Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 125:6

Εσύ, όμως, μην εκλαμβάνεις αυτά από εμένα ως τέλεια διδασκαλία, αλλά μόνο ως αφορμή· και στο εξής, αναζητώντας μόνος σου το ακριβέστερο νόημα, τόσο από το ευαγγελικό ρητό όσο και από τους Ψαλμούς, να δένεις τα δεμάτια της αλήθειας, ώστε, καθώς θα τα φέρνεις αυτά, να αναφωνήσουν και για εσένα όσοι λένε: «Θα επιστρέψουν όμως με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια τους», εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, διά του οποίου και μετά του οποίου ανήκει στον Πατέρα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, η δόξα και το κράτος, εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Φανερώνουν το μεγάλο πλήθος που απέμεινε στη Βαβυλώνα, καθώς και την επιστροφή του, παρομοιάζοντάς τους με το ρεύμα του αιγυπτιακού ποταμού. Διότι ονομάζει «Νότο» την έρημο. Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση. Καθώς πορεύονταν, προχωρούσαν και έκλαιγαν.

Τώρα ας εξετάσουμε και τον λόγο της Ωδής: «Πορεύονταν και έκλαιγαν, φέροντας τους σπόρους τους». Όπως ακριβώς οι σημερινοί προεστώτες, οι οποίοι δεν έχουν πού να καταβάλουν τους σπόρους. «Αλλά, όταν επιστρέψουν, θα έλθουν με αγαλλίαση, φέροντας τα δεμάτια τους». Διότι, «μακάριοι είναι εκείνοι που πενθούν, επειδή αυτοί θα παρηγορηθούν»· και το χωρίο, «Το εσπέρας θα καταλύσει ο κλαυθμός, και το πρωί η αγαλλίαση».

«Λαέ μου, οι πράκτορές σας σάς συλλέγουν σαν καλαμιές, και οι απαιτητές σάς κυριεύουν.» Η φωνή ανακαλεί τον λαό και συμπάσχει με όσους κακοπαθούν, λέγοντας: «Λαέ μου». Πριν δέσετε τον Δίκαιο, πριν απορρίψετε τη χρησιμότητά του, τι είχατε πάθει; Τώρα έχετε γίνει καταχρεωμένοι με πολλά οφλήματα. Γι' αυτόν τον λόγο παραδοθήκατε σε εκείνους που εισπράττουν από εσάς την οφειλή, οι οποίοι, επειδή δεν βρίσκουν μέσα σας δεμάτια από στάχυα, ούτε αφθονία καρπών, σας συλλέγουν σαν καλαμιές, μαζεύοντας τους μικρούς, ευτελείς και τσακισμένους καρπούς των ψυχών σας. —Τέτοιοι είμαστε κι εμείς, που μετανοούμε μικροπρεπώς, ευτελώς και ακάρπως. Διότι, ό,τι σπείρει ο άνθρωπος, αυτό και θα θερίσει. Εκείνος, λοιπόν, που με αξιόλογη μετάνοια σπέρνει πλούσια στο Πνεύμα, προσφέροντας ελεημοσύνη, ευσπλαχνία, ικεσία, δικαιοσύνη και αδιάκοπα δάκρυα, αυτός που σπέρνει με δάκρυα θα θερίσει με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια της μετάνοιας, ώστε να εξοφλήσει ολόκληρο το χρέος στον πράκτορα. Εκείνος όμως που, μετανοώντας για τα προηγούμενα αμαρτήματα, σπέρνει λίγα σε ελεημοσύνη και προσευχή, καλλιεργώντας καλαμιά στερημένη από καρπό, δεν θα του επιτραπεί από τον πράκτορα να κρατήσει ούτε κι αυτήν.

Και σχεδόν κάθε κακοπάθεια στην παρούσα ζωή γίνεται πρόξενος των αιώνιων αγαθών. Γι' αυτό, «καθώς αναχωρούσαν, πορεύονταν και έκλαιγαν, σπέρνοντας τον σπόρο τους». Διότι οι τωρινές θλίψεις, οι οποίες συμβαίνουν εξαιτίας του νόμου του Θεού, θα γίνουν σπόρος των μελλοντικών αγαθών. «Κατά την επιστροφή τους όμως, θα έρθουν με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια τους». —Απειθούν, λοιπόν, τα έθνη στην πορεία του λαού, λέγοντας: «Μην πείτε τίποτα το σκληρό. Διότι καθετί που τυχόν θα πει αυτός ο λαός, είναι σκληρό». Εξέτασε, επομένως, αυτούς που παραμένουν προσκολλημένοι στα είδωλα, για ποιον λόγο δεν προσέρχονται στη διδασκαλία του κηρύγματος. Διότι οι πιο καλοπροαίρετοι από αυτούς ομολογούν ότι δεν αντέχουν την αυστηρότητά του.

Εκείνος λοιπόν που κόπιασε σε αυτόν τον αιώνα, αυτός θα ζήσει αιώνια· εκείνος όμως που ζει μέσα στην τρυφή και σε κάθε είδους έκλυση, ο οποίος, εξαιτίας του τρυφηλού βίου του, ντύνεται με πορφύρα και βύσσο και ευφραίνεται κάθε μέρα λαμπρά, αποφεύγοντας τους κόπους για χάρη της αρετής, ούτε κόπιασε σε τούτον τον αιώνα ούτε θα ζήσει στον μέλλοντα, αλλά θα δει τη ζωή από μακριά, βασανιζόμενος μέσα στη φλόγα του καμινιού. Εκείνος, αντίθετα, που ίδρωσε σε αμέτρητους αγώνες για την αρετή και, προκειμένου να την αποκτήσει, δοκιμάστηκε με το παραπάνω μέσα σε κόπους, αυτός είναι που πρόκειται να ζήσει αιώνια, όπως ο Λάζαρος, που κόπιασε πολύ μέσα στις θλίψεις, και όπως ο Ιώβ, που κατέστη κατάκοπος στους αγώνες εναντίον του αντιπάλου. Διότι «εκεί», λέει η Γραφή, «οι κατάκοποι αναπαύτηκαν». Γι' αυτό και ο Κύριος καλεί στην ανάπαυση τους κοπιώντες και πεφορτισμένους. Πώς, λοιπόν, εκείνοι που κοπιάζουν σε έργα αγαθά ονομάζονται πεφορτισμένοι; Διότι «όταν πορεύονταν, πήγαιναν και έκλαιγαν ρίχνοντας τους σπόρους τους· όταν όμως επιστρέφουν, θα έρθουν με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια τους» γεμάτα καρπούς, οι οποίοι θα τους έχουν αποδοθεί σε αναλογία με εκείνα που έσπειραν.

Εμείς όμως οι ταλαίπωροι δεν υπομένουμε ούτε την παραμικρή θλίψη, αλλά ζώντας με άνεση και τρυφή, προσδοκούμε να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά. Και πώς θα ήταν δυνατόν αυτό; Διότι, αν αυτοί που επιθυμούν σφοδρά να αποκτήσουν τον επίγειο πλούτο υπομένουν κάθε κίνδυνο και πειρασμό, πόσο μάλλον εμείς, που θέλουμε να αποκτήσουμε τον ουράνιο πλούτο και να απολαύσουμε την παντοτινή τρυφή, οφείλουμε να καταφρονούμε κάθε κοπιαστικό έργο και να τολμάμε να αντιμετωπίζουμε κάθε κίνδυνο και πειρασμό; Επειδή, αν δεν υπομείνουμε κάθε πόνο πρόθυμα και με πόθο καρδιάς, και αν δεν σπείρουμε με κατάνυξη και συντετριμμένη καρδιά τα δάκρυα, πώς θα θερίσουμε εκεί χωρίς να κλαίμε, ή πώς θα βρούμε με αγαλλίαση τα δεμάτια των αρετών; Διότι ο Προφήτης δεν είπε απλώς ότι ο οποιοσδήποτε θα σηκώσει με αγαλλίαση τα δεμάτια του, αλλά «εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα»· δηλαδή αυτοί που στο παρόν ταπείνωσαν τον εαυτό τους και παρακαλούν τον Κύριο με κατάνυξη, με δάκρυα και με συντετριμμένη καρδιά, και υπομένουν κάθε θλίψη και στενοχώρια με ευχαριστία. Αυτοί απολαμβάνουν την αιώνια ζωή και αναπαύονται με χαρά στους αιώνες των αιώνων.

Διότι δεν ήταν πλέον καιρός 〈κλαυθμού〉 για εκείνους που, χάρη στο έλεος του Θεού, ανέκτησαν το πατρικό έδαφος και γι' αυτό έχαιραν και ευφραίνονταν σύμφωνα με το ρηθέν: «ερχόμενοι θα έλθουν με αγαλλίαση σηκώνοντας τα δεμάτια τους». Αυτό δε υπήρξε η αιτία για να επιτύχουν το έλεος του Θεού. Αντί δε του: 〈όταν είδε τη φωνή της κραυγής σου, σε εισάκουσε〉, ο Σύμμαχος λέγει: 〈στη φωνή της βοής σου, αμέσως μόλις ακουστεί, θα σε ακούσει〉. Αυτό είναι παρόμοιο με το: «σύμφωνα με την πίστη σου ας γίνει σε εσένα», το οποίο συνήθιζε να λέγει ο Σωτήρας. Διότι τώρα μεν λέγει 〈δεν έκλαψε〉, σε άλλον όμως καιρό το πράττει αυτό. Πάντως, ο λόγος την προτρέπει να βοά πάντοτε προς τον Θεό· διότι 〈στη φωνή σου〉, λέγει, θα σου αποκριθεί ο Θεός. Σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα αναφέρεται: 〈και η Ιερουσαλήμ έκλαψε με κλαυθμό Ελέησόν με〉· διότι ουσιαστικά και αυτό το ίδιο το έδαφος βοούσε προς τον Θεό για την κακία των κατοίκων, αλλά και οι δυνατοί θρηνούσαν για τους αδυνάτους και οι ανώτεροι για τους κατώτερους. Γι' αυτό προστίθεται στη συνέχεια: 〈όταν είδε τη φωνή της κραυγής σου, σε εισάκουσε〉.

Διότι το όνομα Ισραήλ ερμηνεύεται «αυτός που βλέπει τον Θεό». Ποιος όμως βλέπει τον Θεό, παρά μόνον όσοι μετέχουν σε Αυτόν μυστικώς; Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Λέγοντας «ἐν τῷ ἐπιτρέψαι» αναφέρεται μεν στην επάνοδο από τη Βαβυλώνα, αλλά συνολικά εννοεί την Εκκλησία, όταν επέστρεψε από την αιχμαλωσία των ειδώλων. Στο «ἐγενήθημεν», επειδή παρηγορήθηκαν όχι λίγο όταν επανήλθε ο λαός από τη Βαβυλώνα· έτσι και ο λαός των εθνών χάρηκε με την επιστροφή της πίστης. Στο «τότε ἐπλήσθη», τρώγοντας πλέον το σώμα του Χριστού και πίνοντας το αίμα Αυτού και ψάλλοντας τον καινό ύμνο. Στο «καὶ ἡ γλῶσσα», καθώς κινείται με τον ύμνο των αγγέλων. Στο «τότε ἐροῦσιν», επειδή, βλέποντας τη δόξα που συντελέστηκε στον πιστό λαό, τα [λοιπά] έθνη θαύμασαν (εθαύμαζαν) σφόδρα. Ξανά στο «τότε ἐροῦσιν», ομοίως ο πιστός λαός, λαμβάνοντας τη χάρη, ευχαριστεί για τη συμμετοχή του στα μυστήρια. Στο «ἐπίστρεψον», τα έθνη βοούν, προετοιμαζόμενα για μετάνοια· «χειμάρρους» ονομάζει τους παλαιούς και αποσκληρυμένους, ενώ «νότον» ονομάζει το πλέον απαλό και τρυφερό ήθος. Στο «οἱ σπείροντες», όσοι σε τούτον τον αιώνα περιέλθουν σε θλίψη για το όνομα του Χριστού, στον μέλλοντα αιώνα θα βρουν τον θερισμό με αγαλλίαση. Στο «πορευόμενοι», σπέρμα ονομάζει τις εντολές [του Χριστού], τις οποίες εφαρμόζουν επιτυχώς οι δίκαιοι όντες στη σάρκα [με δάκρυα]. Στο «ἐρχόμενοι», όταν έρχονται τότε στον μέλλοντα αιώνα οι δίκαιοι, βαστάζοντας τα φορτία των δικών τους έργων. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών.

Δεν συγκρίνονται οι πόνοι του παρόντος αιώνος υπέρ της αλήθειας με την ετοιμασμένη τρυφή για εκείνους που κακοπαθούν για χάρη των αγαθών. Όπως αυτούς που σπέρνουν με δάκρυα τους ακολουθούν τα δεμάτια της αγαλλιάσεως, έτσι και την κακοπάθεια για τον Θεό την ακολουθεί η χαρά. Το ψωμί που κερδίζεται με ιδρώτα φαίνεται γλυκό στον γεωργό, όπως και οι κόποι για τη δικαιοσύνη φαίνονται γλυκοί στην καρδιά που δέχθηκε τη γνώση του Χριστού. Υπόμεινε την εξουδένωση και την ταπείνωση με αγαθή προαίρεση, για να αποκτήσεις παρρησία ενώπιον του Θεού. Ο άνθρωπος που υπομένει εν επιγνώσει κάθε σκληρό λόγο, χωρίς να έχει προηγηθεί εκ μέρους του κάποιο άδικο απέναντι σε αυτόν που του μίλησε, τοποθετεί μεν εκείνη τη στιγμή στο κεφάλι του ακάνθινο στέφανο, αλλά είναι μακάριος, διότι σε καιρό που δεν γνωρίζει, στεφανώνεται με άφθαρτο στέφανο.

Ούτε ο δούλος φοβόταν τον αφέντη του, ούτε η γυναίκα θυμόταν τη φυσική της αδυναμία. Η αγορά έγινε εκκλησία, τα πάντα παντού έγιναν για εμάς. Διότι, ποιον δεν διδάξατε; Δεχθήκατε τη βασίλισσα να συμπανηγυρίζει μαζί σας· διότι δεν θα αποκρύψω τον ζήλο της. Δεν τα λέγω αυτά κολακεύοντας τη βασίλισσα, αλλά υπηρετώντας την ευσέβεια· διότι δεν θα αποκρύψω τον ζήλο της. Επειδή δεν έλαβε στα χέρια της όπλα, αλλά κατορθώματα αρετής. Οδηγούμουν τότε στην εξορία, γνωρίζετε πώς. Διότι πρέπει να πούμε και τα λυπηρά, για να μάθετε τα ευχάριστα· μάθετε, λοιπόν, πώς απαγόμουν και πώς επέστρεψα. Εκείνοι που σπέρνουν με δάκρυα, θα θερίσουν με αγαλλίαση. Όταν πορεύονταν, βάδιζαν και έκλαιγαν, ρίχνοντας τους σπόρους τους· όταν όμως επιστρέφουν, θα έρθουν με αγαλλίαση, κρατώντας τα δεμάτια τους. Αυτά τα λόγια έγιναν πραγματικότητα.

Ποιος το είδε ποτέ; Ποιος το άκουσε; Έφυγε για να βρει ανακούφιση από τον λιμό· και επιστρέφει με αυτόν τον τρόπο, περιβεβλημένος με πλούτο και άφατη δόξα. Μην παραξενευτείς, αγαπητέ, ούτε να απορήσεις με το γεγονός. Απεναντίας, και να θαυμάσεις, και να εκπλαγείς, και να δοξάσεις τη δύναμη του κοινού όλων μας Δεσπότη. Και δες και τους απογόνους του, οι οποίοι με τον ίδιο τρόπο κατέβηκαν μεν πάλι στην Αίγυπτο εξαιτίας της ανάγκης του λιμού, και από εκεί πάλι, μετά από πολλή δουλεία και ταλαιπωρία, επέστρεψαν με ευπορία. Διότι τόσο ευμήχανος είναι ο Δεσπότης μας. Όταν επιτρέψει να κορυφωθούν τα δεινά, τότε πάλι, αφού διασκορπίσει τον χειμώνα, φέρνει γαλήνη και μεγάλη μεταβολή των πραγμάτων, διδάσκοντάς μας το μέγεθος της δικής του δύναμης. Ανέβηκε λοιπόν ο Άβραμ από την Αίγυπτο, ο ίδιος και η γυναίκα του, και όλα τα υπάρχοντά του, και ο Λωτ μαζί του, προς την έρημο. Πολύ εύστοχα θα μπορούσε κάποιος να εφαρμόσει στον δίκαιο αυτόν εκείνα τα λόγια, τα οποία ο μακάριος Δαβίδ έλεγε προς εκείνους που επέστρεψαν από την αιχμαλωσία της Βαβυλώνας: «Όσοι σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν. Πορεύονταν και έκλαιγαν, ρίχνοντας τους σπόρους τους. Επιστρέφοντας όμως θα έρθουν με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια τους». Είδες μια κάθοδο γεμάτη από αγώνα και δέος, η οποία είχε επικείμενο τον φόβο του ίδιου του θανάτου;

Όπως λοιπόν, λέγει, εκείνοι που σπέρνουν, ενώ κοπιάζουν, απολαμβάνουν αργότερα τους καρπούς· έτσι και εσείς, όταν αναχωρούσατε, μιμούσασταν τους σπορείς, ταλαιπωρούμενοι, οδυρόμενοι, θλιβόμενοι, υπομένοντας τον χειμώνα, τον πόλεμο, τη συννεφιά, το ψύχος, χύνοντας δάκρυα.

Διότι ό,τι ακριβώς είναι η βροχή για τους σπόρους, το ίδιο είναι και τα δάκρυα για τους θλιβομένους. Αλλά ιδού, λέγει, λάβατε την ανταμοιβή εκείνων των κόπων σας. Όταν λοιπόν λέγει: «Πορεύονταν και έκλαιγαν, καθώς έσπερναν τους σπόρους τους, επιστρέφοντας όμως θα έλθουν με αγαλλίαση, σηκώνοντας τα δεμάτια τους», δεν ομιλεί για το σιτάρι, αλλά για τις καταστάσεις της ζωής, παιδαγωγώντας τον ακροατή να μη δυσφορεί μέσα στις θλίψεις. Διότι, όπως ακριβώς εκείνος που σπέρνει δεν δυσφορεί, έστω και αν οι δυσκολίες είναι πολλές, επειδή αποβλέπει στα πλούσια σπαρτά, έτσι δεν πρέπει ούτε ο θλιβόμενος να δυσανασχετεί, έστω και αν τα λυπηρά είναι πολλά, περιμένοντας τον θερισμό και αναλογιζόμενος την ωφέλεια που προκύπτει από τη θλίψη.

Ψαλμός 125ος. Ωδή των αναβαθμών. «Όταν επέστρεψε» εμάς ο Θεός από την αιχμαλωσία στην πατρίδα μας, τη «Σιών, γίναμε σαν τους προσκεκλημένους» σε πλούσιο γεύμα ή δείπνο, «και γέμισε το στόμα μας από χαρά, και η γλώσσα μας από αγαλλίαση», όπως ακριβώς οι συνδαιτυμόνες μπροστά σε εύγευστα ψητά. Διότι έτσι ευφραίνεται κανείς όταν ελευθερώνεται από την αιχμαλωσία και επιστρέφει στον τόπο του, πράγμα που βίωσε και εκείνος ο λαός τότε. «Τότε είπαν τα έθνη: μεγαλούργησε ο Κύριος ενεργώντας σε αυτούς». Και όντως: «Μεγαλούργησε ο Κύριος» δείχνοντας σε εμάς έλεος, «αναστρέφοντας την αιχμαλωσία μας, όπως τους χειμάρρους στον νότο». Ως χειμάρρους πρέπει να εννοήσουμε τα πλήθη των δώδεκα φυλών του Ισραήλ, οι οποίοι «έσπειραν δάκρυα» πικρά, καθώς πορεύονταν προς την αιχμαλωσία της Βαβυλωνίας, ενώ επιστρέφοντας ήρθαν «με αγαλλίαση», κουβαλώντας, σαν δεμάτια γεμάτα χαρά, τους σπόρους που είχαν προηγουμένως ρίξει με τα δάκρυά τους. Αλλά και όσοι σπέρνουν δάκρυα μετανοίας, κατά την αιχμαλωσία της παρούσας ζωής, θα συλλέξουν σε λίγο δεμάτια αιώνιας ζωής.

Άραγε θα αξιωθώ να σε αντικρίσω ξανά ποτέ, πάμμεγιστε και θειότατε ναέ, επίγειε ουρανέ, θρόνε της δόξας του Θεού, όχημα των Χερουβείμ, δεύτερο στερέωμα, που αναγγέλλει το έργο των χειρών του Θεού, θέαμα και έργο μοναδικό και περίφημο αγαλλίαμα όλης της γης; Και ποιος το υπόσχεται αυτό, αν όχι μόνος Εκείνος, ο Οποίος, επειδή ο ίδιος έπαθε και πειράστηκε, γνωρίζει να βοηθά αυτούς που πειράζονται και λυτρώνει τον φτωχό από το χέρι των ισχυροτέρων του, και τον φτωχό και τον πένητα από εκείνους που τον καταληστεύουν, και ο Οποίος δημιουργεί τα πάντα και τα μεταβάλλει πάντοτε προς το καλύτερο;» Αφού τα εκφράσαμε αυτά, αδειάζοντας την ψυχή που ξεχείλιζε από θλίψεις, πορευόμασταν στον δρόμο μας, κλαίγοντας και ρίχνοντας τους θρήνους σαν σπόρους. Αν όμως, επιστρέφοντας έλθουμε, σηκώνοντας με αγαλλίαση τα δεμάτια μιας ευνοϊκότερης αλλαγής, αυτό θα είναι δώρο του Θεού που παρηγορεί τους ολιγόψυχους, που τους περιβάλλει με ιμάτιο σωτηρίας και τους ντύνει με χιτώνα ευφροσύνης.