Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 125:5

«Εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ». Στην αρχή υπάρχει οδυρμός, ενώ στο τέλος ψαλμός· διότι «αυτοί που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση». Επειδή λοιπόν και ο Δαβίδ στην αρχή έσπειρε δάκρυα και με αγαλλίαση θέρισε τους καρπούς ως δεμάτια, αναφέρει «εις το τέλος· ψαλμός του Δαβίδ», και για τον προφήτη και για κάθε άνθρωπο που είναι ικανός με τα έργα των χειρών του για προσευχές, για ελεημοσύνες, για προστασία, για βοήθεια. «Έως πότε, Κύριε, θα με λησμονείς έως το τέλος;» Για ποιο λόγο όμως το έλεγε αυτό;

Φανερώνουν το μεγάλο πλήθος που απέμεινε στη Βαβυλώνα, καθώς και την επιστροφή του, παρομοιάζοντάς τους με το ρεύμα του αιγυπτιακού ποταμού. Διότι ονομάζει «Νότο» την έρημο. Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση. Καθώς πορεύονταν, προχωρούσαν και έκλαιγαν.

«Λαέ μου, οι πράκτορές σας σάς συλλέγουν σαν καλαμιές, και οι απαιτητές σάς κυριεύουν.» Η φωνή ανακαλεί τον λαό και συμπάσχει με όσους κακοπαθούν, λέγοντας: «Λαέ μου». Πριν δέσετε τον Δίκαιο, πριν απορρίψετε τη χρησιμότητά του, τι είχατε πάθει; Τώρα έχετε γίνει καταχρεωμένοι με πολλά οφλήματα. Γι' αυτόν τον λόγο παραδοθήκατε σε εκείνους που εισπράττουν από εσάς την οφειλή, οι οποίοι, επειδή δεν βρίσκουν μέσα σας δεμάτια από στάχυα, ούτε αφθονία καρπών, σας συλλέγουν σαν καλαμιές, μαζεύοντας τους μικρούς, ευτελείς και τσακισμένους καρπούς των ψυχών σας. —Τέτοιοι είμαστε κι εμείς, που μετανοούμε μικροπρεπώς, ευτελώς και ακάρπως. Διότι, ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Εκείνος, λοιπόν, που με αξιόλογη μετάνοια σπέρνει πλούσια στο Πνεύμα, προσφέροντας ελεημοσύνη, ευσπλαχνία, ικεσία, δικαιοσύνη και αδιάκοπα δάκρυα, αυτός που σπέρνει με δάκρυα θα θερίσει με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια της μετάνοιας, ώστε να εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος στον πράκτορα. Εκείνος όμως που, μετανοώντας για τα προηγούμενα αμαρτήματα, σπέρνει λίγα σε ελεημοσύνη και προσευχή, καλλιεργώντας καλαμιά στερημένη από καρπό, δεν θα του επιτραπεί από τον πράκτορα να κρατήσει ούτε κι αυτήν.

Διότι μακάριοι είναι οι πενθούντες, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν. Μακάριοι είναι όσοι κλαίνε, επειδή αυτοί θα γελάσουν. Εκείνοι, λοιπόν, οι οποίοι διήγαγαν τις ημέρες αυτού του αιώνα, που βρίσκεται ήδη στη συντέλειά του και κλίνει προς τη δύση του, θρηνώντας για τις αμαρτίες τους, αυτοί θα αγαλλιάσουν όταν έλθει εκείνο το αληθινό πρωινό. Διότι όσοι σπέρνουν τώρα με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση· δηλαδή στο μέλλον.

Περί τροφών. Ας τρέφεται δε το σώμα με τροφές, για να ζει και να υπηρετεί ανεμπόδιστα, όχι όμως για να παραδοθεί στις απολαύσεις. Και σχετικά με τις τροφές, ας ισχύουν για εσάς αυτές οι διδασκαλίες, επειδή πολλοί σφάλλουν και στο ζήτημα των τροφών. Διότι άλλοι μεν τρώνε χωρίς ενδοιασμό τα ειδωλόθυτα, άλλοι δε ασκούνται μεν, αλλά κατακρίνουν εκείνους που τρώνε. Και με διαφόρους τρόπους, στο ζήτημα των τροφών, η ψυχή ορισμένων μολύνεται, επειδή αγνοούν τους ωφέλιμους λόγους του να τρώει κανείς ή να μην τρώει. Διότι νηστεύουμε απέχοντας από το κρασί και τα κρέατα, όχι επειδή τα μισούμε ως βδελυρά, αλλά επειδή προσδοκούμε την ανταμοιβή, ώστε, αφού περιφρονήσουμε τα αισθητά, να απολαύσουμε την πνευματική και νοητή τράπεζα, και ώστε, αφού σπείρουμε τώρα με δάκρυα, να θερίσουμε με αγαλλίαση στον μέλλοντα αιώνα. Μην καταφρονείς, λοιπόν, εκείνους που τρώνε και λαμβάνουν τροφή εξαιτίας σωματικής αδυναμίας.

Εμείς όμως οι ταλαίπωροι δεν υπομένουμε ούτε την παραμικρή θλίψη, αλλά ζώντας με άνεση και τρυφή, προσδοκούμε να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά. Και πώς θα ήταν δυνατόν αυτό; Διότι, αν αυτοί που επιθυμούν σφοδρά να αποκτήσουν τον επίγειο πλούτο υπομένουν κάθε κίνδυνο και πειρασμό, πόσο μάλλον εμείς, που θέλουμε να αποκτήσουμε τον ουράνιο πλούτο και να απολαύσουμε την παντοτινή τρυφή, οφείλουμε να καταφρονούμε κάθε κοπιαστικό έργο και να τολμάμε να αντιμετωπίζουμε κάθε κίνδυνο και πειρασμό; Επειδή, αν δεν υπομείνουμε κάθε πόνο πρόθυμα και με πόθο καρδιάς, και αν δεν σπείρουμε με κατάνυξη και συντετριμμένη καρδιά τα δάκρυα, πώς θα θερίσουμε εκεί χωρίς να κλαίμε, ή πώς θα βρούμε με αγαλλίαση τα δεμάτια των αρετών; Διότι ο Προφήτης δεν είπε απλώς ότι ο οποιοσδήποτε θα σηκώσει με αγαλλίαση τα δεμάτια του, αλλά «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα»· δηλαδή αυτοί που στο παρόν ταπείνωσαν τον εαυτό τους και παρακαλούν τον Κύριο με κατάνυξη, με δάκρυα και με συντετριμμένη καρδιά, και υπομένουν κάθε θλίψη και στενοχώρια με ευχαριστία. Αυτοί απολαμβάνουν την αιώνια ζωή και αναπαύονται με χαρά στους αιώνες των αιώνων.

Γι' αυτό, λοιπόν, φρόντισε να γίνεις άμωμο τέκνο του Θεού και να εισέλθεις σε εκείνη την κατάπαυση, όπου ως πρόδρομος για χάρη μας εισήλθε ο Χριστός. Φρόντισε να απογραφείς στην ουράνια εκκλησία μαζί με τους πρωτοτόκους, ώστε να βρεθείς στα δεξιά της μεγαλωσύνης του Υψίστου. Φρόντισε να εισέλθεις στην αγία πόλη, την άνω Ιερουσαλήμ, όπου βρίσκεται και ο παράδεισος της τρυφής. Διότι αυτά τα θαυμαστά και μακάρια πράγματα δεν θα τα αξιωθείς με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα σαν χειμάρρους, ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με τον Άγιο που λέει: κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου· διότι δεν αγνοείς ότι εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση.

Αυτά και τα παρόμοια θα λες θρηνώντας και σε τίποτα δεν θα ωφεληθείς· διότι εκεί δεν υπάρχει κανένα όφελος από το να μετανοήσει κανείς. Γι' αυτόν τον λόγο μας παραγγέλλουν και μας διαβεβαιώνουν οι θείες Γραφές των αγίων Αποστόλων και Προφητών, ότι τα αγαθά, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που τον αγαπούν, μάτι δεν τα είδε και αυτί δεν τα άκουσε και σε καρδιά αμαρτωλού ανθρώπου δεν ανέβηκαν. Άκουσες πάλι τον Κύριο να λέει: Μη φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα. Και κάπου αλλού πάλι: Μακάριοι όσοι διώκονται εξαιτίας μου. Γι' αυτό λέει και ο Απόστολος: Μην πλανάστε, ο Θεός δεν εμπαίζεται· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει· όποιος σπέρνει στη σάρκα του, από τη σάρκα θα θερίσει φθορά· ενώ όποιος σπέρνει στο πνεύμα, από το πνεύμα θα θερίσει αιώνια ζωή· διότι εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν.

Και εσύ, αδελφέ, μην ομιλείς για κοσμικά, αλλά για πνευματικά. Όχι για τα γήινα, αλλά για τα επουράνια. Έχε ψηλά την καρδιά σου προς τον Σωτήρα Χριστό, και πες μαζί με τον Δαβίδ: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου. Προς Αυτόν να αποβλέπεις πάντοτε, λέγοντας: Προς Εσένα, που κατοικείς στον ουρανό, σήκωσα τα μάτια μου. Χύσε δάκρυα, διότι αυτοί που σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν. Νύχτα και ημέρα να αποβλέπεις προς την έσχατη ώρα. Ο ψαλμός ας είναι στο στόμα σου αδιαλείπτως· διότι η επίκληση του ονόματος του Θεού φυγαδεύει τους δαίμονες. Να μιλάς στον Θεό πολύ, και στους ανθρώπους λίγο. Πάντοτε να μνημονεύεις τον Θεό, και η διάνοιά σου θα γίνει ουρανός. Μην αγαπάς την τρυφή, αλλά να αποφεύγεις τις ηδονές. Μίσησε κάθε χαρά αυτού του κόσμου. Μη δυσανασχετείς με τη χαμοκοιτία, διότι είναι πρόξενος αιώνιας απόλαυσης. Μη σου φανεί βάρος η νηστεία, διότι σε οδηγεί σε αιώνια ευφροσύνη. Έγινες στρατιώτης του Χριστού; Μην εμπλέκεσαι στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσεις σε Εκείνον που σε στρατολόγησε. Απαρνήθηκες τον κόσμο; Μην αγαπάς τον κόσμο, ούτε τα όσα υπάρχουν στον κόσμο.

Και ενώ αυτός τα συλλογίζεται αυτά, βγαίνει η απόφαση από τον Βασιλέα που λέει: ο καθένας θα θερίσει ό,τι έσπειρε. Τότε εκείνοι που έσπειραν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν εκεί. Τότε ο καθένας πηγαίνει εκεί όπου τον οδηγούν τα έργα του· διότι τα έργα του καθενός στέκονται μπροστά του λέγοντάς του: εσύ μας έπραξες, άθλιε. Όφειλες με τα δάκρυά σου να μας εξαλείψεις. Άκουγες τη Γραφή που έλεγε ότι έρχεται η ώρα να αποδοθεί στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του, και περιγελούσες αυτούς που το έλεγαν. Τώρα λοιπόν έλα να πάμε, και απόλαυσε τους καρπούς των κόπων σου. Τότε θα απέλθει ο καθένας στον δικό του τόπο, τον οποίο ετοίμασε για τον εαυτό του, και θα εκπληρωθεί η Γραφή που λέει: τότε θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του, και με τον θυμό του θα τους ταράξει. Όσοι όμως ετοίμασαν τον εαυτό τους δεν ταράσσονται, αλλά φωνάζουν με παρρησία: ετοιμάστηκα και δεν ταράχθηκα. Ενώ όσοι δεν είναι έτοιμοι θα ταραχθούν ακούγοντας το: πορεύεστε μακριά από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο. Τότε θα πορευθούν άλλοι μεν στο εξώτερο σκοτάδι, άλλοι δε στη γέεννα του πυρός· άλλοι στον τριγμό των δοντιών και στις υπόλοιπες κολάσεις, καθώς οι Άγγελοι θα τους σπρώχνουν με βιασύνη και θα τους λένε: σαν πρόβατα του άδη γίνατε, ο θάνατος θα σας ποιμάνει.

Διότι πρέπει κάθε Χριστιανός, ή μάλλον κάθε άνθρωπος, να τρέμει και να αγωνιά για τη σωτηρία του πλησίον, επειδή είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. Εξαιρέτως δε, πρέπει να καταφεύγουμε στον Κύριο παραμένοντας ασκανδάλιστοι, φοβούμενοι την απειλή Εκείνου που είπε: όποιος σκανδαλίσει έναν από αυτούς τους μικρούς που πιστεύουν σε εμένα, τον συμφέρει να κρεμαστεί μια μεγάλη μυλόπετρα στον λαιμό του και να καταποντιστεί στο πέλαγος της θάλασσας. Πρέπει, λοιπόν, να γρηγορούμε, να έχουμε πνευματική νήψη, να νουθετούμε και να παρακαλούμε ο ένας τον άλλον, προτού μας προφτάσουν τα κακά. Διότι, όπως εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα θα θερίσουν με αγαλλίαση, έτσι και εκείνοι που σπέρνουν στη σάρκα τους, από τη σάρκα θα θερίσουν φθορά· και δεν υπάρχει προσωποληψία εκ μέρους του Κυρίου.

Εκείνος δε, χτυπημένος από τον λόγο σαν από μαστίγιο, επέστρεψε στο κελί του. Γι' αυτό, ας μην αποθαρρυνόμαστε υπομένοντας τους κόπους, διότι είναι γραμμένο: εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση. μβ΄. Να έχεις ακακία για την αποδοχή των εντολών του Θεού, και οξυδέρκεια για να αποκρούσεις τις μεθοδείες του Αντικειμένου.

Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, κ.λπ. Αυτός που σπέρνει με δάκρυα, σπέρνει στο πνεύμα εκείνων που μακαρίζονται για τα δάκρυά τους· και θερίζει με αγαλλίαση ζωή αιώνια, αυτός που ήδη αξιώνεται να χαίρεται στο πνεύμα. —Σε εκείνους που παρακάλεσαν για τους υπόλοιπους αιχμαλώτους, το Θείο αποκρίνεται: «Μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν»· το οποίο, εάν το πράξουν αυτοί που βρίσκονται στη Βαβυλώνα, σπέρνοντας αγαθές ελπίδες μέσα από τα δάκρυά τους, θα θερίσουν αγαλλίαση· λαμβάνοντας τη χαρά της επιστροφής αντί για τα δάκρυα που είχαν όντας αγαπώμενοι· και εάν τότε διαφύλατταν ένα μικρό σπέρμα θεοσέβειας, ωστόσο, έχοντας καλλιεργήσει εκεί τις ψυχές τους, επιστρέφοντας θα φέρουν πολλούς καρπούς. Μέχρι την έβδομη ωδή προφητεύτηκαν τα σχετικά με τους εκ περιτομής αιχμαλώτους.

Ώ Δαβίδ, που μελώδησες όχι μακριά από τις πιστές μόνο ψυχές! Ώ απαλότητα μελών που έχουν ριφθεί καταγής και τραχύνονται ενάντια στη φύση τους! Ώ πηγές δακρύων που σπέρνονται με θλίψη, για να θερίσουν με αγαλλίαση! Ώ νυχτερινή κραυγή που διαπερνά τα νέφη και φτάνει έως τον Επουράνιο!

Με την άμεση αυτοκαταδίκη του και τη σφοδρή λύπη και μετάνοια, και με το δραστικό για τον εξιλασμό φάρμακο, τα δάκρυα· διότι, λέει, «καρδιά συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουθενώσει»· και η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια για τη σωτηρία, και «εκείνος που σπέρνει με δάκρυα την ικεσία, θα θερίσει με αγαλλίαση την άφεση».

Καιρός για τέτοιου είδους σπορά είναι ολόκληρος ο βίος του κάθε ανθρώπου, και μάλιστα όλος ο χρόνος μετά την παρουσία του Κυρίου μέχρι τη συντέλεια του κόσμου. Καιρός δε θερισμού αυτής της σποράς είναι κατά την προσδοκώμενη δεύτερη έλευση και επιφάνεια του Κυρίου· γι' αυτό και ο Απόστολος λέει, «με ελπίδα οφείλει να οργώνει αυτός που οργώνει» και «εκείνος που σπέρνει στο πνεύμα, θα θερίσει ζωή αιώνια», και ο Ψαλμωδός προφήτης λέει: «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα τώρα, με αγαλλίαση θα θερίσουν» τότε.

Διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται «αυτός που βλέπει τον Θεό». Ποιος όμως βλέπει τον Θεό, παρά μόνον όσοι μετέχουν σε Αυτόν μυστικώς; Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Λέγοντας «ἐν τῷ ἐπιτρέψαι» αναφέρεται μεν στην επάνοδο από τη Βαβυλώνα, αλλά συνολικά εννοεί την Εκκλησία, όταν επέστρεψε από την αιχμαλωσία των ειδώλων. Στο «ἐγενήθημεν», επειδή παρηγορήθηκαν όχι λίγο όταν επανήλθε ο λαός από τη Βαβυλώνα· έτσι και ο λαός των εθνών χάρηκε με την επιστροφή της πίστης. Στο «τότε ἐπλήσθη», τρώγοντας πλέον το σώμα του Χριστού και πίνοντας το αίμα Αυτού και ψάλλοντας τον καινό ύμνο. Στο «καὶ ἡ γλῶσσα», καθώς κινείται με τον ύμνο των αγγέλων. Στο «τότε ἐροῦσιν», επειδή, βλέποντας τη δόξα που συντελέστηκε στον πιστό λαό, τα [λοιπά] έθνη θαύμασαν (εθαύμαζαν) σφόδρα. Ξανά στο «τότε ἐροῦσιν», ομοίως ο πιστός λαός, λαμβάνοντας τη χάρη, ευχαριστεί για τη συμμετοχή του στα μυστήρια. Στο «ἐπίστρεψον», τα έθνη βοούν, προετοιμαζόμενα για μετάνοια· «χειμάρρους» ονομάζει τους παλαιούς και αποσκληρυμένους, ενώ «νότον» ονομάζει το πλέον απαλό και τρυφερό ήθος. Στο «οἱ σπείροντες», όσοι σε τούτον τον αιώνα περιέλθουν σε θλίψη για το όνομα του Χριστού, στον μέλλοντα αιώνα θα βρουν τον θερισμό με αγαλλίαση. Στο «πορευόμενοι», σπέρμα ονομάζει τις εντολές [του Χριστού], τις οποίες εφαρμόζουν επιτυχώς οι δίκαιοι όντες στη σάρκα [με δάκρυα]. Στο «ἐρχόμενοι», όταν έρχονται τότε στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι, βαστάζοντας τα φορτία των δικών τους έργων. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών.

Δεν συγκρίνονται οι πόνοι του παρόντος αιώνος υπέρ της αλήθειας με την ετοιμασμένη τρυφή για εκείνους που κακοπαθούν για χάρη των αγαθών. Όπως αυτούς που σπέρνουν με δάκρυα τους ακολουθούν τα δεμάτια της αγαλλιάσεως, έτσι και την κακοπάθεια για τον Θεό την ακολουθεί η χαρά. Το ψωμί που κερδίζεται με ιδρώτα φαίνεται γλυκό στον γεωργό, όπως και οι κόποι για τη δικαιοσύνη φαίνονται γλυκοί στην καρδιά που δέχθηκε τη γνώση του Χριστού. Υπόμεινε την εξουδένωση και την ταπείνωση με αγαθή προαίρεση, για να αποκτήσεις παρρησία ενώπιον του Θεού. Ο άνθρωπος που υπομένει εν επιγνώσει κάθε σκληρό λόγο, χωρίς να έχει προηγηθεί εκ μέρους του κάποιο άδικο απέναντι σε αυτόν που του μίλησε, τοποθετεί μεν εκείνη τη στιγμή στο κεφάλι του ακάνθινο στέφανο, αλλά είναι μακάριος, διότι σε καιρό που δεν γνωρίζει, στεφανώνεται με άφθαρτο στέφανο.

Επομένως, δεν θα έσφαλλε κανείς, ονομάζοντας αυτή τη γυναίκα ταυτόχρονα μητέρα και πατέρα του παιδιού. Διότι, αν και ο άνδρας έσπειρε, εντούτοις η προσευχή προσέδωσε τη δύναμη στο σπέρμα αυτό, και κατέστησε πιο σεβάσμιες τις απαρχές της γεννήσεως του Σαμουήλ. Επειδή βέβαια, αντίθετα με ό,τι συμβαίνει στους υπολοίπους, δεν αποτέλεσαν τις αρχές της γεννήσεως αυτής μόνο η κατάκλιση και η συνεύρεση των γονέων, αλλά οι προσευχές, τα δάκρυα και η πίστη. Έτσι, ο προφήτης προήλθε από καταβολές πιο σεμνές σε σχέση με τους άλλους, εφόσον γεννήθηκε χάρη στην πίστη της μητέρας του. Γι' αυτό, πολύ εύστοχα θα μπορούσε να πει κάποιος για τη γυναίκα αυτή: «Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση». Αυτήν ας ζηλώσουμε οι άνδρες, αυτήν ας μιμηθούμε οι γυναίκες· διότι πράγματι η γυναίκα αυτή είναι διδάσκαλος και των δύο φύλων.

Ούτε ο δούλος φοβόταν τον αφέντη του, ούτε η γυναίκα θυμόταν τη φυσική της αδυναμία. Η αγορά έγινε εκκλησία, τα πάντα παντού έγιναν για εμάς. Διότι, ποιον δεν διδάξατε; Δεχθήκατε τη βασίλισσα να συμπανηγυρίζει μαζί σας· διότι δεν θα αποκρύψω τον ζήλο της. Δεν τα λέγω αυτά κολακεύοντας τη βασίλισσα, αλλά υπηρετώντας την ευσέβεια· διότι δεν θα αποκρύψω τον ζήλο της. Επειδή δεν έλαβε στα χέρια της όπλα, αλλά κατορθώματα αρετής. Οδηγούμουν τότε στην εξορία, γνωρίζετε πώς. Διότι πρέπει να πούμε και τα λυπηρά, για να μάθετε τα ευχάριστα· μάθετε, λοιπόν, πώς απαγόμουν και πώς επέστρεψα. Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση. Όταν πορεύονταν, βάδιζαν και έκλαιγαν, ρίχνοντας τους σπόρους τους· όταν όμως επιστρέφουν, θα έρθουν με αγαλλίαση, κρατώντας τα δεμάτια τους. Αυτά τα λόγια έγιναν πραγματικότητα.

Ποιος το είδε ποτέ; Ποιος το άκουσε; Έφυγε για να βρει ανακούφιση από τον λιμό· και επιστρέφει με αυτόν τον τρόπο, περιβεβλημένος με πλούτο και άφατη δόξα. Μην παραξενευτείς, αγαπητέ, ούτε να απορήσεις με το γεγονός. Απεναντίας, και να θαυμάσεις, και να εκπλαγείς, και να δοξάσεις τη δύναμη του κοινού όλων μας Δεσπότη. Και δες και τους απογόνους του, οι οποίοι με τον ίδιο τρόπο κατέβηκαν μεν πάλι στην Αίγυπτο εξαιτίας της ανάγκης του λιμού, και από εκεί πάλι, μετά από πολλή δουλεία και ταλαιπωρία, επέστρεψαν με ευπορία. Διότι τόσο ευμήχανος είναι ο Δεσπότης μας. Όταν επιτρέψει να κορυφωθούν τα δεινά, τότε πάλι, αφού διασκορπίσει τον χειμώνα, φέρνει γαλήνη και μεγάλη μεταβολή των πραγμάτων, διδάσκοντάς μας το μέγεθος της δικής του δύναμης. Ανέβηκε λοιπόν ο Άβραμ από την Αίγυπτο, ο ίδιος και η γυναίκα του, και όλα τα υπάρχοντά του, και ο Λωτ μαζί του, προς την έρημο. Πολύ εύστοχα θα μπορούσε κάποιος να εφαρμόσει στον δίκαιο αυτόν εκείνα τα λόγια, τα οποία ο μακάριος Δαβίδ έλεγε προς εκείνους που επέστρεψαν από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας: «Όσοι σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν. Πορεύονταν και έκλαιγαν, ρίχνοντας τους σπόρους τους. Επιστρέφοντας όμως θα έρθουν με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια τους». Είδες μια κάθοδο γεμάτη από αγώνα και δέος, η οποία είχε επικείμενο τον φόβο του ίδιου του θανάτου;

Έσπειρες με δάκρυα, θέρισε με αγαλλίαση. Συγχωρήθηκαν οι αμαρτίες σου. Έσπασαν τα δεσμά του κακού βίου, διαλύθηκαν οι αλυσίδες της πονηρίας· απαλλάχθηκες από τα εγκλήματα και τις ευθύνες, ξέφυγες από το άσβεστο καμίνι του πυρός, με λίγα δάκρυα έσβησες μια τόσο μεγάλη φλόγα, καταπάτησες το κεφάλι του πονηρού εχθρού, νίκησες περίτρανα τον αντίπαλο.

Επειδή, λοιπόν, και τώρα έχει ενσκήψει χειμώνας, χειμώνας των ψυχών και όχι των καιρικών συνθηκών, ας σπείρουμε και εμείς σε τούτον τον χειμώνα, για να θερίσουμε το καλοκαίρι· ας σπείρουμε δάκρυα, για να θερίσουμε αγαλλίαση. Αυτός ο λόγος δεν είναι δικός μου· το παράγγελμα είναι προφητικό: «Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα», λέει, «θα θερίσουν με αγαλλίαση». Η βροχή που πέφτει δεν κάνει τους σπόρους να θάλλουν και να αυξάνονται τόσο πολύ, όσο η βροχή των δακρύων ανασταίνει τον σπόρο της ευσέβειας και τον κάνει να βλαστάνει πλούσια. Αυτή η βροχή αποκαθαίρει την ψυχή, αρδεύει τη διάνοια και κάνει τη βλάστηση της διδασκαλίας να προκόψει γρήγορα. Για τον λόγο αυτό είναι αναγκαίο να ανοίξουμε βαθύ αυλάκι· διότι και αυτό ο προφήτης το συμβούλευσε, λέγοντας τα εξής: «Οργώστε για τον εαυτό σας χέρσα γη και μην σπέρνετε πάνω σε αγκάθια». Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνος που βάζει το άροτρο ανασκάπτει τη γη από κάτω, προετοιμάζοντας ασφαλή φύλαξη για τους σπόρους, ώστε όταν πέσουν να μην μείνουν πάνω στην επιφάνεια, αλλά να φθάσουν στα ίδια τα σπλάχνα της γης και να ριζώσουν με ασφάλεια· έτσι είναι αναγκαίο να πράξουμε και εμείς, και χρησιμοποιώντας τη θλίψη σαν άροτρο, να ανασκάψουμε το βάθος της καρδιάς. Διότι αυτό προτρέπει και ένας άλλος προφήτης, λέγοντας: «Διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ιμάτιά σας».

Άλλος [μεταφράζει]: «Ως ρεύματα υδάτων». Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση. Αυτό βεβαίως έχει ειπωθεί για τους Ιουδαίους, αλλά θα μπορούσε να έχει θέση και να εφαρμόζεται και σε πολλές άλλες περιπτώσεις. Διότι τέτοια είναι η αρετή· έχει λαμπρές τις αμοιβές των κόπων, και οφείλουμε εμείς πρώτα να κοπιάζουμε και να ταλαιπωρούμαστε, και τότε να επιζητούμε την ανάπαυση.

Όπως λοιπόν, λέγει, εκείνοι που σπέρνουν, ενώ κοπιάζουν, απολαμβάνουν αργότερα τους καρπούς· έτσι και εσείς, όταν αναχωρούσατε, μιμούσασταν τους σπορείς, ταλαιπωρούμενοι, οδυρόμενοι, θλιβόμενοι, υπομένοντας τον χειμώνα, τον πόλεμο, τη συννεφιά, το ψύχος, χύνοντας δάκρυα.

Δες τον ακοίμητο σκώληκα, και το σκοτεινό χάος, το άσβεστο πυρ, που δεν σβήνει με το νερό, αλλά νικιέται από τη μετάνοια. Ω μετάνοια, εσύ που κατασβήνεις το άσβεστο και αιώνιο πυρ, που συντρίβεις στο έδαφος τον ακοίμητο σκώληκα, και εξομαλύνεις και φωτίζεις το σκοτεινό χάος· ω μετάνοια, αρραγές τείχος της ψυχής, πόλη οχυρωμένη, στην οποία βασιλεύει ο Πατήρ και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα· ω μετάνοια, εσύ που συνέτριψες το κεντρί του θανάτου, που ρίχνεις τον διάβολο κάτω από τα πόδια, και εξολοθρεύεις τον δράκοντα· και ανυμνείς τον Χριστό, και αναβλύζεις ζωή· ω μετάνοια, εσύ που κάνεις να ανθίσει η χαρά μέσα στο πένθος, που αγάλλεσαι μέσα στα δάκρυα, και διά των δακρύων αφαιρείς τα αιώνια δάκρυα· ω μετάνοια, εσύ που σπέρνεις με δάκρυα και θερίζεις με αγαλλίαση· ω μετάνοια, εσύ που ντυμένη τον σάκο του πένθους αρραβωνιάζεσαι την αστραφτερή στολή του Χριστού· ω μετάνοια, εσύ που αποδιώκεις από την καρδιά το φρόνημα του Κάιν, και εμφυτεύεις τον πόθο και τη χαρά της αγνείας· ω μετάνοια, εσύ που αποκαθαίρεις τη δυσωδία των αμαρτημάτων, και στολίζεις με την ευωδία των πνευματικών κατορθωμάτων· ω μετάνοια, σύνοικε της ειρήνης, ομόσκηνε της φιλίας, ομόζυγε της αγάπης, άνθος που αποπνέει ελπίδα· όσοι αργυρόχρωμοι αμνοί τρέφονται από εσένα, αναφωνούν τα πορφυρά σκήπτρα της Τριάδος.

Αμάρτησα βαρέως, λέγει· δεν τολμώ από μόνος μου να εξιλεώσω τον Θεό· εσείς, ως μεσίτες, πρεσβεύσατε υπέρ εμού. Ορθώς, λοιπόν, έλεγε ο Εκκλησιαστής: «Καιρός να κλάψει κανείς και καιρός να γελάσει»· καιρός να κλάψουν εκείνοι που πάσχουν από ανίατες νόσους, και καιρός να γελάσουν εκείνοι που αγαπούν τη μετάνοια. Διότι έτσι έκλαψε ο μέγας Ιωσήφ, ωσάν να είχε πεισθεί με το προφητικό του βλέμμα από τον μακάριο Δαβίδ που λέγει: «Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση». Έσπειρε, λοιπόν, και ο Ιωσήφ τα δάκρυα της φιλαδελφίας, και εθέρισε τον στέφανο της βασιλείας. Διότι όλοι γνωρίζετε σαφώς πως, μετά από εκείνη την παράδοξη αναγνώριση, όταν ο Ιωσήφ αντίκρισε τους αδελφούς του, δεν θέλησε να τους ονειδίσει. Μα ποιοι αδελφοί ήσαν αυτοί; Εκείνοι που διέρρηξαν, όσο εξαρτιόταν από τους ίδιους, τη δωδεκάσειρη αλυσίδα της αδελφοσύνης;

Αλίμονό μας, διότι εξαιτίας μιας πρόσκαιρης ηδονής κολαζόμαστε αιώνια, εξαιτίας μιας ολιγόχρονης αμέλειας καταποντιζόμαστε στο αιώνιο πυρ, εξαιτίας της μάταιης δόξας εκπέσαμε από τη δόξα του Θεού, εξαιτίας μιας μικρής απόλαυσης στερηθήκαμε την τρυφή του Παραδείσου, εξαιτίας του φθαρτού πλούτου χάσαμε τον πλούτο της Βασιλείας! Στον μάταιο αιώνα εμείς απολαύσαμε, αλλά στον μέλλοντα ευφραίνονται όσοι δεν απόλαυσαν. Τώρα, όσοι νήστεψαν απολαμβάνουν την τρυφή, όσοι αγωνίστηκαν χορεύουν στον επουράνιο νυμφώνα, όσοι σκόρπισαν τον πλούτο τους θερίζουν με αγαλλίαση, όσοι έκλαψαν αγάλλονται αιώνια, όσοι περιφρόνησαν τα επίγεια έλαβαν τα επουράνια· μόνο εμείς οι άθλιοι παραδοθήκαμε επάξια στην κόλαση. Και τώρα κράζουμε, και δεν υπάρχει κανείς να μας ελεήσει· στενάζουμε, και δεν υπάρχει κανείς να μας σώσει. Για να μην πούμε, λοιπόν, και εμείς, μαζί με εκείνους τους άφρονες, τέτοια λόγια στον μέλλοντα αιώνα, ελάτε να προφτάσουμε τον κλέφτη των ψυχών μας· ας τρέξουμε, όσο έχουμε καιρό· ας στενάξουμε, ας μετανοήσουμε, ας ξυπνήσουμε, παρακαλώ, από τον ύπνο της ραθυμίας μας, από το βάρος των αμαρτιών και της αμέλειάς μας· ας υψώσουμε τα χέρια μας προς Εκείνον που μπορεί να μας σώσει, και ας πούμε: Κύριε, σώσε μας, χανόμαστε.

Με τίποτα δεν χαίρεται τόσο πολύ ο Θεός, όσο με τη διόρθωση και τη σωτηρία του ανθρώπου. Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση. Ας γίνουμε Νινευίτες και όχι Σοδομίτες. Ας θεραπεύσουμε την κακία, ας μην αφανιστούμε εξαιτίας της κακίας.

Ψαλμός 125ος. Ωδή των αναβαθμών. «Όταν επέστρεψε» εμάς ο Θεός από την αιχμαλωσία στην πατρίδα μας, τη «Σιών, γίναμε σαν τους προσκεκλημένους» σε πλούσιο γεύμα ή δείπνο, «και γέμισε το στόμα μας από χαρά, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση», όπως ακριβώς οι συνδαιτυμόνες μπροστά σε εύγευστα ψητά. Διότι έτσι ευφραίνεται κανείς όταν ελευθερώνεται από την αιχμαλωσία και επιστρέφει στον τόπο του, πράγμα που βίωσε και εκείνος ο λαός τότε. «Τότε είπαν τα έθνη: μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε αυτούς». Και όντως: «Μεγαλούργησε ο Κύριος» δείχνοντας σε εμάς έλεος, «αναστρέφοντας την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Ως χειμάρρους πρέπει να εννοήσουμε τα πλήθη των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, οι οποίοι «έσπειραν δάκρυα» πικρά, καθώς πορεύονταν προς την αιχμαλωσία της Βαβυλωνίας, ενώ επιστρέφοντας ήρθαν «με αγαλλίαση», κουβαλώντας, σαν δεμάτια γεμάτα χαρά, τους σπόρους που είχαν προηγουμένως ρίξει με τα δάκρυά τους. Αλλά και όσοι σπέρνουν δάκρυα μετανοίας, κατά την αιχμαλωσία της παρούσας ζωής, θα συλλέξουν σε λίγο δεμάτια αιώνιας ζωής.

Διότι, το ρητό: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου και με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου», δεν γνωρίζω πώς αλλιώς να το εφαρμόσω σε εκείνον, παρά μόνο εάν εκλάβω ως στρώμα και κλίνη του την ψάθα που ήταν ριγμένη στο χώμα, πάνω στην οποία αποκλειστικά, και αφού πλέον ο κόπος του γινόταν ανυπόφορος, ξάπλωνε, αναπαύοντας το εξαντλημένο πια σώμα του. Και με μια σύντομη ανάπαυλα, σαν το πυρακτωμένο σίδερο μέσα στο νερό, το ατσάλωνε ξανά για νέους ιδρώτες και πόνους. Και βυθιζόταν στον ύπνο τόσο λίγο, ώστε να φαίνεται ότι τα χείλη του δεν είχαν σταματήσει να ψιθυρίζουν εκείνη τη σοφή ρήση: «εγώ κοιμάμαι και η καρδιά μου αγρυπνεί». Και αμέσως σηκωνόταν και άρχιζε να ψάλλει: «εγώ πλάγιασα και κοιμήθηκα· ξύπνησα, διότι ο Κύριος θα με στηρίξει». Έτσι, λοιπόν, ευδοκιμούσε στους καρπούς της προσευχής, σπέρνοντας με δάκρυα και συγκομίζοντας με αγαλλίαση τον άφθονο θερισμό.

Διότι, δεν θα αξιωθείς με κανέναν άλλον τρόπο αυτά τα θαυμαστά και μακάρια παραδείγματα, παρά μόνο εάν χύνεις δάκρυα ημέρα και νύχτα, σύμφωνα με εκείνον που λέει: «κάθε νύχτα θα λούζω την κλίνη μου, με τα δάκρυά μου θα βρέχω το στρώμα μου». Διότι δεν αγνοείς ότι «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση»· γι' αυτό λέει ο προφήτης με παρρησία: «για τα δάκρυά μου μην αποσιωπήσεις», και πάλι: «έθεσες τα δάκρυά μου σύμφωνα και με την επαγγελία σου» και: «έγιναν τα δάκρυά μου για εμένα άρτος ημέρα και νύχτα», και σε άλλον ψαλμό: «το ποτό μου με κλάμα το αναμείγνυα». Διότι το δάκρυ που πραγματικά αναβλύζει «από πολλή θλίψη και συνοχή καρδίας» με επίγνωση της αλήθειας και με φλόγα στα σπλάχνα, είναι τροφή της ψυχής που χορηγείται από τον επουράνιο άρτο, από τον οποίο προηγουμένως μετείχε η Μαρία, όταν κάθισε στα πόδια του Κυρίου και δάκρυζε, σύμφωνα με τη μαρτυρία του ίδιου του Σωτήρος, διότι λέει: «Η Μαρία εξέλεξε την αγαθή μερίδα, η οποία δεν θα της αφαιρεθεί». Ω, τι πολύτιμα μαργαριτάρια ήταν εκείνα μέσα στη ροή των μακάριων δακρύων! Ω, τι ευθεία και ευπειθής ακοή! Ω, τι ανδρεία και σοφή διάνοια! Ω, οξύνοια του πνεύματος του Κυρίου, που ελκύει σφοδρό έρωτα προς τον άχραντο Νυμφίο! Ω, κέντρισμα πόθου της ψυχής προς τον Θεό Λόγο! Ω, άμεση κοινωνία της νύμφης με τον ουράνιο Νυμφίο!

Ας σπείρουμε με δάκρυα, για να θερίσουμε με αγαλλίαση· διότι ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Είθε, αδελφοί μου, να νεκρώσουμε τα επίγεια μέλη μας· είθε να πεθάνουμε ως προς την αμαρτία· είθε να περιφέρουμε μέσα μας την αγαλλίαση της απαθείας· όπως ο Ιακώβ, λέει, ζούσε άκακος στον οίκο του, έτσι και εμείς ας ζήσουμε στο μοναστήρι με ακεραιότητα και ακακία. Μακάριος ο άνθρωπος που κάθε ημέρα, σαν άγιος λίθος, κυλιέται ανάμεσα στους αδελφούς, για να μιλήσω προφητικά· ο οποίος φαίνεται μαζί με τους άλλους να τρώει και να πίνει και να κοιμάται, στα κρυφά όμως βλέπει πάντοτε τον Θεό και οραματίζεται τα εκεί (τα επουράνια)· προβλέποντας τον θάνατο και για αυτόν τον λόγο αποτρέποντας τον εαυτό του από τα πάθη. Εισάγοντας δε στην ψυχή του καθετί καλό και καθετί τερπνό και αγαπητό στον Θεό, μνήμη κάποιου αγίου κατορθώματος βίου, θεωρία ουράνιας διαγωγής, ύμνο και δοξολογία, ίσως κάποια ευχή, «Κύριε ελέησον» και «Δόξα σοι ο Θεός» ή «Ευχαριστώ σοι Κύριε» ή «Τι να σου ανταποδώσω, για όσα έχεις κάνει για εμένα, που με λύτρωσες από το πέλαγος των αμαρτιών μου και με οδήγησες στην αγία σου επίγνωση».

Διότι εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε από προσωπική εμπειρία ότι οι κόποι γεννούν τους επαίνους, και οπωσδήποτε τις θλίψεις διαδέχονται ως ανταμοιβή οι χαρές, και οι στεναγμοί τρέφουν τις πνευματικές απολαύσεις, και οι στενοχώριες γεννούν τις ευρυχωρίες· οι πείνες και οι νηστείες, οι ταλαιπωρίες του λοιμού καλλιεργούν τις αθάνατες χοροστασίες· οι δίψες και η φλόγωση του στόματος αναβλύζουν εκείνο το ύδωρ, όπως έχει πει ο Κύριος, που οδηγεί στην αιώνια ζωή· και για να σας παραθέσω και τα λόγια του ιεροψάλτη Δαβίδ: εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση.

Τώρα, λοιπόν, επειδή σπέρνουμε, είναι απολύτως επόμενο και να δακρύζουμε, και να κοπιάζουμε, και να εξαντλούμαστε, και να περιπίπτουμε σε αδιέξοδο· λίγο αργότερα όμως θα χαρούμε· διότι θα θερίσουμε με αγαλλίαση και θα συμβασιλεύσουμε με τον Δεσπότη των πάντων Θεό, εφόσον βέβαια συμπάσχουμε μαζί Του μέσω της αγωνιστικής μας υποταγής.

Μη χάσετε, λοιπόν, όσα έχετε ήδη κατορθώσει· αλλά όπως σπέρνετε με δάκρυα, με στεναγμούς, με κατήφεια, με πείνα και δίψα, έτσι θα θερίσετε με αγαλλίαση τότε, όταν ο Κριτής των πάντων θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. «Άκουγε, ουρανέ», λέει, «και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε», όχι βέβαια, αδελφοί μου, ότι «γιους γέννησα και ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· ούτε ότι «το βόδι γνώρισε τον αφέντη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, αλλά ο Ισραήλ δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατανόησε»· αλλά «οι γιοι σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου» (λαμβανόμενα με πνευματική έννοια) και «ιδού, έτσι θα ευλογηθεί ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο».

Λοιπόν, το ζητούμενο είναι, όπως κατά το τέλος της γεωργικής εργασίας, που είναι ο θερισμός των καρπών και η ασφάλισή τους στις αποθήκες, να φθάσουμε να τελειώσουμε και εμείς το έργο μας, να το ολοκληρώσουμε και, τρόπον τινά, να μαζέψουμε τα δεμάτια, να τα αλωνίσουμε και να τα αποθηκεύσουμε μέσω του θανάτου, ώστε αυτά που σπείραμε με δάκρυα εδώ, να τα θερίσουμε με αγαλλίαση στον μέλλοντα αιώνα, ευφραινόμενοι και απολαμβάνοντας τους ιερούς κόπους και αγώνες μας, και αυτό στους απέραντους αιώνες και στις ατελεύτητες ευφροσύνες εκείνων των άρρητων και ανέκφραστων αγαθών.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ ΞΘʹ: ΟΤΙ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΠΕΡΑΣΑΝ ΤΟΝ ΒΙΟ ΤΟΥΣ ΜΕ ΘΛΙΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΤΕΝΟΧΩΡΙΕΣ ΘΑ ΑΠΟΛΑΥΣΟΥΝ ΜΙΑ ΑΛΥΠΗ ΚΑΙ ΑΡΡΗΤΗ ΗΔΟΝΗ Αδελφοί και πατέρες, για κάθε άνθρωπο που ξεκινά ένα έργο, είτε λόγου είτε πράξεως, στην αρχή υπάρχει θλίψη και δυσχέρεια, στο τέλος όμως του αγώνα υπάρχει χαρά και ευφροσύνη. Έτσι και ο γεωργός σπέρνει με δάκρυα, σύμφωνα με το ψαλμικό λόγιο, θερίζει όμως με αγαλλίαση. Και ο στρατιώτης που αναχωρεί για τον πόλεμο είναι φυσικό να σκυθρωπάζει· όταν όμως επιστρέφει από τον πόλεμο είναι περιχαρής. Επομένως και εμείς, αφού έχουμε φτάσει στο τέλος της εγκράτειας, δεν θυμόμαστε πλέον την κακοπάθεια των προηγούμενων αγώνων· αντίθετα χαιρόμαστε με τα παρόντα αγαθά και δοξάζουμε τον Δεσπότη. Είθε και στο εξής να διαπρέπετε σε αγαθούς αγώνες· διότι σας διαβεβαιώνω ότι με επιτυχία διανύσατε τον χρόνο της νηστείας ειρηνικά, ατάραχα, με ευηκοΐα, με κατάνυξη, υπηρετώντας ο καθένας επαρκώς το δικό του διακόνημα.

Ας εξετάσουμε όμως επιμέρους, με συντομία, την παραβολή. Στον αγρό βρισκόταν ο μεγαλύτερος γιος, σε αυτόν τον κόσμο, καλλιεργώντας τη δική του γη, εννοώ τη σάρκα, για να χορτάσει με άρτους, και σπέρνοντας με δάκρυα, για να θερίσει με αγαλλίαση. Όταν όμως έμαθε τα όσα συνέβησαν, δεν ήθελε να εισέλθει στην κοινή χαρά.