Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 126:2

«Όταν δώσει στους αγαπητούς του ύπνο, ιδού η κληρονομιά του Κυρίου, οι υιοί». Μη μεγαλοφρονείτε, λέγει, για το ιερό, θεωρώντας ότι μέσα σε αυτό σας δίνεται η κληρονομιά σας. Διότι δεν είναι αυτή. Αλλά όταν αναπαύσει τους αγαπημένους του από τον προηγούμενο λαό, δηλαδή τους προφήτες, τότε θα δώσει την κληρονομιά στους υιούς εκείνου. Και ποιοι θα μπορούσαν να είναι αυτοί, παρά οι μαθητές; Διότι η θεία υπόσχεση και η ευλογία σχετικά με τα παιδιά έχει δωρηθεί ως ένας μισθός σε εκείνους που έχουν εναποθέσει την ελπίδα τους σε Αυτόν. «Ο μισθός του καρπού της κοιλίας». Ο καρπός της κοιλίας θα μπορούσε να είναι η σωτηρία του πνεύματος, σύμφωνα με το χωρίο: «Κοιλοπονήσαμε και γεννήσαμε πνεύμα σωτηρίας, το οποίο επιτελέσαμε επί της γης». Ως μισθός αυτού του καρπού, όπως ακριβώς και ως κληρονομιά, θα δοθεί η υιοθεσία.

«Αυτοί που τρώνε άρτο οδύνης». Ο Θεοδοτίωνας και η πέμπτη έκδοση το απέδωσαν εύλογα ως «άρτο ειδώλων»· διότι το εβραϊκό κείμενο περιέχει την έννοια της ασέβειας, το οποίο και σε άλλα χωρία ερμηνεύεται ως είδωλο. Ο Σολομώντας, όμως, προορά εν Πνεύματι, ότι εκείνοι που πρόκειται να κατοικήσουν τον οίκο που ανεγείρεται από αυτόν, θα προσκολληθούν σε είδωλα, λατρεύοντας δαίμονες μέσα σε αυτόν. Λέει, λοιπόν, ότι μετά την αναχώρησή τους θα έλθουν και πάλι σε αυτόν, και θα το πράττουν αυτό συνεχώς κατά διαστήματα· διότι τι όφελος έχει το να τιμούν τον τόπο, εκείνοι που μέσω της ειδωλολατρίας απομακρύνουν τους εαυτούς τους από τον Θεό; Γι' αυτό ο Σύμμαχος ανέφερε: «Είναι μάταιο για εσάς να εγείρεστε από τα χαράματα για να κατοικήσετε, ή για να υμνήσετε».

«Εάν μη Κύριος»: Διότι η έκβαση δεν εξαρτάται ούτε από αυτόν που τρέχει ούτε από αυτόν που θέλει (ή έρχεται)· τα πάντα γίνονται με την ευδοκία του Θεού. Επειδή και ο Σολομών οικοδόμησε οίκο, αλλά ο Θεός δεν ευδόκησε σε αυτόν· ο Χριστός όμως οικοδόμησε την Εκκλησία και ευδόκησε σε αυτήν. «Εάν μη φυλάξη»: Οι Ιουδαίοι φύλασσαν την παλαιά Ιερουσαλήμ, αλλά ο Κύριος δεν ευδόκησε· διότι προέβλεπε τη νέα Ιερουσαλήμ, η οποία είναι η Εκκλησία. «Εις μάτην»: Διότι οι Ιουδαίοι αγρυπνούσαν στην προσευχή, αλλά μάταια, εφόσον ο Χριστός δεν ήταν παρών. «Εγείρεσθαι»: Σημαίνει τον λόγο του Χριστού, τον οποίο είπε στους μαθητές του: Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ. Διότι αυτό δηλώνουν τα όσα ακολουθούν (το επόμενο). «Οι εσθίοντες»: Διότι με οδύνη έτρωγαν οι απόστολοι αφότου ο Κύριος κοιμήθηκε τον ζωοποιό και αοίδιμο θάνατο, πάσχοντας και υπομένοντας (έχοντας υπομείνει) <ή αναλογιζόμενοι> κάτι το ανθρώπινο. «Ιδού»: Διότι ο Χριστός (ο Κύριος) έλαβε ως κληρονομιά την ανθρωπότητα με τον θάνατό του, δηλαδή τους υιούς του φωτός. «Ο μισθός»: Με τον όρο κοιλιά (γαστέρα) εννοεί το βάπτισμα, διότι από εκεί, σαν από μία κοιλιά, ξεπήδησαν οι πιστοί· επειδή αυτοί τυγχάνουν να είναι ο μισθός και ο καρπός του Κυρίου. «Ωσεί βέλη»: Διότι, όπως ακριβώς το βέλος, όταν εκτοξεύεται από τον δυνατό, έτσι και τα τέκνα των Ιουδαίων απορρίφθηκαν από τον Χριστό, δηλαδή εκείνοι που έχουν εκπέσει. «Μακάριος»: Διότι αληθινά μακάριος είναι εκείνος που αντλεί πάντοτε από τον ίδιο τον Χριστό την επιθυμία της σωτηρίας.

ΣΤΟΝ ΡΚΣΤ΄ ΨΑΛΜΟ. Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν εκείνοι που τον οικοδομούν. Εάν ο Κύριος δεν φυλάξει την πόλη, μάταια αγρύπνησε ο φύλακας. Είναι μάταιο για εσάς να σηκώνεστε από τα χαράματα, να εγείρεστε αφού πρώτα έχετε καθίσει.

Ο λόγος, λοιπόν, έχει διατυπωθεί σε γενικές γραμμές, έλαβε όμως την αρχή του από αυτήν την υπόθεση. Διότι πρέπει αυτός να εφαρμόζεται σε όλα, όχι για να ραθυμούμε εμείς, ούτε για να αδρανούμε, αλλά, συνεισφέροντας τις δικές μας δυνάμεις, να αναθέτουμε τα πάντα στον Θεό, εξαρτώμενοι διαρκώς και στα πάντα από την ελπίδα σε Εκείνον. Επειδή, όπως ακριβώς δεν είναι δυνατόν να φέρουμε εις πέρας τα έργα μας χωρίς τη βοήθεια του Θεού, έτσι, ακόμη κι αν ο Θεός βοηθά, δεν είναι δυνατόν να επιτύχουμε τον σκοπό μας όταν εμείς μένουμε αδρανείς και εγκαταλείπουμε την προσπάθεια. «Μάταιο είναι για εσάς να σηκώνεστε πολύ πρωί· σηκώνεστε αφού έχετε καθίσει». Ένας άλλος ερμηνευτής αναφέρει: «Αργούν να καθίσουν». Και ένας άλλος: «Χρονοτριβούν στο να καθίσουν». Αυτό όμως που εννοεί είναι το εξής: ακόμη κι αν αγρυπνείτε, ακόμη κι αν σηκώνεστε τα χαράματα, ακόμη κι αν καθυστερείτε να αναπαυθείτε, δαπανώντας όλο τον χρόνο σε κόπο και ταλαιπωρία, εάν δεν λάβετε την άνωθεν συνδρομή, όλα τα ανθρώπινα θα πάνε χαμένα και δεν θα υπάρξει κανένα πλέον όφελος από αυτήν την προσπάθεια. «Εσείς που τρώτε άρτο οδύνης». Το λέει αυτό, για να δείξει ότι ζούσαν έναν επίπονο βίο, γινόμενοι συγχρόνως οπλίτες και οικοδόμοι. Διότι με το ένα χέρι, λέει, βαστούσαν το κοφίνι ή την πέτρα, και με το άλλο το μαχαίρι, μοιράζοντας τους εαυτούς τους στην ανοικοδόμηση και στον πόλεμο, και μετέφεραν τα χαλίκια βαστώντας μαζί και τις ασπίδες τους.

Αλλά και αν τα κάνετε αυτά, λέει, και τρώτε άρτο οδύνης, όλα θα είναι άσκοπα και μάταια, εάν δεν προσελκύσετε την άνωθεν συμμαχία. Αν δε εκείνοι, για να ανοικοδομήσουν πόλη και τείχη, είχαν ανάγκη από τόση άνωθεν συμμαχία, πολύ περισσότερο εμείς, που βαδίζουμε την οδό που οδηγεί προς τον ουρανό. «Όταν δώσει στους αγαπητούς του ύπνο. Ιδού, κληρονομία του Κυρίου είναι οι υιοί». Ποια είναι αυτή η ακολουθία; Μεγάλη βεβαίως και άμεσα συνδεδεμένη με τα προηγούμενα. Διότι αυτό που λέει, είναι το εξής: αν ο Θεός δεν παράσχει όσα προέρχονται από τον Ίδιο, όλα είναι μάταια· όταν όμως παράσχει τα δικά Του, τότε και ο ύπνος είναι γλυκός, τότε υπάρχει και άνεση, και ζωή απαλλαγμένη από κινδύνους και γεμάτη ασφάλεια.

βʹ. Όταν, λοιπόν, τους δώσει ύπνο, όταν τους αναπαύσει, όταν αποκρούσει τους επιτιθέμενους, όχι μόνο θα οικοδομήσουν τότε την πόλη, όχι μόνο θα τη φυλάξουν, αλλά θα λάβουν και πολύ μεγαλύτερα αγαθά· διότι θα γίνουν πατέρες πολλών τέκνων, και θα αυξηθούν σε αυτούς τα αγαθά της ευτεκνίας.

Διότι πολλοί φύλαγαν τις πόλεις των Χαναναίων, αλλά επειδή ο Κύριος δεν τις φύλαγε, έγιναν εύκολη λεία για τον λαό του Θεού και τα εξής για τις πόλεις που πολιορκούνταν «και έτρωγαν άρτο οδύνης. Όταν όμως δώσει στους αγαπητούς του ύπνο», τον τελευταίο, «ιδού οι υιοί» θεωρούνται «κληρονομία του Κυρίου». «Και ο μισθός του καρπού της κοιλίας», αυτός που προέρχεται από τη νηστεία, είναι «σαν βέλη στο χέρι δυνατού», κατασφάζοντας τις προσβολές των παθών και τις πανουργίες των δαιμόνων. Διότι «έτσι» αριστεύουν «οι υιοί των αποτιναχθέντων» από τα πάθη και τις βιοτικές μέριμνες. «Μακάριος όποιος εκπληρώσει την επιθυμία του από αυτούς» ελεύθερα· «δεν θα καταισχυνθούν, όταν θα μιλούν στους εχθρούς τους στις πύλες» της τελευτής τους.

πδ'. Εκείνος που δεν επιλέγει να απομακρυνθεί από τα μερικά και από εκείνα που προσφέρουν πρόσκαιρη ωφέλεια, για να ανέλθει στα καθολικά επωφελή, εξακολουθεί να τρώει το ψωμί από πίτουρα με τον ιδρώτα του προσώπου του, σύμφωνα με την άνωθεν απόφαση του Θεού. Γι' αυτό και η ψυχή του παραμένει χωρίς όρεξη για το νοητό μάννα, αλλά και για το ίδιο το μέλι που ανέβλυσε από τον βράχο που σχίστηκε για χάρη του Ισραήλ. Εκείνος όμως που άκουσε την προτροπή: «Εγερθείτε, ας φύγουμε από εδώ», και, υπακούοντας στη φωνή του διδασκάλου, σηκώθηκε από την κοπιαστική εργασία και έπαψε να τρώει τον άρτο της οδύνης, αποτίναξε από πάνω του την προσκόλληση στις αισθήσεις και γεύτηκε από τον κρατήρα της σοφίας του Θεού. Αυτός γνώρισε ότι ο Χριστός είναι ο Κύριος, ο οποίος, αφού εκπλήρωσε μεν τον νόμο των εντολών μέσω της διακονίας του λόγου, ανέβηκε δε στο υπερώο περιμένοντας την έλευση του Παρακλήτου.

71. Εάν για όσους απείθησαν ορκίστηκε ο Θεός παλαιά ότι δεν θα εισέλθουν στην κατάπαυσή του, και γι' αυτό δεν μπόρεσαν να εισέλθουν εξαιτίας της απιστίας τους, πώς είναι δυνατόν κάποιοι, μόνο με τη σωματική άσκηση και χωρίς πίστη, να μπορέσουν να εισέλθουν στην κατάπαυση της απαθείας και στην τελειότητα της γνώσης, εφόσον βλέπουμε ότι πολλοί δεν μπόρεσαν να εισέλθουν κατ' αυτόν τον τρόπο και να αναπαυθούν από όλους τους κόπους τους; Πρέπει λοιπόν ο καθένας να προσέχει, μήπως υπάρχει μέσα του πονηρή καρδιά απιστίας και γι' αυτό στερείται, παρότι υποβάλλεται σε πολλούς κόπους, την κατάπαυση και την τελειοποίησή του· για τον λόγο αυτόν κοπιάζει διαρκώς με τα έργα της πρακτικής αρετής και τρώει τον άρτο της οδύνης. Εάν του απομένει σαββατισμός (κατάπαυση), ας σπεύσει να εισέλθει μέσω της πίστεως στην κατάπαυση της απαθείας και στην τελειότητα της γνώσεως, ώστε να μην πέσει στο παλαιό παράδειγμα της απείθειας και πάθει τα ίδια με εκείνους που απείθησαν παλαιά.

Και εκεί παραλείπω να αναφέρω όσα υπέστη από τις δούλες του φρουρού και όσα ταλαιπωρήθηκε σχετικά με τα προς το ζην, τρώγοντας άρτο οδύνης και πίνοντας πόμα θλίψεως. Και δεν είναι της παρούσης στιγμής να περιγράψουμε τα όσα τολμήθηκαν και έγιναν τότε, αλλά ας συγχωρεθούν σε εκείνους που τα διέπραξαν όσα και αν έχουν πράξει. Διότι έτσι είναι καταλληλότερο να λεχθεί, έστω και αν με τις κρίσεις τις οποίες παραχώρησε ή οικονόμησε, ώστε να ανακοπεί η κακία και να μην καταστεί νόμος η παρανομία, ο Θεός ανακάλεσε τον διωγμό. Διότι επιστρέψαμε εμείς οι εξόριστοι και διασκορπισμένοι στο ίδιο μέρος, όπως γνωρίζετε, έχοντας τύχει ευνοϊκής επιστροφής από την κρατούσα.