Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 127:3

«Και σύναξη λαών θα σε περικυκλώσει» σαν φυτεία ελαιόδεντρων: «Οι υιοί σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου». Και ποια είναι η σύναξη των λαών; Η κατασκευή των ληνών, η οικοδόμηση των εκκλησιών του Χριστού: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών». Και ποιος είναι ο οικοδόμος των εκκλησιαστικών ληνών; Ο Χριστός, οι απόστολοι και όλοι οι άγιοι. Ο μεν Χριστός λέγοντας: «Πάνω σε αυτή την πέτρα», τη στερεή, την ομολογία του Πέτρου, «θα οικοδομήσω την εκκλησία μου». Ο δε απόστολος λέγοντας τόσο για τον εαυτό του όσο και για εκείνους που έρχονται μετά από αυτόν: «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο, άλλος εποικοδομεί». Είδες την οικοδόμηση των ληνών; Είδες την προκοπή των εκκλησιών; Για να γίνουν λοιπόν αυτά «εις το τέλος» της ενανθρώπησης του Χριστού και της εκπλήρωσης του νόμου («διότι τέλος του νόμου είναι ο Χριστός, υπέρ των ληνών»), υπέρ της οικοδόμησης δηλαδή των εκκλησιών ευχαριστούσε ο Δαβίδ: «Εις το τέλος, υπέρ των ληνών· ψαλμός του Δαβίδ». Και γιατί κατέγραψε την προφητεία και την ευχαριστία υπέρ των εκκλησιών ως ψαλμό;

Η γυναίκα σου θα είναι σαν άμπελος που ευδοκιμεί. Σε εκείνον που φοβάται τον Κύριο δίδεται ως δώρο όχι μια οποιαδήποτε γυναίκα, αλλά εκείνη που είναι στολισμένη με αγαθούς καρπούς. Διότι η αγαθή γυναίκα αποτελεί αγαθή μερίδα. Και είθε να δεις τα αγαθά της Ιερουσαλήμ όλες τις ημέρες της ζωής σου. Δηλαδή τα νοητά αγαθά: «Εκείνα που μάτι δεν είδε», και τα εξής.

Τέτοιος είναι και ο νόμος, του οποίου η χρήση είναι ολιγοχρόνια. Διότι η λατρεία ήταν πρόσκαιρη και άνθισε για λίγο· έπειτα παρέδωσε την πολιτεία στην αληθινή και στερεότερη τροφή, στη διδασκαλία σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Θα εγκαταλειφθεί, λοιπόν, η Σιών και θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, το φυλάκιο των οπωρών. Η οπώρα δεν αποτελεί στερεά και μόνιμη τροφή, αλλά απαλή και πρόσκαιρη. Τέτοιος είναι και ο νόμος, ο οποίος αποτελεί μίμημα λατρείας και όχι αυτήν την ίδια την αλήθεια· διότι είναι υπόδειγμα και σκιά των επουρανίων. —Επειδή, όμως, και η κάθε επιμέρους ψυχή παρομοιάζεται με άμπελο, όπως λέει ο ψαλμός: «Η γυναίκα σου ως άμπελος θαλερή»· και ο Κύριος λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· ας προσέξουμε μήπως φτάσουν και σε εμάς οι απειλές, όταν δεν αποδίδουμε τους καρπούς που οφείλουμε.

Και παρακαλούμε να προσεύχεστε υπέρ ημών, ώστε, αν μεν παραμένουμε ακόμη σε αυτήν τη ζωή, να αξιωθούμε να δούμε εσένα μαζί με την Εκκλησία· εάν όμως προσταχθούμε πλέον να αναχωρήσουμε, να σας δούμε εκεί κοντά στον Κύριο, αυτήν μεν ως άμπελο που ακμάζει με αγαθά έργα, εσένα δε ως σοφό γεωργό και αγαθό δούλο, που δίνει στην κατάλληλη ώρα το σιτομέτριο στους συνδούλους του, λαμβάνοντας τον μισθό του πιστού και φρόνιμου οικονόμου. Όλοι όσοι βρίσκονται μαζί μας ασπάζονται την ευλάβειά σου. Είθε να είσαι υγιής και εύθυμος εν Κυρίω, και να διαφυλαχθείς ευδοκιμώντας στα χαρίσματα του Πνεύματος και της σοφίας.

Λέγω δε ότι δεν είναι απίθανο, εκτός από αυτό, να πούμε και τούτο, ότι δηλαδή φαίνεται πως ονομάζει συκιά και άμπελο την Εκκλησία, την οποία μνημονεύει και ο θεσπέσιος μελωδός, λέγοντας αινιγματωδώς προς τον άνωθεν και εξ ουρανού νυμφίο, δηλαδή τον Χριστό: «Η γυναίκα σου θα είναι ως άμπελος καρποφόρα στα εσωτερικά μέρη της οικίας σου». Και ο ίδιος είπε κάπου: «Οι άμπελοι ανθίζουν, έδωσαν ευωδία, η συκιά έβγαλε τους πρώιμους καρπούς της». Διότι, επειδή οι εκκλησίες είχαν ήδη αρχίσει να ευωδιάζουν στον κόσμο μέσω της πίστεως σε αυτόν, είπε ότι οι άμπελοι ανθίζουν, και βεβαίως ότι εμφανίζονται οι πρώιμοι καρποί. Και θα μπορούσε να νοηθεί ότι αυτοί οι καρποί είναι το πλήθος εκείνων που μόλις πίστεψαν, το οποίο δεν είναι ακόμη ώριμο και γλυκό, αλλά θα γίνει σιγά-σιγά, προχωρώντας προς αυτό με την πρόοδο προς το καλύτερο. Διότι, όταν ωριμάσουμε και φθάσουμε «εις άνδρα τέλειον του πληρώματος του Χριστού», θα είμαστε σαν γλυκοί καρποί για τον Θεό, παραμένοντας προσκολλημένοι στην Εκκλησία σαν σε κάποια μητέρα. Επομένως, αφού μέσω της συκιάς και της αμπέλου νοούνται οι εκκλησίες, θα βρισκόμαστε κάτω από αυτές και μέσα σε αυτές θα καταπαύσουμε, προτρέποντας ο ένας τον άλλον με εκείνο το προφητικό λόγιο: «Ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ, και θα μας αναγγείλει την οδό του, και θα πορευτούμε σε αυτήν».

Έπειτα, γιατί δεν τις ονόμασε μάλλον ελιές, αλλά περισσότερο κλωνάρια ελιών; ΚΥΡΙΛΛΟΣ: Διότι, ω φίλε, όπως ακριβώς από τις ελιές αφαιρούνται λεπτά βλαστάρια και αρτιθαλή κλωνάρια, έτσι σχεδόν μεταφυτεύονται με πίστη στην ευσέβεια αυτοί που πίστεψαν, οι μεν προερχόμενοι από τη συναγωγή των Ιουδαίων, οι δε αποσπασμένοι από το πλήθος των εθνών. Διότι δεν πίστεψαν όλοι όσοι προέρχονται από τον Ισραήλ, ούτε βέβαια εισήλθε όλο το πλήθος των εθνών. Κλωνάρια ελιών, λοιπόν, είναι αυτοί που έχουν αποσπαστεί σαν από δέντρα από το ιουδαϊκό πλήθος, αλλά και από το ελληνικό, και έχουν βρεθεί στο θείο φως, και ήδη τρόπον τινά εντρυφούν στην αφθονότερη έκχυση του Αγίου Πνεύματος. Διότι νομίζω ότι αυτό δηλώνει το γεγονός ότι τα κλωνάρια των ελιών βρίσκονται σαν μέσα στους μυκτήρες των λύχνων, τους οποίους θυμάται κάπου και ο μακάριος Ψαλμωδός, ψάλλοντας προς τον Σωτήρα των όλων Χριστό και λέγοντας σχετικά με τη νύμφη που έχει ενωθεί μαζί Του, δηλαδή την Εκκλησία, και τα τέκνα της στην πίστη: «Η γυναίκα σου θα είναι σαν κληματαριά καρποφόρα στα πλάγια του σπιτιού σου».

«Οι υιοί σου ως νεόφυτα ελαιών γύρω από την τράπεζά σου.» Διότι ζωοποιούμαστε μέσω της μεθέξεως του Πνεύματος και στην αγία τράπεζα του Χριστού, έχοντας αποδεχθεί την πίστη σε αυτόν. ΠΑΛΛ. Ναι, ορθά ομιλείς· «Διότι εγώ είμαι», λέγει, «ο άρτος ο ζων, ο οποίος κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο». ΚΥΡ. Αλλά σχετικά με τη λυχνία και όσα ανήκουν σε αυτήν, αυτά ας έχουν ειπωθεί από εμάς προς το παρόν. Ας προχωρήσει όμως τώρα ο λόγος στο χάλκινο θυσιαστήριο, το πλέον αναγκαίο στοιχείο της κατά νόμον λατρείας. «Διότι θα κατασκευάσεις», λέγει, «θυσιαστήριο από άσηπτα ξύλα. Πέντε πήχεις το μήκος και πέντε πήχεις το πλάτος.»

«Η γυναίκα σου θα είναι σαν άμπελος που ευδοκιμεί». Και σύμφωνα με το ρητό, αυτά δίνονται σε αυτόν που φοβάται τον Κύριο ως σε άνθρωπο ατελή, αλλά όχι σε εκείνον που Τον αγαπά εξ όλης της ψυχής και εξ όλης της καρδίας και της δυνάμεώς του· διότι «μάτι δεν είδε» και τα εξής. Σε εκείνον δε που φοβάται τον Κύριο δίνεται σύζυγος, για την οποία λέγει: «Γυναίκα αγαθή, μερίδα αγαθή»· και: «Γυναίκα ανδρεία ποιος θα βρει; Μια τέτοια γυναίκα είναι πολυτιμότερη από πολύτιμους λίθους»· κατά συνέπεια, η πονηρή σύζυγος θα μπορούσε να αποτελεί οργή εκ Θεού.

Οι υιοί σου ως νεόφυτα ελιάς. Έτσι και οι υιοί δίνονται από τον Θεό σε αυτόν που φοβάται τον Κύριο, όχι όμοιοι με τους κοινούς υιούς, αλλά σαν νεόφυτα ελιάς που περικυκλώνουν και στεφανώνουν το τραπέζι του· εάν δε κάποιος ισχυριστεί ότι και εκείνοι που δεν φοβούνται τον Κύριο βρίσκονται συχνά με αφθονία υιών και με ευημερία συζύγου, εμείς θα απαντήσουμε ότι ο παρών μακαρισμός δεν υπόσχεται απλώς γυναίκα και τέκνα, αλλά όλο αυτό ακριβώς το σύνολο, δηλαδή γυναίκα που παρομοιάζεται με άμπελο, και τέκνα σαν νεόφυτα ελιάς· δεν είναι όμως τέτοια τα των ασεβών.

Για τον δίκαιο μεν, επειδή φοβάται τον Κύριο, μακάριοι είναι οι γιοι του σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι του· των αλλοτρίων όμως οι γιοι είναι σαν νεόφυτα στερεωμένα στη νεότητά τους. Και για εκείνον μεν δεν υπάρχουν θυγατέρες· για τούτους όμως είναι καλλωπισμένες, περίτεχνα στολισμένες σαν ομοίωμα ναού· και σε εκείνον μεν υπάρχουν γιοι γιων, σε τούτους όμως όχι· ακόμη, για εκείνον μεν δεν υπάρχει πλέον ταμείο ούτε αποθήκη· ενώ αυτών τα ταμεία είναι γεμάτα, ξεχειλίζοντας από το ένα στο άλλο· και σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, για τα πετεινά του ουρανού που τρέφονται από τον ουράνιο Πατέρα δεν υπάρχει πλέον ταμείο ούτε αποθήκη. «Γιοι» είναι οι αιρετικοί λόγοι, και τα νοήματα σαν «νεόφυτα», εξαιτίας της καινοτομίας· «θυγατέρες» είναι οι λέξεις· και είναι «καλλωπισμένες» χάρη στη φρασεολογία, αποτελώντας ναό του φρονήματος.

Εάν, λοιπόν, κάποιος αυξάνει μέσω των λόγων του το ποίμνιο και επεκτείνει σε όλα τα κλίτη της οικίας την άμπελο, και φυτεύει γύρω από τη δεσποτική τράπεζα εκείνους που από την πλάνη της αγριελαίου μετατρέπει σε νεόφυτα ελαιόδεντρα, και ρίχνει τις μυστικές ράβδους στο γλυκό και πόσιμο νάμα της διδασκαλίας, μέσω των οποίων πολλαπλασιάζονται τα ποίμνια, ώστε αφενός να ελαττώνεται η κτήση του Λάβαν, αφετέρου να ευημερεί η μερίδα του Ιακώβ και να πληθύνεται με εκλεκτή γενεά — εάν κάποιος επιδεικνύει τέτοιον καρπό διδασκαλίας (διότι καρπός είναι, όπως έχει ειπωθεί, η επαύξηση της αληθείας), αυτός είναι αληθώς προφήτης, ο οποίος κηρύττει σύμφωνα με τον θείο σκοπό εν Πνεύματι. Εάν, όμως, κάποιος αποκόπτει τις κληματίδες από την άμπελο και ερημώνει τη θεία τράπεζα ξεριζώνοντας τη φυτεία, και επιβουλεύεται το πνευματικό ποτιστήριο, ώστε τα πρόβατα να μην κυοφορούν πλέον βλέποντας τις ράβδους του πατριάρχη ούτε να πληθύνουν το ποίμνιο με εκλεκτές γενιές, αλλά να παραπλανώνται μακριά από τη θρεπτική νομή, δηλαδή από τις πατερικές παραδόσεις, και να σταυλίζονται έξω από τη μάνδρα και να διασκορπίζονται σε ξένες νομές — όταν ο καρπός της διδασκαλίας είναι τέτοιος, τότε καθίσταται ολοφάνερη η μορφή του λύκου, η οποία είναι κρυμμένη κάτω από την προβιά του προβάτου.

Αλλά ας προχωρήσουμε στον επόμενο λόγο. Ας ακούσουμε τι λέει για τους καρπούς της η άμπελος που ευδοκιμεί, η οποία είναι απλωμένη σε όλες τις πλευρές του οίκου του Θεού, όπως λέει ο προφήτης, και μέσω των ελίκων της αγάπης περιπλέκεται με τη θεία και άφθαρτη ζωή. «Βότρυς από κύπρο», λέει, «είναι ο αδελφιδός μου για εμένα στον αμπελώνα της Ενγαδί». Ποιος είναι τόσο μακάριος, ή μάλλον ποιος είναι τόσο ανώτερος από κάθε μακαριότητα, ώστε, βλέποντας τον δικό του καρπό, μέσα στον ίδιο τον βότρυ της ψυχής του να βλέπει τον Δεσπότη του αμπελώνα; Διότι ιδού πόσο αναπτύχθηκε, όταν μέσα στο δικό της νάρδο αναγνώρισε την ευωδία του Νυμφίου· αυτή που τον έκανε εύοσμη στακτή και συγκράτησε το άρωμά του στον δεσμό της καρδιάς, για να της παραμείνει το αγαθό παντοτινά ανεξάτμιστο, γίνεται μητέρα του θείου βότρυος, ο οποίος πριν από το Πάθος ανθίζει (αυτό σημαίνει «κυπρίζει»), ενώ κατά το Πάθος αναβλύζει τον οίνο. Διότι ο οίνος που ευφραίνει την καρδιά μας, γίνεται και ονομάζεται αίμα σταφυλής μετά την οικονομία του Πάθους.

Άκουσε το θεϊκό πρόσταγμα η άμπελος, η γυναίκα για την οποία λέει ο Δαβίδ ότι «Η γυναίκα σου είναι σαν άμπελος καρποφόρος», και είδε τον εαυτό της, με τη δύναμη εκείνου που έδωσε την εντολή, να έχει καθαριστεί από τη λύμη αυτών των θηρίων και αμέσως παραδίδει τον εαυτό της στον γεωργό που γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού. Διότι δεν διαχωρίζεται πλέον από τον τοίχο του νόμου ως προς την ένωση με τον ποθούμενο, αλλά λέει: «Εγώ ανήκω στον αγαπημένο μου, και ο αγαπημένος μου σε εμένα, αυτός που ποιμαίνει ανάμεσα στα κρίνα, έως ότου πνεύσει η αύρα της ημέρας και κινηθούν οι σκιές». Αυτό δε σημαίνει: Είδα, λέει, πρόσωπο με πρόσωπο αυτόν που πάντοτε είναι αυτό που είναι, ο οποίος όμως για χάρη μου ανέτειλε ανθρωπίνως από την αδελφή μου, τη συναγωγή, και σε αυτόν αναπαύομαι και γίνομαι για αυτόν κατοικία. Διότι αυτός είναι ο καλός ποιμένας, ο οποίος δεν καθιστά το χόρτο βοσκή για τα ποίμνιά του, αλλά τρέφει τα πρόβατα με καθαρά κρίνα. Αληθινά δε, είναι αυτός που δεν τρέφει πλέον τον χόρτο με χόρτο. Διότι το χόρτο είναι η φυσική τροφή της άλογης φύσης, ο άνθρωπος όμως, όντας λογικός, τρέφεται με τον αληθινό Λόγο. Εάν όμως χορτάσει από τέτοιο χόρτο, γίνεται και ο ίδιος χόρτος. Διότι λέει: «Κάθε σάρκα είναι χόρτος», για όσο διάστημα παραμένει σάρκα. Εάν όμως κάποιος γίνει πνεύμα, έχοντας γεννηθεί από το Πνεύμα, δεν θα τρέφεται πλέον με τον χορτώδη βίο, αλλά το Πνεύμα θα είναι η τροφή του, πράγμα το οποίο αινίσσεται η καθαρότητα και η ευωδία του κρίνου.

Πάλι μαθαίνουμε μέσα από τους επαίνους που ακολουθούν, πώς μπορεί κάποιος να γίνει αδελφή και ομόζυγος του Κυρίου, μέσα από τα λόγια όπου λέει: «Κήπος κλεισμένος είναι η αδελφή μου, η νύμφη». Επομένως, εάν κάποιος επιδιώκει να γίνει νύμφη με το να προσκολληθεί στον Κύριο, και αδελφή με το να πράττει το θέλημά Του, όπως λέει το Ευαγγέλιο, ας γίνει ένας θαλερός κήπος, που θα έχει μέσα του την ωραιότητα όλων των φυτών, και τη γλυκιά συκιά και την κατάκαρπη ελιά και τον υψίκομο φοίνικα και την ακμάζουσα άμπελο, όχι κάποιον ακανθώδη θάμνο ούτε κόνυζα, αλλά αντί για αυτά κυπαρίσσι και μυρτιά. Διότι έτσι γνωρίζουν να ωραΐζουν έναν τέτοιο κήπο και ο μέγας Δαβίδ και ο υψηλός Ησαΐας· εκ των οποίων ο μεν πρώτος λέει: «Ο δίκαιος θα ανθίσει ως φοίνικας»· και «Εγώ δε, είμαι ωσάν την κατάκαρπη ελιά»· και «Η γυναίκα σου είναι ως άμπελος ακμάζουσα»· ο δε Ησαΐας λέει ότι αντί για θάμνο θα αναβλαστήσει κυπαρίσσι, και αντί για κόνυζα μυρτιά· και από κάποιον άλλον προφήτη μακαρίζεται εκείνος που αναπαύεται κάτω από τη δική του συκιά.

«δεν θα καταισχυνθεί» Θα ντροπιαστούν [δηλαδή], όταν στις θύρες του λαού που προέρχεται από τα έθνη σταθούν οι Ιουδαίοι, ακούγοντας τα της πίστεως. «Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών». «μακάριοι» Διότι τι είναι πιο μακάριο από αυτό; Είναι δε φανερό ότι μακαρίζει όλους τους αγίους. «αυτοί που πορεύονται» Όσοι, λέει, κατόρθωσαν τις αρετές και πορεύθηκαν σύμφωνα με τις εντολές του Κυρίου. «τους καρπούς» Διότι όσοι κοπιάζουν εδώ, βρίσκουν (απολαμβάνουν) στον μέλλοντα αιώνα [τις ανταμοιβές]. «μακάριος είσαι» Για αυτούς που αγωνίζονται με αυτόν τον τρόπο μιλάει το Άγιο Πνεύμα. «η γυναίκα» Εννοεί την ψυχή του αγαθού ανθρώπου, η οποία στον οίκο του σώματος θερμαίνεται και αναπαύεται σαν άμπελος. «οι γιοι σου» Οι αγαθοί λογισμοί, σαν γιοι που περικυκλώνουν την καρδιά <του ανθρώπου>, όπως ακριβώς ένα τραπέζι. «ιδού» Βλέπεις πώς δείχνει τον μισθό όσων φοβούνται τον Κύριο, πώς ευλογούνται και δοξάζονται. «να σε ευλογήσει» Με την ευλογία που φανερώθηκε στη Σιών· με αυτήν ευλογήθηκαν οι πιστοί και απολαμβάνουν τα μυστικά αγαθά [κάθε μέρα (καθημερινά)]. «και να δεις» Διότι οι αρετές γεννούν αρετές. «ειρήνη» Ο Χριστός είναι η ειρήνη μας προς τον πιστό λαό. «Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών». «πολλές φορές» Ο Χριστός λέει για τους Ιουδαίους [ο λόγος], ότι [πάντοτε] εναντιώνονταν στον Χριστό· διότι δεν ήθελαν να ζει, από τότε που γεννήθηκε εν σαρκί. Γι' αυτό [έχει γραφτεί] το «πολλές φορές».

Δεν είναι δυνατόν να κατηγορήσουμε την αδυναμία, δεν είναι δυνατόν να κατηγορήσουμε τη φύση· μόνο η ραθυμία μάς καθιστά ανάξιους. Αυτά μεν ειπώθηκαν από εμάς· Εκείνος όμως που κατανύσσει τις καρδιές, Εκείνος που δίνει πνεύμα κατανύξεως, είθε να κατανύξει τις καρδιές σας και να ενθέσει στο βάθος τους τα σπέρματα, ώστε από τον φόβο Του να συλλάβετε και να γεννήσετε πνεύμα σωτηρίας, και να παρουσιαστείτε με παρρησία. Διότι λέγει: «Οι υιοί σου θα είναι σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου». Ας μην υπάρχει, λοιπόν, τίποτε το παλαιό, τίποτε το άγριο, τίποτε το ανήμερο, τίποτε το σκληρό.

Επειδή γνωρίζει το μέγεθός του, εντρυφά στη φαντασία του πράγματος. Και τι σημαίνει το «Καλώς»; Πες μου. Η γυναίκα σου θα είναι σαν άμπελος καρποφόρα στα πλευρά της οικίας σου. Άλλος λέει, στα πιο εσωτερικά μέρη. Άλλος, στους μηρούς. Οι υιοί σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από την τράπεζά σου. Ιδού, έτσι θα ευλογηθεί ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο. Τι λες; Πες μου· αυτός είναι ο μακαρισμός; Αυτό είναι το κέρδος; Η ευημερία της οικίας, και το να απολαύσει κανείς τους δικούς του κόπους, και το πλήθος των παιδιών, και η γυναίκα; Όχι αυτό, αλλά αυτό δίνεται εκ περισσού. Διότι «ζητείτε πρώτα τη βασιλεία των ουρανών, και όλα αυτά θα σας προστεθούν». Επειδή, λοιπόν, απευθυνόταν σε ανθρώπους που ήταν ακόμη ατελέστεροι, τους καθοδηγεί ξεκινώντας από τα αισθητά, σαν να είναι μικρά παιδιά. Και μην απορείς.

Και τότε λένε ότι θα εκπληρωθούν όσα ειπώθηκαν σε αυτήν την περικοπή, σαν να μην έχει προκύψει ακόμη κανένας καρπός από τα λόγια της προφητείας· ανόητοι, που δεν κατανοούν, όπως ακριβώς έχει αποδειχθεί μέσα από όλους τους λόγους, ότι έχουν εξαγγελθεί δύο παρουσίες του· η μία, στην οποία έχει κηρυχθεί παθητός, άδοξος, άτιμος και σταυρωμένος, η δε δεύτερη, στην οποία θα παραστεί με δόξα από τους ουρανούς, όταν και ο άνθρωπος της αποστασίας, ο οποίος λαλεί βλάσφημα και αλαζονικά ενάντια στον Ύψιστο, θα τολμήσει πάνω στη γη άνομες πράξεις εναντίον ημών των Χριστιανών, οι οποίοι, έχοντας γνωρίσει τη θεοσέβεια από τον νόμο και τον λόγο που εξήλθε από την Ιερουσαλήμ μέσω των αποστόλων του Ιησού, καταφύγαμε στον Θεό του Ιακώβ και Θεό του Ισραήλ· και ενώ ήμασταν γεμάτοι από πόλεμο, αλληλοσφαγή και κάθε κακία σε όλη τη γη, μετατρέψαμε καθένας τα πολεμικά όργανα, τα μαχαίρια σε άροτρα και τις λόγχες σε γεωργικά εργαλεία, και καλλιεργούμε την ευσέβεια, τη δικαιοσύνη, τη φιλανθρωπία, την πίστη, την ελπίδα που προέρχεται από τον ίδιο τον Πατέρα μέσω του Σταυρωθέντος, καθισμένοι ο καθένας κάτω από το δικό του αμπέλι, δηλαδή έχοντας σχέση ο καθένας μόνο με τη νόμιμη σύζυγό του· διότι γνωρίζετε πως ο προφητικός λόγος λέει: Και η γυναίκα του θα είναι σαν καρπερό αμπέλι. Και είναι φανερό ότι δεν υπάρχει κανείς που να εκφοβίζει και να υποδουλώνει εμάς, που έχουμε πιστέψει στον Ιησού σε ολόκληρη τη γη.

Ψαλμός ρκζ'. <Ωδή των αναβαθμών>. «Μακάριοι είναι όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο, όσοι πορεύονται στις οδούς του», όποιοι και αν είναι αυτοί, είτε σοφοί είτε απλοί, όπως ακριβώς άθλιοι είναι εκείνοι που ζουν με αφοβία και ασέβεια, στις οδούς του εχθρού. «Τους καρπούς των κόπων σου θα φας», άνθρωπε, όταν αναχωρήσεις από τον βίο, είτε είναι φαύλοι είτε αγαθοί. «Μακάριος είσαι, και όλα θα σου πάνε καλά», εφόσον πορεύεσαι στις οδούς του Κυρίου. Και αν είναι έγγαμος, «η γυναίκα σου σαν καρπερή κληματαριά μέσα στο σπίτι σου» θα αναδειχθεί, «οι δε γιοι σου σαν νεόφυτα ελιάς» θαλερά «γύρω από το τραπέζι σου» θα σου προσφέρουν χαρά και τέρψη. «Ιδού, έτσι» θα ευφρανθεί και «θα ευλογηθεί», δηλαδή θα επαινεθεί, «ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο». Και «αφού ευλογηθείς από τον Κύριο από τη Σιών, είθε να δεις τα αγαθά» του Θεού «και τους γιους των γιων σου εν ειρήνη όλες τις ημέρες της ζωής σου».

Θαυμάζω και εκπλήσσομαι, πώς οι επίσκοποι ανέχονται τέτοιες παρανομίες αποσιωπώντας τις και δεν αναλογίζονται ότι για όλα αυτά θα δώσουν λόγο· διότι, εάν το φοβούνταν αυτό, θα έπρεπε εκ των προτέρων να απειλούν και να αφορίζουν και να προλέγουν τα εξής: Εάν κάποιος από την Κυριακή της Απόκρεω τολμήσει καθ' όλη τη διάρκεια της εβδομάδας της Τυρινής να τελέσει γάμους, ας είναι αφορισμένος από την εκκλησία του Θεού, και οι νεόνυμφοι ας είναι απρόκοπτοι και καταραμένοι, και η νεόνυμφη γυναίκα, όχι σαν κληματαριά που ευδοκιμεί, κατά τον Δαβίδ, αλλά κατά τον Ιερεμία, ας είναι σαν άκαρπη αγριομυρίκη στην έρημο, επειδή παρανομούν και προσβάλλουν τους νόμους του Θεού και τους θεσμούς της εκκλησίας.

Ώ, τι οδυνηρό θέαμα είναι αυτό! Ώ, τι οικτρότατος θάνατος! Τι βλαστάρι αφαιρέθηκε από το γένος μας, τι πανέμορφος οφθαλμός αποκόπηκε, τι καίριο μέλος ακρωτηριάστηκε! Ώ, θάνατε αδικώτατε, τι έπραξες; Πώς δεν σπλαχνίστηκες μια τρυφερή φύση, ούτε σε κυρίευσε έλεος για τη νεαρή ηλικία; Ήσουν λοιπόν άθελκτος και αμείλικτος και μάταια υμνείσαι πως θέλχθηκες από τη λύρα του Ορφέα και άφησες μια ψυχή να βγει στο φως, εσύ ο σιδερένιος, ή τουλάχιστον πως κάμφθηκες από τους θρήνους της νιόπαντρης νύφης για τον ήρωα που έπεσε στην Τροία. Διότι, αν ήταν αλήθεια αυτά, ίσως και τώρα να σπλαχνιζόσουν αυτόν που πενθούμε. Ώ, συμφορά που διέδραμε κάθε ηλικία και συγκλόνισε κάθε καρδιά. Ποιος είναι τόσο σκληρός σαν διαμάντι ή προέρχεται από σκυθρωπή πέτρα, που δεν έχυσε ένα δάκρυ για τον νεκρό; Το παιδί βρισκόταν σε μια ηλικία όπου τρεφόταν ακόμα με ανέμελες πνοές, η οποία δεν επιτρέπει ακόμα το να χαίρεται ή να λυπάται. Άνθιζε σαν τον παράδεισο, τον οποίο φύτεψε, για να μιλήσω σύμφωνα με τη Γραφή, ο Θεός. Περιέβαλλε το τραπέζι μου σαν θαλερό νεόφυτο δενδρύλλιο, μας εύφραινε ψελλίζοντας με τη νηπιακή του φωνή, μας έτρεφε με αγαθές ελπίδες ότι, καθώς θα ανθίζει στη νεότητά του και θα φτάσει στο μέτρο της εφηβείας, «θα ευφράνει εμένα τον πατέρα του, και δεν θα γίνει λύπη για τη μητέρα του», αντίθετα με τον άφρονα υιό στον σοφό Σολομώντα.

Έπρεπε, λοιπόν, και ο μακάριος αυτός, μαζί με όλους όσους φοβούνται τον Κύριο και πορεύονται στις οδούς Του, σύμφωνα με εκείνη τη ρήση του Ψαλμού, να αξιωθεί τη θεία ευλογία και να ατενίζει διαρκώς τα αγαθά της νοητής Ιερουσαλήμ, λαμβάνοντας ήδη από τώρα τον αρραβώνα της ελπιζόμενης απόλαυσής τους· να μην ακμάζει δηλαδή μόνο ο ίδιος στις αρετές, ούτε να βλέπει μόνο τους πνευματικούς υιούς που γεννήθηκαν από αυτόν, αλλά να βλέπει και τους υιούς των υιών του, οι οποίοι θα έμοιαζαν με νεόφυτα ελιάς και θα στέκονταν γύρω από την τράπεζά του, απολαμβάνοντας πλουσιοπάροχα από αυτόν τα γλυκύτατα κεράσματα της ασκήσεως. Επειδή, όμως, αυτά γίνονταν και στην πράξη και ο τόπος ήταν πλέον στενόχωρος για το πλήθος των μοναχών, αφού είχαν συγκεντρωθεί περίπου εκατό, και εφόσον ο προαναφερθείς καθηγούμενος, ο μοναχός Θεοδόσιος, αναπαύθηκε, ο μέγας αυτός ανήρ γίνεται κύριος του όρους, και ο κλήρος της κατοικίας μεταβιβάστηκε πλέον στους κληρονόμους του όρους. Αναφέρομαι στη συνοδεία αυτού του νέου Αβραάμ, ο οποίος μετανάστευσε από την προγονική του γη και βάδισε προς εκείνη που του υποδείχθηκε, ακολουθώντας Εκείνον που τον καθοδήγησε· από τον Οποίο εξάλλου, όπως αποφαίνομαι χωρίς κανέναν δισταγμό, του δόθηκε, σύμφωνα με την υπόσχεση, η κατοχή του όρους, στον ίδιο και στο σπέρμα του μετά από αυτόν· διότι «οι δίκαιοι», λέει, «θα κληρονομήσουν τη γη και θα κατοικήσουν επ’ αυτής εις αιώνα αιώνος».

Μη χάσετε, λοιπόν, όσα έχετε ήδη κατορθώσει· αλλά όπως σπέρνετε με δάκρυα, με στεναγμούς, με κατήφεια, με πείνα και δίψα, έτσι θα θερίσετε με αγαλλίαση τότε, όταν ο Κριτής των πάντων θα αποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του. «Άκουγε, ουρανέ», λέει, «και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε», όχι βέβαια, αδελφοί μου, ότι «γιους γέννησα και ανέθρεψα, αυτοί όμως με αθέτησαν»· ούτε ότι «το βόδι γνώρισε τον αφέντη του και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, αλλά ο Ισραήλ δεν με γνώρισε και ο λαός μου δεν με κατανόησε»· αλλά «οι γιοι σου σαν νεόφυτα ελιάς γύρω από το τραπέζι σου» (λαμβανόμενα με πνευματική έννοια) και «ιδού, έτσι θα ευλογηθεί ο άνθρωπος που φοβάται τον Κύριο».

Γιατί, τι κι αν δεν έπεισα τον δείνα, όπως ο Λεωνίδας εκείνον που δείλιασε; Αλλά σήκωσε τα μάτια σου τριγύρω, εσύ που δεν τα έχεις αλλοιώσει από τον φθόνο, και δες τα νεόφυτα ελαιόδεντρά μου φυτεμένα γύρω από την τράπεζα, ριζωμένα δίπλα στις πηγές των υδάτων, τα οποία και θα αποδώσουν τον καρπό τους στην ώρα τους. Διότι δεν θα σταματήσω να τα σκάβω, να τα ποτίζω και να τα καθαρίζω, όσο είναι δυνατόν, και αν ποτέ χρειαστεί, να προσθέτω την κοπριά της ατιμίας και της επίπληξης, και πάνω από όλα να θέτω ενώπιόν τους τον δικό μου τρόπο ζωής, πράγμα που είναι πιο δραστικό για να πεισθούν. Διότι, εκτός κι αν κάποιος με χαρακτηρίσει υπερόπτη και γι' αυτόν τον λόγο άφρονα, επειδή θεωρώ τον εαυτό μου συνετό και επιστήμονα στα δικά μου μάτια και έχω κυριευθεί από αλαζονεία πέρα από τα ανθρώπινα μέτρα, δεν επαινώ τις περιέργειες και τις αταξίες των πολλών, ούτε ασχολούμαι με ξένους βίους, αλλά διοχέτευσα τη φυσική μου τάση για έρευνα και φιλομάθεια προς τους αρχαίους σοφούς. Και, αν και είναι φορτικό, θα το πω επειδή αναγκάζομαι, λίγα από τα αρχαία συγγράμματα μου διέφυγαν· είτε πρόκειται για τεχνικό, είτε για επιστημονικό, είτε για ιστορικό, γνωρίζω την πρόθεση του καθενός. Αν όμως δεν έχω αφοσιωθεί σε όλα αυτά μαζί, αλλά προΐσταμαι ενός μόνο έργου. Ποιο είναι αυτό; Πείτε το εσείς που με φθονείτε.