἱ σπείροντες», όσοι σε τούτον τον αιώνα περιέλθουν σε θλίψη για το όνομα του Χριστού, στον μέλλοντα αιώνα θα βρουν τον θερισμό με αγαλλίαση. Στο «πορευόμενοι», σπέρμα ονομάζει τις εντολές [του Χριστού], τις οποίες εφαρμόζουν επιτυχώς οι δίκαιοι όντες στη σάρκα [με δάκρυα]. Στο «ἐρχόμενοι», όταν έρχονται τότε στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι, βαστάζοντας τα φορτία των δικών τους έργων. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών.

Ας κατανοήσουμε τι ευαγγελίζεται ο κήρυκας, ο οποίος προτρέχει της βασιλείας πολύ χρόνο πριν. Ελάτε να απολαύσουμε, ως λογικοί συνδαιτυμόνες, τα λόγια που εκπορεύονται από το στόμα του Θεού μέσω του πνευματικού οικοδεσπότη Ζαχαρία· διότι σε αυτόν έλαχε να μας θρέψει σε τούτη τη γιορτή, καθώς λέει ο Κύριος ότι «δεν θα ζήσει ο άνθρωπος μόνο με άρτο, αλλά με κάθε λόγο που εκπορεύεται από το στόμα του Θεού». Επειδή, λοιπόν, η λύπη είναι μισητή στους ανθρώπους, ενώ η χαρά είναι ποθητή, αρχίζει να αναφωνεί με χαρά λέγοντας: «Χαίρε σφόδρα, θυγατέρα της Σιών». «Χαίρε σφόδρα», αναφωνεί ο προφήτης προς την αιχμαλωσία. «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης του Θεού». Γιατί «Χαίρε»; Και γιατί «σφόδρα» «τέρπου και ευφραίνου»; Διότι έρχεται αυτός που σε επαναφέρει, καθώς προανήγγειλε ο πατέρας του βασιλιά που σε επαναφέρει, λέγοντας: «Όταν ο Κύριος επέστρεψε την αιχμαλωσία της Σιών, γίναμε σαν παρηγορημένοι· τότε το στόμα μας γέμισε με χαρά και η γλώσσα μας με αγαλλίαση.» «

Ποιος έχει ακούσει τέτοιο είδος δίκης; Οι δικαστές μαστιγώνουν τους καταδίκους, εξαναγκάζοντάς τους να ομολογήσουν όσα γνωρίζουν, ενώ ο κριτής της ασέβειας αποκόπτει τη γλώσσα, εξαναγκάζοντάς τον να αποσιωπήσει όσα γνωρίζει. Ω, τι φοβερή επινόηση της κακίας! Δεν μπόρεσα να μεταστρέψω, λέει, την ψυχή που φρονεί τα του Χριστού, ας αποκόψω έστω τη γλώσσα που ομιλεί υπέρ του Χριστού. Κόψε τη γλώσσα, ω τύραννε, για να μάθεις ότι η φύση ρητορεύει υπέρ του Χριστού ακόμη και χωρίς γλώσσα. Αφαίρεσε τη γλώσσα από το στόμα, για να μάθεις ότι είναι αληθινός Εκείνος που υποσχέθηκε τα χαρίσματα των γλωσσών. Διότι απέκοψε μεν το όργανο της γλώσσας, αλλά ο λόγος ορμούσε σφοδρότερος, σαν να είχε απαλλαγεί από τη γλώσσα ως κάποιο εμπόδιο. Θέαμα καινό και παράδοξο: ένας σάρκινος άνθρωπος να ομιλεί σε σάρκινους ανθρώπους ασάρκως. Ταιριάζει, λοιπόν, στον μάρτυρα ο ψαλμός του προφήτη: «Γέμισε το στόμα μας με χαρά και η γλώσσα μας με αγαλλίαση». Γέμισε το στόμα από χαρά, διότι προσέφερε τη γλώσσα ως καινή θυσία στον Χριστό. Αισθάνθηκε η γλώσσα πολλή αγαλλίαση, επειδή αναδείχθηκε πρόδρομος μάρτυρας του μάρτυρα. Ω γλώσσα, που προέλαβες την ψυχή και έφτασες πρώτη στους δήμους των μαρτύρων! Ω στόμα, που γέννησες έναν κρυφό μάρτυρα! Ω γλώσσα, που απέκτησες το στόμα ως θυσιαστήριο! Ω στόμα, που απέκτησες τη γλώσσα ως ιερό σφάγιο! Χωρίς να το γνωρίζουμε, ω γενναίε, είχες το στόμα σου ως ναό, έναν ναό μέσα στον οποίο θυσίασες την ομόαιμη γλώσσα σου σαν μια παράδοξη αμνάδα.

Γεμίσαμε από ανάπαυση, λέει, από ευφροσύνη, από ευχαρίστηση. Τότε γέμισε χαρά το στόμα μας και η γλώσσα μας αγαλλίαση. Τότε θα πουν μεταξύ των εθνών: Ο Κύριος έκανε μεγάλα έργα σε αυτούς. Ο Κύριος έκανε μεγάλα έργα σε εμάς. Δεν συμβάλλει λίγο προς μια καλύτερη μεταβολή η χαρά για την απαλλαγή από την αιχμαλωσία.

Αλλά όχι εμείς, λέει· αντίθετα, χαιρόμαστε και σκιρτούμε. Αναφέρουν μάλιστα και την αιτία της χαράς. Όχι μόνο, λέει, χαιρόμαστε για την απαλλαγή από τα δεινά, αλλά και διότι μέσα από αυτό το γεγονός όλοι θα γνωρίσουν την πρόνοια του Θεού για εμάς. Διότι τότε, λέει, θα πουν μεταξύ των εθνών: «Εμεγάλυνε ο Κύριος τα έργα Του σε αυτούς». «Εμεγάλυνε ο Κύριος τα έργα Του σε εμάς». Η επανάληψη δεν υπάρχει τυχαία, αλλά για να φανερώσει την πολλή χαρά που ένιωθαν. Διότι ο μεν πρώτος λόγος ανήκει στα έθνη, ενώ ο δεύτερος πάλι στους ίδιους. Και πρόσεξε. Δεν είπαν: «μας έσωσε», ούτε «μας απάλλαξε», αλλά «εμεγάλυνε», θέλοντας να παραστήσουν το παράδοξο και γεμάτο θαύμα γεγονός μέσω της λέξεως «μεγάλυνε». Βλέπεις ότι ίσχυε αυτό που συνεχώς έλεγα, ότι δηλαδή μέσω του έθνους αυτού παιδαγωγούνταν η οικουμένη, και όταν οδηγούνταν στην αιχμαλωσία και όταν επέστρεφαν; Διότι η άνοδος (δηλαδή η επιστροφή τους) λειτούργησε ως κήρυκας.

Λάβαμε την έφεση για τροφή, όχι όμως και για ασωτία. Η άοκνη ψυχή εξέγειρε εναντίον της δαίμονες, και καθώς πληθύνθηκαν οι πόλεμοι, πληθύνθηκαν και τα στεφάνια. Εκείνος που δεν δέχεται πλήγματα από τους εχθρούς, δεν πρόκειται ποτέ να στεφανωθεί. Ενώ εκείνος που δεν αποκάμνει από τις συμπτωματικές πτώσεις, θα επαινεθεί από τους αγγέλους ως πολεμιστής. Κάποιος, αφού πέρασε τρεις νύχτες μέσα στη γη, αναστήθηκε για πάντα· αυτός λοιπόν που αναδείχθηκε νικητής για τρεις ώρες, δεν πρόκειται πλέον να πεθάνει. Εάν, κατά οικονομική παιδαγωγία, μετά την ανατολή του μέσα μας, ο ήλιος γνώρισε τη δύση του, οπωσδήποτε έθεσε το σκοτάδι ως κρυψώνα του και έγινε νύχτα· μέσα σε αυτήν λοιπόν θα έρθουν ξανά σε εμάς τα άγρια λιονταράκια που προηγουμένως είχαν υποχωρήσει, και όλα τα θηρία του δάσους των ακανθωδών παθών, ωρυόμενα για να αρπάξουν την ελπίδα που κρύβουμε μέσα μας, και ζητώντας από τον Θεό για τον εαυτό τους την τροφή των παθών, είτε μέσω των λογισμών είτε μέσω των πράξεων. Αλλά ανέτειλε πάλι σε εμάς ο ήλιος μέσω της σκοτεινής ταπείνωσης· και τα θηρία συγκεντρώθηκαν, και θα καταλύσουν στις μάντρες τους, δηλαδή στις φιλήδονες καρδιές, και όχι μέσα σε εμάς. Τότε θα πουν μεταξύ τους οι δαίμονες: Εμεγάλυνε ο Κύριος το έλεός Του σε αυτούς πάλι· και εμείς θα πούμε προς αυτούς: Εμεγάλυνε ο Κύριος τα έργα Του σε εμάς, και γίναμε χαρούμενοι.

Ψαλμός 125ος. Ωδή των αναβαθμών. «Όταν επέστρεψε» εμάς ο Θεός από την αιχμαλωσία στην πατρίδα μας, τη «Σιών, γίναμε σαν τους προσκεκλημένους» σε πλούσιο γεύμα ή δείπνο, «και γέμισε το στόμα μας από χαρά, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση», όπως ακριβώς οι συνδαιτυμόνες μπροστά σε εύγευστα ψητά. Διότι έτσι ευφραίνεται κανείς όταν ελευθερώνεται από την αιχμαλωσία και επιστρέφει στον τόπο του, πράγμα που βίωσε και εκείνος ο λαός τότε. «Τότε είπαν τα έθνη: μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε αυτούς». Και όντως: «Μεγαλούργησε ο Κύριος» δείχνοντας σε εμάς έλεος, «αναστρέφοντας την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Ως χειμάρρους πρέπει να εννοήσουμε τα πλήθη των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, οι οποίοι «έσπειραν δάκρυα» πικρά, καθώς πορεύονταν προς την αιχμαλωσία της Βαβυλωνίας, ενώ επιστρέφοντας ήρθαν «με αγαλλίαση», κουβαλώντας, σαν δεμάτια γεμάτα χαρά, τους σπόρους που είχαν προηγουμένως ρίξει με τα δάκρυά τους. Αλλά και όσοι σπέρνουν δάκρυα μετανοίας, κατά την αιχμαλωσία της παρούσας ζωής, θα συλλέξουν σε λίγο δεμάτια αιώνιας ζωής.