Πατερικές αναφορές στο ΨΑΛΜΟΙ 130:1

Ωδή των αναβαθμών. ΡΛ΄. Υπόθεση. Η δωδέκατη ωδή διδάσκει εκείνον που αξιώθηκε τον ιλασμό να μην υπερηφανεύεται, έχοντας πεποίθηση στην προσωπική του βελτίωση, αλλά να ταπεινοφρονεί. Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου... ούτε πορεύθηκα σε έργα μεγάλα ούτε σε θαυμαστά που με ξεπερνούν, κ.λπ. Προς αποφυγήν δε της υπερηφάνειας, λέει, η αντίθετη αρετή είναι εξαιρετικά κατάλληλη, την οποία και ο Σωτήρας δίδαξε λέγοντας: Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών. Μιλάει δε για απογαλακτισμένα παιδιά, υποδηλώνοντας τη θλίψη. Διότι το παιδί δεν απομακρύνεται από τη μητέρα του, νιώθοντας οδύνη για τη στέρηση του γάλακτος. Έτσι και εγώ, ευρισκόμενος σε συμφορές, λέει, προσευχόμουν διαρκώς στον Θεό. Εάν όμως δεν έπραττα έτσι, ας υποστώ την έσχατη τιμωρία.

Και από αυτούς, εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος, ψαλμός τω Ασάφ» είναι οι εξής: οδ΄, οε΄, οστ΄, οθ΄, π΄· εκείνοι δε που έχουν μόνο την επιγραφή «Ψαλμός τω Ασάφ», είναι οι εξής: οβ΄, οη΄, πα΄· εκείνος με το «Εν ύμνοις», ο οε΄· εκείνοι με το «Ωδή ψαλμού τω Ασάφ», οι οθ΄, πβ΄· εκείνοι με το «Συνέσεως», οι ογ΄, οζ΄· εκείνος με το «Υπέρ των ληνών», ο π΄· εκείνος με το «Υπέρ των αλλοιωθησομένων», ο οθ΄· εκείνος με το «Ψαλμός ωδής», ο οδ΄· εκείνοι δε που έχουν την επιγραφή «Αλληλούια», είναι οι εξής: ρδ΄, ρε΄, ρστ΄, ρι΄, ρια΄, ριβ΄, ριγ΄, ριδ΄, ριε΄, ριστ΄, ριζ΄, ριη΄, ρλδ΄, ρλε΄, ρμε΄, ρμστ΄, ρμζ΄, ρμη΄, ρμθ΄, ρν΄. Από αυτούς, την επιγραφή «Αγγαίου και Ζαχαρίου» έχουν οι ρμε΄, ρμζ΄, ρμη΄. Εκείνοι δε που έχουν την επιγραφή «Τοις υιοίς Κορέ» είναι οι εξής: μα΄, μγ΄, μδ΄, με΄, μστ΄, μζ΄, μη΄, πγ΄, πδ΄, πστ΄, πζ΄. Και από αυτούς πάλι, εκείνοι μεν που έχουν την επιγραφή «Εις το τέλος τοις υιοίς Κορέ» είναι οι εξής: μα΄, μγ΄, μδ΄, μη΄, πγ΄, πδ΄· εκείνοι δε με το «Εις το τέλος υπέρ των υιών Κορέ», οι με΄, μστ΄· εκείνοι με το «Ψαλμός ωδής τοις υιοίς Κορέ», οι μζ΄, πστ΄, πζ΄· εκείνος με το «Συνέσεως Αιθάμ τω Ισραηλίτη», ο πη΄· εκείνοι με το «Εις το τέλος, τω Ιδιθούμ ωδή», οι λη΄, ξα΄. Εκείνοι δε με την επιγραφή «Των αναβαθμών», είναι όλοι ωδές, και είναι οι εξής: ριθ΄, ρκ΄, ρκα΄, ρκβ΄, ρκγ΄, ρκδ΄, ρκε΄, ρκστ΄, ρκζ΄, ρκη΄, ρκθ΄, ρλ΄, ρλα΄, ρλβ΄, ρλγ΄. Και από αυτούς, εκείνος με την επιγραφή «Τω Σαλομών» είναι ο ρκστ΄· ενώ με την επιγραφή «Τω Δαβίδ» είναι οι ρλ΄, ρλα΄, ρλβ΄. Αυτή, λοιπόν, είναι η διαίρεση των επιγραφών που υπάρχουν στους ψαλμούς.

Και εσύ, αδελφέ, μην ομιλείς για κοσμικά, αλλά για πνευματικά. Όχι για τα γήινα, αλλά για τα επουράνια. Έχε ψηλά την καρδιά σου προς τον Σωτήρα Χριστό, και πες μαζί με τον Δαβίδ: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου. Προς Αυτόν να αποβλέπεις πάντοτε, λέγοντας: Προς Εσένα, που κατοικείς στον ουρανό, σήκωσα τα μάτια μου. Χύσε δάκρυα, διότι αυτοί που σπέρνουν με δάκρυα, με αγαλλίαση θα θερίσουν. Νύχτα και ημέρα να αποβλέπεις προς την έσχατη ώρα. Ο ψαλμός ας είναι στο στόμα σου αδιαλείπτως· διότι η επίκληση του ονόματος του Θεού φυγαδεύει τους δαίμονες. Να μιλάς στον Θεό πολύ, και στους ανθρώπους λίγο. Πάντοτε να μνημονεύεις τον Θεό, και η διάνοιά σου θα γίνει ουρανός. Μην αγαπάς την τρυφή, αλλά να αποφεύγεις τις ηδονές. Μίσησε κάθε χαρά αυτού του κόσμου. Μη δυσανασχετείς με τη χαμοκοιτία, διότι είναι πρόξενος αιώνιας απόλαυσης. Μη σου φανεί βάρος η νηστεία, διότι σε οδηγεί σε αιώνια ευφροσύνη. Έγινες στρατιώτης του Χριστού; Μην εμπλέκεσαι στις βιοτικές μέριμνες, για να αρέσεις σε Εκείνον που σε στρατολόγησε. Απαρνήθηκες τον κόσμο; Μην αγαπάς τον κόσμο, ούτε τα όσα υπάρχουν στον κόσμο.

Ότι οι Χριστιανοί δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις. Ότι δεν πρέπει να επιδίδονται σε ελαφρότητες και διασκεδάσεις οι Χριστιανοί όλοι το γνωρίζουμε, καθώς το ακούμε από τις θείες Γραφές και κυρίως από τον Κύριο, ο οποίος λέει στο Ευαγγέλιο με απειλή: αλίμονο σε εσάς που γελάτε τώρα, διότι εκεί θα πενθήσετε και θα κλάψετε. Και πάλι λέει: μην παρασύρεστε σε μετεωρισμούς· διότι όλα αυτά τα κάνουν τα έθνη. Ο δε προφήτης Ησαΐας, ή μάλλον ο Θεός μέσω του προφήτη, λέει: αλίμονο σε αυτούς που πίνουν το κρασί τους με τύμπανα και αυλούς και κιθάρες. Ο δε μακάριος Δαβίδ, αποστρεφόμενος τον μετεωρισμό και καυχώμενος εν Κυρίω, έλεγε: Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Ο δε Ιάκωβος, ο αδελφός του Κυρίου, λέει: πενθήστε και κλάψτε· το γέλιο σας ας μεταστραφεί σε πένθος, και η χαρά σε κατήφεια. Ο δε μακάριος απόστολος Παύλος αποκαλεί ειδωλολάτρες αυτούς που διασκεδάζουν ελαφρά, λέγοντας: μη γίνεστε ειδωλολάτρες, καθώς είναι γεγραμμένο. Και πάλι λέει: κανένας σάπιος λόγος ας μην εκπορεύεται από το στόμα σας, αλλά μάλλον λόγος αγαθός. Είτε τρώτε, είτε πίνετε, είτε κάνετε οτιδήποτε, να τα κάνετε όλα για τη δόξα του Θεού. Και πάλι ο ίδιος λέει: αδελφοί, γίνεστε μιμητές του Θεού, και να ζείτε με αγάπη. Η δε πορνεία και κάθε ακαθαρσία ή πλεονεξία ούτε καν να ακούγεται ως όνομα ανάμεσά σας· το ίδιο και η αισχρότητα ή η μωρολογία ή η ευτραπελία, τα οποία δεν σας αρμόζουν, αλλά αντίθετα να υπάρχει ευχαριστία.

Γενηθήτω. Αυτή είναι η φωνή του πρωτοπλάστου. Εάν ανομίας. Διότι ποιος μπορεί να υπομείνει, όταν ερευνά τις πράξεις του καθενός μας; Ότι παρά σοί. Διότι αυτός που κρίνει παρέχει και τη συγχώρεση. Ένεκεν-υπέμεινα. Διότι με την ελπίδα του ονόματος του Θεού τα πάντα υπομένει ο πιστός άνθρωπος. Υπέμεινεν. Επειδή πίστεψε ότι ο λόγος του Θεού είναι αψευδής και ότι υπάρχει προ των αιώνων. Ήλπισεν. Διότι έτσι σώζονται οι πιστοί μέσω της ελπίδας (στην ελπίδα). Από φυλακής. Από την πρωινή ώρα (τη φυλακή)· διότι η φυλακή σημαίνει ώρα. Επομένως, από το πρωί μέχρι το βράδυ δεν λύγισε η ψυχή του Αδάμ, ελπίζοντας στην παρουσία του Χριστού (του Κυρίου). Από φυλακής. Δηλαδή από την ώρα της αναστάσεως· διότι η ανάσταση έγινε το πρωί. Έκτοτε έλαβε την ελπίδα ο νέος λαός, ο οποίος είναι ο Ισραήλ, έχοντας τη μορφή του Θεού. Ότι παρά τω Κυρίω. Διότι έλεος και λύτρωση των αμαρτιών υπάρχει μόνο στον Θεό. Και αυτός. Εννοεί τον νέο λαό, ο οποίος είναι ο Ισραήλ. Διότι αυτόν λύτρωσε ο Θεός από κάθε ανομία. Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. Κύριε. Μιλάει για τον νέο λαό, ο οποίος, παρόλο που αξιώθηκε τέτοιας δόξας και τέτοιων μυστηρίων, η καρδιά του δεν υψώθηκε ούτε τα μάτια της ψυχής του λοξοδρόμησαν. Αυτά (αυτό) δε τα είπε ο Δαβίδ και για τον εαυτό του. Ουδέ επορεύθην. Ο προφήτης λέει: δεν νόσησα από υπερηφάνεια, παρόλο που αξιώθηκα βασιλείας και προφητείας.

«Ούτε σε θαυμάσια» Δηλαδή, δεν θέλησα να είμαι (να θαυμάζομαι) πάνω από αυτό που είμαι (ήμουν), αλλά πάντοτε ταπεινωνόμουν. «Εάν δεν ταπεινοφρονούσα» Αυτά μεν τα λέει ο Δαβίδ για τον εαυτό του. Εννοούνται όμως και για τον Χριστό, διότι ταπείνωσε τον εαυτό Του, μη θεωρώντας αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό. «Σαν το απογαλακτισμένο» Διότι και παιδί έγινε ο Κύριος και θήλασε και απογαλακτίστηκε και υποτασσόταν στους γονείς Του, όπως έχει γραφτεί. «Ως ανταποδώσεις» Διότι αυτά τα υπέμεινα, λέει ο Χριστός, για να ανταποδώσω στον άνθρωπο τη σωτηρία. «Ας ελπίσει» Διότι σε Αυτόν έχει την ελπίδα του ο νέος λαός, που είναι ο Ισραήλ· γι' αυτό άλλωστε ονομάστηκε «αυτός που βλέπει τον Κύριο». Ωδή των αναβαθμών· άσμα των υψηλών. «Θυμήσου» Ως καταγόμενος από αυτόν κατά σάρκα· διότι ο Ίδιος που προέρχεται από τον Δαβίδ είπε: μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά. Ήταν δε και ο Δαβίδ πράος. «Όπως ορκίστηκε» Διότι ορκίστηκε ο Κύριος και δεν θα μετανιώσει, συνάπτοντας τη διαθήκη Του με τον Δαβίδ. Και εννοεί την Παρθένο, τη Θεοτόκο. «Εάν εισέλθω» Δηλαδή, δεν θα αναβώ, λέει, στον ουρανό, εάν πρώτα δεν σώσω τον άνθρωπο· διότι γι' αυτό ήλθα, αν και δεν χωρίστηκα από τον Πατέρα. «Ή εάν αναβώ» Εννοεί τον δεσποτικό τάφο και λέει: δεν πρόκειται να εισέλθω σε αυτόν, έως ότου ανακαλέσω τελείως τον άνθρωπο. «Εάν δώσω» Σημαίνει τον θάνατο, τον οποίο κατέδειξε ως ύπνο. «Και στα βλέφαρα» Το ίδιο σημαίνει περί του θανάτου.

Γι’ αυτόν τον λόγο, πολλές φορές, μένοντας μόνος με τον εαυτό μου και αναλογιζόμενος αυτά, εξεπλάγην στη διάνοιά μου. Και όπως ακριβώς ένα πλοίο στο πέλαγος χωρίς κυβερνήτη, που περιφέρεται εδώ και εκεί, κλυδωνίζεται από τα κύματα, έτσι πολλές φορές σαλεύτηκε ο λογισμός μου από τις τρικυμίες, σκεπτόμενος και λέγοντας: Πώς αυτός ο άνδρας που ήταν στολισμένος με τόσα αγαθά, ο βασιλιάς και προφήτης, ο δούλος και πατέρας του Χριστού· δούλος κατά τη φύση, πατέρας κατά τη σάρκα· διότι η Γραφή λέει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού υιού Δαυίδ»· αυτός που στολιζόταν περισσότερο με τις αρετές παρά με το διάδημα· αυτός που ήταν ντυμένος την αλουργίδα και ενδεδυμένος την ταπεινοφροσύνη και έλεγε: «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου, ούτε πορεύθηκα σε έργα μεγάλα, ούτε σε θαυμαστά που με ξεπερνούν· εάν δεν ταπεινοφρονούσα, αλλά ύψωνα την ψυχή μου σαν το απογαλακτισμένο παιδί»· αυτός που έφτασε στο αποκορύφωμα της ανεξικακίας και έλεγε: «Κύριε ο Θεός μου, εάν έκανα αυτό, εάν υπάρχει αδικία στα χέρια μου, εάν ανταπέδωσα κακά σε εκείνους που μου τα ανταπέδιδαν»· αυτός που όχι μόνο απέβαλλε την υπερηφάνεια, αλλά και αποστρεφόταν τους υπερήφανους λέγοντας: «Δεν κατοικεί μέσα στο σπίτι μου αυτός που πράττει υπερηφάνεια, εκείνος που λέει άδικα λόγια δεν ευοδώθηκε ενώπιον των ματιών μου»· αυτός που λέει με παρρησία στον Θεό: «Με δοκίμασες στο πυρ, και δεν βρέθηκε μέσα μου αδικία». Και τι λέω; Γιατί χρησιμοποιώ τις δικές του μαρτυρίες;

Και ότι πρέπει να ελέγχει κανείς τη λαιμαργία του, ας ακούσουν πάλι: «Και τους φόνευσε», λέει, «ανάμεσα στους πιο δυνατούς από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχει κανείς από τα δώρα, θα το μάθουν από το εξής: «Αν ρέει ο πλούτος», λέει, «μην προσηλώνετε την καρδιά σας». Και ότι πρέπει να κυριαρχεί στην επιθυμία της δόξας, και αυτό θα το βρουν: «Ούτε θα κατέβει μαζί του ακολουθώντας τον η δόξα του». Ότι δεν πρέπει να ζηλεύουν τους πονηρούς: «Μη ζηλεύεις όσους πράττουν την πονηρία». Ότι πρέπει να θεωρούν τις εξουσίες ως ένα τίποτα: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρείται σαν τους κέδρους του Λιβάνου, και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Ότι πρέπει να θεωρούν τα παρόντα ως μηδαμινά: «Εμακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος όμως είναι ο λαός του οποίου βοηθός είναι ο Κύριος και Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση: «Διότι Εσύ», λέει, «θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει κάθε μέρα; «Ο Θεός», λέει, «είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό», λέει, «τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Και πάλι: «Η αδικία τους θα προέλθει σαν από το πάχος (της ευημερίας τους)». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς· η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Καλός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Γι' αυτό και ο προφήτης αναφωνούσε λέγοντας: «Καλό ήταν για εμένα, Κύριε, το ότι με ταπείνωσες». Δες λοιπόν πόσο κακό προήλθε από την έπαρση. «Υψώθηκε η καρδιά του μέχρι τη διαφθορά», λέει. Τι σημαίνει «Μέχρι τη διαφθορά;»; Από τους πονηρούς λογισμούς άλλοι μεν δεν εισέρχονται καθόλου στην ψυχή μας, εάν περιφράξουμε τον εαυτό μας με πολλή ασφάλεια· άλλοι πάλι γεννιούνται μέσα μας, όταν εμείς αμελήσουμε, και βλαστάνουν· εάν όμως προληφθούν, γρήγορα αποπνίγονται και θάβονται. Άλλοι πάλι, και γεννιούνται και αυξάνονται και καταλήγουν σε πονηρές πράξεις και διαφθείρουν όλη την υγεία της ψυχής μας, όταν περιπέσουμε σε μεγάλη ραθυμία. Αυτό λοιπόν είναι εκείνο που λέει: «Υψώθηκε η καρδιά του»· και η αλαζονεία δεν έμεινε μέσα του, ούτε έσβησε, αλλά ξεπήδησε, και αφού προχώρησε σε πονηρό έργο, διέφθειρε όλη του την αρετή. Το μακάριο, λοιπόν, είναι να μην αποδεχθούμε καθόλου τον πονηρό λογισμό· πράγμα που άλλωστε έλεγε και ο προφήτης: «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και δεν είπε: «Υψώθηκε μεν, αλλά την κατέστειλα», αλλά «Ούτε καν εξ αρχής υψώθηκε», δηλαδή, διατήρησα πάντοτε την ψυχή μου άβατη στην κακία. Αυτό λοιπόν είναι το μακάριο· το αμέσως επόμενο είναι, όταν οι λογισμοί εισέλθουν, να τους αποδιώξουμε γρήγορα και να μην τους επιτρέψουμε να παραμείνουν περισσότερο, ώστε να μην επιτελέσουν μέσα μας την πονηρή τους εξάπλωση.

ΣΤΟΝ ΡΛ΄ ΨΑΛΜΟ. Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου. Άλλος: Ούτε υψώθηκαν. Ούτε πορεύθηκα μέσα σε μεγάλα έργα, ούτε σε θαυμαστά που με ξεπερνούν. Άλλος: Σε μεγαλωσύνες. Άλλος: Σε μεγαλειότητες, ούτε σε πράγματα που με υπερβαίνουν.

Δεν είναι μικρό κατόρθωμα αυτό, το να αποφεύγει κανείς τους υπερόπτες, το να μισεί τους αλαζόνες, το να τους αποστρέφεται και να τους βδελύσσεται· αποτελεί τη μέγιστη ασφάλεια της αρετής, τη μέγιστη προστασία της ταπεινοφροσύνης. «Ούτε σε πράγματα θαυμαστά, ανώτερα από εμένα». Άλλος μεταφραστής λέει: «Ούτε σε πράγματα που με ξεπερνούν». «Εάν δεν ταπεινοφρονούσα, αλλά ύψωσα την καρδιά μου, όπως το απογαλακτισμένο βρέφος απέναντι στη μητέρα του, έτσι να ανταποδώσεις στην ψυχή μου». Άλλος λέει: «Έτσι ας ανταποδοθεί στην ψυχή μου». Αυτό που έχει ειπωθεί συνιστά σχήμα υπερβατό, είναι δηλαδή σαν να λέει: «Εάν δεν ταπεινοφρονούσα, όπως το απογαλακτισμένο βρέφος απέναντι στη μητέρα του, αλλά αντίθετα ύψωνα την καρδιά μου, έτσι ας ανταποδοθεί στην ψυχή μου». Και αυτό που εννοεί είναι το εξής: όχι μόνο ήμουν καθαρός από την κακία, αναφέρομαι στην αλαζονεία, και όχι μόνο στεκόμουν μακριά από όσους την κατέχουν, αλλά επιπλέον αποδέχθηκα την εντελώς αντίθετη αρετή σε υπερβολικό βαθμό: την ταπεινοφροσύνη, το μέτρο, τη συντριβή. Αυτό ακριβώς είναι που παρήγγειλε ο Χριστός στους μαθητές λέγοντας: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών».

Και σχετικά με τη σωφροσύνη θα τον ακούσεις να λέει: «Διότι οι οσφύες μου γέμισαν από εμπαιγμούς»· και πάλι: «Εξολόθρευσες καθέναν που πορνεύει απομακρυνόμενος από εσένα». Όσο για την ανάγκη να χαλιναγωγεί κανείς την κοιλιά του: «Και σκότωσε», λέει, «τους περισσότερους από αυτούς, ενώ η τροφή βρισκόταν ακόμη στο στόμα τους». Και ότι πρέπει να απέχουμε από τα δώρα: «Εάν ρέει ο πλούτος, μην προσκολλάτε την καρδιά σας σε αυτόν». Και να μην επιθυμούμε τη δόξα: «Ούτε θα κατέβει μαζί του η δόξα του ακολουθώντας τον». Να μη φθονούμε τους πονηρούς: «Μη φθονείς αυτούς που πράττουν την πονηρία». Να θεωρούμε ως τίποτα τις εξουσίες: «Είδα τον ασεβή να υπερυψώνεται και να επαιρέται σαν τους κέδρους του Λιβάνου· και πέρασα, και ιδού, δεν υπήρχε πια». Να θεωρούμε ως μηδέν τα παρόντα: «Μακάρισαν τον λαό που τα έχει αυτά· μακάριος είναι ο λαός του οποίου Κύριος είναι ο Θεός του». Ότι δεν αμαρτάνουμε χωρίς συνέπειες, αλλά υπάρχει ανταπόδοση, λέει: «Διότι εσύ θα ανταποδώσεις στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του». Και γιατί δεν ανταποδίδει καθημερινά; «Ο Θεός είναι κριτής δίκαιος και ισχυρός και μακρόθυμος». Ότι η ταπεινοφροσύνη είναι καλό πράγμα: «Κύριε», λέει, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Και ότι η υπερηφάνεια είναι κακό: «Γι' αυτό τους κυρίευσε η υπερηφάνεια μέχρι τέλους». Και πάλι: «Ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους». Ότι η ελεημοσύνη είναι καλό πράγμα: «Σκόρπισε, έδωσε στους φτωχούς, η δικαιοσύνη του μένει στον αιώνα του αιώνα». Ότι το να ελεεί κανείς είναι αξιέπαινο: «Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει».

Ψαλμός ρλʹ. Ωδή των αναβαθμών. «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου ούτε μετεωρίστηκαν τα μάτια μου» και τα υπόλοιπα ηθικά σύμβολα της ταπεινοφροσύνης, τα οποία διδάσκει το Άγιο Πνεύμα μέσω του Δαβίδ, ώστε να μην υπερηφανεύεται ποτέ ο άνθρωπος· αλλά να υψώνεται κυρίως μέσω της ταπεινοφροσύνης, σαν το μικρό βρέφος που αναπαύεται πάντοτε στο στήθος της μητέρας του, και αυτό σημαίνει το «από τώρα και έως τον αιώνα».

Ευθεία γη, λοιπόν, θα μπορούσε να είναι η αγαθή καρδιά, η οποία ονομάζεται από τον Κύριο και αγαθή γη, πάνω στην οποία δεν έπεσε μάταια ο σπόρος της διδασκαλίας. Το πρόσωπό της ολόκληρο το καταυγάζει ο ήλιος της δικαιοσύνης, χωρίς να παρεμβάλλεται κανένα πονηρό πάθος, από το οποίο προέρχεται η σκιά του θανάτου, και το οποίο είτε την κατασπά και την ταπεινώνει με την πονηρή ταπείνωση, «κατά την οποία», λέει, «έσκυψε ο άνθρωπος και ταπεινώθηκε ο άνδρας», είτε την ελαφραίνει καλώς, σύμφωνα με το γεγραμμένο, «δεν υψώθηκε η καρδιά μου». Διότι αυτή η ανωμαλία εισάγει το σκοτάδι στις καρδιές, ενώ την ομαλή και ευθεία καρδιά τίποτα δεν την εμποδίζει να είναι ολόκληρη φωτεινή, καθώς την επιβλέπει ο ήλιος της δικαιοσύνης. «Διότι ο Θεός», λέει, «βλέπει στην καρδιά», την αγαθή προφανώς. «Διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι στους δικαίους». Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, και ο Κύριος ονομάζεται ήλιος της δικαιοσύνης, επειδή ανέτειλε φως μέσα στο σκοτάδι για τους ευθείς. Διότι η ευθύτητα εξισώνεται με τη δικαιοσύνη. Γι' αυτό και ο Σολομών λέει: «να βλέπεις ομαλά, για να δικαιωθείς», αντί του «να είσαι δίκαιος». Διότι η έννοια της δικαιοσύνης στηρίζεται στην ισότητα και την ευθύτητα. «Με έθεσε στο μέσον της πεδιάδας». «Καρδιά καθαρή έκτισε μέσα μου» και σε αυτήν υπέδειξε το μέλλον.

Τι σημαίνει «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου»; Το «Κύριε, δεν υψώθηκε η καρδιά μου, ούτε υπεροπτικά κοίταξαν τα μάτια μου, ούτε πορεύτηκα σε πράγματα μεγάλα και θαυμαστά που με ξεπερνούν», ίσως θα μπορούσε να εκληφθεί ότι αναφέρεται στον ίδιο τον Δαβίδ. Διότι το να έχει περιβληθεί τη βασιλεία, να έχει στήσει πολλές φορές τρόπαια εναντίον των εχθρών, και πριν από αυτά, από βοσκός να ζει στα ανάκτορα και να αξιώνεται πράγματα μεγαλύτερα από τις προσδοκίες του, και το να έχει επιδείξει αργότερα οργή κατά του Νάβαλ, και να έχει παραγγείλει στον γιο του την απαίτηση της τιμωρίας με θάνατο του Ιωάβ και του Σεμεΐ, και όσα άλλα παρόμοια, καθιστούν τον Δαβίδ μάλλον περισσότερο θαυμαστό, εάν, ενώ δοκιμαζόταν σε τέτοια και τόσα, δεν κλονίστηκε η σταθερότητα της ψυχής του, ούτε, ενώ αξιώθηκε πράγματα μεγαλύτερα από τις προσδοκίες του, έπαρθηκε και υπερύψωσε την καρδιά του, φανταζόμενος για τον εαυτό του σπουδαιότερα πράγματα από όσα του άρμοζαν, αλλά, αντιθέτως, αναφέροντας τα πάντα, τα ανέθετε στην παντοκράτειρα πρόνοια που εξουσιάζει τα σύμπαντα, χωρίς σε καμία περίπτωση να λησμονεί το «εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού».