Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 129:3

Εκ βαθέων έκκραξα προς εσένα, Κύριε... Ας γίνουν τα αυτιά σου προσεκτικά στη φωνή της δέησής μου. Ως αυτιά, προκειμένου για τον Θεό, εννοούμε και τις αγγελικές δυνάμεις, μέσω των οποίων οι δεήσεις μας εισέρχονται στον Θεό. Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Ο δε διπλασιασμός του «Κύριε, Κύριε», είναι χαρακτηριστικό εκείνου που θαυμάζει το μέγεθος της φιλανθρωπίας του Θεού, από την οποία αναφέρει ότι προέρχεται και ο ιλασμός, και όχι από τα δικά μας κατορθώματα.

Για τον λόγο αυτόν υπάρχουν σύμβουλοι που υποδεικνύουν τα προς σωτηρία, ώστε η αιχμαλωσία της να καταστεί άξια να σωθεί. Διότι αυτό σημαίνει το να σωθεί μετά κρίματος, δηλαδή κατόπιν κρίσεως και εξετάσεως. Έπειτα, επειδή εάν παρατηρήσει τις ανομίες, κανείς δεν θα μπορέσει να σταθεί, συνέδεσε την ελεημοσύνη με την κρίση, ώστε η αυστηρότητα της κρίσεως να πραϋνθεί με την ανάμειξη του ελέους.

Βλέπεις τον θεϊκό οφθαλμό, πώς τίποτα από τα πιο μικρά δεν ξεφεύγει από την εποπτεία του; Ο Κύριος αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση· η γη είναι πλήρης από το έλεος του Κυρίου. Εάν η κρίση του Θεού υπήρχε από μόνη της, και Εκείνος μας απέδιδε αυστηρά τα ίσα σύμφωνα με την αξία μας για όσα πράξαμε, ποια ελπίδα θα υπήρχε; Ποιος από όλους θα σωζόταν; Τώρα όμως αγαπά την ελεημοσύνη και την κρίση. Σαν να κατέστησε την ελεημοσύνη πάρεδρό Του, και αφού την τοποθέτησε μπροστά στον βασιλικό θρόνο της κρίσης, με αυτόν τον τρόπο φέρνει τον καθένα σε κρίση. «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;». Ούτε η ελεημοσύνη είναι άκριτη, ούτε η κρίση ανηλεής. Πριν από την κρίση, λοιπόν, αγαπά την ελεημοσύνη, και μετά την ελεημοσύνη προχωρά στην κρίση. Αυτά τα δύο είναι συζευγμένα μεταξύ τους, το έλεος μαζί με την κρίση· ώστε ούτε το έλεος από μόνο του να προκαλέσει χαυνότητα, ούτε η κρίση από μόνη της να προκαλέσει απόγνωση. Ο Κριτής επιθυμεί να σε ελεήσει και να σου μεταδώσει από τους οικτιρμούς Του· αλλά μόνον εάν, μετά την αμαρτία, σε βρει ταπεινό, συντετριμμένο, να έχεις θρηνήσει πολύ για τα πονηρά σου έργα, να έχεις φανερώσει χωρίς ντροπή όσα έγιναν κρυφά, να έχεις παρακαλέσει τους αδελφούς να κοπιάσουν μαζί σου για τη θεραπεία σου, εάν γενικά σε δει να καθίστασαι άξιος ελέους, τότε σου χορηγεί άφθονη τη δική Του ελεημοσύνη. Εάν όμως βρει καρδιά αμετανόητη, φρόνημα υπερήφανο, απιστία για τον μέλλοντα αιώνα και απουσία φόβου για την κρίση, τότε αγαπά για εσένα την κρίση.

Θεέ, χάριν του Υιού σου που σήκωσε την αμαρτία του κόσμου, κάνε την αρχή να αποδεχθείς τη μετάνοια των δούλων σου εκ μέρους τους, στο φως της επίγνωσης, προς ιλασμό των αμαρτιών· διότι δεν επιθυμείς τον θάνατο του αμαρτωλού, αλλά το να επιστρέψει και να ζήσει· επειδή εσύ είσαι Κύριος, Κύριος ο Θεός οικτίρμων και ελεήμων, μακρόθυμος και πολυέλεος, και αληθινός, που εξαλείφεις ανομίες, αδικίες και αμαρτίες. Και αν σε κάτι αμαρτήσαμε ενώπιόν σου είτε με λόγο είτε με έργο, παράβλεψε, άφεσε, συγχώρεσέ μας, ως αγαθός και φιλάνθρωπος Θεός. «Διότι, εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Επειδή σε σένα βρίσκεται ο ιλασμός·» διότι εσύ είσαι ο ιλασμός των αμαρτιών μας, ο φωτισμός και ο Σωτήρας των ψυχών μας.

Διότι έχουμε δικαιωθεί όχι από έργα δικαιοσύνης που πράξαμε εμείς, αλλά σύμφωνα με το πολύ του έλεος, επειδή ο Ίδιος θέλει να λησμονεί τα δικά μας παραπτώματα. Διότι αυτό και μόνο σώζει τους ανθρώπους πάνω στη γη, οι οποίοι έχουν διάνοια αδρανή και εύκολα παρασυρόμενη προς οτιδήποτε από όσα έχουν καταδικαστεί από τον νόμο. Διότι, όπως λέει η Γραφή, η διάνοια του ανθρώπου ρέπει σταθερά προς τα πονηρά από τη νεότητά του. Γι' αυτόν τον λόγο, και πολύ εύλογα, ο θεσπέσιος Δαβίδ αναμιμνήσκεται τα ανθρώπινα ολισθήματα λέγοντας: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Διότι σε εσένα υπάρχει ο ιλασμός.» Σπλαχνίζεται, λοιπόν, ο Θεός των όλων και, χρησιμοποιώντας ευνοϊκά νεύματα και θεοπρεπείς συγχωρήσεις, απαλλάσσει από την ενοχή και από τα ολισθήματα αυτούς που έχουν κυριευθεί από αυτά. Πλην όμως, δεν αφήνει αυτούς που έχουν ελεηθεί να γνωρίζουν μόνο τη χάρη Εκείνου που τους δικαιώνει. Και θα διαπιστώσουμε ότι αυτό είναι επωφελές και εφαρμόζεται με ζήλο από τους αγίους. Ψάλλει, λοιπόν, και λέει ο μακάριος Δαβίδ, άλλοτε μεν, ότι «Την ανομία μου εγώ τη γνωρίζω, και η αμαρτία μου είναι πάντοτε ενώπιόν μου»· και πάλι, ότι «Την ανομία μου εγώ θα την αναγγείλω, και θα μεριμνήσω για την αμαρτία μου.» Εγώ λοιπόν, λέει, θα λησμονήσω τα παραπτώματα.

Θα απολογηθεί στον Κριτή αυτός που αμαρτάνει. Αν όμως εσύ τολμάς να κατακρίνεις, μολονότι δεν έχεις αυτήν την εξουσία, θα κατακριθείς μάλλον εσύ ο ίδιος, καθώς ο νόμος δεν επιτρέπει να κρίνουμε τους άλλους. Αντίθετα, όποιος κυβερνάται από τη σύνεση, δεν κοιτάζει τις αμαρτίες των άλλων, ούτε περιεργάζεται τι το φαύλο υπάρχει στον πλησίον, αλλά προσηλώνεται στα δικά του σφάλματα. Τέτοιος ήταν ο μακάριος Ψαλμωδός, όταν προσέπιπτε στον Θεό και έλεγε για τα δικά του αμαρτήματα: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και πάλι άλλοτε, προβάλλοντας την ασθένεια της ανθρώπινης φύσης, ζητούσε εύλογη συγγνώμη, λέγοντας: «Θυμήσου ότι είμαστε χώμα». <Δίνετε, και θα σας δοθεί.> (A f. 111, C f. 119) Θέτει τον λόγο περί ελεημοσύνης σε άμεση γειτνίαση με τις προαναφερθείσες μορφές επιείκειας. Διότι είναι άριστο πράγμα, και ιδιαίτερα ευάρεστο στον Θεό, και ταιριάζει απόλυτα στις όσιες ψυχές. «Να γίνεστε λοιπόν», λέει, «οικτίρμονες, όπως ο Πατέρας σας». Και το ότι θα λάβουμε την ανταπόδοση πιο πλουσιοπάροχα από τον Θεό, ο οποίος διανέμει τα πάντα πλούσια σε όσους τον αγαπούν, ο ίδιος μας το έχει διαβεβαιώσει λέγοντας: «Μέτρο καλό, πιεσμένο και κουνημένο και ξεχειλισμένο θα δώσουν στον κόρφο σας». Και φαίνεται κάπως το δεύτερο να έρχεται σε αντίθεση με το πρώτο· διότι, εάν πρόκειται να λάβουμε μέτρο ξεχειλισμένο, πώς με το μέτρο που μετράμε θα αντιμετρηθεί και σε εμάς;

Επομένως, εάν τα δικά μας συγκρίνονταν με την καθαρότητα του Χριστού, θα αποδεικνύονταν ακάθαρτα και μολυσμένα, και θα υπάγονταν στη θεία κρίση. Θα θαύμαζε λοιπόν κανείς, και πολύ δικαιολογημένα, τον θείο Υμνωδό που λέει: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Διότι σε εσένα βρίσκεται ο ιλασμός». Επιτιμάται, λοιπόν, ακόμη και αυτός που νομίζει ότι είναι καθαρός. Διότι, όπως είπα, το να είναι κανείς εντελώς αναμάρτητος και το να πλησιάσει η δική μας καθαρότητα εκείνη του Χριστού, είναι πολύ ανώτερο από την ανθρώπινη φύση. Ανέφερε δε ότι το ύδωρ του αγνισμού πρέπει να χύνεται έξω από την παρεμβολή, και όχι μέσα στην ίδια την παρεμβολή.

Η ιστορική εξήγηση είναι βέβαια εύλογη· διότι έπρεπε, έπρεπε από τη γη που επρόκειτο πολύ σύντομα να βρεθεί υπό την εξουσία τους, να εξολοθρευτεί το αρσενικό στοιχείο, καθώς μετά από λίγο θα έφτανε στην εφηβεία και την ακμή, και θα γινόταν εχθρικό προς τον λαό. Έπρεπε δε να εξολοθρευτεί μαζί και το θηλυκό στοιχείο, που είχε γίνει αιτία σκανδάλου, και αν σωζόταν, ίσως να γινόταν και πάλι. Όσον αφορά όμως την πνευματική θεωρία, νομίζω πως θα μπορούσε κανείς να διακρίνει ότι μέσα σε αυτά μας υποδηλώνεται κομψά το εξής. ΠΑΛΛ. Τι είδους πράγμα εννοείς; ΚΥΡ. Δεν παρέμειναν ακατηγόρητοι οι εκλεκτοί των φυλών, αν και κατήγαγαν τη νίκη· με αυτό σημαίνεται, και μάλιστα πολύ σαφώς, ότι το εντελώς αψεγάδιαστο δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει ούτε σε αυτούς που ανδραγαθούν. Διότι και αυτό που εμείς νομίζουμε ότι έχουμε πράξει ορθά, δεν θα μπορούσε με τίποτα να στερείται μομφής και ενοχής, όταν ο Θεός το εξετάζει σχολαστικά και το δοκιμάζει. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε είναι γραμμένο: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και πάλι: «Από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με, και από τα αλλότρια προφύλαξε τον δούλο σου· εάν δεν με κυριεύσουν αυτά, τότε θα είμαι άμωμος.» Είναι δυνατόν, επομένως, κάποιες φορές να δει κανείς ακόμη και στα ανδραγαθήματα των εκλεκτών μια δίκαιη μομφή, την οποία η γνώση του νομοθέτη Θεού διακρίνει, ενώ εμάς μας διαφεύγει· διότι εμείς δεν τα καταλαβαίνουμε με κανέναν τρόπο, σύμφωνα με το: «Ποιος θα μπορέσει να κατανοήσει τα παραπτώματά του;» Και ο Ησαΐας κάπου λέει ότι κάθε δικαιοσύνη μας είναι σαν ράκος αποκαθημένης.

Και γνωρίζοντας αυτό ο θείος Δαβίδ έλεγε: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Ο τράγος λοιπόν ήταν η θυσία για την άφεση των αμαρτιών, σύμφωνα με τον παλαιό νόμο. Τώρα όμως, η μετάνοια και η αίτηση συγχώρεσης είναι η δική μας θυσία, για εμάς που προσερχόμαστε στον Θεό εν πνεύματι και αληθεία. Διότι λέγει: «Πες εσύ πρώτος τις αμαρτίες σου, για να δικαιωθείς». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ: «Είπα, θα εξομολογηθώ εναντίον μου την αμαρτία μου στον Κύριο, και εσύ συγχώρησες την ασέβεια της καρδιάς μου». Σου είναι λοιπόν σαφής ο λόγος σχετικά με την προσφορά δώρων από τους άρχοντες; ΠΑΛΛ. Βεβαιότατα. ΚΥΡ. Νομίζω δε ότι πρέπει να προσθέσω και εκείνο: αφού δηλαδή είχε ήδη προσκομιστεί η θυσία από τον καθένα σαν εκπροσώπηση για όλους, έγινε η αρχή των θείων λόγων μέσα στην αγία σκηνή προς τον ιεροφάντη Μωυσή. Έχει γραφτεί δε έτσι πάλι στους Αριθμούς: «Αυτός είναι ο εγκαινιασμός του θυσιαστηρίου, μετά την καθιέρωσή του και μετά τη χρίση του. Όταν εισερχόταν ο Μωυσής στη σκηνή του μαρτυρίου για να μιλήσει μαζί Του, άκουσε τη φωνή του Κυρίου του Θεού να του μιλάει πάνω από το ιλαστήριο, το οποίο βρίσκεται πάνω στην κιβωτό του μαρτυρίου, ανάμεσα στα δύο Χερουβείμ, και του μιλούσε». Διότι, όταν πλέον ολοκληρώθηκε κατά κάποιον τρόπο η αγία σκηνή και αναδείχθηκε στον κόσμο το αληθινό αγιαστήριο, που είναι η Εκκλησία, τότε ακριβώς ακούστηκε προς εμάς η φωνή του Θεού και Πατρός. «

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο και ο θεσπέσιος Δαβίδ ψάλλει σε εμάς: «Αν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;»

Δες, Κύριε, την ταπείνωση και την ικεσία μου, και σπλαχνίσου με, σε παρακαλώ. Καταξίωσε, μονογενή Υιέ του Θεού, και μην μου ανταποδώσεις ανάλογα με τα έργα της ζωής μου. Διότι, αν παρατηρήσεις τις ανομίες, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Και αν μας ανταποδώσεις σύμφωνα με τη μεγαλωσύνη σου, ποιος θα αξιωθεί το έλεος κατά την κρίση σου;

Σώσε με ένεκα του ελέους σου, και όχι εξαιτίας των έργων μου· διότι είναι πονηρά. Θυμήσου, Κύριε, ότι τα ελέη σου από αιώνος είναι απλωμένα πάνω στους αμαρτωλούς. Διότι, εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, θα αφανιστώ σαν να μην υπάρχω. Ας μη νικήσει η δική μου ραθυμία και αφροσύνη την ανείκαστη φιλανθρωπία σου. Μη με κατατάξεις με τα ερίφια στα αριστερά, εμένα τον τραχύ στην αμαρτία, τον άθλιο, τον ανάξιο ελέους.

Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε. Επειδή όμως δεν μπορούν όλοι μέσα στην Εκκλησία να πουν: «Πολλές φορές με πολέμησαν, και όμως δεν με κατέβαλαν», αναπέμπει την παρούσα φωνή εκ μέρους των πιο αδύναμων και όσων δεν αντέχουν τους διωγμούς· εκτός εάν ο ίδιος τα λέει αυτά για τις δικές του ανομίες πριν από την κλήση του.

Γενηθήτω. Αυτή είναι η φωνή του πρωτοπλάστου. Εάν ανομίας. Διότι ποιος μπορεί να υπομείνει, όταν ερευνά τις πράξεις του καθενός μας; Ότι παρά σοί. Διότι αυτός που κρίνει παρέχει και τη συγχώρεση. Ένεκεν-υπέμεινα. Διότι με την ελπίδα του ονόματος του Θεού τα πάντα υπομένει ο πιστός άνθρωπος. Υπέμεινεν. Επειδή πίστεψε ότι ο λόγος του Θεού είναι αψευδής και ότι υπάρχει προ των αιώνων. Ήλπισεν. Διότι έτσι σώζονται οι πιστοί μέσω της ελπίδας (στην ελπίδα). Από φυλακής. Από την πρωινή ώρα (τη φυλακή)· διότι η φυλακή σημαίνει ώρα. Επομένως, από το πρωί μέχρι το βράδυ δεν λύγισε η ψυχή του Αδάμ, ελπίζοντας στην παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). Από φυλακής. Δηλαδή από την ώρα της αναστάσεως· διότι η ανάσταση έγινε το πρωί. Έκτοτε έλαβε την ελπίδα ο νέος λαός, ο οποίος είναι ο Ισραήλ, έχοντας τη μορφή του Θεού. Ότι παρά τω Κυρίω. Διότι έλεος και λύτρωση των αμαρτιών υπάρχει μόνο στον Θεό. Και αυτός. Εννοεί τον νέο λαό, ο οποίος είναι ο Ισραήλ. Διότι αυτόν λύτρωσε ο Θεός από κάθε ανομία. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Κύριε. Μιλάει για τον νέο λαό, ο οποίος, παρόλο που αξιώθηκε τέτοιας δόξας και τέτοιων μυστηρίων, η καρδιά του δεν υψώθηκε ούτε τα μάτια της ψυχής του λοξοδρόμησαν. Αυτά (αυτό) δε τα είπε ο Δαβίδ και για τον εαυτό του. Ουδέ επορεύθην. Ο προφήτης λέει: δεν νόσησα από υπερηφάνεια, παρόλο που αξιώθηκα βασιλείας και προφητείας.

Ας μην είμαστε λοιπόν αναίσθητοι απέναντι στην αγαθότητά του. Εάν μας μιμηθεί ανάλογα με τα όσα πράττουμε, δεν θα υπάρχουμε πλέον. Διότι, εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Ας γίνουμε λοιπόν άξιοι της επωνυμίας την οποία λάβαμε. Διότι, όποιος ονομάζεται με άλλο όνομα πέραν αυτού, αυτός δεν ανήκει στον Θεό ούτε έχει αποδεχθεί την προφητεία που λέει για εμάς, ότι θα ονομαστεί με νέο όνομα, το οποίο θα του δώσει ο Κύριος, και θα είναι λαός άγιος. Πράγμα το οποίο και εκπληρώθηκε πρώτα στη Συρία. Διότι στην Αντιόχεια ονομάστηκαν οι μαθητές Χριστιανοί, όταν ο Παύλος και ο Πέτρος θεμελίωναν την εκκλησία. Αποβάλετε, λοιπόν, το κακό προζύμι, το παλαιωμένο και σαπισμένο, και μεταβληθείτε σε νέο προζύμι χάριτος. Μείνετε εν Χριστώ, ώστε να μην σας κυριεύσει ο αλλότριος. Είναι άτοπο να ομολογείτε τον Ιησού Χριστό με τη γλώσσα σας, και να έχετε στη διάνοιά σας τον Ιουδαϊσμό που έχει πλέον καταργηθεί. Διότι ο Χριστιανισμός δεν πίστεψε στον Ιουδαϊσμό, αλλά ο Ιουδαϊσμός στον Χριστιανισμό, στον οποίο κάθε έθνος που πίστεψε και κάθε γλώσσα που ομολόγησε τον Θεό, συνάχθηκε. Και έγιναν οι έχοντες λιθώδη καρδιά τέκνα του φίλου του Θεού Αβραάμ. Και μέσω του σπέρματός του ευλογήθηκαν όλοι όσοι είναι ταγμένοι στην αιώνια ζωή εν Χριστώ.

Και ενώ όλοι οι άνθρωποι, κυριευμένοι από τον φυσικό ύπνο της νύχτας, βυθίζονται σε βαθύ ύπνο, ο Δαβίδ μόνος του παραμένει άγρυπνος, και εγείρει τους δούλους του Θεού σε αγγελικές παννυχίδες, μετατρέποντας τη γη σε ουρανό, και καθιστώντας τους ανθρώπους ισαγγέλους, κοσμώντας από κάθε άποψη τον βίο μας, και γινόμενος τα πάντα για όλους, και μέσα από όλα κάνοντας τον βίο μας αγγελικό· συναυξανόμενος με τα παιδιά, προσκαλώντας τους νέους σε σύνεση, χαρίζοντας σωφροσύνη στις παρθένους, δωρίζοντας ασφάλεια στους πρεσβυτέρους, καλώντας τους αμαρτωλούς σε μετάνοια και λέγοντας: «Εξομολογείσθε στον Θεό, διότι είναι αγαθός»· στηρίζοντας με ασφάλεια εκείνους που πέτυχαν την αρετή μέσα από τη μετάνοια και λέγοντας: «Τις αμαρτίες της νεότητάς μου και της άγνοιάς μου μη θυμηθείς»· παρακινώντας σε ευχαριστία όσους δέχθηκαν ευεργεσίες και λέγοντας: «Τι να ανταποδώσω στον Κύριο για όλα όσα μου έχει ανταποδώσει;»· ανακαλώντας σε εξομολόγηση όσους αμαρτάνουν συχνά και λέγοντας: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;».

Και πολύς λόγος γινόταν από τον Παύλο γι' αυτό το έλεος. Διότι άκουσέ τον άλλοτε μεν να λέει: «Μόνο τους φτωχούς να θυμόμαστε»· άλλοτε δε: «Εάν αξίζει να μεταβώ κι εγώ». Και παντού, διαρκώς, τον βλέπεις να μεριμνά γι' αυτό. Και πάλι: «Ας μαθαίνουν δε και οι δικοί μας να πρωτοστατούν στα καλά έργα»· και πάλι: «Διότι αυτά είναι καλά και ωφέλιμα για τους ανθρώπους». Άκουσε δε και κάποιον άλλον να λέει: «Η ελεημοσύνη σώζει από τον θάνατο»· και άλλον: «Εάν αφαιρέσεις το έλεος, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» και: «Εάν εισέλθεις», λέει, «σε κρίση με τον δούλο σου»· και κάποιος άλλος: «Μέγα πράγμα είναι ο άνθρωπος, και πολύτιμο ο ελεήμων άνδρας».

Δεν είδες πώς δεν χαρίστηκε ούτε στον πρώτο από τους αποστόλους, τον Πέτρο, όταν εκείνος θέλησε να περιορίσει τα όρια της ανεξικακίας σε επτά σφάλματα, όταν έλεγε προς τον Κύριό μας Ιησού Χριστό: «Πόσες φορές, εάν αμαρτήσει εναντίον μου ο αδελφός μου, να τον συγχωρήσω; Έως επτά φορές;», και πώς ο Κύριος τον επίπληξε ενώπιον όλων λέγοντας: «Δεν σου λέω έως επτά φορές, αλλά έως εβδομήντα φορές το επτά»; Κανείς, λοιπόν, ας μην περιορίζει τα όρια της ανεξικακίας. «Διότι εάν εσείς θέσετε όρια», λέει, «θέτω και εγώ· εάν όμως εσείς συγχωρήσετε, συγχωρώ και εγώ». Διότι εσείς οι ίδιοι περιορίζετε το μέγεθος της φιλανθρωπίας εις βάρος σας, όταν λέτε: «Ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς ἀφίεμεν τοῖς ὀφειλέταις ἡμῶν». Και όταν μιμείσαι τον προφήτη λέγοντας: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί; Διότι σε εσένα βρίσκεται ο ιλασμός», δεσμεύεσαι από τις ίδιες σου τις προσευχές, μη δυνάμενος ούτε ο ίδιος να λάβεις συγχώρηση. Πώς, άλλωστε, μπορούμε ή πώς τολμούμε να πλησιάσουμε την πνευματική θυσία, όταν τρέφουμε τόσο δηλητήριο εναντίον του πλησίον μας; Διότι, όταν λέμε προσευχόμενοι: «Κατάβαλε, Κύριε, τον εχθρό μου ή αυτόν που με λύπησε, και αφάνισε ολόκληρη τη ζωή του, και διασκόρπισε τους οικείους του», και όταν ευχόμαστε μύριες άλλες καταστροφές στους εχθρούς μας, σε τίποτα δεν διαφέρουμε από έναν ανθρωποκτόνο, ή μάλλον δεν είμαστε κάτι λιγότερο από ένα ανθρωποφάγο θηρίο.

Πρόσεξε, επειδή είδε ότι η δόξα του δικαίου ερχόταν σε αντίθεση με τα δικά του λόγια, με πόσα επιχειρήματα θέλει να την καταρρίψει. «Τι λοιπόν;» λέει· «Μήπως θα είναι καθαρός ο θνητός ενώπιον του Κυρίου ή από τα έργα του θα αναδειχθεί άμεμπτος ο άνθρωπος;» «Εξάλλου», λέει, «δεν είναι καν δυνατόν, εφόσον είναι άνθρωπος, να είναι καθαρός.» Ας μην τα δεχθούμε βέβαια αυτά ως δόγματα, αγαπητοί. Και ορθώς πρόσθεσε το «ενώπιον του Κυρίου», καθώς και ο προφήτης λέει: «δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου κανένας ζωντανός». Και πάλι: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Διότι, όπως ακριβώς η δική μας αγαθότητα είναι πονηρία όταν συγκρίνεται με τη δική Του αγαθότητα, έτσι συμβαίνει και με τα υπόλοιπα. «Ή από τα έργα του», λέει, «είναι άμεμπτος ο άνθρωπος;» Δες τον να αντιλέγει στον Θεό· διότι, ενώ Εκείνος είχε πει «άνθρωπος άμεμπτος», αυτός λέει: «δεν είναι άμεμπτος». Από τα δικά του κριτήρια εκφέρει την κρίση. «Εάν στους δούλους του δεν έχει εμπιστοσύνη, και στους αγγέλους του διέκρινε κάτι το διεστραμμένο». Μου φαίνεται ότι εδώ μιλάει για τις άνω δυνάμεις: «Τι πρέπει να λέμε για τους ανθρώπους», λέει, «όταν οι άγγελοι δεν είναι άμεμπτοι;» Και τι σημαίνει «δεν έχει εμπιστοσύνη»; Ότι δηλαδή δεν τους θεωρεί απόλυτα δίκαιους και άμεμπτους και ότι δεν πρόκειται ποτέ να αμαρτήσουν, διότι, όπως μου φαίνεται, η φύση τους είναι δεκτική και των αντιθέτων. Τι σημαίνει «διέκρινε κάτι το διεστραμμένο»; «Δεν επέτρεψε», λέει, «να βρίσκεται η αρετή αναπόσπαστα συνδεδεμένη με τη φύση τους.»

Αν ο Θεός πει χίλιους λόγους για να μας καταδικάσει, ούτε σε έναν δεν μπορούμε να αντισταθούμε, αλλά με χίλια δίκαια επιχειρήματα μας υπερνικά. 〈Διότι είναι σοφός στη διάνοια, ισχυρός και μέγας.〉 Και δικαίως· διότι, επειδή είναι σοφός, παρέχει αναρίθμητες ευεργεσίες. Εάν όμως απιστείς, άνθρωπε, έλα να εξετάσουμε το ζήτημα: αν πει χίλιους λόγους, ούτε σε έναν δεν μπορούμε να αντιμιλήσουμε. Δες τα λόγια της φιλοσοφίας. Διότι, επειδή έλεγε αυτός: «ο δίκαιος θα βρίσκεται μέσα σε αγαθά», λέει: «ποιος δίκαιος; Διότι πού θα βρεθεί κάποιος δίκαιος ενώπιον του Θεού;» {Ούτε απέναντι σε έναν λόγο Του από τους χίλιους.} Αυτό ακριβώς έλεγε και ο προφήτης: «κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «εάν παρατηρήσεις τις αμαρτίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Και δες, πώς παίρνει θάρρος στον λόγο του: όποιον άνθρωπο θέλεις, λέει, φέρε στο μέσο, είτε από την Παλαιά είτε από την Καινή Διαθήκη, θέλεις τον Παύλο, με τον οποίο κανείς δεν θα μπορούσε να συγκριθεί, που αποτελεί το ύψιστο μέτρο της αρετής; Αυτόν τον δημιούργησε από την ανυπαρξία, αφού δημιουργήθηκε του έδωσε νόμο, για χάρη του έφτιαξε τον ουρανό. Ή μάλλον, ας το εξετάσουμε αυτό γενικότερα: δημιούργησε την ανθρώπινη φύση. Για ποιο λόγο; Μόνο από αγαθότητα. Και τα άλλα, τα υπόλοιπα: τον κόσμο για χάρη του, όλα τα άλλα για χάρη του. Του έδωσε εντολή, την παρέβη· πάλι του έδωσε νόμο, πάλι τον παρέβη· πάλι έστειλε τον Υιό, πάλι παρήκουσε· πάλι του έδωσε τη μετάνοια, πάλι παρήκουσε· πάλι τον απείλησε με τη γέεννα, πάλι παρήκουσε. Και παρ' όλα αυτά, ήθελε να τον σώσει.

Και για να μάθεις ότι αυτό είναι αληθές, άκουσε τον προφήτη που λέγει: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;». Εάν δε κρίνετε σωστό να εξετάσουμε σε βάθος τη ρήση, αφήνοντας κατά μέρος την με ακρίβεια εξέταση του βίου του καθενός (διότι ούτε είναι δυνατόν σε εμάς να γνωρίζουμε τα πεπραγμένα του καθενός), ας φέρουμε στο μέσο εκείνα στα οποία αναντίρρητα όλοι αμαρτάνουμε. Και από αυτό θα μας γίνει σαφές και φανερό, ότι αν τιμωρούμασταν για κάθε ένα από τα αμαρτήματά μας, προ πολλού θα είχαμε χαθεί. «Όποιος αποκαλέσει τον αδελφό του μωρό, είναι ένοχος για τη γέεννα του πυρός», λέγει. Υπάρχει λοιπόν κάποιος από εμάς που δεν διέπραξε αυτήν την αμαρτία; Τι έπρεπε λοιπόν; Να αρπαγούμε αμέσως από τη ζωή; Επομένως, όλοι μας θα είχαμε αρπαγεί και αφανιστεί προ πολλού και από πάρα πολύ παλιά. Πάλι, εκείνος που ορκίζεται, λέγει, ακόμη και αν ευορκεί, πράττει έργα που προέρχονται από τον Πονηρό.

Ελέησέ με, Κύριε, διότι είμαι ασθενής. Αυτή τη φωνή όλοι την έχουμε ανάγκη, ακόμη κι αν έχουμε κατορθώσει μύρια πράγματα μυριάδες φορές, ακόμη κι αν έχουμε φτάσει στο άκρο της δικαιοσύνης. Γι' αυτό και ο ίδιος προχωρώντας λέει πάλι: «Κανένας ζωντανός δεν θα δικαιωθεί ενώπιόν σου»· και το: «Εάν παρατηρήσεις ανομίες, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;»· και ο Παύλος: «Δεν έχω επίγνωση κανενός σφάλματος στον εαυτό μου, αλλά δεν έχω δικαιωθεί εξαιτίας αυτού»· και ένας άλλος: «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος θα έχει την παρρησία να πει ότι είναι καθαρός από ρύπο;» Όλοι λοιπόν έχουμε ανάγκη ελέους, αλλά δεν είμαστε όλοι άξιοι να ελεηθούμε. Διότι, αν και πρόκειται για έλεος, ωστόσο αναζητεί τον άξιο· όπως ακριβώς ο Ίδιος είπε στον Μωυσή: «Θα ελεήσω εκείνον που ελεώ, και θα σπλαχνιστώ εκείνον που σπλαχνίζομαι». Εκείνος λοιπόν που έπραξε κάτι άξιο για να ελεηθεί, θα πει: «Ελέησέ με»· εκείνος όμως που απέκλεισε τον εαυτό του από το να τύχει αυτής της συγγνώμης, μάταια θα πει το: «Ελέησον». Διότι, αν το έλεος επρόκειτο να απλωθεί σε όλους ανεξαιρέτως, κανείς δεν θα είχε κολαστεί. Αλλά και αυτό εμπεριέχει κάποια κρίση, και αναζητεί τον άξιο και τον κατάλληλο, ώστε να το απολαύσει.

Αναλογιζόμενοι, λοιπόν, όλα αυτά, καθώς και τα δικά μας αμαρτήματα, σε όσα σφάλλουμε με τη θέλησή μας και σε όσα εν αγνοία μας (διότι και τούτο αποτελεί μεγάλη ευεργεσία, το ότι δηλαδή ο Θεός δεν μας τιμωρεί καθημερινά για τα παραπτώματά μας), θα μπορέσουμε να αγαπήσουμε τον Θεό. Διότι, όταν αναλογιστείς πόσο αμαρτάνεις καθημερινά, πόσο ευεργετείσαι καθημερινά, πόση μακροθυμία απολαμβάνεις, πόση ανοχή, και ότι εάν ο Θεός σε τιμωρούσε καθημερινά, δεν θα ζούσες ούτε για λίγο χρονικό διάστημα (σύμφωνα με τον Προφήτη που λέει: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;»), τότε θα Τον ευγνωμονείς και δεν θα δυσανασχετείς για τίποτα από όσα σου συμβαίνουν· αντιθέτως, θα δεις ότι, ακόμη κι αν υποστείς μύρια δεινά, δεν έχεις υποστεί ακόμη την άξια τιμωρία, και έχοντας αυτή τη διάθεση θα ανάψεις μέσα σου μεγάλο πόθο, και θα μπορέσεις να πεις κατά τον προφήτη: «Όπως το ελάφι επιποθεί τις πηγές των υδάτων, έτσι επιποθεί και η ψυχή μου Εσένα, Θεέ μου». Αξίζει δε να εξετάσουμε για ποιον λόγο έφερε ως παράδειγμα το συγκεκριμένο ζώο. Το ελάφι διακατέχεται από δίψα, και γι' αυτό τρέχει συνεχώς προς τις πηγές των υδάτων. Αισθάνεται δε αυτή τη δίψα τόσο από τη φύση του όσο και επειδή καταβροχθίζει τα φίδια και τρέφεται με τα σώματά τους. Αυτό, λοιπόν, κάνε κι εσύ· καταβρόχθισε τον νοητό όφι, σύντριψε την αμαρτία στο έδαφος, και τότε θα μπορέσεις να διψάσεις με τον πόθο για τον Θεό.

ΣΤ΄. Γι' αυτό και αυτός ο προφήτης λέει αλλού: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου». Και πάλι: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Επομένως, όλα όσα γίνονται από αυτόν είναι γεμάτα και από τα δύο αυτά στοιχεία. Διότι, αν απαιτούσε μόνο τη δικαιοσύνη, τα πάντα θα είχαν καταστραφεί· αν πάλι χρησιμοποιούσε μόνο τη φιλανθρωπία, οι περισσότεροι θα γίνονταν ραθυμότεροι. Γι' αυτό, ρυθμίζοντας ποικιλοτρόπως τη σωτηρία των ανθρώπων, χρησιμοποιεί και τα δύο αυτά για τη διόρθωσή τους. «Αξιόπιστες είναι όλες οι εντολές του». Αυτό που κάνει σε πολλά σημεία, το ίδιο εφαρμόζει και εδώ, μεταβαίνοντας από τη σοφία που αποκαλύπτεται στην ποικιλόμορφη δημιουργία και από την κηδεμονία, στη νομοθεσία, ενεργοποιώντας πάλι αυτή την πλευρά της πρόνοιας. Διότι δεν διόρθωσε το ανθρώπινο γένος μόνο με το να δημιουργήσει μια τόσο μεγάλη και σπουδαία κτίση, αλλά και με το να θεσπίσει τον νόμο. Γι' αυτό και στον δέκατο όγδοο ψαλμό, διαχωρίζοντας και τα δύο αυτά μέρη, στην αρχή μεν έλεγε: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»· φτάνοντας δε στο μέσον, και αφού ολοκλήρωσε τον λόγο περί της κτίσεως, πρόσθεσε: «Ο νόμος του Κυρίου είναι άμωμος, και επιστρέφει τις ψυχές· η εντολή του Κυρίου είναι τηλαυγής, και φωτίζει τους οφθαλμούς».

«Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Διότι, για να μην πει κάποιος ότι «επειδή είμαι αμαρτωλός και γεμάτος από αμέτρητα κακά, δεν μπορώ να προσέλθω, να προσευχηθώ και να επικαλεστώ τον Θεό», καταρρίπτοντας αυτήν την πρόφαση λέει: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Διότι η λέξη «ποιος», εδώ, σημαίνει «κανένας». Επειδή δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν κανένας που καλείται να λογοδοτήσει με αυστηρή ακρίβεια για τις πράξεις του, να αξιωθεί ποτέ ελέους και φιλανθρωπίας.

Διάβασε με ακρίβεια τους προφήτες, όντας ζηλωτής του πατρικού νόμου, είδε να επιτελούνται σημεία, και όμως συνέχιζε να διώκει, και δεν μεταστράφηκε νωρίτερα, παρά μόνο όταν απόλαυσε εκείνο το θαυμαστό όραμα και άκουσε την τρομερή φωνή· πριν από αυτό, συνέχιζε να προκαλεί παντού ταραχή και σύγχυση. Αλλά όμως, ο Θεός, παραβλέποντας όλα εκείνα, και τον κάλεσε και τον αξίωσε να λάβει πολλή χάρη. Τι να πούμε όμως και για εκείνον τον κορυφαίο, τον Πέτρο; Ύστερα από μύρια θαύματα και σημεία, και έπειτα από τόσες παραινέσεις και συμβουλές, δεν τον έλεγξε όταν έπεσε σε εκείνο το βαρύ παράπτωμα; Αλλά όμως, παρέβλεψε και εκείνο, και τον κατέστησε πρώτο μεταξύ των αποστόλων. Γι' αυτό έλεγε: «Σίμων, Σίμων, ιδού ο σατανάς ζήτησε να σας κοσκινίσει σαν το σιτάρι· εγώ όμως δεήθηκα για σένα, για να μην εκλείψει η πίστη σου». Και έπειτα από αυτά, αν ο Θεός δεν έρθει να κρίνει με έλεος και φιλανθρωπία, αλλά κάνει την εξέταση με αυστηρή ακρίβεια, θα τους βρει οπωσδήποτε όλους υπόλογους. Γι' αυτό και ο Παύλος έλεγε: «Η συνείδησή μου δεν με ελέγχει για τίποτα, αλλά δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού». «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε». Ο διπλασιασμός του ονόματος δεν γίνεται τυχαία, αλλά είναι έκφραση ανθρώπου που θαυμάζει και εκπλήσσεται για τον μεγάλο όγκο της φιλανθρωπίας Του, για την απέραντη μεγαλωσύνη Του, και για το αχανές πέλαγος της αγαθότητάς Του. «Ποιος θα μπορέσει να σταθεί;»

Και δεν είπε, «ποιος θα διαφύγει;» αλλά, «Ποιος θα μπορέσει να σταθεί;». Ούτε καν να σταθεί δεν θα μπορέσει κανείς, λέει. «Διότι σε εσένα βρίσκεται ο ιλασμός». Τι σημαίνει, «Διότι σε εσένα βρίσκεται ο ιλασμός»; Ότι το να διαφύγουμε την κόλαση δεν έγκειται στα δικά μας κατορθώματα, αλλά στη δική σου αγαθότητα.

Κάθε, λέει, πικρία και οργή και θυμός και κραυγή ας αφαιρεθεί από εσάς, μαζί με κάθε κακία· να γίνεστε δε μεταξύ σας χρηστοί, εύσπλαγχνοι, συγχωρώντας ο ένας τον άλλον· εάν κάποιος έχει μομφή εναντίον κάποιου, όπως ακριβώς και ο Θεός σας συγχώρησε εν Χριστώ. Γίνετε, λοιπόν, μιμητές του Θεού. Βλέπετε τι λογής είναι ο πράος; Τίνος ονομάζεται μιμητής; Όχι των αγγέλων, όχι των αρχαγγέλων, αλλά του Δεσπότη των πάντων. Αν και εκείνοι είναι πραότατοι και γεμάτοι από κάθε αρετή· παρ' όλα αυτά ο Παύλος ονόμασε τους ήμερους ανθρώπους ζηλωτές του Θεού, ώστε, μέσω του μεγέθους αυτής της τιμής, να διδάξει τους ακροατές να είναι πραότατοι, προκειμένου καθένας που υβρίζεται ή πάσχει κάτι άλλο δεινό, να υπομένει με πραότητα τις λοιδορίες και να συγκρατεί την οργή του, γνωρίζοντας ότι, με το να συγκρατεί την οργή του, πρόκειται να ακολουθήσει τον Θεό. Διότι ποια είναι άραγε τα έργα του Θεού; Από ψηλά βλέπει και ακούει τα πάντα, ενώ ανάμεσα σε όσα λέγονται και πράττονται στη γη, συμβαίνουν πολλά αδικήματα. Υπάρχουν δε κάποιοι που έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο ασέβειας, ώστε να βλασφημούν τον Θεό όταν θλίβονται από τις καταστάσεις της ζωής, και κοιτάζοντας προς τον ουρανό δεν παραλείπουν καμία υβριστική λέξη· ο Θεός όμως τους ανέχεται, και παρότι έχει τόσο μεγάλη δύναμη για να τιμωρήσει τους ασεβείς, δεν τους τιμωρεί. Εάν δε ο Θεός τιμωρούσε όλους όσους αμαρτάνουν, ελάχιστοι θα ήταν αυτοί που θα διασώζονταν, και οι ζωντανοί δεν θα αρκούσαν καν για τις ταφές των νεκρών. Γι' αυτό λέει ο Δαβίδ: Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;

Ε΄. Διότι τούτο αξίζει παντού να παρατηρεί κανείς, πώς πουθενά δεν μνημονεύει τα δικά του κατορθώματα, αλλά εναποθέτει τη σωτηρία του στη φιλανθρωπία του Θεού. Διότι αυτό είναι γνώρισμα συντετριμμένης ψυχής, αυτό γνώρισμα ταπεινωμένου πνεύματος, αυτό κάνει εκείνον που πετυχαίνει μεγάλα κατορθώματα να φοβάται και να τρέμει περισσότερο από τους αμαρτωλούς. Διότι, για το ότι έτρεμε με αυτόν τον τρόπο και φοβόταν, άκουσέ τον να λέει: «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» Επειδή γνώριζε, γνώριζε πολύ καλά, ότι είμαστε υπόλογοι στον Θεό για πολλά χρέη, και ότι τα μικρότερα από τα αμαρτήματα είναι άξια μεγάλης τιμωρίας· το γνώριζε επειδή προέβλεπε από παλιά όσα επρόκειτο να νομοθετήσει ο Χριστός με τον ερχομό Του. Πίστευε, δηλαδή, ότι έχει οριστεί αυστηρή τιμωρία όχι μόνο για τους φόνους, αλλά και για τις ύβρεις, τις λοιδορίες, τις πονηρές σκέψεις, τα γέλια, τα άκαιρα λόγια, τις αστειότητες και για τα ακόμη μικρότερα σφάλματα. Γι' αυτό και ο Παύλος, αν και δεν τον ήλεγχε η συνείδησή του για τίποτα, έλεγε: «Δεν με ελέγχει η συνείδησή μου σε τίποτα, αλλά δεν δικαιώνομαι εξαιτίας αυτού». Γιατί άραγε; Επειδή ακόμη και αν δεν είχε πράξει κανένα κακό, όπως και πράγματι δεν είχε πράξει, ωστόσο θεωρούσε ότι δεν είχε εκπληρώσει το μέτρο της τιμής που όφειλε προς τον Θεό. Διότι, έστω κι αν πεθάνουμε αμέτρητες φορές, έστω κι αν επιδείξουμε κάθε αρετή, πάλι δεν έχουμε ανταποδώσει επάξια τις ευεργεσίες και τις τιμές που μας έχουν παρασχεθεί από τον Θεό.

ΤΙΤΛΟΣ ΙΓʹ. — Περί αναμαρτησίας· ότι κανείς δεν είναι αναμάρτητος, παρά μόνον ο Θεός. «Μήπως θα βρεθεί θνητός καθαρός ενώπιον του Κυρίου;» «Ποιος είναι καθαρός από ρύπο; Ούτε ένας, έστω κι αν ο βίος του πάνω στη γη διαρκεί μόνο μία ημέρα.» «Ούτε ο ουρανός δεν είναι καθαρός ενώπιόν Του.» «Τι είναι ο θνητός, ώστε να είναι άμεμπτος; πώς θα βρεθεί θνητός δίκαιος ενώπιον του Κυρίου;» «Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε, Κύριε, ποιος θα μπορέσει να σταθεί;» «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου, διότι κανένας ζωντανός δεν πρόκειται να δικαιωθεί ενώπιόν σου.» «Ποιος θα καυχηθεί ότι έχει αγνή την καρδιά του; Ή ποιος έχει την παρρησία να ισχυριστεί ότι είναι καθαρός από αμαρτία;» «Δεν υπάρχει δίκαιος άνθρωπος πάνω στη γη, ο οποίος θα πράττει το αγαθό και δεν θα αμαρτήσει.» «Εάν πούμε ότι δεν έχουμε αμαρτία, εξαπατούμε τον εαυτό μας και η αλήθεια δεν υπάρχει μέσα μας.» ΤΙΤΛΟΣ ΙΔʹ. — Περί των αποταξαμένων (εκείνων που απαρνήθηκαν τον κόσμο). και οι οποίοι, επιστρέφοντας πίσω, πράττουν εκείνα τα οποία απαρνήθηκαν. «Εκείνους που παρεκκλίνουν σε διεστραμμένες οδούς, θα τους απομακρύνει ο Κύριος μαζί με αυτούς που εργάζονται την ανομία.» «Όπως ο σκύλος που επιστρέφει στο ίδιο του το ξέρασμα και γίνεται μισητός, έτσι και ο άφρων που, από δική του κακία, επιστρέφει στην αμαρτία.» «Όταν ο δίκαιος αποστραφεί τη δικαιοσύνη του και διαπράξει αδικία, όμοια με όλες τις ανομίες που διέπραξε ο άνομος, τότε όλες οι δίκαιες πράξεις που είχε κάνει δεν πρόκειται να διαφυλαχθούν· εξαιτίας του παραπτώματός του στο οποίο υπέπεσε και των αμαρτιών του με τις οποίες αμάρτησε, μέσα σε αυτές θα πεθάνει.» «

Ψαλμός 129ος. Ωδή των αναβαθμών. «Εκ βαθέων έκραξα προς εσένα, Κύριε». Προηγουμένως μεν, από τα βάθη του άδη ο Αδάμ, έπειτα από τα βάθη της αιχμαλωσίας ο λαός, και έπειτα πάλι από τα βάθη των στεναγμών της καρδιάς κράζει αυτός που το επιθυμεί: «Κύριε, εισάκουσε τη φωνή μου. Ας γίνουν τα αυτιά σου προσεκτικά στη φωνή της δέησής μου. Εάν παρατηρήσεις τις ανομίες, Κύριε», και δεν συγχωρήσεις, «κανείς λοιπόν δεν θα μπορέσει να σταθεί», επειδή κανείς δεν είναι αναμάρτητος. Όχι εξαιτίας των έργων μου, αλλά «ένεκα του ονόματός σου σε υπέμεινα, Κύριε· υπέμεινε», δηλαδή παρέμεινε, «η ψυχή μου στον λόγο σου και ήλπισε σε εσένα», περιμένοντας το δικό σου έλεος. «Από την πρωινή φυλακή μέχρι τη νύχτα και από τη φυλακή» της πρώτης ηλικίας μέχρι την τελευταία, αυτός που ελπίζει στον Κύριο θα βρει «πολλή λύτρωση από αυτόν», ως Ισραηλιτικός νους που καθορά τον Θεό, στο μέτρο του εφικτού.

Αξίωσε τον μεταστάντα, Κύριε, να δεχθεί στολή δόξας και στέφανο καυχήσεως, αφού τελείωσε τον δρόμο της αθληφόρου υπακοής πιστά και γενναία, ώστε να συμμετέχει στη χορεία των οσίων σου ενώπιόν σου. Εσύ που εξετάζεις όλες τις καρδιές, μόνε Κύριε, και γνωρίζεις κάθε ανθρώπινη σκέψη, μην έλθεις σε κρίση με αυτόν που προσέλαβες κοντά σου· διότι κανείς δεν θα μπορέσει να σταθεί, εάν ελέγξεις τα ανομήματα των πράξεών μας. Τριαδικό. Πατέρα, μοναδικέ γεννήτορα του μόνου μονογενούς Υιού, και μόνε Υιέ, φως από το μόνο φως, απαύγασμα, και μοναδικό Άγιο Πνεύμα, που προέρχεσαι με μοναδικό τρόπο από τον μόνο Θεό, που είσαι όντως Κύριος, ω Τριάδα, αγία Μονάδα, σώσε εμένα που σε θεολογώ. Θεοτοκίο. Το θαύμα του τόκου σου με εκπλήσσει, Πανάχραντε· πώς συλλαμβάνεις χωρίς σπορά τον ασύλληπτο; Πες μου, πώς παραμένεις παρθένος ενώ γέννησες ως μητέρα; Αφού αποδεχθείς με πίστη το υπέρ φύσιν, προσκύνησε αυτόν που γεννάται· διότι όσα θέλει ο Θεός, τα μπορεί.

Για παράδειγμα, κάθε άνθρωπος είναι ένας «βασιλικός», όχι μόνο επειδή είναι συγγενής με τον Βασιλέα των πάντων μέσω της ψυχής του, αλλά και επειδή ο ίδιος έχει λάβει βασιλική εξουσία πάνω στα πάντα. Συμβαίνει όμως πολλές φορές κάποιος να έχει τον νου του, σαν άλλον γιο, να πάσχει βαριά από τη φωτιά των άτοπων ηδονών και των επιθυμιών. Εάν λοιπόν προσέλθει στον Ιησού και Του ζητήσει να καταβεί, δηλαδή να δείξει φιλάνθρωπη συγκατάβαση, και να του συγχωρήσει τις αμαρτίες προτού νεκρωθεί τελείως από την ασθένεια των επιθυμιών (διότι εάν ο Θεός δεν συγκατέβαινε σε εμάς, αλλά παρατηρούσε τις ανομίες μας και μας έκρινε σύμφωνα με αυτές, ποιος άραγε θα μπορούσε να σταθεί;), εάν προσέλθει λοιπόν, όπως ειπώθηκε, θα επιτύχει το ζητούμενο και θα ανακτήσει τον νου του υγιή. Πρόσεξε όμως και τι του λέει ο Κύριος: «Πορεύου, ο γιος σου ζει». Δηλαδή: Μην μένεις ακίνητος ως προς το καλό, αλλά να πορεύεσαι και να επιδεικνύεις ακατάπαυστη κίνηση προς το αγαθό, διότι τότε ο γιος σου ζει. Εάν όμως σταματήσεις να πορεύεσαι, ο νους σου οπωσδήποτε θα πεθάνει, υφιστάμενος τη νέκρωση εξαιτίας της ακινησίας του απέναντι στο καλό. «Ενώ δε αυτός ήδη κατέβαινε, οι δούλοι του τον συνάντησαν και του ανήγγειλαν λέγοντας ότι ο γιος σου ζει. Ρώτησε λοιπόν από αυτούς να μάθει την ώρα κατά την οποία καλυτέρευσε. Και του είπαν ότι χθες την έβδομη ώρα τον άφησε ο πυρετός. Κατάλαβε λοιπόν ο πατέρας ότι αυτό συνέβη εκείνη την ώρα».