Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 129:2

Εκ βαθέων έκκραξα προς εσένα, Κύριε... Ας γίνουν τα αυτιά σου προσεκτικά στη φωνή της δέησής μου. Ως αυτιά, προκειμένου για τον Θεό, εννοούμε και τις αγγελικές δυνάμεις, μέσω των οποίων οι δεήσεις μας εισέρχονται στον Θεό. Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Ο δε διπλασιασμός του «Κύριε, Κύριε», είναι χαρακτηριστικό εκείνου που θαυμάζει το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού, από την οποία αναφέρει ότι προέρχεται και ο ιλασμός, και όχι από τα δικά μας κατορθώματα.

Και πώς, λέγει, είπε το Ευαγγέλιο ότι τον Θεό κανείς δεν τον έχει δει ποτέ; Κανείς μεν δεν είδε το μέγεθος ή τη φύση του· μέσω συμβόλων όμως τον είδαν οι Άγιοι. Μέσω της φλεγόμενης βάτου ο Μωυσής, μέσω της λαίλαπας ο Ιώβ, μέσω της νεφέλης ο Ησαΐας, μέσω του φωτός ο Παύλος, μέσω της φωνής όλος ο Ισραήλ. Και τώρα οι Άγιοι μέσω των έργων, δηλαδή καθοδηγούμενοι μέσω κάποιων μέσων. Οι βασιλείς, ενώ αγνοούνται οι όψεις τους, φανερώνονται, αλλά μέσω της ζωγραφικής τέχνης. Δεν γνωρίζεις τον βασιλιά, και όμως τον βλέπεις στις εικόνες· δεν γνωρίζεις το πρόσωπο του οικοδόμου, και βλέποντας το έργο στην οικοδομή, βλέπεις τον άνθρωπο. Έτσι τον βλέπεις, επειδή τον θαυμάζεις. Δεν γνωρίζεις τον τεχνίτη, αλλά από το σκάλισμα τον βλέπεις, και σε άλλους διηγείσαι τα σχετικά με αυτόν. Βλέπεις ένα λιοντάρι σκοτωμένο από κάποιον, και χωρίς να τον ξέρεις, τον θαυμάζεις για τη δύναμή του. Ακούγοντας για τον Δαβίδ ότι σκότωσε τον Γολιάθ με μια πέτρα, νομίζουμε ότι βλέπουμε τον δίκαιο, και από την πίστη θαυμάζουμε τον άνδρα. Είπε επίσης στους Ψαλμούς: «Ας είναι τα αυτιά σου προσεκτικά στη φωνή της δέησής μου»· και έτσι μάθαμε ότι μπορεί κανείς να δει και μέσω της ακοής.

Και ο μεν προς τον Θεό έλεγε: Από τα έγκατα του άδη άκουσε την κραυγή μου, τη φωνή μου· ο δε άλλος: Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε· Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου· και άλλος: Φανέρωσε το πρόσωπό σου και θα σωθούμε· και έτερος: Εσύ που κάθεσαι πάνω στα χερουβείμ, εμφανίσου· και άλλος: Εξέγειρε τη δύναμή σου και έλα για να μας σώσεις· και έτερος: Ας μας προφθάσουν γρήγορα οι οικτιρμοί σου, Κύριε· και άλλος: Λύτρωσε την ψυχή μου από τον κατώτατο άδη· και έτερος: Κύριε, ανέβασε την ψυχή μου από τον άδη· και άλλος: Μην εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη· και έτερος: Ας αναβεί η ζωή μου από τη φθορά προς εσένα, Κύριε ο Θεός μου.

ΨΑΛΜΟΣ ΡΚΘʹ. Για τον λαό του Χριστού δεν μπορεί να λεχθεί το: «Ο λαός αυτός με τιμά με τα χείλη, αλλά η καρδιά τους απέχει πολύ από εμένα». Διότι δεν έπραξε όπως ο πρώτος λαός, αλλά έκραξε εκ βαθέων, καθώς ακριβώς μετέχει στο Πνεύμα, το οποίο, κατά τον Παύλο, ερευνά τα πάντα, ακόμη και τα βάθη του Θεού· εξάλλου το «βάθος» χρησιμοποιείται προς έπαινο και στη συνήθη γλώσσα, όπως για παράδειγμα το: «Ω βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού». Και προς τον Ιεζεκιήλ επίσης λέει: «Εγώ δεν σε αποστέλλω προς λαό βαθύχειλο και βαρύγλωσσο». Αλλά ο βαθύς στη διάνοια λαός, ο οποίος έψαλε και την προηγούμενη ωδή, υπερεντυγχάνοντας μέσα από τα ίδια του τα στήθη με στεναγμούς αλάλητους, βοά προς τον Θεό, αλλά όχι με τα χείλη· όπως ακριβώς ούτε και ο Μωυσής, προς τον οποίο ειπώθηκε το «Τι βοάς προς εμένα;», αν και εκείνος σιωπούσε. Η δε τωρινή προσευχή ανήκει σε εκείνον που ζητά όσα πρέπει, και που προσφέρει πρόθυμα τον εαυτό του σε όσα ζητούνται· δίνοντας μάλιστα μαρτυρία, και μέσα από την προηγούμενη ωδή είπε: «Πολλές φορές με πολέμησαν, αλλά δεν μπόρεσαν να με νικήσουν»· αυτοί είναι που θα πουν: «Ένεκα του ονόματός σου σε υπέμεινα, Κύριε»· και αναφέρονται «ώτα που προσέχουν», εφόσον η μία δύναμη του Θεού είναι και ακουστική και ορατική· και με τη λέξη κραυγή δεν εννοεί την ένταση της φωνής, αλλά τη διάθεση της προαιρέσεως.

Γενηθήτω. Αυτή είναι η φωνή του πρωτοπλάστου. Εάν ανομίας. Διότι ποιος μπορεί να υπομείνει, όταν ερευνά τις πράξεις του καθενός μας; Ότι παρά σοί. Διότι αυτός που κρίνει παρέχει και τη συγχώρεση. Ένεκεν-υπέμεινα. Διότι με την ελπίδα του ονόματος του Θεού τα πάντα υπομένει ο πιστός άνθρωπος. Υπέμεινεν. Επειδή πίστεψε ότι ο λόγος του Θεού είναι αψευδής και ότι υπάρχει προ των αιώνων. Ήλπισεν. Διότι έτσι σώζονται οι πιστοί μέσω της ελπίδας (στην ελπίδα). Από φυλακής. Από την πρωινή ώρα (τη φυλακή)· διότι η φυλακή σημαίνει ώρα. Επομένως, από το πρωί μέχρι το βράδυ δεν λύγισε η ψυχή του Αδάμ, ελπίζοντας στην παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). Από φυλακής. Δηλαδή από την ώρα της αναστάσεως· διότι η ανάσταση έγινε το πρωί. Έκτοτε έλαβε την ελπίδα ο νέος λαός, ο οποίος είναι ο Ισραήλ, έχοντας τη μορφή του Θεού. Ότι παρά τω Κυρίω. Διότι έλεος και λύτρωση των αμαρτιών υπάρχει μόνο στον Θεό. Και αυτός. Εννοεί τον νέο λαό, ο οποίος είναι ο Ισραήλ. Διότι αυτόν λύτρωσε ο Θεός από κάθε ανομία. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Κύριε. Μιλάει για τον νέο λαό, ο οποίος, παρόλο που αξιώθηκε τέτοιας δόξας και τέτοιων μυστηρίων, η καρδιά του δεν υψώθηκε ούτε τα μάτια της ψυχής του λοξοδρόμησαν. Αυτά (αυτό) δε τα είπε ο Δαβίδ και για τον εαυτό του. Ουδέ επορεύθην. Ο προφήτης λέει: δεν νόσησα από υπερηφάνεια, παρόλο που αξιώθηκα βασιλείας και προφητείας.

Νήστεψαν οι Ιουδαίοι και έκαναν συμβούλιο για να σκοτώσουν τον απόστολο Παύλο. Η Ιεζάβελ κήρυξε νηστεία και σκότωσε τον Ναβουθαί και πήρε το αμπέλι του φτωχού. Νηστεία και φόνος, τι είδους νηστεία είναι αυτή; Νήστεψε ο Δανιήλ όταν ρίχτηκε στον λάκκο των λεόντων. Διότι, όταν ρίχτηκε στον λάκκο, φώναζε προς τον Χριστό λέγοντας: «Εκ βαθέων έκραξά σε, Κύριε. Κύριε, εισάκουσε την προσευχή μου». Και βλέποντας τα λιοντάρια από τα δεξιά και από τα αριστερά, πάλι φώναζε λέγοντας: «Μην παραδώσεις στα θηρία μια ψυχή που σε δοξολογεί». Βλέπε λοιπόν ότι ο Κύριος δεν εγκαταλείπει όσους ελπίζουν σε αυτόν. Ο μεν επίγειος βασιλιάς σφράγισε τον λάκκο, ο δε επουράνιος Βασιλιάς σφράγισε τα στόματα των λεόντων. Νήστεψε η φωτιά μέσα στο καμίνι και δεν καταβρόχθισε τους συνδούλους ως τροφή της, αλλά, νηστεύοντας, εκτινάχθηκε έξω από το καμίνι, υποχωρώντας στους τρεις εξαιτίας του τέταρτου. Νήστεψε το κήτος στη θάλασσα, όταν δέχτηκε τον Ιωνά στα βάθη της κοιλιάς του. Διότι, φυλάσσοντας τον προφήτη ως παρακαταθήκη, φανέρωσε το σημάδι της νηστείας.

Στον ΡΚΘ΄ Ψαλμό. «Εκ βαθέων εκέκραξά σοι, Κύριε· Κύριε, εισάκουσον της φωνής μου.» α΄. Τι σημαίνει το «Εκ βαθέων»; Όχι απλώς από το στόμα, ούτε απλώς από τη γλώσσα· διότι, όταν ο νους περιπλανάται, τα λόγια εκφέρονται άσκοπα· αλλά από τα βάθη της καρδιάς, με πολλή σπουδή και προθυμία, από τα ίδια τα θεμέλια του νου. Διότι τέτοιες είναι οι ψυχές εκείνων που θλίβονται· κινούν ολόκληρη την καρδιά, επικαλούμενοι τον Θεό με πολλή κατάνυξη, και γι' αυτό ακριβώς εισακούονται. Επειδή τέτοιου είδους προσευχές έχουν πολλή δύναμη και δεν ανατρέπονται ούτε κλονίζονται, ακόμη κι αν επιτεθεί ο διάβολος με πολλή ορμή. Όπως ακριβώς ένα ισχυρό δέντρο, που απλώνει τη ρίζα του σε μεγάλο βάθος μέσα στη γη και σφίγγει γερά τα σπλάχνα της, αντιστέκεται σε κάθε ορμή των ανέμων, ενώ εκείνο που είναι ριζωμένο επιφανειακά, με το παραμικρό αεράκι που θα φυσήξει κλονίζεται, ξεριζώνεται και πέφτει στη γη· έτσι ακριβώς συμβαίνει και με τις προσευχές. Εκείνες μεν που ανεβαίνουν από τα βάθη και είναι γερά ριζωμένες, ακόμη κι αν επιτεθούν μύριοι λογισμοί, ακόμη κι αν ορμήσει ολόκληρη η παράταξη του διαβόλου, παραμένουν εκτενείς και ανένδοτες, χωρίς να ανατρέπονται. Αντίθετα, εκείνες που προέρχονται μόνο από το στόμα και από τα χείλη, και δεν αναβλύζουν από κάτω, δεν μπορούν καν να ανέβουν προς τον Θεό, εξαιτίας της ραθυμίας εκείνου που προσεύχεται.

Διότι και αυτό είναι έργο της προσευχής. Εκείνος που προσεύχεται με αυτόν τον τρόπο, γίνεται ανώτερος από τα βιοτικά πράγματα, αναπτερώνεται στη διάνοια, καθιστά ελαφρύ τον λογισμό του και δεν αιχμαλωτίζεται από κανένα πάθος. «Εκ βαθέων έκραξα προς Εσένα, Κύριε». Δύο πράγματα παραθέτει εδώ, και το «Εκ βαθέων» και το να κράξει· με την κραυγή δεν εννοεί την ένταση της φωνής, αλλά τη διάθεση της προαίρεσης. «Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου». Από αυτό μαθαίνουμε δύο πράγματα: πρώτον, ότι δεν είναι απλώς δυνατό να επιτύχουμε τις δωρεές του Θεού, εάν δεν υπάρξει και η δική μας συμβολή· γι' αυτό και λέει πρώτα, «Εκ βαθέων έκραξα», και έπειτα, «Εισάκουσον»· δεύτερον, ότι η παρατεταμένη προσευχή που είναι γεμάτη από δάκρυα κατανύξεως, έχει μεγάλη δύναμη στο να πείσει τον Θεό να συγκατανεύσει στα λεγόμενα. Διότι, σαν να έχει κατορθώσει κάτι σπουδαίο και σαν να έχει εκπληρώσει όσα του αναλογούσαν, πρόσθεσε τα εξής: «Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου. Ας γίνουν τα ώτα Σου προσεκτικά στη φωνή της δεήσεώς μου». Ως ώτα αναφέρει την ακουστική δύναμη του Θεού· και πάλι αναφέρει τη λέξη φωνή, χωρίς να υπονοεί την ένταση της αναπνοής ούτε την κραυγή, αλλά την έντονη και συγκεντρωμένη διάθεση.

Αναφώνησε ψαλμικώς: «Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε· Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου». Ρίξε τον στην άβυσσο, καταβάλλοντάς τον, ολομόναχος εσύ, μακριά από την απώλειά του.

Ψαλμός 129ος. Ωδή των αναβαθμών. «Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε». Προηγουμένως μεν, από τα βάθη του άδη ο Αδάμ, έπειτα από τα βάθη της αιχμαλωσίας ο λαός, και έπειτα πάλι από τα βάθη των στεναγμών της καρδιάς κράζει αυτός που το επιθυμεί: «Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου. Ας γίνουν τα αυτιά σου προσεκτικά στη φωνή της δέησής μου. Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε», και δεν συγχωρήσεις, «κανείς λοιπόν δεν θα μπορέσει να σταθεί», επειδή κανείς δεν είναι αναμάρτητος. Όχι εξαιτίας των έργων μου, αλλά «ένεκα του ονόματός σου σε υπέμεινα, Κύριε· υπέμεινε», δηλαδή παρέμεινε, «η ψυχή μου στον λόγο σου και ήλπισε σε εσένα», περιμένοντας το δικό σου έλεος. «Από την πρωινή φυλακή μέχρι τη νύχτα και από τη φυλακή» της πρώτης ηλικίας μέχρι την τελευταία, αυτός που ελπίζει στον Κύριο θα βρει «πολλή λύτρωση από αυτόν», ως Ισραηλιτικός νους που καθορά τον Θεό, στο μέτρο του εφικτού.