Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 125:4

Σε κανέναν άλλον, λοιπόν, δεν ανήκε το έργο να μας εισαγάγει πάλι εκεί από όπου εκδιωχθήκαμε, παρά στον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος είχε τοποθετήσει τα Χερουβίμ για να φυλάττουν την οδό του ξύλου της ζωής. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκε το έργο να μας ανακαλέσει από την απέναντι κώμη στην επουράνια πόλη, παρά σε αυτόν που είχε εκδώσει την απόφαση εναντίον μας. Έτσι, λοιπόν, θα κατανοηθεί και το σχετικό με την όνο και τον πώλο, ότι δηλαδή συμβολίζουν ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι η Θεία Γραφή χρησιμοποιεί υποδείγματα. Επειδή, αν αναφερθώ στην Εκκλησία, υποδηλώνω τον άνθρωπο· και αν μνημονεύσω τον Αδάμ, ομολογώ ταυτόχρονα ολόκληρη την ανθρωπότητα. Διότι για τον λόγο αυτόν ήλθε στη γη ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός, για να επιστρέψει το πλανεμένο και, αφού αναζητήσει το χαμένο, να το βρει. Διότι αυτός είναι «που λύνει τους δεσμευμένους και ανορθώνει τους συντριμμένους» και ανακαλεί όσους εξέπεσαν και λυτρώνει τους αιχμαλώτους. Προαναγγέλλοντας δε αυτό και ο θεοφόρος Δαβίδ ψάλλει στους Ψαλμούς λέγοντας: «Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Αυτός είναι που καταυγάζει και το σκοτάδι, για τον οποίο έχει γραφτεί: «Γαλιλαία των εθνών, ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, είδατε φως μέγα». Διότι, αφού η παρουσία του Σωτήρα καταύγασε τα σύμπαντα, λύνονται πλέον η όνος και ο πώλος από τα δεσμά. Επειδή αυτός σήκωσε και τις αμαρτίες μας, όπως λέει μέσω του προφήτη: «Εγώ είμαι αυτός που εξαλείφει τις αμαρτίες σου». Ας προσφέρουμε, επομένως, και εμείς το αγαθό στην ίδια μας την ψυχή.

Τότε θα πουν ανάμεσα στα έθνη: «Εμεγάλυνε ο Κύριος», κ.τ.λ. Αυτό μας κατέστησε αξιοθρήνητους σε όλους. Διότι άπαντες θαυμάζουν τη μεγαλουργία του Θεού, επειδή μας απάλλαξε από εκείνη την πικρή δουλεία· και εμείς, βεβαίως, αναβοούμε, διότι δεν είμαστε απαθείς, έστω και αν δεν έχουμε λάβει πίσω τους υπολοίπους, για τους οποίους ικετεύουμε λέγοντας: «Επίστρεψον, Κύριε, την αιχμαλωσίαν ημών ως χειμάρρους εν τω νότω».

Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας. Στη συνέχεια πρόσθεσαν και αυτά στα προηγούμενα· διότι δεν τα λέμε αυτά, λέει, επειδή δεν έχουμε συναίσθηση της ευεργεσίας που μας έχει ήδη γίνει, αλλά επειδή ομολογούμε ότι μεγάλα πράγματα έκανε μαζί μας ο Θεός, και έχουμε ήδη γεμίσει με χαρά· και ενώ βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση, εντούτοις παρακαλούμε και ικετεύουμε για τα υπόλοιπα μέλη μας λέγοντας: Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο· διότι είναι άτοπο, εκείνοι μεν που στερούνται τη θεία γνώση να θαυμάζουν τη φιλανθρωπία που εκδηλώθηκε σε εμάς, ενώ εμείς, που αξιωθήκαμε την ευσέβεια, να πάσχουμε από αχαριστία.

Διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται «αυτός που βλέπει τον Θεό». Ποιος όμως βλέπει τον Θεό, παρά μόνον όσοι μετέχουν σε Αυτόν μυστικώς; Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Λέγοντας «ἐν τῷ ἐπιτρέψαι» αναφέρεται μεν στην επάνοδο από τη Βαβυλώνα, αλλά συνολικά εννοεί την Εκκλησία, όταν επέστρεψε από την αιχμαλωσία των ειδώλων. Στο «ἐγενήθημεν», επειδή παρηγορήθηκαν όχι λίγο όταν επανήλθε ο λαός από τη Βαβυλώνα· έτσι και ο λαός των εθνών χάρηκε με την επιστροφή της πίστης. Στο «τότε ἐπλήσθη», τρώγοντας πλέον το σώμα του Χριστού και πίνοντας το αίμα Αυτού και ψάλλοντας τον καινό ύμνο. Στο «καὶ ἡ γλῶσσα», καθώς κινείται με τον ύμνο των αγγέλων. Στο «τότε ἐροῦσιν», επειδή, βλέποντας τη δόξα που συντελέστηκε στον πιστό λαό, τα [λοιπά] έθνη θαύμασαν (εθαύμαζαν) σφόδρα. Ξανά στο «τότε ἐροῦσιν», ομοίως ο πιστός λαός, λαμβάνοντας τη χάρη, ευχαριστεί για τη συμμετοχή του στα μυστήρια. Στο «ἐπίστρεψον», τα έθνη βοούν, προετοιμαζόμενα για μετάνοια· «χειμάρρους» ονομάζει τους παλαιούς και αποσκληρυμένους, ενώ «νότον» ονομάζει το πλέον απαλό και τρυφερό ήθος. Στο «οἱ σπείροντες», όσοι σε τούτον τον αιώνα περιέλθουν σε θλίψη για το όνομα του Χριστού, στον μέλλοντα αιώνα θα βρουν τον θερισμό με αγαλλίαση. Στο «πορευόμενοι», σπέρμα ονομάζει τις εντολές [του Χριστού], τις οποίες εφαρμόζουν επιτυχώς οι δίκαιοι όντες στη σάρκα [με δάκρυα]. Στο «ἐρχόμενοι», όταν έρχονται τότε στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι, βαστάζοντας τα φορτία των δικών τους έργων. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών.

Β΄. Αλλά ας επανέλθουμε στο κύριο θέμα. Διότι το πρωί, λέγει, καθώς επέστρεφε ο Ιησούς στην πόλη, πείνασε. Πρωί, αφού παρήλθε η νύχτα της πλάνης, και ο Χριστός, που είναι ο όρθρος, εξέπεμψε στον κόσμο το φως της αναστάσεως· διότι ο Χριστός είναι ο όρθρος, όπως ακριβώς λέγει ο προφήτης: «Ως όρθρον έτοιμον θα τον βρούμε». Το πρωί, καθώς επιστρέφει ο Ιησούς. Το πρωί, αφού αφανίστηκε ο σκοτεινόμορφος θάνατος από το φως της δόξας του Χριστού, και αφού ο ήλιος της δικαιοσύνης έλαμψε με τις χρυσές του ακτίνες στις καρδιές των σκοτισμένων ανθρώπων· πρωί, αφού εξέτεινε τις θερμές ακτίνες της θεότητας και θέρμανε τις νεκρωμένες από τον διάβολο ψυχές· διότι δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να κρυφτεί από τη θέρμη του. Επειδή με την πλέον ψυχρή αμαρτία ο διάβολος νέκρωσε τις καρδιές των ανθρώπων. Γι' αυτό ο προφήτης προσεύχεται λέγοντας: «Πύρωσε τους νεφρούς μου και την καρδιά μου». Διότι ολόκληρη η ανθρωπότητα ήταν δεμένη από τον παγετό της ασέβειας. Γι' αυτό όλοι οι προφήτες ομόφωνα προσεύχονταν προς τον Θεό λέγοντας: «Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο»· δηλαδή, όπως ακριβώς ο θερμός νότιος άνεμος, όταν πνεύσει, επαναφέρει τα παγωμένα νερά στην πρότερη φύση του νερού, έτσι παρομοίως κι εμάς, που είχαμε νεκρωθεί από την αμαρτία του διαβόλου, πνέοντας σαν θερμός νότιος άνεμος, μας ανακαινίζει στην αρχαία φύση της αφθαρσίας.

Γίναμε ευφραινόμενοι. Επίστρεψε, Κύριε, την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο. Πώς, ενώ αρχίζοντας τον ψαλμό είπε: «Όταν ο Κύριος επέστρεψε την αιχμαλωσία της Σιών», εδώ λέει: «Επίστρεψε»; Επειδή ομιλεί σαν να πρόκειται για το μέλλον.

β'. Αυτό λοιπόν μπορεί να πει κανείς: ή ότι εύχεται να γίνει ολοκληρωτική η απαλλαγή. Διότι πράγματι πολλοί από τους Ιουδαίους ήθελαν να παραμείνουν στη χώρα των βαρβάρων· γι' αυτό, επιθυμώντας να συμβεί αυτό με ένταση, λέει: «Επίστρεψον την αιχμαλωσίαν ημών, ως χειμάρρους εν τω νότω»· δηλαδή, ωθώντας και επισπεύδοντας με πολλή ορμή, με πολλή σφοδρότητα. Γι' αυτό και άλλος ερμηνευτής, δηλώνοντας ακριβώς το ίδιο, είπε: «Ως καταρροίας». Και άλλος: «Ως οχετούς».

Ψαλμός 125ος. Ωδή των αναβαθμών. «Όταν επέστρεψε» εμάς ο Θεός από την αιχμαλωσία στην πατρίδα μας, τη «Σιών, γίναμε σαν τους προσκεκλημένους» σε πλούσιο γεύμα ή δείπνο, «και γέμισε το στόμα μας από χαρά, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση», όπως ακριβώς οι συνδαιτυμόνες μπροστά σε εύγευστα ψητά. Διότι έτσι ευφραίνεται κανείς όταν ελευθερώνεται από την αιχμαλωσία και επιστρέφει στον τόπο του, πράγμα που βίωσε και εκείνος ο λαός τότε. «Τότε είπαν τα έθνη: μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε αυτούς». Και όντως: «Μεγαλούργησε ο Κύριος» δείχνοντας σε εμάς έλεος, «αναστρέφοντας την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Ως χειμάρρους πρέπει να εννοήσουμε τα πλήθη των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, οι οποίοι «έσπειραν δάκρυα» πικρά, καθώς πορεύονταν προς την αιχμαλωσία της Βαβυλωνίας, ενώ επιστρέφοντας ήρθαν «με αγαλλίαση», κουβαλώντας, σαν δεμάτια γεμάτα χαρά, τους σπόρους που είχαν προηγουμένως ρίξει με τα δάκρυά τους. Αλλά και όσοι σπέρνουν δάκρυα μετανοίας, κατά την αιχμαλωσία της παρούσας ζωής, θα συλλέξουν σε λίγο δεμάτια αιώνιας ζωής.